Mô Öôùc
(Nhöõng Chia Seû Muïc Vuï vaø Nhöõng Caâu Chuyeän Gôïi YÙ
Suy Tö Vaø Caàu Nguyeän haèng ngaøy)
Prepared for Internet by Vietnamese Missionaries in Asia
- 072 -
Thaùnh John Henry Newman,
vò Tieán só thöù 38 cuûa Hoäi thaùnh
Thaùnh John Henry Newman, vò Tieán só thöù 38 cuûa Hoäi thaùnh.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
(RVA News 30-10-2025) - Ñaïi leã Caùc Thaùnh, ngaøy 01 thaùng Möôøi Moät naêm 2025, Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV seõ toân thaùnh John Henry Newman (1801-1890), ngöôøi Anh, laøm vò Tieán só thöù 38 cuûa Hoäi thaùnh. Tröôùc ñoù, Ñöùc Thaùnh cha cuõng toân thaùnh nhaân laø ñoàng boån maïng söù maïng giaùo duïc cuûa Hoäi thaùnh, cuøng vôùi thaùnh Toâma Aquinoâ. Thaùnh John Henry Newman noåi baät veà ñôøi soáng thaùnh thieän vaø coù ñaïo lyù troåi vöôït qua caùc taùc phaåm, ñöôïc coi laø moät trong nhöõng tö töôûng gia Kitoâ giaùo lôùn nhaát trong caùc theá kyû gaàn ñaây.
Thaân theá
John Henry Newman laø tröôûng nam trong gia ñình coù saùu anh em. Thaân phuï laø chuû ngaân haøng vaø meï goác ngöôøi Phaùp di cö. Naêm 16 tuoåi, caäu baét ñaàu hoïc Thaàn hoïc taïi Ñaïi hoïc Trinity ôû Oxford vaø taùm naêm sau, 1825, ñöôïc thuï phong muïc sö Anh giaùo. Ba naêm sau ñoù, muïc sö Newman coi soùc giaùo xöù Saint Mary cuûa caùc giaùo sö vaø sinh vieân ñaïi hoïc.
Ñöùc Hoàng y Newman soáng trong theá kyû XIX voán coù xu höôùng duy thöïc nghieäm vaø duy khoa hoïc. Khi laø moät thaàn hoïc gia Anh giaùo, ngaøi ñaõ khôûi xöôùng Phong traøo Oxford nhaém ñaøo saâu vieäc nghieân cöùu thaàn hoïc, ñaëc bieät trong lónh vöïc giaùo phuï, töùc laø nghieân cöùu veà neàn thaàn hoïc trong thôøi kyø Giaùo hoäi chöa bò chia reõ, nhöng coøn thoáng nhaát giöõa Ñoâng vaø Taây phöông, ñoàng thôøi ñoái phoù vôùi nhöõng thaùch ñoá cuûa traøo löu taân thôøi. Chính vieäc nghieân cöùu aáy ñaõ laøm cho muïc sö Newman ñeán gaàn Coâng giaùo vaø gia nhaäp Giaùo hoäi naøy vaøo naêm 1845, khi ñaõ 45 tuoåi. Bieán coá naøy ñaõ gaây kinh ngaïc trong dö luaän Anh giaùo luùc baáy giôø. Hai naêm sau, töùc naêm 1847, ngaøi thuï phong linh muïc taïi Roma.
Sau khi trôû laïi Coâng giaùo, cha Newman cuõng gaëp nhieàu khoù khaên vaø choáng ñoái, neáu khoâng muoán noùi laø ñoá kî. Thieân taøi thaàn hoïc cuûa ngaøi, chuû tröông ñeà cao quyeàn toái thöôïng cuûa löông taâm treân moïi chuû tröông duy tín ñieàu ñaõ khôi leân nhöõng ghen tuoâng vaø ngôø vöïc. Caû trong haøng giaùo phaåm Coâng giaùo baáy giôø khoâng thieáu nhöõng ngöôøi cho raèng cha Newman khoâng coù ñuû ñaëc tính "Roma" vaø khoâng cöùng raén ñuû ñoái vôùi Anh giaùo maø cha ñaõ töø boû. Cha Newman ñaõ vöôït qua ñöôïc nhöõng thöû thaùch ñoù, vaø luoân chuû tröông raèng "möôøi ngaøn khoù khaên cuõng khoâng taïo neân moät nghi ngôø, neáu toâi hieåu roõ vaán ñeà".
Cha John Henry Newman, ngöôøi ñaõ giöõ vai chính trong ñôøi soáng vaên hoùa ôû Oxford, nay bò gaït ra ngoaøi leà trong Coâng giaùo, vì ngöôøi ta traùch cöù cha khoâng thöïc hieän ñuû cuoäc trôû laïi. Ngaøi vieát: "Ñoái vôùi toâi, caùc cuoäc trôû laïi khoâng phaûi laø coâng vieäc thieát yeáu, nhöng ñuùng hôn laø vieäc "xaây döïng cho caùc tín höõu Coâng giaùo".
Nhöõng khoù khaên
Cha Newman gia nhaäp Doøng thaùnh Philippheâ Neri vaø ñònh cö taïi thaønh phoá Birmingham. Taïi ñaây, cha cuõng thaønh laäp moät nhaø cuûa doøng. Tuy laø moät nhaø ñaïi tö töôûng, nhaø trí thöùc xuaát saéc, nhöng cha soáng caïnh nhöõng laàm than cuûa caùc khu xoùm luïp xuïp, trong moät moâi tröôøng Giaùo hoäi trong ñoù coù ít ngöôøi ñöôïc hoïc haønh, vaø chính töø ñoù, ôn thaùnh Chuùa nôi ngaøi baét ñaàu gieo vaõi ñaày tay.
Cha Newman vieát: "Chieán thaéng ñích thöïc cuûa Tin möøng heä taïi ñieàu naøy laø: khi naâng cao con ngöôøi thuoäc moïi taàng lôùp leân treân baûn thaân hoï vaø leân treân baûn tính con ngöôøi, khi kieán taïo söï coäng taùc kyø dieäu cuûa yù chí vôùi ôn thaùnh... ñoù laø neân thaùnh: ñoù chính laø söï saùng taïo ñích thöïc cuûa Tin möøng vaø cuûa Giaùo hoäi".
Nhöõng vaán naïn trong Coâng giaùo choáng cha Newman chæ chaám döùt, sau khi Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIII phong cha laøm Hoàng y, vaøo naêm 1879 khi cha saép troøn 80 tuoåi. Vieäc boå nhieäm naøy ñöôïc coi nhö moät söï nhìn nhaän coâng trình, caùc taùc phaåm vaø vai troø cao quyù cuûa cha.
Khi Ñöùc Hoàng y Newman qua ñôøi naêm 1890, Giaùo hoäi Coâng giaùo taïi Anh quoác ôû trong giai ñoaïn taùi trieån nôû sau ba theá kyû bò baùch haïi vaø bò gaït ra ngoaøi leà xaõ hoäi.
Ñöùc Hoàng y Newman ñaõ aûnh höôûng lôùn treân nhieàu theá heä caùc tín höõu Coâng giaùo Anh quoác, trong ñoù coù raát nhieàu ngöôøi trôû laïi. Ngaøi cuõng aûnh höôûng treân ñaïi truyeàn thoáng vaên hoùa Coâng giaùo taïi caùc nöôùc Anglosaxon, vôùi nhöõng taùc giaû teân tuoåi, nhö Chesterton, Belloc, Tolkien, Bruce Marshall vaø bao nhieâu ngöôøi khaùc nöõa.
Phong chaân phöôùc
Tö töôûng cuûa Ñöùc Hoàng y Newman, - ñöùc tin lieân keát vôùi lyù trí - laø ñieàu thôøi söï hôn bao giôø heát. Vì theá, vieäc phong chaân phöôùc cho Ñöùc Hoàng y Newman laøm cho moät soá thaønh phaàn caûm thaáy khoù chòu vaø maïnh meõ choáng ñoái: ñoù laø nhöõng ngöôøi chuû tröông moät thöù thanh giaùo. Moät ñaøng, coå voõ vaø truyeàn baù neàn vaên hoùa töï do tính duïc, vaø ñaøng khaùc thì vöøa khi Giaùo hoäi Coâng giaùo tìm caùch laøm noåi baät ñieàu gì laø toát ñeïp, vaø thaùnh thieän, thì hoï tìm caùch taán coâng Giaùo hoäi moät caùch quyeát lieät. Ngöôøi ta thaáy ñieàu ñoù khi gaàn ñaây, trong tieán trình ñieàu tra phong chaân phöôùc, coù vieäc môû moä Vò toâi tôù Chuùa ñeå kieåm chöùng, thì coù nhieàu phaûn öùng, ñaëc bieät töø caùc nhoùm uûng hoä ñoàng tính luyeán aùi ôû Anh, cho raèng khoâng neân di chuyeån di haøi Ñöùc Hoàng y Newman ñi xa khoûi moä cuûa ngöôøi baïn chí thaân vaø laø coäng taùc vieân thaân tín cuûa ngaøi, laø cha Ambrose Saint John, hai vò an taùng chung, theo di chuùc cuûa ngaøi.
Nguï yù cuûa nhöõng lôøi phaûn ñoái aáy thaät laø roõ raøng: Newman muoán ñöôïc choân vôùi ngöôøi baïn cuûa mình, vì caû hai ñaõ coù moät lieân heä vôùi nhau thaém thieát hôn laø tình baïn thoâng thöôøng. Ñeå bieän minh cho laäp tröôøng naøy, thaäm chí ngöôøi ta cho raèng, khi cha Ambrose qua ñôøi, Ñöùc Hoàng y Newman ñaõ vieát raèng: "Toâi vaãn luoân nghó khoâng coù caùi tang naøo baèng caùi tang cuûa ngöôøi choàng hay ngöôøi vôï, nhöng toâi caûm thaáy khoù tin laø coù moät caùi tang lôùn hôn, ñau ñôùn hôn caùi tang cuûa toâi". Trong caâu naøy chæ aùm chæ ñeán caûm giaùc maát maùt, chöù chaéc chaén laø khoâng phaûi laø söï coi hai baäc soáng laø ngang nhau.
Ngoaøi ra, Ñöùc Hoàng y Newman vaãn luoân laø ngöôøi quyeát lieät hoã trôï söï khieát tònh vaø söï ñoäc thaân linh muïc, ñeán ñoä ngaøi ñònh nghóa söï ñoäc thaân naøy laø "moät baäc soáng cao hôn maø ñaïi ña soá ngöôøi nam khoâng theå mong öôùc". Thaäm chí, nhöõng ngöôøi aùc yù coøn coi khaåu hieäu cuûa ngaøi "cor ad cor loquitur", loøng noùi vôùi loøng, nhö moät söï aùm chæ tình caûm cuûa ngaøi vôùi cha Ambrose, maø coá tình khoâng bieát raèng khaåu hieäu aáy laø caâu noùi cuûa thaùnh Phanxicoâ ñeä Saleâ.
Trong thöïc teá giöõa Ñöùc Hoàng y Newman vaø cha Ambrose Saint John laø moät tình baïn thaân thieát döïa treân loøng yeâu meán Chuùa Kitoâ vaø Giaùo hoäi cuûa Chuùa. Khi cha Ambrose qua ñôøi, luùc aáy cha ñang laøm vieäc theo yeâu caàu cuûa Ñöùc Hoàng y Newman ñeå dòch moät vaên baûn thaàn hoïc hoã trôï ñaïo lyù veà tín ñieàu ôn baát khaû ngoä cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng.
Nhöng neàn vaên hoùa thaùo thöù vaø coå voõ tính duïc döôøng nhö khoâng muoán nhaän raèng coù theå coù nhöõng quan heä thaân höõu thanh khieát vaø nhöng khoâng: döôøng nhö hoï khoâng theå hieåu ñöôïc veû ñeïp luaân lyù maø Chuùa Kitoâ ñaõ bieåu loä.
Trong boái caûnh ñoù, qua vieäc toân phong chaân phöôùc cho cha Newman, Giaùo hoäi ñeà cao ngöôøi nhö moät göông maãu trong vieäc theo Chuùa Kitoâ. Giaùo hoäi khích leä caùc tín höõu ñöøng cam chòu yù töôûng mình phaûi boù tay chaáp nhaän moät theá giôùi döôøng nhö hoaøn toaøn bò tuïc hoùa. Vieäc phong chaân phöôùc cho Ñöùc Hoàng y Newman cuõng laø moät daáu hieäu cuûa Giaùo hoäi ñeå cöùu vaõn vaø laøm hoài sinh chaâu AÂu Kitoâ giaùo. Treân moä cuûa ngaøi, Ñöùc Hoàng y Newman ñaõ cho khaéc nhöõng lôøi naøy: "Ex umbris et imaginibus ad veritatem": Qua hình boùng ñeán chaân lyù. Ñaây chính laø vaän meänh cuûa caùc tín höõu Kitoâ trong thôøi ñaïi khoù khaên ngaøy nay.
Vieäc phong chaân phöôùc cho Ñöùc Hoàng y Newman cuõng laø moät cô hoäi suy tö cho Giaùo hoäi Anh giaùo ñang bò hoang mang. Sau khi Nöõ hoaøng Elizabeth II, Anh giaùo coù moät vò Giaùo chuû chính thöùc, nay laø Vua Charles III. OÂng ñaõ töøng tuyeân boá mình laø ngöôøi phieám thaàn. Vaø trong soá caùc giaùm muïc Anh giaùo hieän nay coù nhöõng ngöôøi coâng khai tuyeân boá mình khoâng tin nhöõng ñieàu voán laø neàn taûng ñöùc tin Kitoâ.
Ñaïi keát
Cha Jean Stern, Doøng thöøa sai La Salette vaø thaønh vieân Hieäp Hoäi caùc baïn cuûa Newman taïi Phaùp, cho bieát nhieàu tín höõu Anh giaùo tieáp tuïc coi Ñöùc Hoàng y Newman laø moät ngöôøi cuûa hoï, theo nghóa ngaøi trôû thaønh Coâng giaùo do loøng trung thaønh vôùi giaùo huaán maø ngaøi ñaõ nhaän ñöôïc töø Anh giaùo: baét ñaàu laø loøng gaén boù vôùi Ñaáng Taïo Hoùa, vôùi Chaân Lyù. Tieáp ñeán laø caûm thöùc cuûa nhaø thaàn hoïc Newman veà maàu nhieäm Giaùo hoäi maø ngaøi ñaõ khaùm phaù khi tieáp xuùc vôùi caùc tín höõu Anh giaùo thuoäc thöôïng Giaùo hoäi, töùc laø Anh giaùo gaàn guõi vôùi Coâng giaùo.
Khi coøn laø moät muïc sö Anh giaùo, Newman ñaõ daïy raèng söï hieäp thoâng vôùi caùc giaùm muïc mang laïi cho chuùng ta ôn ñeán gaàn "nuùi Sion, thaønh Gieârusalem thieân quoác.., ñeán gaàn Chuùa Gieâsu laø Ñaáng Trung Gian duy nhaát vaø laø Thieân Chuùa".
Theo cha Newman, toaøn theå caùc Giaùo hoäi do caùc giaùm muïc cai quaûn, hoïp thaønh Giaùo hoäi Coâng giaùo.
Khi coøn laø muïc sö Anh giaùo, Newman cho raèng chính söï sa ñoïa trong Giaùo hoäi Coâng giaùo ngaên caûn söï gia nhaäp cuûa caùc tín höõu Anh giaùo vaøo Coâng giaùo. Giaùo hoäi Roma ñaõ chaúng baát trung vôùi caùc giaùo huaán töø thôøi caùc toâng ñoà truyeàn laïi vaø thöïc haønh nhöõng vieäc phuïng töï sai traùi ñoù sao? Chaúng haïn, vieäc thôø phöôïng Ñöùc Meï, voán khoâng coù trong Giaùo hoäi sô khai.
Tuy nhieân, muïc sö Newman nhaän raèng giöõa Giaùo hoäi Roma vaø Anh giaùo coù moät moái lieân heä raát thöïc teá nhôø söï hieän höõu cuûa caùc giaùm muïc, baét nguoàn töø caùc toâng ñoà. Newman nghó raèng Giaùo hoäi Coâng giaùo goàm ba ngaønh: Giaùo hoäi Roma, Giaùo hoäi Anh quoác vaø Giaùo hoäi Ñoâng phöông (Hy Laïp). Söï hieäp thoâng troïn veïn giöõa ba ngaønh, nhaát laø giöõa Roma vaø Anh quoác treân nguyeân taéc phaûi laø chuyeän bình thöôøng.
Nhöng Newman cuõng nhaän thaáy raèng söï pheâ bình Giaùo hoäi Coâng giaùo laø moät nhu caàu thaät buoàn. Sau naøy, khi trôû thaønh tín höõu Coâng giaùo, Newman ghi nhaän raèng, pheâ bình Roma, taán kích Roma, ñoù laø moät nhu caàu sinh töû ñoái vôùi nhöõng ngöôøi taùch rôøi khoûi Giaùo hoäi naøy. Trong cuoán saùch Hoä giaùo (Apologia) noåi tieáng, Newman trích daãn coâng thöùc nghòch lyù cuûa nhaø thaàn hoïc Anh giaùo Bernard Gilpin hoài theá kyû XVI: Ngöôøi Tin laønh khoâng theå ñöa ra moät bieän minh naøo cho söï ly khai cuûa hoï "ngoaïi tröø lyù leõ naøy: Giaùo hoaøng laø nguïy Kitoâ."
Tieán trình trôû laïi
Tieán trình trôû laïi Coâng giaùo cuûa muïc sö Newman baét ñaàu töø muøa heø naêm 1839: muïc sö Newman lôïi duïng thôøi giôø raûnh roãi ñeå nghieân cöùu lòch söû Giaùo hoäi hoài theá kyû thöù V vaø cuoäc khuûng hoaûng ñöa tôùi Coâng ñoàng chung Calcedonia, hoài naêm 451. Muïc sö khaùm phaù thaáy raèng Euthycheø laïc giaùo vaø nhöõng ngöôøi theo thuyeát nhaát theå (monophysites), Chuùa Kitoâ chæ coù moät baûn tính, laäp luaän tröôùc giaùo huaán cuûa thaùnh Giaùo hoaøng Leâoâ Caû vaø cuûa Coâng ñoàng theo cuøng moät theå thöùc, nhö laäp luaän veà sau naøy ñöôïc phía Tin laønh vaø Anh giaùo söû duïng, ñöùng tröôùc Coâng ñoàng chung Trentoâ. Thöïc vaäy, nhoùm nhaát theå vaø nhöõng ngöôøi Tin laønh cuõng nhö Anh giaùo phuû nhaän giaùo huaán cuûa Coâng ñoàng, vieän côù raèng giaùo huaán naøy traùi ngöôïc vôùi giaùo huaán chöùa ñöïng trong Kinh thaùnh vaø trong Truyeàn thoáng, hoaëc ít laø, hoï vieän côù giaùo huaán aáy vöôït quaù giôùi haïn cuûa caùc giaùo huaán xöa kia.
Moät khaùm phaù thöù hai trong tieán trình trôû laïi Coâng giaùo cuûa muïc sö Newman dieãn ra ít laâu sau naêm 1839: ñoù laø nguyeân taéc ñaõ ñöôïc thaùnh Augustinoâ ñeà ra hoài theá kyû thöù IV, trong cuoäc tranh luaän vôùi caùc tín höõu Kitoâ ly khai. Nguyeân taéc ñoù theá naøy: "moïi ngöôøi coù lyù maø khaúng ñònh raèng nhöõng ngöôøi xa lìa theá giôùi Kitoâ thì sai laàm hoaøn toaøn". Trong theá kyû thöù IV roài theá kyû thöù V, raát nhieàu tín höõu Kitoâ taùch rôøi khoûi trung taâm Kitoâ giaùo, nghóa laø Toøa Thaùnh. Ñoù laø nhöõng ngöôøi theo laïc giaùo Nestoârioâ, nhöõng ngöôøi theo thuyeát nhaát theå. Nguyeân taéc do thaùnh Augustinoâ ñeà ra giuùp keát luaän tieân thieân raèng nhoùm ngöôøi aáy laø sai laàm. Veà phaàn Toøa Thaùnh, muïc sö Newman nhaän thaáy raèng Toøa Thaùnh vaãn laø trung taâm cuûa theá giôùi Kitoâ giaùo, hoài theá kyû thöù XIX cuõng nhö hoài theá kyû thöù XVI vaø theá kyû thöù V.
Muïc sö Newman khaùm phaù caùc chaân lyù treân ñaây hoài naêm 1839, nhöng maõi saùu naêm sau, nghóa laø ñeán naêm 1845 Newman môùi trôû laïi Coâng giaùo, vì coù moät chöôùng ngaïi cuõ vaãn coøn, theo ñoù muïc sö cho raèng Roma daïy nhöõng ñieàu khoâng ñuùng vaø laøm cho ngöôøi ta haønh ñoäng khoâng ñuùng. Vì theá, gia nhaäp Coâng giaùo coù nghóa laø thoûa hieäp vôùi ñieàu xaáu aáy. Muïc sö Newman ñöùng tröôùc moät tröôøng hôïp khoù khaên. Nhöng roài ñaõ ra khoûi ñöôïc tình traïng ñoù nhôø ñoïc caùc saùch do cha Russell, Giaùo sö taïi Ñaïi chuûng vieän Maynooth ôû Ailen cung caáp. Cha Russell cho Newman ñoïc nhöõng saùch ñaïo ñöùc daønh cho daân thöôøng. Nhôø ñoù, Newman thaáy raèng giaùo huaán Coâng giaùo daønh cho daân Coâng giaùo khoâng phaûi laø vieäc toân thôø ngaãu töôïng hoaëc meâ tín nhö tröôùc ñoù oâng vaãn töôûng.
Tröôùc khi gia nhaäp Coâng giaùo, muïc sö Newman ñaõ vieát cuoán saùch thôøi danh "Khaûo luaän veà söï phaùt trieån tín lyù". Sôû dó muïc sö Newman vieát cuoán naøy laø vì trong tö caùch laø nhaø thaàn hoïc, oâng thieát nghó coù moät boån phaän löông taâm phaûi kieåm chöùng. Tuy nhieân, sau khi muïc sö thaáy roõ ñaày ñuû thì lieàn xin gia nhaäp Coâng giaùo ngay, maø khoâng ñôïi cho ñeán khi hoaøn thaønh cuoán saùch.
Trong saùch naøy, nhaø thaàn hoïc Newman cuõng traû lôøi moät vaán naïn tröôùc kia ñaõ ñöa ra ñeå traùch cöù Roma ñaõ thay ñoåi tín lyù. Caâu traû lôøi cuûa nhaø thaàn hoïc Newman ôû ñaây thaät laø saùng suûa vaø ñôn sô: ñeå trung thaønh troïn veïn vôùi moät döõ kieän maïc khaûi, caàn phaûi ñeà ra nhöõng söï xaùc ñònh, laøm saùng toû khi naûy sinh nhöõng vaán ñeà môùi. Vì theá, hoài theá kyû thöù V. ñöùng tröôùc laïc giaùo baáy giôø, Coâng ñoàng chung Calcedonia thaáy caàn phaûi ñònh tín vaø xaùc ñònh ñoù laø "söï dieãn taû ñích thöïc duy nhaát cuûa ñaïo lyù chính toâng". Lòch söû sau ñoù ñaõ xaùc nhaän ñieàu aáy.
Thuyeát nhaát theå phaùt sinh töø loøng nhieät thaønh thaàn bí, töø moät yù chí quyeát lieät trung thaønh vôùi giaùo huaán cuûa thaùnh Cirilo thaønh Alessandria. Nôi ngaøi, ngöôøi ta gaëp thaønh ngöõ "monophysis" coù nghóa laø moät baûn tính. Nhöng theo thaùnh nhaân, töø physis=baûn tính chöa coù nghóa chính xaùc nhö veà sau naøy. Khi daïy raèng, trong Chuùa Kitoâ, coù hai baûn tính, trong thöïc teá chính Coâng ñoàng chung Calcedonia ñaõ trung thaønh vôùi thaùnh Cirilo. Ñaùng tieác laø nhöõng ngöôøi phuû nhaän giaùo huaán ñoù, quaù nhieàu khi toû ra moät söï yeáu ñuoái, coù theå noùi laø veà cô cheá, thuùc ñaåy hoï ñi theo laïc giaùo.
Voán bieát roõ lòch söû Giaùo hoäi, muïc sö Newman bieát tröôùc coù nhöõng khoù khaên chôø ñoùn mình sau khi gia nhaäp Coâng giaùo. Vaø thöïc söï ñaõ xaûy ra nhö vaäy. Thaäm chí, ngöôøi ta coøn nghi ngôø Newman laïc giaùo. Tuy Ñöùc Leâoâ XIII boå nhieäm ngaøi laøm Hoàng y, nhöng ñieàu naøy chæ dieãn ra vaøo naêm 1879, töùc laø 34 naêm sau khi Newman trôû laïi Coâng giaùo.
Trong moät thö hoài naêm 1868, töùc laø hôn 20 naêm sau khi trôû laïi, cha Newman vieát: "Trong Coâng giaùo coù moät chieàu saâu vaø moät söùc maïnh, trong tín lyù cuûa ñaïo coù thaàn hoïc, caùc nghi thöùc, caùc bí tích, vaø trong kyû luaät cuûa ñaïo coù moät söï sung maõn laøm cho chuùng ta ñöôïc traøn ñaày; trong ñaïo coù moät töï do, nhöng cuõng coù moät naâng ñôõ, so vôùi nhöõng ñieàu ñoù, söï lô laø cuûa con ngöôøi ñoái vôùi chuùng ta, duø laø nhöõng ngöôøi ôû ñòa vò cao nhaát, maø chuùng ta coù theå laø naïn nhaân nhöõng hieåu laàm cuûa hoï, khoâng ñaùng keå laø gì. Ñoù thöïc laø bí quyeát söùc maïnh cuûa Giaùo hoäi, nguyeân taéc veà söï khoâng thieáu soùt cuûa Giaùo hoäi, vaø moái daây ñaûm baûo söï hieäp nhaát khoâng theå phaù vôõ cuûa Giaùo hoäi. Ñoù thöïc laø khôûi ñaàu cuûa an bình thieân quoác".
Phong hieån thaùnh
Ngaøy 13 thaùng Hai naêm 2019, Boä Phong thaùnh ñaõ coâng boá saéc leänh nhìn nhaän moät pheùp laï nhôø lôøi chuyeån caàu cuûa chaân phöôùc John Henry Newman (1801-1890).
Pheùp laï naøy laø söï kieän moät phuï nöõ coù thai ôû Chicago Hoa kyø, baø Melissa Villalobos, bò xuaát huyeát khoâng theå caàm haõm ñöôïc, vaø theo caùc baùc só ñieàu trò, sinh maïng cuûa baø cuõng nhö cuûa thai nhi bò ñe doïa. Baø ñaõ caàu nguyeän vôùi Ñöùc Hoàng y Newman, xin cöùu giuùp vaø baø ñöôïc laønh beänh xuaát huyeát moät caùch laï luøng, khieán caùc baùc só khoâng theå giaûi thích ñöôïc söï khoûi beänh laï luøng cuûa baø.
Leã phong thaùnh
Thaùnh Newman ñaõ ñöôïc Ñöùc Thaùnh cha Phanxicoâ toân phong hieån thaùnh cuøng vôùi boán vò chaân phöôùc khaùc, trong thaùnh leã luùc 10 giôø saùng Chuùa nhaät, ngaøy 13 thaùng Möôøi naêm 2019, taïi Quaûng tröôøng Thaùnh Pheâroâ, tröôùc söï tham döï cuûa hôn moät traêm ngaøn ngöôøi, trong ñoù coù hai möôi ngaøn ngöôøi töø Anh quoác vaø Ailen, ñaëc bieät laø Thaùi töû Charles cuûa Anh quoác khi aáy.
Thaùnh leã hoâm ñoù dieãn ra trong khuoân khoå Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm muïc veà mieàn Amazzonia neân cuõng coù soá hoàng y, giaùm muïc vaø linh muïc ñoàng teá ñoâng ñaûo nhaát trong soá caùc thaùnh leã do Ñöùc Thaùnh cha cöû haønh trong naêm 2019. Theo Ban phuïng vuï cuûa Ñöùc Thaùnh cha, coù hôn 300 hoàng y vaø giaùm muïc vaø 2,400 linh muïc ñoàng teá, ñaëc bieät laø cha Ignatius Harrison, Beà treân coäng ñoaøn Doøng giaûng thuyeát thaùnh Philippheâ Neri, do Ñöùc Hoàng y Newman thieát laäp ôû Birmingham, Anh quoác.
Trong baøi giaûng thaùnh leã khi aáy, Ñöùc Thaùnh cha nhaéc ñeán söï neân thaùnh haèng ngaøy maø thaùnh Hoàng y Newman ñaõ noùi: "Kitoâ höõu coù moät nieàm an bình saâu xa, thaàm laëng, kín ñaùo maø theá gian khoâng thaáy [...]. Tín höõu Kitoâ vui möøng, yeân haøn, toát laønh, deã meán, lòch söï, chaân thaønh, khieâm toán; khoâng töï phuï, [...] thaùi ñoä cuûa hoï khoâng heà coù veû khoa tröông vaø kieåu caùch, vaø khi nhìn hoï, ngöôøi ta deã daøng thaáy hoï laø moät ngöôøi bình thöôøng" (Parochial and Plain Sermons, V,5).