Leã Chuùa Gieâsu Leân Trôøi
Taùc giaû baøi vieát: Gb. Nguyeãn Thaùi Huøng
Phuùc AÂm: Mt 28, 16-20
"Moïi quyeàn naêng treân trôøi döôùi ñaát ñaõ ñöôïc ban cho Thaày".
Khi aáy, möôøi moät moân ñeä ñi veà Galileâa, ñeán nuùi Chuùa Gieâsu ñaõ chæ tröôùc. Khi thaáy Ngöôøi, caùc oâng thôø laïy Ngöôøi, nhöng coù ít keû coøn hoaøi nghi. Chuùa Gieâsu tieán laïi noùi vôùi caùc oâng raèng: "Moïi quyeàn naêng treân trôøi döôùi ñaát ñaõ ñöôïc ban cho Thaày. Vaäy caùc con haõy ñi giaûng daïy muoân daân, laøm pheùp röûa cho hoï nhaân danh Cha, vaø Con vaø Thaùnh Thaàn, giaûng daïy hoï tuaân giöõ moïi ñieàu Thaày ñaõ truyeàn cho caùc con. Vaø ñaây Thaày ôû cuøng caùc con moïi ngaøy cho ñeán taän theá".
Suy Nieäm:
Thaêng thieân laø maàu nhieäm vinh quang cuûa Chuùa Kitoâ, laø nieàm hy voïng cuûa nhaân loaïi, vaø söù maïng cuûa Hoäi Thaùnh.
I. Chuùa Gieâsu Leân Trôøi
Leã Chuùa Leân Trôøi ñaùnh daáu söï keát thuùc söù maïng höõu hình cuûa Chuùa Gieâsu taïi theá. Tuy nhieân, ñaây khoâng phaûi laø moät cuoäc "ra ñi" theo nghóa bieán maát, maø laø moät söï thay ñoåi hình thöùc hieän dieän. Ngaøi khoâng coøn ôû caïnh caùc moân ñeä veà maët vaät lyù, nhöng baét ñaàu hieän dieän moät caùch thieâng lieâng vaø quyeàn naêng thoâng qua Giaùo hoäi vaø caùc Bí tích.
1. Bieán coá Chuùa Leân Trôøi trong Kinh Thaùnh
Leã Chuùa Gieâsu Leân Trôøi döïa treân bieán coá Chuùa Gieâsu phuïc sinh vaø ñöôïc toân vinh beân höõu Chuùa Cha. Caùc baûn vaên Taân Öôùc noùi ñeán bieán coá naøy döôùi nhieàu goùc nhìn khaùc nhau.
a. Tin Möøng Luca vaø saùch Toâng ñoà Coâng vuï
Thaùnh Luca laø taùc giaû moâ taû roõ raøng nhaát bieán coá Chuùa leân trôøi.
Thaùnh Luca keå raèng sau khi hieän ra vôùi caùc moân ñeä trong boán möôi ngaøy, Chuùa Gieâsu ñöôïc caát leân trôøi tröôùc maét caùc oâng.
"Sau ñoù, Ngöôøi daãn caùc oâng tôùi gaàn Beâ-ta-ni-a, roài giô tay chuùc laønh cho caùc oâng. Vaø ñang khi chuùc laønh, thì Ngöôøi rôøi khoûi caùc oâng vaø ñöôïc ñem leân trôøi. Baáy giôø caùc oâng baùi laïy Ngöôøi, roài trôû laïi Gieâ-ru-sa-lem, loøng ñaày hoan hyû, vaø haèng ôû trong Ñeàn Thôø maø chuùc tuïng Thieân Chuùa. (Lc 24,50-53)
"Baáy giôø nhöõng ngöôøi ñang tuï hoïp ôû ñoù hoûi Ngöôøi raèng: "Thöa Thaày, coù phaûi baây giôø laø luùc Thaày khoâi phuïc vöông quoác Ít-ra-en khoâng?" Ngöôøi ñaùp: "Anh em khoâng caàn bieát thôøi giôø vaø kyø haïn Chuùa Cha ñaõ toaøn quyeàn saép ñaët, nhöng anh em seõ nhaän ñöôïc söùc maïnh cuûa Thaùnh Thaàn khi Ngöôøi ngöï xuoáng treân anh em. Baáy giôø anh em seõ laø chöùng nhaân cuûa Thaày taïi Gieâ-ru-sa-lem, trong khaép caùc mieàn Giu-ñeâ, Sa-ma-ri vaø cho ñeán taän cuøng traùi ñaát."
Noùi xong, Ngöôøi ñöôïc caát leân ngay tröôùc maét caùc oâng, vaø coù ñaùm maây quyeän laáy Ngöôøi, khieán caùc oâng khoâng coøn thaáy Ngöôøi nöõa. Vaø ñang luùc caùc oâng coøn ñaêm ñaêm nhìn leân trôøi phía Ngöôøi ñi, thì boãng coù hai ngöôøi ñaøn oâng maëc aùo traéng ñöùng beân caïnh vaø noùi: "Hôõi nhöõng ngöôøi Ga-li-leâ, sao coøn ñöùng nhìn leân trôøi? Ñöùc Gieâ-su, Ñaáng vöøa lìa boû caùc oâng vaø ñöôïc röôùc leân trôøi, cuõng seõ ngöï ñeán y nhö caùc oâng ñaõ thaáy Ngöôøi leân trôøi." (Cv 1,6-11)
Nhöõng chi tieát "ñaùm maây quyeän laáy Ngöôøi", "ngöôøi maëc aùo traéng", "ñöùng nhìn trôøi" ñeàu mang yù nghóa thaàn hoïc saâu xa chöù khoâng chæ laø moâ taû vaät lyù.
b. Tin Möøng Maùttheâu
Thaùnh Maùttheâu khoâng keå tröïc tieáp vieäc Chuùa leân trôøi. Thaùnh Maùttheâu keát thuùc Tin Möøng baèng leänh truyeàn giaùo, vaø lôøi höùa "Thaày ôû cuøng anh em moïi ngaøy".
"Möôøi moät moân ñeä ñi tôùi mieàn Ga-li-leâ, ñeán ngoïn nuùi Ñöùc Gieâ-su ñaõ truyeàn cho caùc oâng ñeán. Khi thaáy Ngöôøi, caùc oâng baùi laïy, nhöng coù maáy oâng laïi hoaøi nghi. Ñöùc Gieâ-su ñeán gaàn, noùi vôùi caùc oâng: "Thaày ñaõ ñöôïc trao toaøn quyeàn treân trôøi döôùi ñaát. Vaäy anh em haõy ñi vaø laøm cho muoân daân trôû thaønh moân ñeä, laøm pheùp röûa cho hoï nhaân danh Chuùa Cha, Chuùa Con vaø Chuùa Thaùnh Thaàn, daïy baûo hoï tuaân giöõ moïi ñieàu Thaày ñaõ truyeàn cho anh em. Vaø ñaây, Thaày ôû cuøng anh em moïi ngaøy cho ñeán taän theá." (Mt 28, 16-20)
Ñieàu naøy cho thaáy Chuùa leân trôøi khoâng phaûi laø vaéng maët, nhöng laø hieän dieän theo caùch môùi.
c. Tin Möøng Marcoâ
Thaùnh Maùccoâ thì noùi ngaén goïn: "Noùi xong, Chuùa Gieâ-su ñöôïc ñöa leân trôøi vaø ngöï beân höõu Thieân Chuùa. Coøn caùc Toâng Ñoà thì ra ñi rao giaûng khaép nôi, coù Chuùa cuøng hoaït ñoäng vôùi caùc oâng, vaø duøng nhöõng daáu laï keøm theo maø xaùc nhaän lôøi caùc oâng rao giaûng." (Mc 16,19-20)
d. Tin Möøng Gioan
Thaùnh Gioan ít moâ taû bieán coá höõu hình, nhöng thaàn hoïc "leân cuøng Cha" xuaát hieän raát nhieàu:
"Thaày töø Chuùa Cha maø ñeán vaø Thaày ñaõ ñeán theá gian. Thaày laïi boû theá gian maø ñeán cuøng Chuùa Cha" (Ga 16, 28).
Vôùi thaùnh Gioan, thaäp giaù, phuïc sinh vaø leân trôøi laø moät maàu nhieäm duy nhaát cuûa söï toân vinh.
2. Lòch Söû Hình Thaønh Leã Chuùa Leân Trôøi
a. Trong Hoäi Thaùnh sô khai
Ban ñaàu, Hoäi Thaùnh khoâng taùch rieâng Phuïc sinh, leân trôøi, vaø hieän xuoáng. Taát caû ñöôïc cöû haønh nhö moät maàu nhieäm duy nhaát: Chuùa Kitoâ ñöôïc toân vinh.
Töø theá kyû IV, sau Coâng ñoàng Nicea (325), phuïng vuï baét ñaàu phaùt trieån roõ raøng hôn theo nieân lòch cöùu ñoä.
Leã Chuùa Leân Trôøi daàn trôû thaønh ñaïi leã rieâng bieät.
b. "40 ngaøy"
Döïa treân trình thuaät cuûa thaùnh Luca trong saùch Toâng ñoà Coâng vuï noùi: "Ngöôøi hieän ra vôùi caùc oâng trong boán möôi ngaøy" (x. Cv 1, 1-3).
Con soá 40 trong Kinh Thaùnh mang tính bieåu töôïng nhö 40 naêm daân Ítraen trong sa maïc, 40 ngaøy Moâseâ treân nuùi Xinai, 40 ngaøy EÂlia ñi ñeán nuùi Khoâreáp, 40 ngaøy Chuùa Gieâsu aên chay... Ñoù laø thôøi gian chuaån bò, thanh luyeän vaø chuyeån tieáp tröôùc moät giai ñoaïn môùi.
Boán möôi ngaøy sau Phuïc sinh Hoäi Thaùnh ñöôïc chuaån bò, caùc moân ñeä tröôûng thaønh, vaø tröôùc khi nhaän Chuùa Thaùnh Thaàn vaøo leã Nguõ Tuaàn.
c. Vieäc cöû haønh trong phuïng vuï
Töø cuoái theá kyû IV, leã Chuùa Leân Trôøi baét ñaàu ñöôïc cöû haønh rieâng bieät vaøo ngaøy thöù 40 sau leã Phuïc Sinh, luoân rôi vaøo ngaøy Thöù Naêm.
Nhöõng ghi cheùp cuûa baø Egeria, moät ngöôøi haønh höông theá kyû IV, vaø caùc baøi giaûng cuûa caùc Thaùnh Giaùo phuï nhö thaùnh Gioan Kim Khaåu, thaùnh Augustinoâ cho thaáy leã naøy ñaõ phoå bieán khaép Ñoâng phöông vaø Taây phöông vaøo khoaûng naêm 400.
Taïi nhieàu quoác gia, vì lyù do muïc vuï, leã ñöôïc chuyeån sang Chuùa nhaät VII Phuïc sinh ñeå giaùo daân tham döï ñoâng ñuû hôn.
3. YÙ nghóa bieåu töôïng cuûa vieäc "leân trôøi"
Ngaøy nay, neáu hieåu theo nghóa vaät lyù ñôn thuaàn, ngöôøi ta deã thaéc maéc laø Chuùa ñi leân ñaâu? Trôøi ôû choã naøo?
Nhöng trong ngoân ngöõ Kinh Thaùnh "trôøi" khoâng chæ laø khoâng gian vaät lyù, nhöng laø coõi cuûa Thieân Chuùa, nôi coù söï soáng thaàn linh, vaø vinh quang vónh cöûu. Vì theá, "leân trôøi" nghóa laø Chuùa Gieâsu böôùc vaøo vinh quang Thieân Chuùa.
a. "Ngöï beân höõu Chuùa Cha"
Ñaây laø hình aûnh Kinh Thaùnh chæ quyeàn naêng, vinh quang, vaø ñòa vò cuûa Ñaáng chieán thaéng. Khoâng coù nghóa Chuùa Con ngoài moät choã beân caïnh Chuùa Cha theo kieåu vaät lyù.
Ñoù laø caùch dieãn taû Chuùa Kitoâ phuïc sinh ñöôïc toân vinh vaø chia seû quyeàn naêng cuûa Thieân Chuùa.
b. "Ñaùm maây quyeän laáy Ngöôøi"
Trong Cöïu Öôùc, ñaùm maây laø daáu chæ söï hieän dieän thaàn linh nhö maây treân nuùi Xinai, maây phuû Nhaø Taïm, maây daãn daân Ítraen trong sa maïc...
Khi thaùnh Luca keå "ñaùm maây quyeän laáy Ngöôøi", coù nghóa Chuùa Gieâsu ñi vaøo vinh quang Thieân Chuùa.
4. YÙ nghóa thaàn hoïc cuûa leã Chuùa Leân Trôøi
a. Ñöùc Gieâsu hoaøn taát söù maïng cöùu ñoä
Chuùa Gieâsu töø trôøi xuoáng theá, nhaäp theå, chòu cheát, phuïc sinh, vaø trôû veà cuøng Chuùa Cha.
Ñaây laø haønh trình troïn veïn cuûa coâng trình cöùu ñoä. Leân trôøi laø ñænh cao cuûa maàu nhieäm Vöôït Qua.
b. Nhaân tính con ngöôøi ñöôïc ñöa vaøo vinh quang Thieân Chuùa
Ñaây laø ñieåm giaùo lyù raát saâu saéc. Khi Chuùa Gieâsu leân trôøi, Ngöôøi mang theo chính nhaân tính cuûa chuùng ta. Ñieàu ñoù nghóa laø thaân phaän con ngöôøi khoâng bò huûy boû, xaùc phaøm khoâng bò khinh cheâ, vaø con ngöôøi ñöôïc môøi goïi tham döï vaøo söï soáng thaàn linh.
Thaùnh Leâoâ Caû noùi: "Vinh quang cuûa Ñaàu cuõng laø hy voïng cuûa thaân mình." Nôi Chuùa Kitoâ, nhaân loaïi ñaõ coù choã trong loøng Thieân Chuùa.
c. Chuùa môû ñöôøng cho chuùng ta
Trong Tin Möøng Gioan, Chuùa Gieâsu noùi "Thaày ñi doïn choã cho anh em" (x. Ga 14, 1-4).
Leân trôøi khoâng phaûi laø rôøi xa nhaân loaïi, nhöng laø môû ñöôøng, daãn nhaân loaïi vaøo nhaø Cha. Bôûi ñoù, leã Chuùa leân trôøi laø leã cuûa nieàm hy voïng.
d. Khai sinh thôøi ñaïi Hoäi Thaùnh
Sau khi Chuùa leân trôøi caùc toâng ñoà ñöôïc sai ñi, Hoäi Thaùnh baét ñaàu söù maïng, vaø Tin Möøng ñöôïc loan baùo khaép theá gian.
Neáu Phuïc sinh laø chieán thaéng cuûa Chuùa Kitoâ, thì Leân trôøi laø luùc Hoäi Thaùnh ñöôïc trao traùch nhieäm tieáp noái söù maïng cuûa Ngöôøi.
e. Chuaån bò cho leã Hieän Xuoáng
Leân trôøi vaø Hieän xuoáng lieân keát chaët cheõ vôùi nhau. Chuùa Gieâsu noùi: "Neáu Thaày khoâng ra ñi, Ñaáng Baûo Trôï seõ khoâng ñeán" (x. Ga 16, 5-11).
Sau khi Chuùa Kitoâ ñöôïc toân vinh, Chuùa Thaùnh Thaàn ñöôïc ban xuoáng treân Hoäi Thaùnh.
II. Caùc Tröôøng Hôïp Khaùc Trong Kinh Thaùnh
Trong Thaùnh Kinh, ngoaøi bieán coá Chuùa Gieâsu leân trôøi trong vinh quang phuïc sinh, coøn coù moät vaøi nhaân vaät ñöôïc noùi laø "ñöôïc ñem leân trôøi" hay "ñöôïc caát ñi" caùch ñaëc bieät. Tuy nhieân, caàn phaân bieät raát roõ giöõa vieäc "ñöôïc ñöa leân trôøi" cuûa caùc nhaân vaät Cöïu Öôùc, vaø chính maàu nhieäm Chuùa Gieâsu Leân Trôøi.
Chuùa Gieâsu leân trôøi baèng quyeàn naêng thaàn linh cuûa chính Ngöôøi sau khi chieán thaéng söï cheát; coøn caùc nhaân vaät khaùc ñöôïc Thieân Chuùa caát ñi nhö daáu chæ ñaëc bieät.
1. Heânoùc, ngöôøi "ñöôïc Thieân Chuùa ñem ñi"
a. Baûn vaên Kinh Thaùnh
Saùch Saùng Theá vieát raát ngaén goïn nhöng ñaày bí nhieäm: "Heânoùc ñi vôùi Thieân Chuùa roài bieán maát, vì Thieân Chuùa ñaõ ñem oâng ñi." (St 5,24)
Ñaây laø moät trong nhöõng caâu bí aån nhaát Cöïu Öôùc.
b. Heânoùc
Heânoùc laø toå phuï thuoäc doøng doõi Seát, soáng tröôùc thôøi Ñaïi Hoàng Thuûy. Ñieåm noåi baät laø oâng "ñi vôùi Thieân Chuùa", nghóa laø soáng thaân maät vaø coâng chính tröôùc maët Chuùa. Trong khi caùc toå phuï khaùc ñeàu ghi"roài oâng cheát", thì rieâng Heânoùc khoâng coù caâu ñoù.
c. YÙ nghóa
Truyeàn thoáng Do Thaùi vaø Kitoâ giaùo hieåu raèng Heânoùc ñöôïc Thieân Chuùa ñöa vaøo söï hieän dieän cuûa Ngöôøi maø khoâng phaûi traûi qua caùi cheát bình thöôøng. OÂng trôû thaønh hình aûnh cuûa ngöôøi coâng chính, vaø daáu chæ hy voïng söï soáng ñôøi ñôøi.
Thö Do Thaùi noùi: "Nhôø ñöùc tin, oâng Kha-noác ñöôïc ñem ñi nôi khaùc ñeå khoûi cheát, vaø ngöôøi ta khoâng tìm thaáy oâng nöõa, bôûi vì Thieân Chuùa ñaõ ñem oâng ñi. Quaû thaät, Kinh Thaùnh chöùng nhaän raèng: tröôùc khi ñöôïc ñem ñi, oâng ñaõ laøm ñeïp loøng Thieân Chuùa." (Hr 11, 5). Ñieàu naøy cho thaáy Hoäi Thaùnh sô khai tin raèng Heânoùc ñöôïc Thieân Chuùa caát ñi ñaëc bieät.
2. EÂlia, vò ngoân söù ñöôïc caát leân trong côn gioù loác
a. Baûn vaên Kinh Thaùnh
Saùch Caùc Vua keå: "Moät coã xe löûa vaø nhöõng con ngöïa löûa taùch hai thaày troø ra, vaø EÂlia leân trôøi trong côn gioù loác" (2 V 2, 11)
Ñaây laø moät trong nhöõng trình thuaät huøng traùng nhaát Cöïu Öôùc.
b. EÂlia
EÂlia laø ngoân söù lôùn ôû Ítraen theá kyû IX tröôùc Coâng nguyeân. OÂng choáng thôø ngaãu töôïng, ñoái ñaàu vôùi hoaøng haäu Gieâdaben, baûo veä giao öôùc cuûa Thieân Chuùa, vaø laøm nhieàu pheùp laï. OÂng ñöôïc xem nhö maãu göông cuûa vò ngoân söù ñaày löûa nhieät thaønh.
c. YÙ nghóa cuûa vieäc EÂlia leân trôøi
"Xe löûa" vaø "gioù loác" laø hình aûnh bieåu töôïng cho quyeàn naêng Thieân Chuùa, vaø söï hieän dieän thaàn linh. Ñieàu quan troïng khoâng phaûi laø moâ taû vaät lyù, nhöng laø Thieân Chuùa xaùc nhaän EÂlia laø vò ngoân söù ñaëc bieät.
Ngöôøi Do Thaùi tin raèng EÂlia seõ trôû laïi tröôùc ngaøy Ñaáng Meâsia ñeán. Vì theá trong leã Vöôït Qua Do Thaùi luoân daønh choã cho EÂlia, vaø daân chuùng thôøi Chuùa Gieâsu nhieàu laàn nghó Ngöôøi laø EÂlia trôû laïi (x. Mt 17, 9-3)..
EÂlia xuaát hieän cuøng Moâseâ trong bieán coá Hieån Dung (Mt 17, 1-8). Ñieàu ñoù cho thaáy Moâseâ töôïng tröng cho Leà Luaät, EÂlia töôïng tröng cho caùc Ngoân Söù, vaø taát caû ñeàu quy höôùng veà Chuùa Kitoâ.
3. Ñöùc Maria, ñöôïc ñöa leân trôøi caû hoàn laãn xaùc
Duø Thaùnh Kinh khoâng keå tröïc tieáp, nhöng truyeàn thoáng Hoäi Thaùnh tin raèng Maria ñöôïc ñöa leân trôøi caû hoàn laãn xaùc.
Tín ñieàu naøy ñöôïc coâng boá naêm 1950 bôûi Ñöùc Thaùnh Cha Pioâ XII.
a. Khaùc vôùi Chuùa Gieâsu
Chuùa Gieâsu "leân trôøi" (Ascensio): Ngöôøi töï ñi vaøo vinh quang baèng quyeàn naêng thaàn linh.
Ñöùc Maria "ñöôïc ñöa leân trôøi" (Assumptio): Meï ñöôïc Thieân Chuùa ñöa vaøo vinh quang.
b. Neàn taûng Kinh Thaùnh
Khoâng coù baûn vaên tröïc tieáp, nhöng coù nhöõng hình aûnh gôïi môû:
- Kh 12: ngöôøi phuï nöõ maëc maët trôøi,
- Tv 45: hoaøng haäu ñöùng beân höõu vua,
- Hình aûnh Hoøm Bia Giao Öôùc môùi.
c. YÙ nghóa
Vì Ñöùc Maria laø Ñaáng Voâ Nhieãm Nguyeân Toäi, khoâng maéc toäi toå toâng, neân Meï khoâng phaûi chòu haäu quaû cuûa toäi loãi laø söï hö naùt cuûa thaân xaùc trong loøng ñaát.
4. Caùc nhaân vaät khaùc?
a. Moâseâ
Caùi cheát cuûa Moâseâ raát bí nhieäm, ngöôøi ta tin raèngThieân Chuùa choân caát oâng, vaø khoâng ai bieát moä ôû ñaâu (Ñnl 34).
Ñieàu naøy khieán Do Thaùi giaùo coù nhieàu truyeàn thoáng huyeàn nhieäm quanh oâng, nhöng Kinh Thaùnh khoâng noùi Moâseâ leân trôøi nhö EÂlia.
b. Thaùnh Phaoloâ
Thaùnh Phaoloâ keå raèng: "Toâi ñöôïc ñöa leân taàng trôøi thöù ba" (x. 2 Cr 12, 1-4).
Theo vuõ truï quan cuûa ngöôøi Do Thaùi thôøi baáy giôø, baàu trôøi coù nhieàu taàng. Taàng thöù ba ñöôïc hieåu laø nôi ngöï trò cuûa Thieân Chuùa vaø caùc thieân thaàn, laø coõi phuùc laïc cao nhaát (Thieân ñaøng).
Ñaây laø moät traûi nghieäm "ñöôïc nhaác boång leân" trong moät thò kieán khi thaùnh Phaoloâ vaãn coøn ñang thöïc hieän söù vuï.chöù khoâng phaûi vieäc leân trôøi vónh vieãn.
III. Keát luaän
Thaêng thieân laø maàu nhieäm vinh quang cuûa Chuùa Kitoâ, laø nieàm hy voïng cuûa nhaân loaïi, vaø söù maïng cuûa Hoäi Thaùnh.
Vieäc Chuùa leân trôøi khoâng phaûi ñeå rôøi boû theá gian, nhöng ñeå hieän dieän saâu xa hôn, môû ñöôøng cho con ngöôøi, vaø sai Hoäi Thaùnh tieáp tuïc coâng trình cöùu ñoä.
Vì theá, ngöôøi Kitoâ höõu soáng giöõa traàn gian nhöng loøng höôùng veà trôøi, daán thaân giöõa ñôøi, maø vaãn mang nieàm hy voïng vónh cöûu. Nhö lôøi thaùnh Augustinoâ: "Loøng chuùng con khaéc khoaûi cho ñeán khi ñöôïc nghæ yeân trong Chuùa."
Gb. Nguyeãn Thaùi Huøng