Caùc Ñöùc Giaùo hoaøng vaø caùc cuoäc chieán tranh
trong thôøi ñaïi hieän nay
Caùc Ñöùc Giaùo hoaøng vaø caùc cuoäc chieán tranh trong thôøi ñaïi hieän nay.
Andrea Tornielli
Chuyeån ngöõ: Lm. Titoâ Traàn Nguyeân Laõm
Roma (WHÑ 26-04-2026) - Tröôùc söùc taøn phaù cuûa caùc loaïi vuõ khí hieän ñaïi, ngaøy nay raát khoù ñeå noùi, nhö trong caùc theá kyû tröôùc, veà khaû naêng toàn taïi cuûa moät "cuoäc chieán chính nghóa". Ngay töø naêm 1963, Ñöùc Giaùo hoaøng Gioan XXIII, trong thoâng ñieäp Pacem in Terris, ñaõ vieát raèng trong kyû nguyeân nguyeân töû, haàu nhö khoâng theå nghó raèng chieán tranh coù theå ñöôïc coi nhö moät khí cuï cuûa coâng lyù. Trong cuøng moät tinh thaàn aáy, Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV cuõng ñang ñaët hoøa bình laøm moät trong nhöõng chuû ñeà troïng taâm cuûa trieàu ñaïi giaùo hoaøng cuûa mình.
Trong boái caûnh ngöôøi ta ñeà caäp ñeán khaùi nieäm "chieán tranh chính nghóa", thaät höõu ích khi nhaéc laïi giaùo huaán veà hoøa bình cuûa caùc Ñöùc Giaùo Hoaøng, laø nhöõng ñaáng keá vò nhau treân Ngai toøa Pheâroâ trong suoát theá kyû qua. Giaùo huaán aáy daàn daàn ñöôïc ñaøo saâu vaø phong phuù hôn, ñeán möùc ngaøy caøng nhaän ra raèng thaät khoù ñeå khaúng ñònh söï toàn taïi cuûa moät "cuoäc chieán chính nghóa". Nhöõng suy tö döïa treân thaàn hoïc cuûa caùc theá kyû tröôùc vaø caùc laäp luaän bieän minh cho chieán tranh thöôøng khoâng tính ñeán thöïc teá raèng, khi caùc thaàn hoïc gia thôøi xöa baøn veà vaán ñeà naøy, chieán tranh ñöôïc tieán haønh baèng göôm giaùo vaø vuõ khí thoâ sô - chöù khoâng phaûi baèng nhöõng loaïi vuõ khí huûy dieät vaø caùc thieát bò ñieàu khieån töï ñoäng nhö ngaøy nay, moät thöïc taïi ñaët ra nhöõng vaán ñeà luaân lyù heát söùc nghieâm troïng. Coù moät nhaän thöùc ngaøy caøng roõ raøng hôn raèng chieán tranh khoâng phaûi laø con ñöôøng caàn theo ñuoåi.
Töø böùc thö naêm 1917 cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Beâneâñictoâ XV göûi caùc quoác gia tham chieán, trong ñoù ngaøi goïi Theá chieán thöù nhaát laø moät "cuoäc taøn saùt voâ ích", ñeán nhöõng noã löïc cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Pioâ XII nhaèm ngaên chaën Theá chieán thöù hai; töø lôøi cuûa Ñöùc Gioan XXIII trong Pacem in Terris (1963), khi ngaøi khaúng ñònh raèng "haàu nhö khoâng theå nghó raèng trong kyû nguyeân nguyeân töû, chieán tranh coù theå laø moät khí cuï cuûa coâng lyù", ñeán lôøi keâu goïi cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phaoloâ VI taïi Lieân hieäp quoác: "Ñöøng coù chieán tranh nöõa!" - vaø nhöõng lôøi keâu goïi nhieàu khi khoâng ñöôïc laéng nghe cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Gioan Phaoloâ II nhaèm ngaên chaën caùc xung ñoät thaûm khoác taïi Trung Ñoâng: caùc Ñaáng keá vò Thaùnh Pheâroâ ñaõ khoâng ngöøng caát leân tieáng noùi cuûa mình, vöøa mang tính ngoân söù vöøa ñaày thöïc teá, duø ñaùng tieác laø nhieàu khi khoâng ñöôïc laéng nghe.
Vaên kieän quy chieáu chính laø Saùch Giaùo lyù Hoäi thaùnh Coâng giaùo, voán thöøa nhaän quyeàn töï veä chính ñaùng, nhöng ñoàng thôøi ñaët ra nhöõng "ñieàu kieän nghieâm ngaët" ngay caû ñoái vôùi chieán tranh töï veä:
"Thieät haïi do keû xaâm löôïc gaây ra cho quoác gia hay coäng ñoàng caùc quoác gia phaûi laø laâu daøi, nghieâm troïng vaø chaéc chaén; moïi phöông theá khaùc nhaèm chaám döùt tình traïng aáy phaûi ñöôïc chöùng minh laø khoâng khaû thi hoaëc khoâng hieäu quaû; phaûi coù nhöõng trieån voïng thaønh coâng nghieâm tuùc; vieäc söû duïng vuõ löïc khoâng ñöôïc gaây ra nhöõng tai haïi vaø roái loaïn nghieâm troïng hôn ñieàu aùc caàn loaïi boû. Söùc maïnh cuûa caùc phöông tieän huyû dieät hieän ñaïi phaûi ñöôïc ñaëc bieät löu yù khi löôïng giaù ñieàu kieän naøy."
Ai coù theå phuû nhaän raèng nhaân loaïi hoâm nay ñang ñöùng tröôùc bôø vöïc, chính vì caùc xung ñoät leo thang vaø söùc maïnh cuûa nhöõng "phöông tieän huûy dieät hieän ñaïi" naøy?
Lôøi noùi "khoâng" vôùi chieán tranh ñöôïc nhaéc laïi ngaøy caøng maïnh meõ trong trieàu ñaïi cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ. Trong Thoâng ñieäp Fratelli tutti (2020), ngaøi vieát: "Chieán tranh coù theå deã daøng ñöôïc löïa choïn baèng caùch vieän daãn ñuû loaïi lyù do töôûng nhö nhaân ñaïo, töï veä hay phoøng ngöøa, vaø thaäm chí baèng caùch thao tuùng thoâng tin. Trong nhöõng thaäp kyû gaàn ñaây, moïi cuoäc chieán ñeàu ñöôïc cho laø 'coù lyù do chính ñaùng'# Vaán ñeà laø lieäu söï phaùt trieån cuûa vuõ khí haït nhaân, hoùa hoïc vaø sinh hoïc, cuøng vôùi nhöõng khaû naêng ngaøy caøng to lôùn maø coâng ngheä môùi mang laïi, coù khieán chieán tranh mang moät söùc taøn phaù khoâng theå kieåm soaùt ñoái vôùi voâ soá thöôøng daân voâ toäi hay khoâng. Söï thaät laø 'chöa bao giôø nhaân loaïi coù quyeàn löïc lôùn lao treân chính mình nhö vaäy, nhöng khoâng coù gì baûo ñaûm raèng quyeàn löïc aáy seõ ñöôïc söû duïng caùch khoân ngoan'. Chuùng ta khoâng theå tieáp tuïc nghó raèng chieán tranh laø moät giaûi phaùp, bôûi vì nhöõng ruûi ro cuûa noù luoân lôùn hôn nhöõng lôïi ích giaû ñònh... Ñöøng bao giôø chieán tranh nöõa!"
Vò keá nhieäm cuûa ngaøi, Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV, ñaõ ñaët hoøa bình laøm moät trong nhöõng chuû ñeà troïng taâm cuûa trieàu ñaïi giaùo hoaøng cuûa mình. Tröôùc söï ñieân roà cuûa caùc xung ñoät leo thang vaø nhöõng chi tieâu khoång loà cho vieäc taùi vuõ trang, ngaøi tieáp tuïc con ñöôøng cuûa caùc vò tieàn nhieäm, keâu goïi hoøa bình, ñoái thoaïi vaø thöông thuyeát vôùi tinh thaàn vöøa thöïc teá vöøa mang tính ngoân söù. Nhöõng cuoäc thaûm saùt daân thöôøng trong nhöõng naêm gaàn ñaây ñaõ laøm chaán ñoäng löông taâm cuûa haøng tyû ngöôøi treân theá giôùi, nhöõng ngöôøi ñang höôùng veà Giaùm muïc Roâma. Nhö Chuùa Gieâsu trong vöôøn Caây Daàu, Ñöùc Leâoâ XIV keâu goïi chuùng ta "haõy xoû göôm vaøo voû". Trong buoåi canh thöùc caàu nguyeän ngaøy 11 thaùng 4 naêm 2026, ngaøi noùi: "Chuùng ta ñang ñoái dieän vôùi nhöõng lôøi ñe doïa, thay vì lôøi môøi goïi laéng nghe vaø hieäp nhaát." Ngaøi giaûi thích theâm: "Nhöõng ngöôøi caàu nguyeän yù thöùc veà giôùi haïn cuûa mình; hoï khoâng gieát choùc vaø cuõng khoâng ñe doïa gieát choùc. Traùi laïi, caùi cheát laïi thoáng trò nhöõng ai quay löng vôùi Thieân Chuùa haèng soáng, khi hoï bieán chính mình vaø quyeàn löïc cuûa mình thaønh moät ngaãu töôïng caâm laëng, muø loøa vaø ñieác laùc (x. Tv 115,4-8), ñeå roài hy sinh moïi giaù trò cho noù vaø buoäc caû theá giôùi phaûi quyø laïy. Haõy chaám döùt vieäc toân thôø caùi toâi vaø tieàn baïc! Haõy chaám döùt vieäc phoâ tröông quyeàn löïc! Haõy chaám döùt chieán tranh! Söùc maïnh ñích thöïc ñöôïc bieåu loä trong vieäc phuïc vuï söï soáng.
Lm. Titoâ Traàn Nguyeân Laõm
Chuyeån ngöõ töø: vaticannews.va/en