Di daân Vieät Nam vaø Söù vuï Truyeàn giaùo
cuûa Giaùo hoäi Coâng Giaùo taïi Ñaøi Loan
Di daân Vieät Nam vaø Söù vuï Truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi Coâng Giaùo taïi Ñaøi Loan.
Antoân Phaïm Troïng Quang, SVD
(WHÑ 21-03-2026) - Baøi vieát ñöa ngöôøi ñoïc ñeán vôùi boái caûnh ñaát nöôùc, vaên hoùa vaø lòch söû truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo taïi Ñaøi Loan, ñoàng thôøi laøm noåi baät söï hieän dieän ñaày nhieät thaønh cuûa caùc linh muïc vaø tu só Vieät Nam. Qua ñoù, taùc giaû cho thaáy nhöõng noã löïc saùng taïo trong söù vuï loan baùo Tin möøng giöõa moät xaõ hoäi ña vaên hoùa, theá tuïc vaø giaøu thaùch ñoá hoâm nay.
Daãn Nhaäp
Trong taäp saùch Di daân Vieät Nam taïi chaâu AÙ do Trung taâm Asian Research for Religion and Social Communication (Trung taâm Nghieân cöùu chaâu AÙ veà Toân giaùo vaø Truyeàn thoâng Xaõ hoäi) cuûa ñaïi hoïc St. John, Thaùi Lan xuaát baûn naêm 2020, toâi coù ñoùng goùp moät chöông ngaén vieát veà Muïc vuï di daân cuûa Giaùo hoäi taïi Ñaøi Loan. Noäi dung cuûa chöông naøy chuû yeáu mieâu taû hieän töôïng di daân cuûa nhieàu quoác gia ñeán Ñaøi Loan trong ñoù coù Vieät Nam vaøo nhöõng naêm cuoái 1990 vaø ñaàu nhöõng naêm 2000.
Hieän töôïng di daân naøy ñaõ taïo neân nhieàu vaán ñeà nhöùc nhoái trong xaõ hoäi Ñaøi Loan, vaø nhaát laø nhieàu söï baát coâng xaûy ñeán cho ngöôøi lao ñoäng khieán Hoäi ñoàng Giaùm muïc taïi Ñaøi Loan phaûi vieát hai laù thö muïc vuï göûi ñeán chính phuû vaø nhaân daân Ñaøi Loan, nhaèm beânh vöïc nhaân phaåm vaø ñoøi hoûi quyeàn lôïi cho hoï. Ñaëc bieät trong hai laù thö naøy, caùc giaùm muïc Ñaøi Loan ñaõ keâu goïi caùc giaùo phaän, caùc coäng ñoaøn doøng tu, caùc giaùo xöù vaø giaùo daân Ñaøi Loan coù nhöõng haønh ñoäng cuï theå nhaèm ñoùn nhaän vaø chaêm soùc tinh thaàn cho ngöôøi nhaäp cö. Ñaëc bieät trong chöông saùch naøy, chuùng toâi ñaõ cung caáp nhieàu chi tieát mieâu taû söï höôûng öùng cuûa caùc caù nhaân vaø caùc coäng ñoaøn, nhaát laø caùc tu só ngöôøi Vieät ñang truyeàn giaùo taïi Ñaøi Loan, hoï ñaõ ñoùng goùp nhieàu coâng söùc trong vieäc ñoàng haønh, ñoùn nhaän vaø höôùng daãn caùc coâng daân, nhaèm giuùp hoï coù moät moâi tröôøng laøm vieäc an toaøn hôn, ñöôïc toân troïng hôn.[1]
Trong taäp saùch naøy, chuùng toâi döï ñònh löïa choïn moät chuû ñeà môùi, ñeà taøi naøy nhaán maïnh ñeán hieän töôïng "di daân" cuûa caùc linh muïc vaø tu só cuûa ngöôøi Vieät ñeán Ñaøi Loan. Trong döï aùn naøy chuùng toâi seõ daønh phaàn lôùn thôøi gian mieâu taû coâng vieäc truyeàn giaùo cuûa hoï treân hoøn ñaûo ngoïc naøy, khoâng chæ nhaém vaøo ngöôøi lao ñoäng nhöng nhaém vaøo vieäc muïc vuï vaø truyeàn giaùo cho ngöôøi ñòa phöông. Vì theá, chöông saùch naøy seõ goàm 3 phaàn chuû yeáu; tröôùc tieân, seõ giôùi thieäu sô löôïc veà ñaát nöôùc vaø con ngöôøi Ñaøi Loan. Phaàn tieáp sau seõ ñeà caäp ñeán lòch söû truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo treân ñaát nöôùc naøy. Cuoái cuøng chöông naøy seõ giôùi thieäu caâu chuyeän cuûa nhöõng nhaø truyeàn giaùo ngöôøi Vieät vaø nhöõng coâng vieäc truyeàn giaùo maø hoï ñaõ vaø ñang thöïc hieän, nhaèm giuùp nhieàu ngöôøi nhaän bieát Tin möøng cuûa Thieân Chuùa.
I. Vaøi Neùt Veà Ñaøi Loan
1. Ñòa lyù, lòch söû vaø kinh teá
Ñaøi Loan ñöôïc bieát ñeán vôùi teân goïi laø Trung Hoa Daân Quoác, hay coøn goïi laø Formosa, nghóa laø hoøn ñaûo ngoïc, do caùc nhaø truyeàn giaùo ñaët vaøo nhöõng naêm ñaàu theá kyû 17. Ñaøi Loan laø moät hoøn ñaûo nhieät ñôùi ôû Ñoâng AÙ, caùch Trung Quoác 100 haûi lyù veà phía ñoâng, caùch Philippines 200 haûi lyù veà phía nam, vaø quaàn ñaûo Tröôøng Sa cuûa Vieät Nam 900 haûi lyù. Phía Baéc cuûa Ñaøi Loan laïi ñöôïc keát noái vôùi quaàn ñaûo Ryukyu, vaø naèm caùch quaàn ñaûo chính cuûa Nhaät Baûn 700 haûi lyù.[2] Ñaøi Loan laø moät ñaát nöôùc coù nhöõng ngoïn nuùi cao tôùi 4,000 meùt vaø coù gaàn 24 trieäu cö daân.
Töông quan chính trò vôùi Trung Quoác ñaïi luïc laø moät trong nhöõng nguyeân nhaân khieán tình hình giao löu quoác teá cuûa Ñaøi Loan vôùi caùc nöôùc khaùc baát oån, thaäm chí coù luùc raát phöùc taïp. Cuoäc noäi chieán giöõa Mao Traïch Ñoâng vaø quaân ñoäi Töôûng Giôùi Thaïch töø nhöõng naêm 1945 ñeán 1949 khoác lieät khieán quaân ñoäi cuûa Töôûng Giôùi Thaïch thaát baïi vaø chaïy ñeán nôi aån naùu treân ñaûo Formosa, vaø nôi ñaây oâng tuyeân boá Ñaøi Baéc laø thuû ñoâ môùi cuûa Trung Hoa Daân Quoác.
Sau khi naém quyeàn taïi Ñaøi Loan, Töôûng Giôùi Thaïch aùp duïng chính saùch quaûn lyù chaët cheõ vieäc xuaát nhaäp caûnh, nhaèm haïn cheá laøn soùng di cö töø ñaïi luïc. Trong giai ñoaïn töø nhöõng naêm 1950 ñeán 1970, ngöôøi daân Ñaøi Loan khoâng ñöôïc töï do ra nöôùc ngoaøi. Neáu coù nhu caàu ñi nöôùc ngoaøi, ngoaøi hoä chieáu, hoï coøn phaûi xin theâm giaáy "chaáp thuaän" cuûa Chính phuû.[3]
Veà phaàn chính saùch ñoái ngoaïi cuûa Ñaøi Loan, vaøo nhöõng naêm 1980, vieäc ñi laïi cuûa ngöôøi Ñaøi Loan trôû neân deã daøng hôn, khi chính phuû baét ñaàu nôùi loûng vieäc quaûn lyù ngöôøi xuaát ngoaïi vaø tieáp nhaän ngöôøi nöôùc ngoaøi vaøo Ñaøi Loan. Keå töø luùc ñoù, ngöôøi Ñaøi Loan baét ñaàu di cö qua Myõ, Canaña vaø nhieàu nöôùc chaâu AÂu. Caùc doanh nghieäp cuõng baét ñaàu môû roäng ñaàu tö sang Trung Quoác vaø nhieàu quoác gia Ñoâng Nam AÙ, trong ñoù coù Vieät Nam. Cuõng trong thôøi gian naøy nhieàu ngöôøi nöôùc ngoaøi cuõng baét ñaàu ñeán Ñaøi Loan laøm vieäc.[4] Vaøo thaùng 10 naêm 1989, Boä Lao ñoäng Ñaøi Loan ñaõ kyù quyeát ñònh cho pheùp tuyeån duïng lao ñoäng nöôùc ngoaøi ñeå ñaùp öùng nhu caàu lao ñoäng cho möôøi boán döï aùn cô sôû haï taàng quan troïng cuûa quoác gia. Nhôø ñoù, ngöôøi nöôùc ngoaøi ñaõ ñöôïc tuyeån duïng vaøo Ñaøi Loan nhö moät phaàn trong noã löïc cuûa chính phuû nhaèm giaûi quyeát vaán ñeà thieáu huït lao ñoäng.[5]
Vaøo naêm 1994, laàn ñaàu tieân chính phuû Ñaøi Loan coâng boá moät "Chính saùch höôùng nam"[6] vôùi quyeát ñònh höôùng ñeán caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ, chuû yeáu laø Thaùi Lan, Phillipines, Indonesia vaø Vieät Nam ñeå tìm kieám nguoàn lao ñoäng. Vieäc Ñaøi Loan choïn coâng nhaân ñeán töø caùc nöôùc naøy laø vì hoï coù nhieàu ñieåm töông ñoàng veà vaên hoùa vaø phong tuïc taäp quaùn, ñoàng thôøi hoï chaáp nhaän laøm vieäc trong nhöõng moâi tröôøng ñöôïc cho laø coù nhieàu thöû thaùch vaø nguy hieåm cao.[7]
Ñöôïc Toång thoáng Thaùi Anh Vaên coâng boá vaøo naêm 2016, Chính saùch höôùng nam môùi cuûa Ñaøi Loan (Taiwan's New Southbound Policy) ñaõ taïo ra nhöõng con soá aán töôïng chæ trong hai naêm. Chính saùch naøy coù muïc ñích thuùc ñaåy quan heä kinh teá vaø thöông maïi vôùi khu vöïc AÁn Ñoä Döông - Thaùi Bình Döông vaø laøm saâu saéc hôn moái töông quan vôùi caùc nöôùc ñoái taùc baèng vieäc taêng cöôøng hôïp taùc kinh teá, trao ñoåi nhaân taøi, chia seû taøi nguyeân vaø keát noái khu vöïc. Thöông maïi giöõa Ñaøi Loan vaø 18 quoác gia ñoái taùc leân tôùi 117,1 tyû USD trong naêm 2018, taêng 22% so vôùi naêm 2016. 18 nöôùc ñoái taùc, goàm 10 thaønh vieân Ñoâng Nam AÙ, trong ñoù coù Brunei, Campuchia, Indonesia, Laøo, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thaùi Lan vaø Vieät Nam, cuøng vôùi UÙc, Bangladesh, Bhutan, AÁn Ñoä, Nepal, Pakistan, Sri Lanka vaø New Zealand.[8]
2. Ngoân ngöõ cuûa ngöôøi Ñaøi Loan
Ngoân ngöõ chính cuûa ngöôøi Ñaøi Loan laø tieáng Quan Thoaïi, moät ngoân ngöõ ñöôïc söû duïng nhieàu ôû Baéc Kinh vaø noù ñöôïc choïn trôû thaønh ngoân ngöõ chính ôû Ñaøi Loan. Tieáng Quan Thoaïi coøn ñöôïc goïi laø tieáng phoå thoâng, laø thöù ngoân ngöõ phoå bieán nhaát trong coäng ñoàng ngöôøi Hoa. Veà caùch vieát, tieáng Hoa laø moät ngoân ngöõ töôïng hình, raát phöùc taïp, cho neân khi leân naém chính quyeàn Mao Traïch Ñoâng ñaõ ñoåi thaønh töø ngöõ giaûn theå ñeå söû duïng trong Trung Quoác ñaïi luïc. Rieâng ngöôøi Ñaøi Loan, hoï vaãn giöõ nguyeân tieáng Hoa daïng phoàn theå ñeå baûo toàn yù nghóa nguyeân goác cuûa ngoân ngöõ.
ÔÛ Ñaøi Loan, vôùi nhöõng ngöôøi lôùn tuoåi hoï coøn coù phöông ngöõ rieâng, ngoân ngöõ naøy ñöôïc söû duïng trong coäng ñoàng ngöôøi Hoa ôû tænh Phuùc Kieán, Trung Quoác. Töø trieàu ñaïi nhaø Minh, nhoùm ngöôøi Phuùc Kieán naøy di cö sang Ñaøi Loan vaø mang theo ngoân ngöõ cuûa mình. Beân caïnh tieáng Quan Thoaïi vaø tieáng Phuùc Kieán, coøn moät phöông ngöõ khaùc goïi laø tieáng Hakka, ta goïi laø tieáng Heï, ñöôïc söû duïng phoå bieán trong coäng ñoàng ngöôøi Hakka cuõng coù nguoàn goác töø Trung Quoác. Trong vaøi thaäp nieân gaàn ñaây, chính phuû Ñaøi Loan ñaåy maïnh chính saùch ña saéc toäc, ña vaên hoùa neân nhieàu ngoân ngöõ khaùc nhö tieáng Anh, tieáng Vieät, tieáng Tagalog, tieáng Thaùi vaø tieáng Indonesia cuõng ñöôïc daïy trong caùc tröôøng hoïc.
3. Tö duy, trieát lyù soáng vaø toân giaùo cuûa ngöôøi Ñaøi Loan
Veà tö duy vaø trieát lyù soáng, ngöôøi Ñaøi Loan chòu aûnh höôûng saâu ñaäm cuûa tö töôûng Khoång giaùo, Nho giaùo vaø Phaät giaùo. Truyeàn thoáng ñaïo ñöùc vaø quy taéc luaân lyù cuûa caùc ñaïo naøy giuùp duy trì traät töï trong cuoäc soáng caù nhaân, gia ñình vaø xaõ hoäi. Tuy nhieân, hieän nay xaõ hoäi Ñaøi Loan ñaõ baét ñaàu chòu aûnh höôûng saâu ñaäm cuûa traøo löu vaø vaên hoùa theá tuïc, thaäm chí giôùi treû chaïy theo nhöõng lyù töôûng môùi laï döïa treân chuû nghóa caù nhaân, khoaùi laïc vaø höôûng thuï vaät chaát. Tình duïc phoùng khoaùng, phaù thai, ly hoân, hoân nhaân ñoàng tính laø moät thöïc teá raát phoå bieán gaây baát oån nghieâm troïng trong gia ñình, coäng ñoàng xaõ hoäi vaø keå caû trong Giaùo hoäi.
Toân giaùo ôû Ñaøi Loan cuõng laø moät ñieàu raát thuù vò ñaùng ñeà caäp trong baøi vieát naøy. Truyeàn thoáng toân giaùo phoå bieán nhaát taïi Ñaøi Loan laø Ñaïo giaùo, Khoång giaùo, Phaät giaùo vaø Ñaïo daân gian. Caùc nghi leã cuûa caùc ñaïo naøy ôû Ñaøi Loan, nhaát laø Ñaïo daân gian theå hieän ñöôïc loøng nhaân töø vaø söï gaàn guõi cuûa caùc vò thaàn linh daønh cho tín ñoà, nhö laø hoï caàu xin ñeå ñaït ñöôïc nhu caàu veà vaät chaát, ñöôïc söùc khoûe hay ñöôïc thaønh coâng. Vì theá, caùc tín ñoà ñeán vôùi caùc vò thaàn ñeå caàu xin baát cöù ñieàu gì hoï muoán nhö tieàn baïc, moät coâ daâu xinh ñeïp, moät ngöôøi choàng giaøu coù, moät ñöùa con trai khoân ngoan ñeå noái doõi toâng ñöôøng, v.v.[9] Töï do toân giaùo ñöôïc ñeà cao, noù ñöôïc ghi trong hieán phaùp cuûa Ñaøi Loan. Hôn nöõa, seõ raát deã daøng nhaän thaáy neùt ñaëc tröng toân giaùo ôû Ñaøi Loan laø söï ña daïng veà nieàm tin, söï bao dung giöõa caùc toân giaùo. Ña soá ngöôøi daân Ñaøi Loan khi thöïc haønh nieàm tin toân giaùo cuûa mình, saün saøng keát hôïp giöõa Phaät giaùo, Ñaïo giaùo vaø vôùi theá giôùi quan Nho giaùo. Caùc vò thaàn linh cuûa Ñaïo khaùc nhau thöôøng ñöôïc ñaët chung trong cuøng moät ngoâi chuøa hoaëc ngoâi mieáu ñeå tín ñoà ñeán cuùng baùi. Ví duï, trong caùc ngoâi ñeàn, ñình hay mieáu cuûa Ñaïo giaùo hay Ñaïo daân gian, ngöôøi ta coù ñaët hình töôïng Phaät Quan AÂm cuûa Phaät giaùo.
Theo thoáng keâ, hieän nay coù 9,684 ngoâi mieáu cuûa Ñaïo daân gian, 2,317 ngoâi chuøa Phaät giaùo vaø 2,845 nhaø thôø cuûa Coâng giaùo, Tin Laønh vaø caùc toân giaùo khaùc. Ñaøi Loan coù dieän tích ñaát ñai laø 36,000 km2, nhöng ñaõ coù hôn 33,000 cô sôû vaø trung taâm thuoäc caùc toå chöùc toân giaùo. Tyû leä daân soá coù tín ngöôõng cuûa Ñaøi Loan vaøo giöõa naêm 2022, trong toång daân soá 23.6 trieäu daân, coù 27.9% daân soá hoaøn toaøn thöïc haønh caùc toân giaùo daân gian truyeàn thoáng, 19.8% Phaät giaùo vaø 18.7% Ñaïo giaùo, vôùi 23.9% xaùc ñònh laø ngöôøi khoâng tín ngöôõng. Phaàn coøn laïi cuûa daân soá bao goàm chuû yeáu laø Tin laønh (5.5%), Nhaát quaùn ñaïo (2.2%), vaø 1.4% coøn laïi laø Coâng giaùo vaø thaønh vieân cuûa caùc nhoùm toân giaùo khaùc, bao goàm ngöôøi Do thaùi giaùo, Hoài giaùo Sunni, Chöùng nhaân Gieâ-hoâ-va.[10]
II. Sô Löôïc Lòch Söû Truyeàn Giaùo Cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo Taïi Ñaøi Loan
1. Toång quan veà Giaùo hoäi Ñaøi Loan
Tröôùc khi ñi vaøo chi tieát baøn luaän lòch söû truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo taïi Ñaøi Loan, chuùng toâi xin giôùi thieäu toång quaùt moät soá thoâng tin tình hình cuûa Giaùo hoäi Ñaøi Loan vaøo cuoái naêm 2022, tö lieäu naøy ñöôïc trình baøy trong cuoán Soå tay cuûa Hoäi ñoàng Giaùm muïc Ñaøi Loan xuaát baûn ñaàu naêm 2024. Döôùi ñaây laø nhöõng thoáng keâ ñaày thuù vò.
Nhaân löïc vaø Cô sôû Giaùo hoäi Coâng giaùo
Soá giaùo daân : 226,589
Giaùm muïc : 7 Giaùm muïc ñang taïi nhieäm, vaø 7 Giaùm muïc ñang nghæ höu
Linh muïc : 214 Linh muïc trieàu; 402 Linh muïc doøng; 222 Linh muïc ngöôøi baûn ñòa; 395 Linh muïc ngöôøi nöôùc ngoaøi
Nöõ tu : 704 Nöõ tu baûn ñòa; 595 Nöõ tu ngöôøi nöôùc ngoaøi
Giaùo phaän : 7
Giaùo xöù : 397
Baûng toång keát Giaùo hoäi Ñaøi Loan vaøo naêm 2022
Theo thoáng keâ, Giaùo hoäi Coâng giaùo taïi Ñaøi Loan hieän coù 226,598 tín höõu, sinh hoaït trong 7 giaùo phaän. Hieän nay coù 7 giaùm muïc ñang taïi nhieäm vaø 7 giaùm muïc ñaõ nghæ höu. Toång soá linh muïc laø 616 vò, goàm 214 linh muïc trieàu vaø 402 linh muïc doøng; trong ñoù coù 221 linh muïc ngöôøi baûn ñòa vaø 395 linh muïc ñeán töø nöôùc ngoaøi. Veà ôn goïi, Giaùo hoäi coù 86 chuûng sinh, vôùi 27 chuûng sinh ngöôøi baûn ñòa vaø 59 chuûng sinh nöôùc ngoaøi. Ngoaøi ra, coù 1,299 nöõ tu, trong ñoù 704 laø ngöôøi baûn ñòa vaø 595 laø ngöôøi nöôùc ngoaøi.
Nhìn vaøo caùc con soá treân, coù theå thaáy moät vaøi ñieåm ñaùng chuù yù. Tröôùc heát, sau gaàn 400 naêm truyeàn giaùo, soá tín höõu Coâng giaùo taïi Ñaøi Loan hieän môùi ñaït 226,589 ngöôøi, chieám khoaûng 0.7% trong toång soá gaàn 24 trieäu daân. So saùnh cuï theå, con soá naøy chæ töông ñöông vôùi soá giaùo daân cuûa giaùo phaän Vinh taïi Vieät Nam. Tuy nhieân, taïi Ñaøi Loan laïi coù ñeán 7 giaùo phaän, vôùi hôn 700 linh muïc vaø 1,200 nöõ tu. Ñaùng löu yù, hôn moät nöûa trong soá caùc linh muïc laø tu só doøng, vaø ña phaàn caùc linh muïc cuõng nhö nöõ tu ñeàu laø nhöõng nhaø truyeàn giaùo ñeán töø nöôùc ngoaøi.
Thoáng keâ naøy chöùng toû moät ñieàu, ñoù laø coâng vieäc truyeàn giaùo ôû Ñaøi Loan ñaõ traûi qua raát nhieàu khoù khaên vaø baát ñònh. Dó nhieân, maëc daàu con soá giaùo daân ít oûi, nhöng Giaùo hoäi laïi coù ñöôïc nhieàu lôïi theá, ñoù laø coù nhieàu cô sôû Coâng giaùo vaø ñöôïc söï töï do truyeàn baù Tin möøng. Cuï theå laø coù ñöôïc nhieàu tröôøng hoïc, nhieàu beänh vieän, nhieàu cô sôû y teá vaø nhieàu trung taâm phuïc vuï xaõ hoäi lôùn nhoû.[11] Vaäy döôùi ñaây chuùng ta seõ heä thoáng laïi lòch söû truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi Ñaøi Loan qua moät soá giai ñoaïn quan troïng vaø noåi baät.
2. Böôùc khôûi ñaàu cuûa caâu chuyeän truyeàn giaùo treân hoøn ñaûo Formosa
Theo chia seû cuûa Linh muïc Gianni Criveller, moät nhaø truyeàn giaùo thuoäc Hoäi Truyeàn giaùo Giaùo hoaøng Haûi ngoaïi, töøng nhieàu naêm phuïc vuï taïi Ñaøi Loan, thì vaøo naêm 1626, ngöôøi Taây Ban Nha ñaõ ñaët chaân ñeán mieàn Baéc Ñaøi Loan. Cuøng thôøi gian naøy, caùc tu só Ña Minh thuoäc Tænh doøng Maân Coâi, voán hoaït ñoäng ôû Philippines vaø Nhaät Baûn, cuõng sang truyeàn giaùo taïi ñaây. Trong nhoùm truyeàn giaùo coù 2 linh muïc ngöôøi Taây Ban Nha vaø 11 tu só ngöôøi Nhaät. Hoï ñaõ xaây döïng ngoâi nhaø thôø ñaàu tieân vaø hình thaønh nhöõng coäng ñoaøn Coâng giaùo taïi hai thaønh phoá Ji-long vaø Dan-shui ôû mieàn Baéc Ñaøi Loan.
Ít naêm sau ñoù, khoaûng töø naêm 1631, caùc tu só Doøng Phanxicoâ ngöôøi Taây Ban Nha vaø YÙ cuõng ñaõ ñeán Ñaøi Loan. Thöïc ra, ñoái vôùi caùc vò truyeàn giaùo naøy, Ñaøi Loan chæ laø ñieåm döøng chaân tröôùc khi hoï vaøo Trung Quoác. Töø Ñaøi Loan, hoï vöôït eo bieån ñeå ñoå boä vaøo Phuùc Kieán. Cuõng theo Cha Criveller, vaøo naêm 1642, caùc nhaø truyeàn giaùo Coâng giaùo vaø ngöôøi Taây Ban Nha bò ngöôøi Haø Lan truïc xuaát khoûi Ñaøi Loan.[12] Chính vì vaäy, coâng vieäc truyeàn giaùo cuûa giaùo hoäi Ñaøi Loan giai ñoaïn ñaàu tieân ñaõ keát thuùc.
3. Giai ñoaïn thöù hai: cuoäc truyeàn giaùo khoù khaên cuûa ngöôøi Taây Ban Nha
Döïa treân nghieân cöùu cuûa tieán só Nguyeãn Thò Myõ Haïnh, naêm 1895, hieäp öôùc Shimonoseki ñöôïc kí keát sau khi haûi quaân nhaø Thanh thaát baïi trong chieán tranh Thanh-Nhaät vaøo nhöõng naêm 1894-1895. Trong hieäp öôùc naøy, Trung Quoác ñaõ nhöôïng Ñaøi Loan cho Nhaät Baûn. Töø ñaây, Ñaøi Loan trôû thaønh thuoäc ñòa naèm döôùi söï cai quaûn cuûa Nhaät Baûn trong suoát 50 naêm.[13] Tuy nhieân, vaøo naêm 1945, Ñaøi Loan laïi ñöôïc trao traû laïi cho Trung Quoác sau thaát baïi cuûa Nhaät Baûn trong theá chieán thöù hai.
Moät ñieàu quan troïng trong lòch söû truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo taïi Ñaøi Loan, ñoù laø vaøo naêm 1859, caùc tu só doøng Ña Minh Taây Ban Nha, nhöõng ngöôøi ñaõ truyeàn giaùo ôû tænh Phuùc Kieán trong hai theá kyû, baét ñaàu hieän dieän taïi hoøn ñaûo naøy. Töø Haï Moân, hoï ñaõ vöôït qua eo bieån vaø ñònh cö ôû Cao Huøng, thaønh phoá phía Nam cuûa Ñaøi Loan. Trong 90 naêm, cho ñeán khi Töôûng Giôùi Thaïch ñeán vaøo naêm 1949, caùc tu só doøng Ña Minh laø nhöõng nhaø truyeàn giaùo Coâng giaùo duy nhaát hieän dieän ôû Ñaøi Loan.
Trong baùo caùo cuûa ngaøi, Cha Criveller trình baøy: "Coâng vieäc cuûa caùc tu só doøng Ña Minh khoâng heà deã daøng chuùt naøo, bôûi vì thaønh phaàn saéc toäc, xaõ hoäi vaø vaên hoùa treân ñaûo raát phöùc taïp. Vaøo cuoái theá kyû 19, ngöôøi Coâng giaùo chæ coù hôn 1,000 ngöôøi, taäp trung ôû moät vaøi ngoâi laøng nôi caùc coäng ñoàng soáng bieät laäp".[14] Chuùng ta caàn keå ñeán vuøng ñaát Wan Jin, caùch thaønh phoá Cao Huøng khoaûng 60 km veà phía Nam. Ñieàu ñaëc bieät ôû nôi ñaây laø töø naêm 1860, soá daân trong laøng ñaõ theo ñaïo Coâng giaùo toaøn toøng, maëc daàu daân cö vuøng laân caän ñeàu laø nhöõng ngöôøi theo Ñaïo daân gian.
Cho ñeán hoâm nay, ñôøi soáng kinh teá ñaõ phaùt trieån, nhöng ñôøi soáng ñöùc tin cuûa ngöôøi giaùo daân ôû ñaây vaãn raát soát saéng. Giaùo xöù Wan Jin hieän taïi ñaõ trôû thaønh trung taâm haønh höông cuûa giaùo phaän, nhaän Ñöùc Meï Voâ Nhieãm Nguyeân Toäi laøm boån maïng. Haèng naêm cöù ñeán ngaøy 8/12 giaùo phaän ñeàu toå chöùc röôùc kieäu Ñöùc Meï ñi qua nhieàu ngoâi laøng, sau ñoù keát thuùc baèng Thaùnh leã taïi ngoâi thaùnh ñöôøng coù tuoåi thoï treân 150 naêm. Toâi coù dòp ñeán haønh höông giaùo xöù naøy nhieàu laàn. Ñaëc bieät, hieän taïi cha quaûn xöù laø moät linh muïc ngöôøi Vieät Nam neân toâi laïi thöôøng xuyeân veà ñoù hôn.
Raát tieác, ngoaøi thaønh coâng ôû giaùo xöù Wan Jin ra, khoâng moät giaùo xöù hoaëc ñieåm truyeàn giaùo naøo ôû Ñaøi Loan thaønh coâng trong vieäc truyeàn baù ñöùc tin. Ñaëc bieät, söï hieän dieän cuûa ngöôøi Nhaät cuõng ñaõ ñaët caùc Kitoâ höõu vaøo moät tình theá khoù khaên; ví duï, vaøo naêm 1912 Giaùo hoäi Ñaøi Loan bò taùch ra khoûi Haï Moân vaø trôû thaønh moät tænh cuûa Nhaät. Moät ñieåm khoù khaên nöõa, ñoù laø söï maâu thuaãn vaên hoùa vaø söï khaùc bieät nghi leã toân giaùo. Maëc daàu "caùc tu só doøng Ña Minh ñaõ noã löïc heát mình ñeå thu phuïc ngöôøi Ñaøi Loan theo ñaïo nhöng hoï vaãn khoâng chaáp nhaän caùc nghi leã truyeàn thoáng cuûa ngöôøi Hoa". Quaû vaäy, neáu caùc nhaø truyeàn giaùo noã löïc truyeàn baù giaù trò Phuùc AÂm, nhöng töø choái caùc nghi thöùc thôø cuùng mang ñaäm nghi thöùc daân gian cuûa moät daân toäc thì hieäu quaû cuûa vieäc truyeàn giaùo ñaõ raát giôùi haïn.
4. Giai ñoaïn thöù ba: Giaùo hoäi Trung Quoác taïi Ñaøi Loan
Sau khi tình hình chính trò taïi Trung Hoa ñaïi luïc thay ñoåi vaø chính quyeàn môùi ñöôïc thieát laäp, nhieàu linh muïc, tu só cuøng moät boä phaän giaùo daân ñaõ haønh trình sang Ñaøi Loan. Cuøng vôùi hoï laø khoaûng moät trieäu binh só vaø ngöôøi di cö, taïo neân moät bieán chuyeån to lôùn trong ñôøi soáng xaõ hoäi vaø toân giaùo cuûa hoøn ñaûo nhoû beù naøy. Ñaây ñöôïc xem laø moät söï kieän mang tính böôùc ngoaët, ñeå laïi daáu aán saâu ñaäm trong lòch söû truyeàn giaùo taïi Ñaøi Loan.
Taïp chí Taiwan Panorama mieâu taû, khi chính phuû Quoác Daân Ñaûng chuyeån ñeán Ñaøi Loan vaøo naêm 1949, Giaùo hoäi Coâng giaùo ôû ñaây ñöôïc chia thaønh hai Toång Giaùo phaän, goàm Ñaøi Baéc vaø Cao Huøng. Sau ñoù nhieàu giaùo phaän khaùc cuõng ñöôïc thaønh laäp, goàm coù Ñaøi Trung, Gia Nghóa, Hoa Lieân, Ñaøi Nam vaø Taân Truùc. Taïp chí naøy vieát tieáp:
Vì chính phuû Trung Hoa Daân Quoác ñaûm baûo töï do tín ngöôõng, caùc linh muïc vaø giaùo daân coù theå töï do rao giaûng. [...]. Caùc nhaø thôø Coâng giaùo ñaõ ñöôïc thieát laäp ôû moïi quaän, thò traán vaø laøng maïc, keå caû trong caùc thaønh phoá. Vaøo cuoái naêm ñoù, coù 678 nhaø thôø Coâng giaùo ôû Ñaøi Loan, phuïc vuï cho khoaûng 277,000 tín höõu.[15]
Roõ raøng coäng ñoaøn Coâng giaùo ñaõ gia taêng caùch aán töôïng. Nhieàu giaùo phaän môùi ñaõ ñöôïc thaønh laäp cuøng vôùi nhieàu tröôøng hoïc, beänh vieän vaø trung taâm muïc vuï ra ñôøi. Nhieàu chöông trình sinh hoaït xaõ hoäi cuõng baét ñaàu ñeå ñaùp öùng nhu caàu caáp baùch cuûa di daân môùi nhaäp cö.
Trong thaäp nieân 1960 vaø 1970, Giaùo hoäi Coâng giaùo taïi Ñaøi Loan töøng ghi nhaän moät kyû luïc veà soá löôïng tu só nam nöõ, cao nhaát trong lòch söû cuûa mình. Tuy nhieân, khi ñôøi soáng xaõ hoäi taïi Ñaøi Loan daàn oån ñònh, nhieàu giaùm muïc vaø linh muïc töø Trung Hoa ñaïi luïc baét ñaàu höôùng taâm trôû laïi queâ höông. Thay vì gaén boù laâu daøi vôùi coäng ñoaøn ñòa phöông, hoï daønh nhieàu noã löïc cho nhöõng chöông trình hoã trôï Giaùo hoäi taïi ñaïi luïc, töø vieäc keâu goïi quyeân goùp ñeán caùc hoaït ñoäng keát noái khaùc. Chính ñieàu naøy ñaõ taïo neân moät khoaûng caùch nhaát ñònh giöõa hoï vaø ngöôøi Coâng giaùo baûn ñòa. Vôùi nhieàu ngöôøi Ñaøi Loan, caùc vò muïc töû aáy vaãn ñöôïc nhìn nhaän nhö nhöõng ngöôøi taïm truù, chöa thaät söï xem Ñaøi Loan laø queâ höông môùi cuûa mình.
5. Giai ñoaïn thöù tö: Giaùo hoäi Ñaøi Loan hieän taïi vaø nhöõng thaùch ñoá cuûa vieäc truyeàn giaùo
Neáu ñaët trong söï so saùnh, Ñaøi Loan coù khaù nhieàu ñieåm töông ñoàng vôùi Vieät Nam, ñaëc bieät trong moái quan heä vôùi Trung Hoa ñaïi luïc. Hôn moät nghìn naêm lòch söû, Vieät Nam töøng chòu söï ñoâ hoä cuûa phöông Baéc, vaø cho ñeán nay, ñaát nöôùc chuùng ta cuõng vaãn ít nhieàu chòu aûnh höôûng töø quoác gia laùng gieàng naøy. Tieán só Nguyeãn Thò Myõ Haïnh nhaän ñònh: "Neáu nhö Vieät Nam töøng laø moät nöôùc 'chö haàu' trong heä thoáng caùc nöôùc trieàu coáng, saùch phong do Trung Hoa laøm trung taâm tröôùc khi trôû thaønh thuoäc ñòa nöûa phong kieán cuûa Phaùp, thì Ñaøi Loan, tröôùc khi trôû thaønh thuoäc ñòa cuûa Nhaät Baûn, cuõng ñaõ laø moät phaàn laõnh thoå cuûa Trung Hoa".[16]
Coù theå thaáy, trong caùi nhìn lòch söû cuõng nhö hieän taïi, caû Vieät Nam laãn Ñaøi Loan ñeàu giöõ moät vò trí ñòa chieán löôïc quan troïng ñoái vôùi Trung Quoác. Duø ngaøy nay Ñaøi Loan coù hieán phaùp, chính phuû rieâng vaø nhaän ñöôïc söï haäu thuaãn töø Myõ cuøng nhieàu quoác gia khaùc, aûnh höôûng töø Trung Quoác vaãn hieän dieän ôû nhieàu khía caïnh vaø ñaët ra khoâng ít giôùi haïn cho hoøn ñaûo naøy. Tuy nhieân, nhôø tinh thaàn beàn bæ vaø yù chí vöôn leân, ngöôøi daân Ñaøi Loan ñaõ töøng böôùc vöôït qua khoù khaên ñeå ñaït ñöôïc nhöõng thaønh töïu kinh teá noåi baät, ñöôïc coäng ñoàng quoác teá ghi nhaän vaø traân troïng.
Ngaøy nay, Ñaøi Loan ñöôïc xem laø moät trong nhöõng quoác gia thònh vöôïng vaø tieân tieán veà kyõ thuaät taïi chaâu AÙ. Tieán trình daân chuû hoùa ñaõ môû ra nhieàu ñoåi thay trong xaõ hoäi, nhöng cuõng keùo theo nhöõng baát oån aûnh höôûng ñeán coâng cuoäc truyeàn giaùo. Giôùi treû ñeà cao töï do caù nhaân, coù nhöõng choïn löïa khoâng luoân phuø hôïp vôùi giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi, khieán hoï ít gaén boù hôn vôùi ñôøi soáng ñöùc tin. Beân caïnh ñoù, nhòp soáng kinh teá hoái haû vaø laøn soùng di daân töø noâng thoân ra thaønh thò khieán nhieàu ngöôøi daàn xa rôøi sinh hoaït toân giaùo. Vì theá, vieäc theo Coâng giaùo ôû Ñaøi Loan vaãn coøn haïn cheá, vaø Kitoâ giaùo nhìn chung chöa thaät söï gaàn guõi vôùi phaàn ñoâng ngöôøi daân.
Tuy nhieân, tröôùc nhöõng khoù khaên ñoù, Giaùo hoäi luoân coù nhöõng noã löïc ñaùng khaâm phuïc ñeå tieáp tuïc giuùp ngöôøi daân Ñaøi Loan thaáy söï hieän dieän quan troïng cuûa ñaïo Coâng giaùo trong ñôøi soáng cuûa hoï. Giaùo hoäi thöïc hieän nhieàu chöông trình phuïc vuï xaõ hoäi, nhaát laø phuïc vuï giôùi treû, chaêm soùc ngöôøi cao nieân, treû em khuyeát taät.
Muïc ñích truyeàn giaùo dó nhieân laø giuùp gia taêng con soá caùc tín höõu, tuy nhieân, trong boái caûnh cuûa xaõ hoäi Ñaøi Loan, ñoâi luùc nhöõng noã löïc naøy khoâng theå chæ nhaém ñeán thaønh coâng veà soá löôïng nhöng tröôùc heát caàn taïo döïng söï tin caäy vaø söùc soáng cuûa Tin möøng trong moät ñoaøn chieân beù nhoû.[17]
Quaû thaät, phaàn tieáp theo chuùng ta seõ tìm hieåu veà söï hieän dieän cuûa caùc nhaø truyeàn giaùo Vieät Nam taïi Ñaøi Loan. Khi rôøi queâ höông ñeå ñeán moät ñaát nöôùc töï do, coù neàn kinh teá oån ñònh, xaõ hoäi yeân bình cuøng boái caûnh vaên hoùa vaø toân giaùo ña daïng, hoï ñaõ ñoái dieän vôùi nhöõng thaùch ñoá naøo vaø ñaõ thích nghi ra sao? Trong moâi tröôøng môùi, nôi ñoái thoaïi lieân toân dieãn ra caùch daân chuû vaø coâng baèng, haøng traêm linh muïc vaø tu só ngöôøi Vieät ñaõ choïn ôû laïi, daán thaân vaø mieät maøi vôùi söù maïng loan baùo Tin möøng treân maûnh ñaát xöù Ñaøi.
III. Söù Vuï Loan Baùo Tin Möøng Cuûa Caùc Nhaø Truyeàn Giaùo Vieät Nam Treân Xöù Ñaøi
1. Söï xuaát hieän cuûa caùc nhaø truyeàn giaùo Vieät Nam taïi Ñaøi Loan
Tröôùc khi vieát phaàn naøy, chuùng toâi coù lieân laïc vôùi cha Giuse Tröông Vaên Phuùc, laø linh muïc coù nhieàu naêm muïc vuï truyeàn giaùo taïi Ñaøi Loan. Cha Phuùc hieän nay laø cha Chöôûng aán, Toång thö kyù cho Ñöùc Giaùm muïc giaùo phaän Taân Truùc, ñoàng thôøi laø cha xöù cuûa nhaø thôø Chaùnh toøa giaùo phaän naøy. Khi troø chuyeän vôùi ngaøi veà söï hieän dieän cuûa caùc nhaø truyeàn giaùo Vieät Nam taïi Ñaøi Loan, ngaøi cho bieát, nhaø truyeàn giaùo Vieät Nam ñaàu tieân ñeán vôùi Giaùo hoäi Ñaøi Loan laø Cha Giuse Vuõ Kim Chính, moät linh muïc Doøng Teân. Cha Chính ñeán Ñaøi Loan vaøo naêm 1980, sau nhieàu naêm du hoïc beân AÙo. Cha Vuõ Kim Chính laø moät thaàn hoïc gia vaø giaùo sö noåi tieáng cuûa tröôøng Ñaïi hoïc Coâng giaùo Phuï Nhaân, Ñaøi Baéc. Ngaøi ñaõ qua ñôøi vaøo thaùng 10 naêm 2023 ôû ñoä tuoåi 75, sau nhieàu thaäp nieân giaûng daïy vaø nghieân cöùu taïi ñaïi hoïc naøy. Ngaøi ñaõ ñaøo taïo nhieàu linh muïc, tu só, giaùo daân vaø caùc nhaø nghieân cöùu xuaát saéc cho Giaùo hoäi Ñaøi Loan noùi rieâng vaø Giaùo hoäi hoaøn vuõ noùi chung.
Naêm 1985, soá löôïng caùc nhaø truyeàn giaùo Vieät Nam taïi Ñaøi Loan taêng leân khi coù nhieàu chuûng sinh Vieät Nam ñeán töø Myõ, Canada, UÙc... Nhaän lôøi môøi cuûa caùc giaùm muïc, caùc nhaø truyeàn giaùo Vieät Nam tình nguyeän gia nhaäp vaøo coâng vieäc truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi taïi Ñaøi Loan. Ñeán vôùi hoøn ñaûo naøy, vieäc ñaàu tieân cuûa caùc nhaø truyeàn giaùo laø hoïc tieáng Hoa, sau ñoù hoïc trieát hoïc, thaàn hoïc, roài ñöôïc thuï phong linh muïc vaø baét ñaàu laøm vieäc cho caùc giaùo phaän.
Ngoaøi caùc giaùo phaän, haèng naêm, nhieàu hoäi doøng nhö Doøng Maryknoll, Doøng Ngoâi Lôøi, Doøng Teân, Doøng Columban vaø caùc hoäi doøng khaùc cuõng baét ñaàu göûi caùc nhaø truyeàn giaùo Vieät Nam ñeán Ñaøi Loan.
Keå töø naêm 1995, vôùi Chính saùch höôùng nam Ñaøi Loan thieát laäp töông quan maät thieát vôùi caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ, moät soá doøng tu ôû Ñaøi Loan cuõng baét ñaàu chuyeån höôùng sang caùc quoác gia naøy, nhaát laø ñeán Vieät Nam ñeå tuyeån moä ôn goïi, trong ñoù phaûi keå laø Doøng Tieåu Ñeä Thaùnh Gioan Taåy Giaû, Doøng Tieåu Muoäi Thaùnh Teâreâxa Haøi Ñoàng Gieâsu, Doøng Thaùnh Taâm Chuùa Gieâsu, Doøng Ñöùc Meï Voâ Nhieãm Meï Thieân Chuùa, Doøng Nöõ Taù Vieân Muïc Vuï Beänh Nhaân Thaùnh Camillo vaø nhieàu hoäi doøng khaùc.
Chính nhôø söï chuyeån höôùng naøy, hieän nay caùc hoäi doøng noùi treân coù soá tu só ngöôøi Vieät leân tôùi 30 ñeán 40 thaønh vieân, chieám khoaûng 2/3 con soá caùc thaønh vieân trong hoäi doøng. Nhôø coù söï saün saøng ñeán vôùi Ñaøi Loan, hieän nay coù nhieàu linh muïc vaø tu só ñang hieän dieän trong nhieàu laõnh vöïc vaø ñaûm nhieäm nhieàu chöùc vuï raát quan troïng trong caùc giaùo phaän vaø nhieàu cô quan tröïc thuoäc caùc giaùo phaän cuõng nhö cuûa caùc hoäi doøng.
Theo thoáng keâ cuûa Hoäi ñoàng Giaùm muïc Ñaøi Loan, cuoái naêm 2022, soá löôïng caùc linh muïc ngöôøi Vieät Nam taïi Ñaøi Loan laø 82 vò, nöõ tu coù 146 vò vaø coù 7 chuûng sinh thuoäc caùc hoäi doøng nhö Doøng Ngoâi Lôøi, Doøng Teân, Doøng Phanxicoâ... Ñöôïc bieát, trong hai naêm nay coù moät soá löôïng lôùn ôn goïi ñeán töø Vieät Nam, hoï ñang trong chöông trình thænh vieän vaø taäp vieän, cho neân öôùc tính ñeán nay ñaõ coù khoaûng 300 tu só ngöôøi Vieät ñang laøm vieäc truyeàn giaùo taïi Ñaøi Loan.
2. YÙ thöùc söù vuï truyeàn giaùo cuûa caùc nhaø truyeàn giaùo Vieät Nam taïi Ñaøi Loan
Tröôùc khi nhaän söù vuï sang truyeàn giaùo taïi Ñaøi Loan, caùc linh muïc vaø tu só Vieät Nam nhaän thöùc roõ tính caàn thieát vaø caáp baùch cuûa söù vuï loan baùo Tin möøng. Chuùng toâi hieåu roõ raèng khi ñaët chaân ñeán Ñaøi Loan khoâng gì khaùc ngoaøi vieäc laøm chöùng cho Chuùa trong moâi tröôøng maø ña soá ngöôøi daân theo Phaät giaùo, Ñaïo giaùo, vaø tín ngöôõng daân gian. Chuùng toâi yù thöùc traùch nhieäm cuûa mình laø laøm cho tinh thaàn Kitoâ giaùo ñöôïc naûy nôû trong ñôøi soáng cuûa ngöôøi daân.
Noã löïc truyeàn giaùo nôi ñaây khoâng phaûi laø "moät thoaùng gioù bay" hay coâng vieäc trong choác laùt, nhöng ñoøi hoûi söï kieân trì vaø beàn bæ. Bôûi leõ, soá ngöôøi chöa nhaän bieát Tin möøng taïi Ñaøi Loan vaãn coøn raát lôùn, vaø vieäc loan baùo Tin möøng cho moät daân toäc coù neàn vaên hoùa khaùc bieät nhö theá trôû neân voâ cuøng caáp thieát.
Sau nhieàu naêm hieän dieän, chuùng toâi caøng yù thöùc roõ raèng söù vuï naøy khoâng theå thaønh coâng trong söï voäi vaõ, maø caàn nhieàu thôøi gian vaø taâm löïc. Coâng cuoäc truyeàn giaùo thöôøng chæ baét ñaàu töø nhöõng cuoäc gaëp gôõ, laøm quen, roài daàn daàn thaám saâu vaøo loøng ngöôøi theo caùch "möa daàm thaám laâu".
3. Ñi tìm nhöõng phöông thöùc loan baùo Tin möøng thích hôïp
Ñeå hieåu roõ hôn veà söù vuï cuûa caùc linh muïc vaø tu só Vieät Nam taïi Ñaøi Loan, toâi ñaõ thöïc hieän moät cuoäc khaûo saùt ngaén, taäp trung vaøo nhöõng coâng vieäc muïc vuï vaø truyeàn giaùo maø caùc vò ñang ñaûm traùch. Toâi cuõng ñaët ra moät soá caâu hoûi lieân quan, chaúng haïn moãi naêm coù bao nhieâu ngöôøi ñöôïc caùc nhaø truyeàn giaùo Vieät Nam giuùp ñôõ ñeå gia nhaäp Giaùo hoäi Coâng giaùo, cuøng vôùi nhieàu khía caïnh khaùc trong ñôøi soáng vaø coâng vieäc cuûa caùc ngaøi.
Chuùng toâi ñaõ nhaän ñöôïc hôn 50 baûn phuùc ñaùp töø caùc linh muïc vaø tu só ñang phuïc vuï taïi Ñaøi Loan. Keát quaû khaûo saùt cho thaáy, ña soá caùc nhaø truyeàn giaùo Vieät Nam hieän ñang tröïc tieáp tham gia coâng taùc muïc vuï taïi caùc giaùo xöù, chieám 38.3%. Ñöùng thöù hai laø söù vuï trong caùc tröôøng hoïc vôùi 21.3%. Tieáp ñeán laø muïc vuï trong lónh vöïc y teá, chieám 10.6%, coøn laïi laø caùc hoaït ñoäng muïc vuï xaõ hoäi vaø nhöõng coâng vieäc khaùc.
Nhìn chung, coù 99% caùc linh muïc Vieät Nam ñang laøm muïc vuï ôû Ñaøi Loan ñeàu laø caùc cha xöù hoaëc ñöôïc boå nhieäm laøm coâng vieäc muïc vuï di daân. Rieâng vôùi caùc nöõ tu, ngoaøi moät soá Nöõ tu Vieät Nam coù baøi sai ñi muïc vuï giaùo xöù thì ña soá caùc sô laøm vieäc trong caùc moâi tröôøng giaùo duïc vaø y teá, vì caùc hoäi doøng ôû Ñaøi Loan ña soá ñeàu coù tröôøng hoïc, beänh vieän, cô sôû y teá, trung taâm muïc vuï ngöôøi cao tuoåi hay trung taâm chaêm soùc ngöôøi khuyeát taät. Ñeå giuùp quyù ñoäc giaû hieåu roõ hôn veà söù vuï cuûa caùc linh muïc vaø tu só Vieät Nam taïi Ñaøi Loan, xin ñöôïc chia seû ñoâi neùt kinh nghieäm muïc vuï cuûa chính taùc giaû trong hôn 20 naêm gaén boù vôùi maûnh ñaát naøy. Trong thôøi gian truyeàn giaùo, toâi coù cô hoäi traûi qua hai naêm muïc vuï giaùo xöù, nhieàu naêm giaûng daïy taïi tröôøng hoïc, cuõng nhö ñoàng haønh laâu daøi trong muïc vuï di daân vaø muïc vuï giôùi treû. Nhöõng traûi nghieäm ñoù seõ ñöôïc trình baøy ôû phaàn tieáp theo nhö moät cuoäc troø chuyeän thaân tình cuøng baïn ñoïc.
4. Muïc vuï giaùo xöù vaø nhöõng öu tieân cho giôùi treû
Giaùo xöù nôi toâi phuïc vuï laø nhaø thôø Chaùnh toøa giaùo phaän Gia Nghóa, coù hôn 2,000 giaùo daân ghi danh, nhöng chæ khoaûng 200 ngöôøi tham döï Thaùnh leã Chuùa nhaät. Moät thöïc traïng phoå bieán ôû nhieàu nhaø thôø Coâng giaùo taïi Ñaøi Loan laø phaàn lôùn ngöôøi tham döï ñeàu ñaõ lôùn tuoåi, trong khi giôùi treû vaéng boùng.
Toâi baét ñaàu töï hoûi: Ngöôøi treû ñang ôû ñaâu? Laøm sao ñöa caùc baïn treû Coâng giaùo trôû laïi vôùi Giaùo hoäi? Vaø laøm sao tieáp caän ñöôïc vôùi caùc baïn treû ngoaøi Coâng giaùo? Toâi laéng nghe, tìm hieåu, roài daàn daàn baét tay vaøo haønh ñoäng: ñeán thaêm caùc gia ñình coù con em thanh thieáu nieân ñeå troø chuyeän qua cha meï, chuû ñoäng lieân heä vôùi nhaø tröôøng ñeå xin môû lôùp ñoïc Kinh Thaùnh baèng tieáng Anh, thaäm chí cuøng moät soá giaùo daân nhieät thaønh ñeán coâng vieân laøm quen vôùi caùc baïn treû ñang vui chôi, theå thao, chæ vôùi mong muoán tieáp caän vaø xaây döïng tình thaân.
Sau hôn hai naêm kieân trì, giaùo xöù chuùng toâi ñaõ hình thaønh ñöôïc moät nhoùm giôùi treû khoaûng 30 em, thaønh laäp ban nhaïc, nhoùm ñoïc Kinh Thaùnh... Ñieàu ñaùng vui möøng laø caùc baïn treû khoâng chæ sinh hoaït trong giaùo xöù, maø coøn maïnh daïn tham gia caùc cuoäc thi Kinh Thaùnh caáp giaùo phaän, ñònh kyø phuïc vuï ngöôøi giaø vaø treû khuyeát taät, bieåu dieãn taïi trung taâm vaên hoùa thaønh phoá, giao löu theå thao vaø ñoái thoaïi veà caùc chuû ñeà xaõ hoäi vôùi giôùi treû ôû nhöõng nôi khaùc. Taát caû nhaèm giuùp caùc em cuûng coá ñöùc tin vaø hoïc caùch chia seû nieàm tin Kitoâ höõu vôùi baïn beø ñoàng trang löùa baèng chính caùch dieãn ñaït gaàn guõi cuûa caùc em.
5. Loan baùo Tin möøng trong tröôøng hoïc
Vì thaáy toâi coù nhieät huyeát vaø khaû naêng laøm vieäc vôùi giôùi treû, beà treân boå nhieäm toâi laøm quaûn nhieäm, daïy hoïc trong moät tröôøng Coâng giaùo vaø phuï traùch vaên phoøng muïc vuï giôùi treû cuûa nhaø doøng, kieâm caû vaên phoøng muïc vuï giôùi treû cuûa Hoäi ñoàng Giaùm muïc Ñaøi Loan. Coù trong tay cô hoäi aáy, toâi taän taâm daán thaân tìm "chieân laïc" vaø daãn hoï veà vôùi Giaùo hoäi.
Ñaøi Loan laø moät ñaát nöôùc kinh teá phaùt trieån, neân ña soá gia ñình chæ coù moät hoaëc hai con. Cha meï thöôøng doàn heát söùc löïc ñeå lo cho con caùi hoïc haønh, voâ tình taïo neân moät theá heä treû ñöôïc nuoâng chieàu, coi troïng baèng caáp, chaïy theo vaät chaát vaø töï do caù nhaân. Phong caùch soáng cuûa hoï chòu aûnh höôûng ñaäm neùt vaên hoùa phöông Taây, ñaëc bieät laø giôùi treû Myõ, töø phim aûnh, theå thao ñeán thöùc aên nhanh nhö McDonald's hay KFC. Heä quaû laø nhieàu baïn treû toân thôø chuû nghóa caù nhaân, xem nheï toân giaùo, gia ñình vaø coäng ñoaøn. Nhaän thaáy khoaûng troáng aáy, toâi quan nieäm giaùo duïc Coâng giaùo khoâng chæ truyeàn ñaït kieán thöùc maø coøn phaûi giuùp caùc em reøn luyeän nhaân caùch theo caùc giaù trò Nhaân, Nghóa, Leã, Trí, Tín, Hoøa, cuøng caùc giaù trò cuûa Tin möøng.
Moät haïn cheá khaùc laø taàm nhìn quoác teá cuûa giôùi treû Ñaøi Loan bò giôùi haïn do nhöõng raøo caûn trong giao löu quoác teá. Ñeå khaéc phuïc, Boä Giaùo duïc ñaõ khôûi ñoäng chöông trình Service, Learning and Experience of Life (Tình nguyeän, Hoïc hoûi vaø Traûi nghieäm cuoäc soáng), buoäc hoïc sinh trung hoïc phaûi coù ít nhaát 30 giôø tình nguyeän môùi ñöôïc toát nghieäp vaø sinh vieân ñaïi hoïc theâm 20 giôø nöõa. Nhôø vaäy, caùc em khoâng chæ hoïc vaên hoùa maø coøn bieát quan taâm ñeán tha nhaân vaø xaõ hoäi.
Chính phuû cuõng khuyeán khích vaø taøi trôï cho giôùi treû tham gia caùc chuyeán tình nguyeän quoác teá, vöøa giuùp ñaøo taïo nhaân caùch vöøa quaûng baù hình aûnh ñaát nöôùc qua khaåu hieäu: "Ñeå theá giôùi nhaän bieát Ñaøi Loan". Nhôø ñoù, moãi naêm haøng ngaøn baïn treû ñöôïc ñöa ñi nhieàu chaâu luïc ñeå hoïc hoûi vaø phuïc vuï theo chöông trình cuûa Boä Giaùo duïc.
6. Chöông trình sinh vieân tình nguyeän Vieät Nam vaø muïc ñích truyeàn giaùo
Naém roõ chính saùch giaùo duïc vaø nhu caàu hoïc sinh, toâi quyeát ñònh toå chöùc caùc chuyeán ñi tình nguyeän nöôùc ngoaøi, vaø choïn Vieät Nam, queâ höông cuûa mình laøm ñieåm ñeán.
Chöông trình baét ñaàu töø naêm 2011, moãi naêm vaøo dòp heø chuùng toâi veà Vieät Nam 14 ngaøy, ñoaøn thöôøng coù 30-35 ngöôøi, keøm hai giaùo vieân. Hoaït ñoäng goàm: saùu ngaøy tìm hieåu vaên hoùa, hai ngaøy giao löu giôùi treû giaùo xöù, boán ngaøy phuïc vuï treû moà coâi, moät ngaøy thaêm ngöôøi giaø beänh taät. Khi du lòch, ñoaøn ôû caùc trung taâm haønh höông hoaëc nhaø doøng; khi laøm vieäc, caùc em ôû "homestay" vôùi gia ñình giaùo daân, hai em moät nhaø. Cuoäc soáng giaûn dò naøy ñeå laïi nhieàu aán töôïng, ñaëc bieät vì hôn 80% hoïc sinh laø löông daân, nhöng tröôùc khi ñi toâi yeâu caàu hoï tham döï Thaùnh leã vaø giôø caàu nguyeän moãi ngaøy.
Naêm ñaàu, vieäc keâu goïi raát khoù vì nhieàu ngöôøi Ñaøi Loan nghó Vieät Nam ngheøo vaø laïc haäu. Toâi phaûi kieân nhaãn thuyeát phuïc töøng giaùo vieân vaø phuï huynh. Nhöng roài hai tuaàn soáng cuøng gia ñình Coâng giaùo ñaõ giuùp caùc em tieáp xuùc haèng ngaøy vôùi Thaùnh leã, kinh nguyeän, thaùnh ca. Moãi toái, sau giôø phuïc vuï, chuùng toâi ñoïc Lôøi Chuùa vaø chia seû. Nhôø vaäy, nhieàu em baét ñaàu coù thieän caûm vôùi Giaùo hoäi vaø quan taâm ñeán ñôøi soáng thieâng lieâng.
Chuùng toâi khoâng eùp buoäc ai theo ñaïo, chæ taïo ñieàu kieän cho hoï traûi nghieäm. Em naøo toû ra ñaëc bieät quan taâm, chuùng toâi môøi tham gia lôùp giaùo lyù döï toøng. Tröôøng luoân coù saün caùc lôùp Kinh Thaùnh vaø döï toøng cho caû hoïc sinh laãn giaùo vieân, do caùc giaùo lyù vieân giaøu kinh nghieäm phuï traùch. Vieäc truyeàn giaùo ñöôïc tieán haønh nheï nhaøng, töï nhieân vaø kieân nhaãn. Kinh nghieäm cho thaáy, moãi chuyeán ñi thöôøng coù khoaûng möôøi em ñaêng kyù hoïc giaùo lyù, vaø sau moät naêm, hai hoaëc ba em laõnh nhaän bí tích Röûa toäi.
Vieäc truyeàn giaùo khoâng chæ cuûa rieâng moät caù nhaân, nhöng caàn söï coäng taùc cuûa nhieàu thaønh phaàn. Chuùng toâi thöôøng giôùi thieäu hoïc sinh cho caùc vaên phoøng muïc vuï vaø giaùo xöù ñòa phöông ñeå tieáp tuïc ñoàng haønh. Nhôø ñoù, caùc em caûm nhaän Giaùo hoäi nhö moät maùi nhaø chung, nôi hoï luoân ñöôïc chaøo ñoùn, naâng ñôõ vaø coù theå gaén boù laâu daøi sau khi toát nghieäp.
Keát Luaän
Nhö ñaõ chia seû ôû phaàn ñaàu, troïng taâm cuûa baøi vieát khoâng phaûi giôùi thieäu muïc vuï cho ngöôøi di daân Vieät Nam taïi Ñaøi Loan, nhöng nhaán maïnh ñeán moät nhoùm "di daân ñaëc bieät", laø caùc linh muïc vaø tu só Vieät Nam ñöôïc sai ñeán ñaây ñeå tieáp noái söù maïng truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi.
Tröôùc heát, caàn khaúng ñònh Giaùo hoäi Coâng giaùo taïi Ñaøi Loan coù lòch söû truyeàn giaùo laâu daøi nhöng phaûi ñoái maët vôùi nhieàu thaùch ñoá. Töø theá kyû 17, caùc thöøa sai Taây Ban Nha ñaõ gieo haït gioáng Tin möøng taïi maûnh ñaát naøy, song chæ ñeán theá kyû 19 vôùi söï hieän dieän cuûa Doøng Ña Minh, coâng cuoäc truyeàn giaùo môùi troå sinh hoa traùi, nhieàu nhaø thôø ñöôïc xaây döïng vaø nhieàu ngöôøi ñoùn nhaän ñöùc tin.
Veà toå chöùc, ban ñaàu chæ coù hai toång giaùo phaän (Ñaøi Baéc vaø Cao Huøng), nhöng töø sau naêm 1949, khi Töôûng Giôùi Thaïch cuøng haøng traêm ngaøn tín höõu di cö sang, Giaùo hoäi ñöôïc môû roäng thaønh 7 giaùo phaän. Hieän nay, soá tín höõu chæ chieám khoaûng 0,7% daân soá Ñaøi Loan, tuy nhoû beù nhöng noåi baät trong giaùo duïc, y teá vaø caùc coâng taùc xaõ hoäi. Trong boái caûnh xaõ hoäi ña nguyeân vaø ngaøy caøng theá tuïc hoùa, Giaùo hoäi Ñaøi Loan vaãn noã löïc duy trì vai troø quan troïng trong ñôøi soáng vaên hoùa vaø tinh thaàn cuûa hoøn ñaûo.
Trong haønh trình naøy, caùc linh muïc vaø tu só Vieät Nam hieän dieän nhö nhöõng coäng taùc vieân nhieät thaønh. Khoâng chæ chaêm soùc muïc vuï cho coäng ñoàng ngöôøi Vieät, hoï coøn daán thaân vaøo giaùo xöù ñòa phöông, tröôøng hoïc, beänh vieän vaø caùc hoaït ñoäng xaõ hoäi. Caùc ngaøi giuùp duy trì ñôøi soáng ñöùc tin, ñoàng thôøi hoã trôï di daân Vieät hoäi nhaäp qua caùc lôùp hoïc vaên hoùa, ngoân ngöõ, kyõ naêng soáng. Baèng söï naêng ñoäng vaø gaàn guõi, hoï coøn môû ra nhieàu saùng kieán giao löu vaên hoùa, taïo caàu noái giöõa ngöôøi Vieät vaø ngöôøi Ñaøi Loan.
Nhôø nhöõng ñoùng goùp aáy, ñôøi soáng ñöùc tin cuûa Giaùo hoäi Ñaøi Loan theâm sinh ñoäng, vaø coäng ñoàng ngöôøi Vieät nôi ñaây cuõng ñöôïc naâng ñôõ, tröôûng thaønh hôn trong haønh trình ñöùc tin vaø hoäi nhaäp vaøo ñôøi soáng xaõ hoäi.
Trích Baûn tin Hieäp Thoâng / HÑGMVN, Soá 150 (thaùng 11 & 12 naêm 2025)
(Nguoàn: WHÑ)