Vaên kieän môùi cuûa Boä Giaùo lyù Ñöùc tin
nhaân dòp 60 naêm Tuyeân ngoân "Nostra Aetate"
Vaên kieän môùi cuûa Boä Giaùo lyù Ñöùc tin nhaân dòp 60 naêm Tuyeân ngoân "Nostra Aetate".
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Vatican (RVA News 18-09-2026) - Hoâm 16 thaùng Chín naêm 2026, nhaân dòp 60 naêm Tuyeân ngoân "Nostra Aetate" cuûa Coâng ñoàng chung Vatican II Boä Giaùo lyù Ñöùc tin ñaõ coâng boá moät vaên kieän keâu goïi taêng cöôøng söï caûm thoâng giöõa caùc toân giaùo, giöõa luùc theá giôùi ngaøy caøng ña daïng nhöng ñoàng thôøi cuõng ñaày xung ñoät.
Tuyeân ngoân "Nostra aetate"
Tuyeân ngoân "Nostra aetate", Thôøi ñaïi chuùng ta, laø moät vaên baûn ngaén, chæ coù 5 ñoaïn, vaø trong soá caùc vaên kieän xuaát phaùt töø Coâng ñoàng, ñaây laø vaên kieän coù nhöõng heä quaû roõ reät nhaát trong moái töông quan vôùi nhöõng ngöôøi ngoaøi Coâng giaùo. Chæ vaøi naêm tröôùc ñoù, trong phuïng vuï Thöù Saùu Tuaàn Thaùnh, ngöôøi ta vaãn caàu nguyeän cho "nhöõng ngöôøi Do Thaùi baát trung" (perfidi giudei) (Ñöùc Gioan 23 ñaõ boû tính töø naøy vaøo naêm 1959), vaø trong caùc baøi giaûng, vieäc quy traùch nhieäm cho ngöôøi Do Thaùi, vôùi tö caùch moät daân toäc, veà caùi cheát cuûa Chuùa Gieâsu vaãn coøn phoå bieán.
Tuyeân ngoân "Nostra aetate" ñaõ baùc boû lôøi caùo buoäc aáy, khaúng ñònh raèng Giaùo hoäi "laáy laøm tieác nhöõng haän thuø, nhöõng cuoäc baùch haïi vaø moïi bieåu hieän cuûa chuû nghóa baøi Do Thaùi", ñoàng thôøi noùi theâm raèng Giaùo hoäi "khoâng loaïi boû baát cöù ñieàu gì laø chaân thaät vaø thaùnh thieän" trong caùc toân giaùo khaùc. Töø ñoù phaùt sinh nhöõng ngaøy caàu nguyeän taïi Assisi, caùc chuyeán vieáng thaêm cuûa caùc Giaùo hoaøng ñeán caùc hoäi ñöôøng vaø ñeàn thôø Hoài giaùo, cuõng nhö vaên kieän veà tình huynh ñeä nhaân loaïi ñöôïc Ñöùc Thaùnh cha Phanxicoâ vaø Ñaïi Imam al-Tayyeb kyù taïi Abu Dhabi, naêm 2019.
Vaên kieän môùi coâng boá
Vaên kieän ñöôïc Boä Giaùo lyù Ñöùc tin coâng boá hoâm 16 thaùng Chín naêm 2026 mang hình thöùc moät Baûn ghi chuù (Nota) vaø trong thöù baäc caùc vaên kieän cuûa Toøa Thaùnh, moät Nota khoâng xaùc ñònh giaùo lyù cuõng khoâng taïo ra moät cam keát môùi ñoái vôùi Huaán quyeàn. Hôn nöõa, dòp kyû nieäm maø vaên kieän naøy ñaùnh daáu ñaõ qua möôøi moät thaùng: Ñöùc Leâoâ XIV ñaõ töôûng nieäm söï kieän naøy vaøo ngaøy 28 thaùng Möôøi naêm 2025 baèng moät baøi dieãn vaên, vaø ngaøy hoâm sau baèng moät baøi giaùo lyù trong buoåi tieáp kieán chung.
Vaên baûn daøi khoaûng 30 trang, chia laøm 60 ñoaïn, coù daùng daáp cuûa moät baûn toång keát ñöôïc soaïn thaûo moät caùch thaän troïng, vôùi 95 chuù thích cuoái trang, moät muïc luïc goàm naêm phaàn vaø moät phaàn ñieåm laïi caùc trieàu ñaïi Giaùo hoaøng, töø Ñöùc Phaoloâ VI trôû ñi. Tuy nhieân, ngay trang bìa ñaõ noùi leân moät ñieàu. Vieäc cô quan chòu traùch nhieäm baûo veä giaùo lyù kyù teân cuøng vôùi hai cô quan phuï traùch caùc moái quan heä vôùi caùc Kitoâ höõu khaùc vaø vôùi caùc toân giaùo khaùc cho thaáy raèng ñoái thoaïi ñöôïc nhìn nhaän nhö moät vaán ñeà lieân quan ñeán chính caên tính cuûa ñöùc tin Coâng giaùo, tröôùc caû khi ñoù laø moät vaán ñeà cuûa "ngoaïi giao".
Vaên baûn nhaán maïnh ñieàu naøy taïi ñoaïn 13, lieân quan ñeán ngöôøi Do Thaùi: cuoäc ñoái thoaïi "khoâng theå ñöôïc xem laø moät thöïc haønh phuï trôï ñoái vôùi caùc Kitoâ höõu", bôûi vì "ñuùng hôn, ñoù laø vieäc yù thöùc ñaày ñuû veà caên tính nguyeân thuûy cuûa chính mình".
Vaøi yù töôûng chính
Trong Vaên kieän "Moät con ñöôøng hy voïng", Toøa Thaùnh taùi khaúng ñònh raèng: Giaùo hoäi Coâng giaùo leân tieáng choáng laïi vieäc baùch haïi Kitoâ höõu, chuû nghóa baøi Do Thaùi vaø chöùng baøi Hoài giaùo (Islamophobia). Ñieåm xuaát phaùt cuûa Baûn ghi chuù laø caâu hoûi: "Laøm theá naøo chuùng ta coù theå ñöa lôøi keâu goïi veà tình huynh ñeä phoå quaùt vaøo thöïc tieãn trong nhöõng xaõ hoäi ñöôïc ñaëc tröng bôûi söï ña daïng vaên hoùa vaø toân giaùo ngaøy caøng gia taêng, cuõng nhö bôûi chieán tranh vaø baïo löïc (...)?"
Cuøng nhau choáng chuû nghóa baøi Do Thaùi vaø chöùng baøi Hoài giaùo
Baûn ghi chuù taùi khaúng ñònh di saûn chung vaø tình lieân ñôùi vôùi daân toäc Do Thaùi. Beân caïnh cuoäc ñaáu tranh chung choáng chuû nghóa baøi Do Thaùi, caùc xung ñoät taïi Trung Ñoâng cuõng laø moät chuû ñeà ñöôïc ñeà caäp. Theo Baûn ghi chuù, taïi ñaây "nhieàu caây caàu lieân laïc ñaõ bò lung lay" vaø vaãn ñang tieáp tuïc bò thöû thaùch. Tuy nhieân, nhöõng neàn taûng cuûa cuoäc ñoái thoaïi vaãn vöõng chaéc - vaø caàn tieáp tuïc xaây döïng treân nhöõng neàn taûng aáy.
Caùc boä lieân heä leân aùn chöùng baøi Hoài giaùo taïi phöông Taây, voán khoâng phaân bieät thích ñaùng giöõa chuû nghóa cöïc ñoan vaø baïo löïc, moät beân, vôùi ñôøi soáng hoøa bình cuûa caùc tín höõu Hoài giaùo, beân kia. Vaên kieän vieát: "Chuùng ta phaûi caûm ôn nhöõng coäng ñoaøn Kitoâ giaùo ñaõ tröôûng thaønh trong tinh thaàn hieáu khaùch, cuõng nhö trong söï hieåu bieát toát hôn vaø söï traân troïng lôùn hôn ñoái vôùi caùc tín höõu Hoài giaùo."
Moät cuoäc ñoái thoaïi ñaày thaùch thöùc
Ñoàng thôøi, nhöõng khoù khaên trong ñoái thoaïi vaãn coøn ñoù. Taïi moät soá khu vöïc, ñaëc bieät laø vieäc chung soáng giöõa ngöôøi Hoài giaùo vaø Kitoâ höõu chòu aûnh höôûng bôûi nhöõng xung ñoät lòch söû, khieán vieäc xaây döïng loøng tin trôû neân khoù khaên. ÔÛ nhöõng nôi khaùc, chuû nghóa cöïc ñoan, ñònh kieán vaø söï thao tuùng chính trò ñoái vôùi caên tính toân giaùo, hoaëc baïo löïc nhaân danh Thieân Chuùa, laøm suy yeáu nhöõng neàn taûng cuûa cuoäc ñoái thoaïi. Trong caùc xaõ hoäi theá tuïc hoùa, yeáu toá toân giaùo ñoâi khi bò ñaåy ra beân leà hoaëc bò coâng cuï hoùa.
Vaên kieän vieát: "Tröôùc nhöõng keû gieo raéc chia reõ vaø chuaån bò cho xung ñoät, ngaøy nay caùc tín höõu thuoäc nhöõng truyeàn thoáng khaùc nhau, vaø tröôùc heát laø caùc vò laõnh ñaïo cuûa hoï (...), ñöôïc môøi goïi cuøng nhau tìm kieám moät caùch roõ raøng vaø ñaày hy voïng nhöõng ñieàu kieän cho moät cuoäc chung soáng hoøa bình." Tình huynh ñeä giöõa caùc tín höõu thuoäc nhöõng truyeàn thoáng toân giaùo khaùc nhau khoâng chæ laø moät lyù töôûng ñôn thuaàn, maø laø moät söï caàn thieát veà maët luaân lyù, tinh thaàn vaø xaõ hoäi.
(Toång hôïp 17-9-2026)