Ñöùc Thaùnh cha vieáng thaêm
vaø leân tieáng taïi truï sôû Toå chöùc UNESCO
Ñöùc Thaùnh cha vieáng thaêm vaø leân tieáng taïi truï sôû Toå chöùc UNESCO.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Paris (RVA News 26-09-2026) - Luùc gaàn 15 giôø, ngaøy 25 thaùng Chín naêm 2026, Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV ñaõ töø Toøa Söù thaàn Toøa Thaùnh ôû thuû ñoâ Paris, ñeán vieáng thaêm taïi truï sôû cuûa toå chöùc Lieân Hieäp Quoác veà Giaùo duïc, Khoa hoïc vaø Vaên hoùa, goïi taét laø UNESCO, coù truï sôû taïi Paris.
Ñeán nôi, Ñöùc Thaùnh cha ñaõ ñöôïc oâng Toång giaùm ñoác Khaled Ahmed El-Enany, ngöôøi Ai Caäp, ñoùn tieáp noàng nhieät, vaø höôùng daãn vieáng thaêm cô sôû vaø haøng traêm nhaân vieân ñang phuïc vuï taïi ñaây.
Toå chöùc UNESCO
Toå chöùc naøy ñöôïc thaønh laäp theo Coâng öôùc London, kyù ngaøy 16 thaùng Möôøi Moät naêm 1945 vaø coù hieäu löïc ngaøy 04 thaùng Möôøi Moät naêm 1946, ra ñôøi töø nhaän thöùc chung raèng nhöõng thoûa thuaän chính trò vaø kinh teá khoâng ñuû ñeå xaây döïng moät neàn hoøa bình laâu daøi, vaø raèng neàn hoøa bình aáy phaûi ñöôïc ñaët neàn taûng treân giaùo duïc, khoa hoïc, vaên hoùa vaø söï hôïp taùc giöõa caùc quoác gia, nhaèm baûo ñaûm söï toân troïng phoå quaùt ñoái vôùi coâng lyù, luaät phaùp, caùc quyeàn con ngöôøi vaø nhöõng quyeàn töï do caên baûn maø Hieán chöông Lieân Hieäp Quoác coâng nhaän cho taát caû caùc daân toäc, khoâng phaân bieät chuûng toäc, giôùi tính, ngoân ngöõ hay toân giaùo.
Sau nhöõng haønh ñoäng taøn baïo vaø toån thaát khoång loà veà nhaân maïng do caùc cuoäc xung ñoät theá giôùi trong nöûa ñaàu theá kyû XX gaây ra, caùc quoác gia thaønh vieân Lieân Hieäp Quoác ñaõ muoán môû ñaàu phaàn lôøi noùi ñaàu cuûa vaên kieän thaønh laäp UNESCO baèng lôøi khaúng ñònh sau:
"Chính phuû caùc quoác gia thaønh vieân cuûa Coâng öôùc naøy, nhaân danh caùc daân toäc cuûa mình, tuyeân boá raèng: vì chieán tranh baét nguoàn töø taâm trí con ngöôøi, neân cuõng chính trong taâm trí con ngöôøi maø phaûi xaây döïng nhöõng thaønh trì baûo veä hoøa bình."
Vieäc baûo veä ña daïng sinh hoïc, öùng phoù vôùi trí tueä nhaân taïo, naâng cao chaát löôïng giaùo duïc, baûo toàn di saûn vaên hoùa vaø baûo ñaûm khaû naêng tieáp caän nhöõng thoâng tin ñaùng tin caäy chæ laø moät vaøi ví duï veà coâng vieäc maø UNESCO thöïc hieän cuøng vôùi 194 quoác gia thaønh vieân vaø 12 thaønh vieân lieân keát.
Ñaëc bieät quan troïng laø vieäc xaùc ñònh, baûo veä, gìn giöõ vaø truyeàn laïi cho caùc theá heä töông lai di saûn vaên hoùa vaø thieân nhieân cuûa toaøn theá giôùi. Caùc cô quan cuûa UNESCO goàm:
- Ñaïi hoäi ñoàng, quy tuï taát caû caùc quoác gia thaønh vieân hai naêm moät laàn vaø xaùc ñònh nhöõng ñònh höôùng chung cuõng nhö ngaân saùch cuûa Toå chöùc;
- Hoäi ñoàng Chaáp haønh, moät cô quan coù thaønh phaàn thu heïp do Ñaïi hoäi ñoàng baàu ra, coù nhieäm vuï giaùm saùt vieäc thöïc hieän caùc quyeát ñònh cuûa Ñaïi hoäi ñoàng;
- Ban Thö kyù, ñöùng ñaàu laø Toång giaùm ñoác, coù nhieäm vuï xaây döïng chöông trình hoaït ñoäng cuûa UNESCO.
Ñöùc Thaùnh cha taïi UNESCO
Khi Ñöùc Thaùnh cha ñeán toøa nhaø danh döï, ngaøi ñöôïc Toång giaùm ñoác UNESCO, oâng Khaled Ahmed El-Enany Ali Ezz, ngöôøi Ai Caäp vaø Quan saùt vieân Thöôøng tröïc cuûa Toøa Thaùnh taïi UNESCO, Ñöùc oâng Roberto Campisi, ñoùn tieáp.
Sau ñoù, taïi Ñaïi saûnh ñöôøng, Ñöùc Thaùnh cha chaøo Chuû tòch Ñaïi hoäi ñoàng, Chuû tòch Hoäi ñoàng Chaáp haønh, Phoù Toång giaùm ñoác vaø Phoù Toång giaùm ñoác phuï traùch öu tieân chaâu Phi.
Sau khi chuïp moät soá hình aûnh chính thöùc, taïi Thö vieän dieãn ra cuoäc gaëp song phöông giöõa Toång Giaùm ñoác vaø Ñöùc Thaùnh cha, vôùi söï hieän dieän cuûa Phoù Toång giaùm ñoác, caùc Phoù Toång giaùm ñoác, ñoaøn tuøy tuøng Giaùo hoaøng vaø Quan saùt vieân Thöôøng tröïc.
Khi tieán vaøo Hoäi tröôøng, Ñöùc Thaùnh cha ñöôïc ñaïi dieän 194 thaønh vieân UNESCO noàng nhieät chaøo möøng.
Dieãn töø cuûa Ñöùc Thaùnh cha
Trong dieãn töø baèng tieáng Phaùp vaø tieáng Anh taïi truï sôû UNESCO, Ñöùc Thaùnh cha nhaán maïnh söù maïng chung cuûa coäng ñoàng quoác teá laø xaây döïng moät theá giôùi coâng baèng, trong ñoù giaùo duïc, khoa hoïc vaø vaên hoùa ñöôïc söû duïng ñeå cuûng coá hoøa bình, an ninh, coâng lyù, nhaân quyeàn vaø caùc quyeàn töï do caên baûn. Ñöùc Thaùnh cha nhìn nhaän UNESCO nhö moät nôi caùc daân toäc, ngoân ngöõ vaø neàn vaên hoùa khaùc nhau gaëp gôõ ñeå hôïp taùc vì lôïi ích cuûa toaøn theå gia ñình nhaân loaïi. Theo ngaøi, hôïp taùc quoác teá chæ thöïc söï coù yù nghóa khi höôùng ñeán moät khoâng gian trong ñoù moïi daân toäc ñeàu coù theå phaùt trieån trong hoøa bình.
Ñöùc Giaùo hoaøng nhaéc ñeán söï hieän dieän laâu daøi cuûa Toøa Thaùnh taïi UNESCO vaø cho raèng neàn taûng cuûa söï hôïp taùc aáy laø nieàm xaùc tín veà phaåm giaù baát khaû xaâm phaïm cuûa moãi con ngöôøi. Con ngöôøi ñöôïc taïo döïng theo hình aûnh Thieân Chuùa, vì theá vieäc toân troïng vaø baûo veä phaåm giaù con ngöôøi phaûi laø trung taâm cuûa moïi hoaït ñoäng giaùo duïc, khoa hoïc vaø vaên hoùa. Ñöùc Thaùnh cha coi UNESCO laø moät ñoái taùc quan troïng trong vieäc phuïc vuï coâng ích vaø thuùc ñaåy moät söï phaùt trieån ñích thöïc, nghóa laø söï phaùt trieån höôùng ñeán "toaøn theå con ngöôøi vaø moïi ngöôøi", chöù khoâng chæ ñeán taêng tröôûng vaät chaát hay lôïi ích cuûa moät boä phaän xaõ hoäi.
Moät troïng taâm lôùn cuûa baøi dieãn vaên laø vai troø cuûa vaên hoùa vaø giaùo duïc. Ñöùc Giaùo hoaøng nhaéc laïi tö töôûng cuûa thaùnh Gioan Phaoloâ II raèng con ngöôøi soáng moät ñôøi soáng thöïc söï nhaân baûn nhôø vaên hoùa. Vaên hoùa khoâng ñôn thuaàn laø kieán thöùc hay saûn phaåm ngheä thuaät, maø laø caùch con ngöôøi hieåu chính mình, theá giôùi vaø yù nghóa cuûa nhöõng gì mình laøm. Vì vaäy, UNESCO khoâng chæ neân ñöôïc nhìn nhö moät toå chöùc quoác teá maø coøn nhö nôi nhaân loaïi suy tö veà lòch söû, hieän taïi vaø töông lai cuûa chính mình. Giaùo duïc, khoa hoïc vaø vaên hoùa khoâng theå ñöôïc thuùc ñaåy moät caùch ñaày ñuû neáu khoâng ñoàng thôøi quan taâm ñeán söï soáng vaø phaåm giaù cuûa con ngöôøi.
Ñöùc Giaùo hoaøng ñeà cao kinh nghieäm laâu ñôøi cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo trong lónh vöïc giaùo duïc, qua caùc tröôøng hoïc vaø ñaïi hoïc ñöôïc xaây döïng taïi nhieàu nôi, keå caû nhöõng vuøng ngheøo vaø xa xoâi. Tuy nhieân, ñieàu quan troïng khoâng chæ laø nhöõng coâng trình giaùo duïc maø coøn laø quan nieäm veà con ngöôøi ñöùng phía sau vieäc giaùo duïc. Moät neàn giaùo duïc hoaøn chænh khoâng theå chæ giuùp con ngöôøi "coù nhieàu hôn", maø phaûi giuùp hoï "trôû neân nhieàu hôn", nghóa laø phaùt trieån toaøn dieän, bieát ñaët caâu hoûi veà yù nghóa cuûa cuoäc soáng vaø nhaän ra chieàu kích saâu xa cuûa phaåm giaù con ngöôøi.
Töø ñoù, Ñöùc Giaùo hoaøng ñaët ra caâu hoûi neàn taûng: "Con ngöôøi laø gì?" Theo ngaøi, moãi theá heä ñeàu phaûi ñoái dieän laïi vôùi caâu hoûi naøy, ñaëc bieät tröôùc nhöõng thaûm hoïa vaø baát coâng vaãn tieáp dieãn. Ngaøi trình baøy ba chieàu kích caên baûn cuûa thaân phaän con ngöôøi.
Tröôùc heát, con ngöôøi laø ngöôøi ñöôïc thuï thai vaø sinh ra, nghóa laø moãi ngöôøi ñeàu laø moät ngöôøi con. Khoâng ai töï choïn cha meï, thôøi ñieåm hay nôi mình sinh ra. Vì vaäy, ngay töø nguoàn goác, taát caû con ngöôøi ñaõ coù moät moái lieân heä caên baûn vôùi nhau: chuùng ta laø anh chò em. Gia ñình laø nguoàn goác cuûa söï soáng vaø laø moâi tröôøng giaùo duïc ñaàu tieân. Thöù hai, con ngöôøi sinh ra trong tình traïng yeáu ñuoái vaø caàn ñeán ngöôøi khaùc. Treû sô sinh caàn thöùc aên, lôøi noùi, söï chaêm soùc vaø tình yeâu. Khi tröôûng thaønh, con ngöôøi deã queân ñi söï mong manh caên baûn aáy, vaø söï queân laõng coù theå daãn ñeán vieäc ngöôøi ngheøo vaø ngöôøi yeáu theá bò khai thaùc, loaïi boû hoaëc ñoái xöû nhö haøng hoùa. Thöù ba, con ngöôøi coù khaû naêng phaùt trieån vaø töï do, nhöng söï töï do chæ thöïc söï ñeïp khi höôùng veà ñieàu thieän vaø söï thaät; neáu bieán thaønh tuøy tieän, baïo löïc hoaëc khaùt voïng quyeàn löïc, töï do seõ bò bieán daïng.
Töø quan nieäm ñoù, Ñöùc Giaùo hoaøng xem chieán tranh laø moät trong nhöõng bieåu hieän khuûng khieáp nhaát cuûa vieäc con ngöôøi söû duïng khaû naêng cuûa mình ñeå huûy dieät. Khoa hoïc vaø trí tueä voán coù theå phuïc vuï söï soáng, nhöng neáu bò taùch khoûi söï khoân ngoan vaø ñaïo ñöùc, chuùng coù theå trôû thaønh coâng cuï gieát choùc. Ngaøi nhaéc laïi lôøi môû ñaàu cuûa Hieán chöông UNESCO: vì chieán tranh baét ñaàu trong taâm trí con ngöôøi, neân chính trong taâm trí con ngöôøi phaûi xaây döïng nhöõng neàn taûng baûo veä hoøa bình. Hoøa bình khoâng theå chæ döïa treân caùc hieäp öôùc hay söï caân baèng lôïi ích; noù caàn ñöôïc xaây döïng treân coâng lyù vaø moät yù chí ngay chính, bieát nhìn nhaän ngöôøi khaùc nhö moät ngöôøi anh chò em.
Ñöùc Giaùo hoaøng ñaëc bieät quan taâm ñeán khoa hoïc vaø coâng ngheä hieän ñaïi, nhaát laø trí tueä nhaân taïo. Ngaøi caûnh baùo raèng caùc coâng ngheä môùi phaûi luoân phuïc vuï con ngöôøi thay vì trôû thaønh coâng cuï thoáng trò hay gaây baát coâng. Con ngöôøi ngaøy caøng giao nhieàu coâng vieäc cho maùy moùc, thaäm chí goïi moät soá heä thoáng maùy tính laø "trí tueä". Tuy nhieân, nghòch lyù laø trong khi maùy moùc ñöôïc gaùn cho khaû naêng "thoâng minh", con ngöôøi laïi coù nguy cô bò ñaùnh giaù chæ döïa treân hieäu quaû vaø naêng suaát. Nhöõng ai khoâng coøn ñöôïc xem laø höõu ích hoaëc saûn xuaát ñöôïc coù theå bò xaõ hoäi loaïi boû. Ñöùc Giaùo hoaøng nhaán maïnh raèng phaåm giaù con ngöôøi khoâng maát ñi vì beänh taät, ñau khoå, tuoåi giaø hay söï suy giaûm khaû naêng hoaït ñoäng; con ngöôøi caàn ñöôïc chaêm soùc trong moïi giai ñoaïn cuûa cuoäc ñôøi.
Ñeå dieãn taû hai caùch xaây döïng xaõ hoäi, Ñöùc Giaùo hoaøng söû duïng hình aûnh Thaùp Babel vaø Leã Hieän Xuoáng (Pentecost). Babel töôïng tröng cho moät söï thoáng nhaát bò aùp ñaët baèng quyeàn löïc. Khi quyeàn löïc muoán thoáng trò taát caû, noù cuoái cuøng taïo ra aùp böùc, baát coâng, boùc loät vaø chia reõ. Ngaøi lieân heä hình aûnh naøy vôùi moät daïng toaøn caàu hoùa thieáu tình huynh ñeä, chuû nghóa thöïc daân taøi chính, nhöõng aùp ñaët yù thöùc heä vaø caùc moái quan heä chæ coøn laø giao dòch. Coâng ngheä truyeàn thoâng coù theå keát noái con ngöôøi töùc thôøi, nhöng söï keát noái aáy khoâng nhaát thieát taïo ra tình lieân ñôùi: thoâng tin coù theå nhieàu hôn nhöng chöa chaéc ñuùng hôn, vaø truyeàn thoâng nhanh hôn chöa chaéc taïo ra söï khoân ngoan hôn.
Traùi laïi, Leã Chuùa Thaùnh Thaàn Hieän Xuoáng töôïng tröng cho söï hieäp nhaát khoâng xoùa boû khaùc bieät. Moãi ngöôøi nghe ñöôïc thoâng ñieäp trong ngoân ngöõ cuûa mình, nhöng chính söï ña daïng laïi trôû thaønh moät nguoàn phong phuù cho söï hoøa hôïp. Theo Ñöùc Giaùo hoaøng, söï hieäp nhaát ñích thöïc khoâng phaûi laø baét moïi ngöôøi gioáng nhau, maø laø toân troïng lòch söû, vaên hoùa vaø caên tính rieâng cuûa töøng daân toäc trong moät coäng ñoàng roäng lôùn hôn. Hoøa bình vì theá khoâng phaûi laø söï ñoàng nhaát cöôõng böùc maø laø khaû naêng cuøng soáng, cuøng ñoái thoaïi vaø cuøng höôùng ñeán moät söï thaät chung.
Moät vaán ñeà quan troïng khaùc laø söï thaät trong giaùo duïc vaø truyeàn thoâng. Ñöùc Giaùo hoaøng cho raèng söï thaät laø ñieàu kieän cuûa töï do. Neáu khoâng coù söï thaät, ngoân ngöõ coù theå bò thao tuùng bôûi baïo löïc, quyeàn löïc vaø lôïi ích. Khoa hoïc cuõng coù theå maát yù nghóa neáu bò taùch khoûi ñaïo ñöùc. Vì vaäy, ngaøi ñaëc bieät keâu goïi baûo veä treû em vaø ngöôøi treû trong thôøi ñaïi kyõ thuaät soá, khoâng ñeå söï deã toån thöông cuûa hoï trôû thaønh cô hoäi cho vieäc khai thaùc. Coâng ngheä caàn giuùp hoï hoïc hoûi, tröôûng thaønh vaø xaây döïng caùc moái quan heä, ñoàng thôøi baûo veä khaû naêng suy nghó vaø phaân ñònh ñoäc laäp. Ngaøi ñaùnh giaù tích cöïc chöông trình "Media and Information Literacy" cuûa UNESCO nhaèm thuùc ñaåy vieäc söû duïng coù traùch nhieäm caùc phöông tieän truyeàn thoâng vaø coâng cuï kyõ thuaät soá.
Ñöùc Giaùo hoaøng cuõng lieân keát vieäc chaêm soùc con ngöôøi vôùi vieäc chaêm soùc moâi tröôøng. Con ngöôøi khoâng theå ñöôïc hieåu taùch rôøi khoûi thaân xaùc, taâm hoàn, caùc moái quan heä, xaõ hoäi vaø moâi tröôøng töï nhieân. Vì theá, chaêm soùc traùi ñaát cuõng laø chaêm soùc con ngöôøi. Tieâu chuaån ñeå ñaùnh giaù moät xaõ hoäi toân troïng phaåm giaù con ngöôøi chính laø caùch xaõ hoäi aáy ñoái xöû vôùi nhöõng ngöôøi yeáu theá nhaát: treû em, thai nhi, ngöôøi khuyeát taät, ngöôøi cao tuoåi, ngöôøi di cö, ngöôøi tò naïn vaø nhöõng ngöôøi bò coi laø khoâng coøn naêng suaát. Theo ngaøi, cuoäc khuûng hoaûng sinh thaùi ñoàng thôøi laø moät cuoäc khuûng hoaûng veà quan nieäm con ngöôøi.
Sau cuøng, Ñöùc Giaùo hoaøng keâu goïi cuûng coá nieàm tin vaøo hôïp taùc quoác teá. Caùc toå chöùc quoác teá ñang phaûi ñoái dieän nhieàu khoù khaên vaø ñoâi khi bò xem laø thieáu hieäu quaû, nhöng ñoái thoaïi khoâng neân bò coi laø trôû ngaïi. Traùi laïi, ñoái thoaïi laø cô hoäi ñeå caùc daân toäc tìm kieám ñieàu toát ñeïp chung. Ngaøi môøi goïi UNESCO tieáp tuïc xaây döïng söï hieåu bieát giöõa caùc quoác gia thoâng qua ñoái thoaïi vaên hoùa, giaùo duïc vaø khoa hoïc. Ñaây khoâng phaûi laø moät söï laïc quan ngaây thô, maø laø nieàm hy voïng raèng ñieàu thieän vaãn luoân coù theå thöïc hieän ñöôïc.
Ñöùc Giaùo hoaøng keát luaän baèng vieäc nhaán maïnh vai troø cuûa caùc truyeàn thoáng toân giaùo trong vieäc giuùp con ngöôøi ñaët nhöõng caâu hoûi saâu xa veà nguoàn goác, muïc ñích vaø yù nghóa cuûa söï soáng. Khi caùc daân toäc cuøng tìm kieám yù nghóa vaø nhìn nhaän mình laø con caùi cuûa cuøng moät Thieân Chuùa, söï ña daïng vaên hoùa khoâng coøn daãn ñeán Babel, nhöng coù theå trôû thaønh con ñöôøng daãn ñeán hoøa bình vaø tình huynh ñeä. Ngaøi ñaëc bieät trao thoâng ñieäp cho theá heä treû, nhöõng ngöôøi seõ ñaùnh giaù thaønh quaû cuûa theá heä hoâm nay, vaø caàu chuùc caùc daân toäc tieáp tuïc xaây döïng hoøa bình baèng caùch nuoâi döôõng khoa hoïc, ngheä thuaät, giaùo duïc, vaên hoùa vaø söï toân troïng phaåm giaù cuûa moïi con ngöôøi.
Tö töôûng xuyeân suoát cuûa baøi dieãn vaên laø: nhaân loaïi chæ coù theå xaây döïng moät töông lai hoøa bình khi ñaët con ngöôøi vaø phaåm giaù cuûa moãi ngöôøi ôû trung taâm. Giaùo duïc phaûi giuùp con ngöôøi hieåu mình vaø tìm kieám söï thaät; khoa hoïc phaûi phuïc vuï söï soáng; coâng ngheä phaûi phuïc vuï con ngöôøi chöù khoâng thoáng trò con ngöôøi; vaên hoùa phaûi taïo ra ñoái thoaïi thay vì chia reõ; vaø caùc quoác gia phaûi hôïp taùc treân neàn taûng coâng lyù, söï thaät, tình huynh ñeä vaø nieàm hy voïng. UNESCO, theo Ñöùc Giaùo hoaøng, coù theå goùp phaàn quan troïng vaøo söù maïng aáy baèng caùch bieán giaùo duïc, khoa hoïc vaø vaên hoùa thaønh nhöõng phöông tieän xaây döïng hoøa bình cho toaøn theå gia ñình nhaân loaïi.
Sau dieãn vaên treân ñaây, tröôùc khi rôøi truï sôû UNESCO, Ñöùc Thaùnh cha coøn chaøo thaêm moät soá ñaïi dieän caùc nhaân vieân cuûa toå chöùc quoác teá naøy, vaø ngaøi duøng xe Papamobile ñeå tieán veà Nhaø thôø Ñöùc Baø Paris, caùch ñoù naêm caây soá. Doïc ñöôøng raát ñoâng tín höõu vaø daân chuùng haân hoaøn chaøo ñoùn ngaøi.