UÛy ban thaàn hoïc quoác teá coá gaéng ñònh nghóa
"toäi choáng laïi moâi tröôøng"
UÛy ban thaàn hoïc quoác teá coá gaéng ñònh nghóa "toäi choáng laïi moâi tröôøng".
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Roma (RVA News 04-09-2026) - Laàn ñaàu tieân, Toøa Thaùnh cöùu xeùt moät caùch toaøn dieän vaán ñeà: lieäu trong caùch con ngöôøi ñoái xöû vôùi thieân nhieân coù moät loaïi "toäi loãi choáng laïi coâng trình taïo döïng vaø choáng laïi Ñaáng Taïo Hoùa" hay khoâng, vaø ñieàu ñoù coù yù nghóa gì.
Hoâm muøng 02 thaùng Chín naêm 2026, UÛy ban Thaàn hoïc Quoác teá ñaõ coâng boá Vaên kieän mang töïa ñeà "Chaêm soùc Ngoâi nhaø chung", trong ñoù coù ñeà caäp ñeán vaán ñeà naøy cuõng nhö nhöõng chuû ñeà khaùc trong laõnh vöïc sinh thaùi.
UÛy ban khoâng phaûi laø Huaán quyeàn cuûa Giaùo Hoäi nhöng chæ laø cô quan coù nhieäm vuï tö vaán cho Boä Giaùo lyù Ñöùc tin; Taøi lieâu naøy ñöôïc Ñöùc Hoàng y Víctor Fernaùndez, Toång tröôûng Boä Giaùo lyù Ñöùc tin, chaáp thuaän cho coâng boá.
Beân caïnh nhöõng neàn taûng Kinh Thaùnh vaø thaàn hoïc cuûa giaùo huaán Kitoâ giaùo veà moâi tröôøng, taøi lieäu coøn trình baøy nhöõng suy tö chi tieát veà khaùi nieäm "toäi loãi choáng laïi coâng trình taïo döïng, choáng laïi Ñaáng Taïo Hoùa vaø choáng laïi nhöõng thuï taïo khaùc."
Caùc Ñöùc Giaùo hoaøng Gioan Phaoloâ II, Beâneâñictoâ XVI vaø Phanxicoâ töøng coù luùc noùi ñeán nhöõng "toäi loãi choáng laïi thieân nhieân", nhöng cho ñeán nay vaãn chöa coù moät ñònh nghóa thaàn hoïc roõ raøng vaø caùch phaân loaïi cuï theå veà khaùi nieäm naøy.
Giôø ñaây, UÛy ban Thaàn hoïc giaûi thích: "Vieäc vi phaïm keá hoaïch nguyeân thuûy cuûa Thieân Chuùa daãn ñeán söï ñoå vôõ cuûa ba moái töông quan thieát yeáu, trong ñoù con ngöôøi soáng vaø theå hieän söï hieän höõu cuûa mình: vôùi Thieân Chuùa, vôùi nhöõng ngöôøi khaùc vaø vôùi coâng trình taïo döïng. Ñieàu naøy taát yeáu daãn ñeán söï suy thoaùi treân bình dieän caù nhaân, xaõ hoäi vaø toaøn theå."
Hoaùn caûi loái soáng
Theo taøi lieäu cuûa caùc nhaø thaàn hoïc, nhöõng toäi loãi choáng laïi coâng trình taïo döïng cuõng ñoøi hoûi moät "cuoäc hoaùn caûi trieät ñeå." Beân caïnh nhöõng ñieàu chænh veà kyõ thuaät vaø nhöõng thay ñoåi veà luaät phaùp, ñieàu caàn thieát laø "moät söï thay ñoåi taän goác caùc giaù trò vaên hoùa." Caùc caù nhaân vaø xaõ hoäi ñöôïc keâu goïi "thöïc söï vaø caên baûn thay ñoåi loái soáng cuûa mình xeùt töø goùc ñoä sinh thaùi."
Ñieàu naøy lieân quan ñeán taát caû caùc nhoùm xaõ hoäi vaø taát caû caùc quoác gia. Beân caïnh traùch nhieäm cuûa töøng caù nhaân, cuõng caàn phaûi giaûi quyeát traùch nhieäm taäp theå vaø nhöõng haäu quaû do caùc quyeát ñònh cuûa nhöõng chuû theå kinh teá lôùn gaây ra. Lyù do laø nhöõng quyeát ñònh aáy "ñe doïa söï soáng coøn cuûa con ngöôøi vaø cuûa caùc loaøi khaùc treân haønh tinh."
Vaên kieän cuõng trích daãn khaù daøi töø Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm muïc theá giôùi veà mieàn Amazonia naêm 2019. Hoài ñoù, Thöôïng Hoäi ñoàng ñaõ noùi: "Chuùng toâi ñeà nghò ñònh nghóa toäi sinh thaùi laø moät haønh ñoäng hoaëc söï thieáu haønh ñoäng choáng laïi Thieân Chuùa, choáng laïi tha nhaân, choáng laïi coäng ñoàng vaø choáng laïi moâi tröôøng. Ñoù laø moät toäi choáng laïi caùc theá heä töông lai. Toäi naøy ñöôïc nhaän thaáy qua nhöõng haønh ñoäng vaø caùch öùng xöû laøm ñaàu ñoäc vaø phaù huûy söï töông taùc haøi hoøa cuûa moâi tröôøng, vi phaïm nguyeân taéc moïi thuï taïo tuøy thuoäc laãn nhau, phaù vôõ nhöõng maïng löôùi lieân ñôùi giöõa chuùng, vaø coi thöôøng nhaân ñöùc neàn taûng laø coâng lyù."
Toäi choáng laïi Ñaáng Taïo Hoùa
UÛy ban Thaàn hoïc cuõng ñeà nghò hieåu toäi sinh thaùi theo caùch töông töï nhö khaùi nieäm "toäi xaõ hoäi" vaø "nhöõng cô caáu cuûa toäi loãi", nhöõng ñieàu ñaõ töøng ñöôïc Ñöùc Giaùo hoaøng Gioan Phaoloâ II maïnh meõ leân aùn.
Nhöõng khaùi nieäm naøy vöôït ra ngoaøi caùch hieåu veà toäi chæ ôû caáp ñoä caù nhaân, nhö thaàn hoïc Coâng giaùo coå ñieån ñaõ trình baøy trong nhieàu theá kyû. Ngoaøi ra, UÛy ban nhaán maïnh raèng ñaây laø nhöõng vaán ñeà thuaàn tuùy thaàn hoïc, vì theá caàn traùnh nhöõng thuaät ngöõ khoâng thuoäc chuyeân moân thaàn hoïc nhö "ecocide" (toäi dieät sinh thaùi/huûy dieät sinh thaùi).
Taøi lieäu vieát raèng toäi choáng laïi moâi tröôøng phaûi ñöôïc hieåu laø: "toäi choáng laïi coâng trình taïo döïng vaø choáng laïi Ñaáng Taïo Hoùa, trong möùc ñoä noù vi phaïm ñieàu maø Thieân Chuùa, Ñaáng Taïo Hoùa, ñaõ muoán."
Caùc nhaø thaàn hoïc vieát theâm: "Khi ñoù, chuùng ta khoâng chæ coi thöôøng keá hoaïch cuûa Thieân Chuùa vaø ngöôïc ñaõi coâng trình taïo döïng, maø coøn gaây toån haïi cho tha nhaân, ñaëc bieät laø nhöõng ngöôøi ngheøo nhaát vaø caùc theá heä töông lai." Ñoàng thôøi, UÛy ban cuõng taùch mình khoûi hoïc thuyeát goïi laø "thuyeát laáy sinh thaùi laøm trung taâm" (ecocentrism), theo ñoù loaøi ngöôøi chæ ñöôïc xem nhö moät yeáu toá gaây xaùo troän trong töï nhieân vaø vieäc laøm giaûm soá löôïng con ngöôøi ñöôïc coi laø ñieàu ñaùng hoan ngheânh vì muïc tieâu baûo veä thieân nhieân. Theo UÛy ban, quan ñieåm cöïc ñoan naøy traùi vôùi giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi.
(Kathpress 2-9-2026)