Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV:
Truyeàn thoâng phaûi toân troïng söï thaät veà con ngöôøi
Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV: Truyeàn thoâng phaûi toân troïng söï thaät veà con ngöôøi.
G.B. Traàn Thanh Theá, O.P.
Vaatican (RVA News 18-05-2026) - Chuùa nhaät, ngaøy 17 thaùng Naêm naêm 2026, Ñaïi leã Chuùa Thaêng Thieân, Giaùo hoäi cöû haønh Ngaøy Theá giôùi Truyeàn thoâng Xaõ hoäi Laàn thöù 60, trong dòp naøy, Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV ñaõ nhaéc nhôù caùc tín höõu Coâng giaùo söù maïng toân troïng söï thaät veà phaåm giaù con ngöôøi, tröôùc nhöõng ñoåi môùi cuûa coâng ngheä soá.
Ngoû lôøi vôùi khoaûng 20,000 tín höõu vaø du khaùch haønh höông naêm chaâu, quy tuï taïi Quaûng tröôøng Thaùnh Pheâroâ, trong buoåi ñoïc Kinh Laïy Nöõ Vöông Thieân Ñaøng, Ñöùc Thaùnh cha ñaõ nhaéc nhôù Ngaøy Theá giôùi Truyeàn thoâng Xaõ hoäi naøy vaø thuùc ñaåy moïi ngöôøi thöïc thi nhöõng hình thöùc truyeàn thoâng luoân toân troïng söï thaät veà con ngöôøi.
Ghi nhaän nhöõng tieán boä to lôùn cuûa con ngöôøi veà coâng ngheä cuûa truyeàn thoâng theá giôùi, Ñöùc Thaùnh cha nhaéc nhôù raèng nhöõng tieán boä aáy cuûa coâng ngheä phaûi höôùng tôùi vieäc phuïc vuï lôïi ích cuûa con ngöôøi. Ñöùc Thaùnh cha noùi: "Hoâm nay, taïi nhieàu quoác gia, cöû haønh Ngaøy Theá giôùi Truyeàn thoâng Xaõ hoäi Laàn thöù 60. Naêm nay, toâi muoán daønh ngaøy naøy cho chuû ñeà: "Gìn giöõ tieáng noùi vaø khuoân maët con ngöôøi". Trong thôøi ñaïi trí tueä nhaân taïo, toâi khuyeán khích moïi ngöôøi daán thaân thuùc ñaåy nhöõng hình thöùc truyeàn thoâng luoân toân troïng söï thaät veà con ngöôøi, laáy ñoù laøm ñònh höôùng cho moïi ñoåi môùi coâng ngheä".
Söù ñieäp cuûa Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV nhaân Ngaøy Theá giôùi Truyeàn thoâng Xaõ hoäi Laàn thöù 60 ñöôïc coâng boá hoâm 24 thaùng Gieâng naêm 2026, leã kính thaùnh Phanxicoâ Saleâsioâ, boån maïng giôùi baùo chí, coù chuû ñeà: "Gìn giöõ tieáng noùi vaø khuoân maët con ngöôøi".
Trong boái caûnh phaùt trieån maïnh meõ cuûa coâng ngheä soá vaø trí tueä nhaân taïo (AI), Ñöùc Thaùnh cha khaúng ñònh raèng khuoân maët vaø tieáng noùi laø nhöõng ñaëc neùt duy nhaát cuûa moãi con ngöôøi, bieåu loä caên tính khoâng theå thay theá vaø laø neàn taûng cuûa moïi cuoäc gaëp gôõ. Con ngöôøi ñöôïc Thieân Chuùa taïo döïng theo hình aûnh Ngaøi, ñöôïc môøi goïi böôùc vaøo töông quan vaø ñoái thoaïi. Do ñoù, vieäc baûo veä khuoân maët vaø tieáng noùi con ngöôøi chính laø baûo veä phaåm giaù, ôn goïi vaø tình yeâu maø Thieân Chuùa ñaõ khaéc ghi nôi moãi ngöôøi.
Ñöùc Thaùnh cha caûnh baùo neáu thieáu söï tænh thöùc, coâng ngheä soá vaø Trí tueä nhaân taïo coù theå laøm xoùi moøn caùc neàn taûng nhaân baûn cuûa xaõ hoäi. Vieäc moâ phoûng khuoân maët, tieáng noùi, caûm xuùc vaø caû caùc moái quan heä con ngöôøi, coù nguy cô laøm bieán daïng truyeàn thoâng, khieán con ngöôøi bò giaûn löôïc thaønh nhöõng döõ lieäu hay thuaät toaùn, thay vì nhöõng chuû theå töï do vaø coù traùch nhieäm.
Moät thaùch ñoá lôùn ñöôïc neâu leân trong söù ñieäp laø nguy cô con ngöôøi töø boû tö duy ñoäc laäp. Caùc thuaät toaùn maïng xaõ hoäi thöôøng öu tieân caûm xuùc nhanh, gaây phaãn noä hay ñoàng thuaän deã daõi, laøm suy yeáu khaû naêng laéng nghe, suy nghó phaûn bieän vaø ñaøo saâu. Vieäc quaù leä thuoäc vaøo AI nhö moät "ngöôøi baïn toaøn tri" coù theå baøo moøn naêng löïc tö duy saùng taïo, phaân ñònh yù nghóa vaø traùch nhieäm caù nhaân.
Trong lónh vöïc saùng taïo, AI coøn ñe doïa bieán con ngöôøi thaønh nhöõng ngöôøi tieâu thuï thuï ñoäng, trong khi caùc taùc phaåm ngheä thuaät nhaân loaïi chæ coøn laø döõ lieäu huaán luyeän cho maùy moùc.
Ñöùc Thaùnh cha cuõng nhaán maïnh ñeán nguy cô moâ phoûng caùc moái quan heä vaø thöïc taïi. Chatbot vaø caùc heä thoáng AI coù khaû naêng baét chöôùc caûm xuùc vaø ñoái thoaïi, deã taïo aûo töôûng veà töông quan, ñaëc bieät nguy hieåm vôùi nhöõng ngöôøi deã toån thöông. Ngoaøi ra, caùc thieân kieán (bias), söï thieáu minh baïch vaø hieän töôïng thoâng tin sai leäch, "aûo giaùc" cuûa AI coù theå laøm meùo moù nhaän thöùc thöïc taïi, gaây maát nieàm tin vaø baát oån xaõ hoäi.
Tröôùc nhöõng thaùch ñoá ñoù, Ñöùc Thaùnh cha keâu goïi xaây döïng moät lieân minh coù traùch nhieäm giöõa con ngöôøi vaø coâng ngheä, döïa treân ba truï coät: traùch nhieäm, hôïp taùc vaø giaùo duïc. Moïi chuû theå - töø caùc taäp ñoaøn coâng ngheä, nhaø laäp phaùp, giôùi truyeàn thoâng, hoïc giaû, ngheä só ñeán nhaø giaùo duïc - ñeàu phaûi goùp phaàn baûo veä phaåm giaù con ngöôøi vaø coâng ích. Truyeàn thoâng caàn trung thöïc, minh baïch; noäi dung do AI taïo ra phaûi ñöôïc phaân bieät roõ raøng.
Ñaëc bieät, Ñöùc Thaùnh cha nhaán maïnh taàm quan troïng cuûa giaùo duïc veà truyeàn thoâng vaø trí tueä nhaân taïo (MAIL= Media and Artificial Intelligence Literacy), nhaèm giuùp moïi ngöôøi - nhaát laø giôùi treû vaø nhöõng nhoùm deã bò toån thöông - phaùt trieån tö duy phaûn bieän, bieát kieåm chöùng nguoàn tin, baûo veä döõ lieäu caù nhaân, khuoân maët vaø tieáng noùi cuûa mình tröôùc caùc nguy cô nhö löøa ñaûo soá, deepfake hay xaâm phaïm ñôøi tö.
Trong phaàn keát luaän, Ñöùc Thaùnh cha môøi goïi moïi ngöôøi ñaët con ngöôøi laøm trung taâm cuûa moïi ñoåi môùi coâng ngheä, ñeå khuoân maët vaø tieáng noùi thöïc söï tieáp tuïc dieãn taû con ngöôøi, vaø truyeàn thoâng luoân phuïc vuï söï thaät, tình yeâu vaø thieän ích chung.