Ngaøy cuoái cuøng cuûa
Ñöùc Giaùo Hoaøng taïi Guinea Xích ñaïo:
Caâu chuyeän veà nhöõng caêng thaúng
Ngaøy cuoái cuøng cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng taïi Guinea Xích ñaïo: Caâu chuyeän veà nhöõng caêng thaúng.
Vuõ Vaên An
Malabo (VietCatholic News 23-04-2026) - Elise Ann Allen, trong baûn tin ngaøy 23 thaùng 4 naêm 2026 cuûa taïp chí Crux, cho raèng: Ngay töø ñaàu chuyeán haønh trình ñeán chaâu Phi, moät trong nhöõng lôøi chæ trích ñoái vôùi quyeát ñònh cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV khi ñeán thaêm caùc quoác gia cuï theå maø ngaøi ñaõ gheù thaêm laø söï hieän dieän cuûa ngaøi seõ uûng hoä giôùi laõnh ñaïo ñoäc ñoaùn cuûa hoï.
Töø ngaøy 13 ñeán 23 thaùng 4 naêm 2026, Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ ñeán thaêm Algeria, Cameroon, Angola vaø Guinea Xích ñaïo, ba quoác gia cuoái cuøng noåi tieáng vôùi cheá ñoä ñoäc taøi vaø tham nhuõng traøn lan.
Taïi Cameroon, ngaøi ñaõ gaëp Toång thoáng Paul Biya, 93 tuoåi, ngöôøi ñöùng ñaàu nhaø nöôùc cao tuoåi nhaát theá giôùi, naém giöõ chöùc vuï töø naêm 1982. Trong khi ôû Angola, ngaøi ñaõ gaëp Toång thoáng Joaõo Lourenco, ngöôøi ñaõ keá nhieäm Joseù Eduardo dos Santos vaøo naêm 2017 sau 38 naêm taïi vò, ñöôïc baàu vaøo naêm 1979.
Taïi Guinea Xích ñaïo, Ñöùc Leo XIV cuõng ñaõ gaëp Toång thoáng Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, 83 tuoåi, ngöôøi theo ñaïo Coâng Giaùo, vaø ñaõ naém giöõ chöùc vuï töø naêm 1982, khieán oâng trôû thaønh ngöôøi ñöùng ñaàu nhaø nöôùc taïi vò laâu thöù hai theá giôùi sau Biya hoaëc ngöôøi ñöùng ñaàu nhaø nöôùc taïi vò laâu nhaát, neáu tính töø naêm 1979 khi oâng laø ngöôøi ñöùng ñaàu hoäi ñoàng quaân söï caàm quyeàn cuûa ñaát nöôùc.
Keát thuùc chuyeán thaêm chôùp nhoaùng keùo daøi 2 ngaøy tôùi Guinea Xích ñaïo, chuyeán thaêm cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñeán Mongomo vaø Bata ñaõ cho thaáy söï caêng thaúng thöôøng ñi keøm vôùi vai troø môùi cuûa ngaøi vôùi tö caùch laø ngöôøi laõnh ñaïo Giaùo hoäi toaøn caàu, khi ngaøi tìm caùch khích leä caùc tín höõu ôû moät trong nhöõng khu vöïc phaùt trieån nhanh nhaát cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo, ñoàng thôøi cuõng khieån traùch giôùi laõnh ñaïo quoác gia, moät soá ngöôøi trong soá ñoù laø thaønh vieân trong ñoaøn chieân cuûa chính ngaøi.
Trong ngaøy cuoái cuøng cuûa chuyeán thaêm muïc vuï, Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ thöïc hieän ba chuyeán bay rieâng bieät trong moät ngaøy, di chuyeån töø Malabo - thuû ñoâ cuûa Guinea Xích ñaïo - ñeán thaønh phoá Mongomo ôû phía ñoâng, queâ höông cuûa Nguema Mbasogo, ñeå cöû haønh Thaùnh leã taïi Vöông cung thaùnh ñöôøng Ñöùc Meï Voâ Nhieãm Nguyeân Toäi, ñöôïc xaây döïng theo moâ hình Nhaø thôø Thaùnh Pheâroâ ôû Rome, vaø thaêm moät tröôøng coâng ngheä naèm ñoái dieän, ñöôïc ñaët theo teân cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Phanxicoâ.
Sau ñoù, Ñöùc Giaùo Hoaøng ñeán Bata, nôi ngaøi thaêm moät nhaø tuø, döøng chaân giöõa côn möa taïi moät töôïng ñaøi töôûng nieäm caùc naïn nhaân cuûa vuï noå vaãn coøn nhieàu ñieàu bí aån vaøo naêm 2021, vaø chuû trì moät söï kieän daønh cho thanh thieáu nieân vaø gia ñình tröôùc khi trôû laïi Malabo.
Ñoái phoù vôùi tham nhuõng
Trong Thaùnh leã taïi Mongomo, Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ giaûng moät baøi thuyeát giaùo ca ngôïi nhöõng noã löïc truyeàn giaùo cuûa caùc nhaø truyeàn giaùo ñaõ mang ñöùc tin Coâng Giaùo ñeán quoác gia naøy vaø keâu goïi giôùi laõnh ñaïo quoác gia vun ñaép "moät yù thöùc coâng lyù môùi vaø taïo ra nhöõng hoa traùi cuûa hoøa bình vaø tình huynh ñeä".
"Töông lai cuûa Guinea Xích ñaïo phuï thuoäc vaøo söï löïa choïn cuûa caùc vò", ngaøi noùi, khi oâng Nguema Mbasogo vaø con trai caû Teodoro Nguema Obiang Mangue, ngöôøi ñang giöõ chöùc phoù toång thoáng vaø ñang ñoái dieän vôùi raéc roái phaùp lyù ôû Phaùp, ngoài ôû haøng gheá ñaàu.
Ngaøi noùi raèng vaän meänh cuûa ñaát nöôùc ñöôïc giao phoù cho "tinh thaàn traùch nhieäm vaø cam keát chung cuûa caùc vò trong vieäc baûo veä cuoäc soáng vaø phaåm giaù cuûa moãi ngöôøi".
Thoâng ñieäp naøy laø moät lôøi caûnh baùo thaúng thaén göûi ñeán caùc nhaø laõnh ñaïo cuûa moät quoác gia maø theo baùo caùo nhaân quyeàn naêm 2023 cuûa Boä Ngoaïi giao Hoa Kyø, laø moät trong nhöõng quoác gia tham nhuõng nhaát theá giôùi.
Nguema Mbasogo ñöôïc coi laø moät trong nhöõng nhaø laõnh ñaïo tham nhuõng nhaát theá giôùi, khi phaàn lôùn ngöôøi daân quoác gia giaøu daàu moû naøy soáng trong caûnh ngheøo ñoùi cuøng cöïc, trong khi chính quyeàn cuûa oâng noåi tieáng vôùi caùc vuï gieát ngöôøi ngoaøi phaùp luaät, maát tích, tra taán, ñieàu kieän khaéc nghieät vaø thaäm chí ñe doïa tính maïng trong nhaø tuø, giam giöõ caùc tuø nhaân chính trò, kieåm duyeät truyeàn thoâng vaø baïo löïc ñoái vôùi phuï nöõ, cuøng nhieàu ñieàu khaùc.
Con trai oâng, Teodoro, bieät danh Teodorín, ñaõ giöõ chöùc Phoù Toång thoáng thöù nhaát cuûa Guinea Xích ñaïo töø naêm 2016, vaø hieän ñang phaûi ñoái dieän vôùi caùo buoäc röûa tieàn coâng quyõ töø Toøa aùn Toái cao Phaùp.
Naêm 2021, Toøa aùn Toái cao Phaùp ñaõ ra leänh tòch thu taøi saûn cuûa oâng, öôùc tính leân ñeán haøng traêm trieäu ñoâ la. Tuy nhieân, vaøo thaùng 11 naêm 2025, chính phuû Myõ ñaõ dôõ boû caùc haïn cheá ñoái vôùi chính trò gia naøy sau moät thoûa thuaän bí maät ñöôïc kyù keát, trong ñoù Myõ laëng leõ truïc xuaát ngöôøi di cö ñeán Guinea Xích ñaïo.
Theo haõng thoâng taán Associated Press, tính ñeán thaùng 3 naêm 2026, khoaûng 29 ngöôøi di cö ñaõ bò truïc xuaát ñeán Guinea Xích ñaïo. Chính phuû Hoa Kyø ñöôïc cho laø ñaõ töø choái ñôn xin tò naïn cuûa hoï nhöng ñeà nghò baûo veä hoï taïi Hoa Kyø, vì hoï phaûi ñoái dieän vôùi nhöõng ruûi ro nghieâm troïng ñeán tính maïng hoaëc töï do neáu trôû veà queâ höông.
Tuy nhieân, thay vì ñöôïc chaáp nhaän vaøo Hoa Kyø, hoï laïi bò giam giöõ vaø truïc xuaát, moät soá ngöôøi chæ bieát mình bò ñöa ñeán ñaâu sau khi xuoáng maùy bay.
Jeanne Shaheen, moät thaønh vieân haøng ñaàu cuûa ñaûng Daân chuû trong UÛy ban Ñoái ngoaïi Thöôïng vieän, ñaõ goïi Guinea Xích ñaïo laø "moät trong nhöõng chính phuû tham nhuõng nhaát theá giôùi".
Thaùch thöùc moät caâu chuyeän
Khi ngoài döï Thaùnh leã, Nguema Mbasogo vaø Teodorín cuõng nghe thaáy Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV keâu goïi "phaùt trieån toaøn dieän" vaø "chuyeån ñoåi" Guinea Xích ñaïo, thuùc giuïc hoï ñaûm baûo raèng söï giaøu coù veà taøi nguyeân thieân nhieân cuûa ñaát nöôùc seõ laø "moät phöôùc laønh cho taát caû moïi ngöôøi", chöù khoâng phaûi moät soá ít.
"Nguyeän xin Chuùa giuùp anh chò em trôû thaønh moät xaõ hoäi maø trong ñoù moïi ngöôøi, tuøy theo traùch nhieäm cuûa mình, laøm vieäc heát söùc mình ñeå phuïc vuï lôïi ích chung hôn laø lôïi ích caù nhaân, thu heïp khoaûng caùch giöõa ngöôøi coù ñaëc quyeàn vaø ngöôøi thieät thoøi," ngaøi noùi.
Trong baøi giaûng, Ñöùc Giaùo Hoaøng cuõng caàu nguyeän cho "söï töï do ñöôïc môû roäng hôn", vaø "phaåm giaù con ngöôøi luoân ñöôïc baûo veä".
"Toâi nghó ñeán nhöõng ngöôøi ngheøo nhaát, ñeán nhöõng gia ñình ñang gaëp khoù khaên vaø ñeán nhöõng tuø nhaân thöôøng bò buoäc phaûi soáng trong ñieàu kieän veä sinh toài teä," ngaøi noùi.
Vieäc ngaøi ñeà caäp ñeán ñieàu kieän nhaø tuø laø moät lôøi nhaän xeùt thaúng thaén göûi ñeán giôùi laõnh ñaïo quoác gia, vì ngay sau Thaùnh leã, ngaøi ñaõ bay ñeán Bata vaø ñeán thaêm moät nhaø tuø ngay sau khi ñeán nôi - moät chuyeán thaêm ñaõ ñöôïc chính quyeàn ñòa phöông daøn döïng caån thaän ñeå taïo aán töôïng tích cöïc.
Nhaø tuø coù söùc chöùa 1,000 ngöôøi nhöng hieän ñang giam giöõ hôn 600 tuø nhaân, chuû yeáu laø nam giôùi, vaø khoaûng 30 phuï nöõ cuõng bò giam giöõ ôû ñoù. Nhaø tuø ñaõ ñöôïc sôn söûa laïi tröôùc khi Ñöùc Giaùo Hoaøng ñeán, vaø caùc tuø nhaân, taát caû ñeàu bò caïo troïc ñaàu, ñaõ ñöôïc phaùt ñoàng phuïc maøu cam vaø be môùi cuøng giaøy môùi, moät loaïi deùp nhöïa.
Tröôùc khi Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñeán, cha tuyeân uùy cuûa nhaø tuø, Padre Pergentino Esono Mba, ñaõ noùi chuyeän vôùi caùc phoùng vieân trong khi Boä tröôûng Tö phaùp, Reginaldo Biyogo Ndong, ñöùng gaàn ñoù laéng nghe, noùi raèng ñieàu kieän nhaø tuø laø moät vaán ñeà ñaùng lo ngaïi trong nöôùc, nhöng nguï yù raèng caùc tuø nhaân ñöôïc ñoái xöû toát vaø coù ñuû aên.
Trong cuoäc phoûng vaán rieâng vôùi baùo chí, Biyogo Ndong noùi raèng chuyeán thaêm cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng laø moät vinh döï, vaø phuû nhaän caùc haønh vi vi phaïm nhaân quyeàn ñoái vôùi caùc tuø nhaân, chaúng haïn nhö tra taán.
Khi Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñeán, caùc tuø nhaân xeáp haøng trong saân nhaø tuø haùt vaø nhaûy muùa trong khi caùc nhaân vieân nhaø tuø ra hieäu moät caùch teá nhò ñeå hoï theå hieän söï nhieät tình hôn. Khi trôøi baét ñaàu ñoå möa, caùc boä tröôûng vaø chính trò gia coù maët ñaõ chaïy tìm choã truù aån, trong khi caùc tuø nhaân ñöùng döôùi möa khi Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV phaùt bieåu töø buïc coù maùi che cuûa mình.
Sau khi Ñöùc Giaùo Hoaøng rôøi ñi, lính canh cho pheùp caùc tuø nhaân, nhöõng ngöôøi ñang haùt baøi haùt cuoái cuøng khi Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ra ñi, ñöôïc giaûi taùn haøng nguõ. Khi hoï nhaûy muùa vaø laéc lö töï do trong saân nhaø tuø döôùi côn möa taàm taõ, hoï baét ñaàu hoâ vang "Libertad!", hay "töï do!" khi cöûa nhaø tuø ñoùng laïi.
Maëc duø Boä tröôûng Tö phaùp nöôùc naøy phuû nhaän vieäc vi phaïm nhaân quyeàn hoaëc baát cöù hình thöùc ñoái xöû voâ nhaân ñaïo naøo trong heä thoáng nhaø tuø cuûa ñaát nöôùc, Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV vaãn keâu goïi chính quyeàn ñaûm baûo ñoái xöû töû teá vôùi caùc tuø nhaân vaø thuùc ñaåy söï gaén keát xaõ hoäi maïnh meõ hôn.
"Vieäc thöïc thi coâng lyù nhaèm muïc ñích baûo veä xaõ hoäi. Tuy nhieân, ñeå coù hieäu quaû, noù phaûi luoân ñeà cao phaåm giaù vaø tieàm naêng cuûa moãi ngöôøi," ngaøi noùi.
Coâng lyù ñích thöïc, Giaùo hoaøng noùi, "khoâng phaûi laø tröøng phaït maø laø giuùp xaây döïng laïi cuoäc soáng cuûa caùc naïn nhaân, ngöôøi phaïm toäi vaø coäng ñoàng bò toån thöông bôûi caùi aùc. Khoâng coù coâng lyù neáu khoâng coù söï hoøa giaûi."
"Ñaây laø moät nhieäm vuï to lôùn. Moät phaàn trong ñoù coù theå dieãn ra trong caùc nhaø tuø, nhöng phaàn lôùn hôn phaûi coù söï tham gia cuûa toaøn theå coäng ñoàng quoác gia, ñeå ngaên ngöøa vaø haøn gaén nhöõng veát thöông do baát coâng gaây ra," ngaøi noùi.
Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV cuõng khaúng ñònh söï gaàn guõi cuûa Chuùa vôùi caùc tuø nhaân, noùi raèng "khoâng ai bò loaïi tröø khoûi tình yeâu cuûa Chuùa!" vaø raèng moãi ngöôøi, baát chaáp nhöõng sai laàm vaø thaát baïi cuûa hoï, "vaãn quyù giaù trong maét Chuùa".
Sau chuyeán thaêm, Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ döøng chaân nhanh choùng ñeå ñaët hoa töôûng nieäm caùc naïn nhaân cuûa loaït vuï noå naêm 2021, nguyeân nhaân cuûa vuï vieäc vaãn coøn chöa roõ raøng. Toång coäng 107 ngöôøi ñaõ thieät maïng vaø hôn 600 ngöôøi khaùc bò thöông trong caùc vuï noå, gaây thieät haïi ñaùng keå cho cô sôû haï taàng.
Trong khi Nguema Mbasogo cho raèng thaûm hoïa laø do chaát noå ñöôïc caát giöõ baát caån taïi moät caên cöù vaø phaùt noå khi noâng daân gaàn ñoù ñoát ruoäng, caùc nhoùm nhaân quyeàn vaø haõng thoâng taán Associated Press ñaõ ñaët nghi vaán veà giaû thuyeát ñoù, vì khoâng coù baèng chöùng veà vieäc canh taùc gaàn ñoù, khieán nguyeân nhaân chính xaùc vaãn chöa roõ raøng.
Moät nôi chaät heïp vaø moät taûng ñaù
Ngaøy cuoái cuøng vaø phöùc taïp nhaát cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ôû chaâu Phi laø moät minh hoïa thu nhoû veà söï phöùc taïp trong vai troø cuûa ngaøi vôùi tö caùch laø giaùo hoaøng.
Vôùi tö caùch laø moät nhaø laõnh ñaïo theá giôùi, ngaøi phaûi hôïp taùc vôùi caùc ñoái taùc ñeå thuùc ñaåy giaûi quyeát caùc vaán ñeà xaõ hoäi nhö chaêm soùc söùc khoûe, giaùo duïc vaø töï do toân giaùo.
Trong khi vieäc tieáp xuùc vôùi nhöõng nhaân vaät ñoäc ñoaùn nhö giôùi laõnh ñaïo caùc quoác gia ngaøi ñaõ ñeán thaêm trong chuyeán coâng du 11 ngaøy ôû chaâu Phi mang ñeán nhöõng lo ngaïi chính ñaùng veà nhaän thöùc cuûa coâng chuùng vaø caùch maø söï hieän dieän cuûa ngaøi coù theå bò hieåu nhaàm laø moät noã löïc uûng hoä, thì moät soá ngöôøi, nhö tröôøng hôïp ôû Guinea Xích ñaïo, laïi laø thaønh vieân cuûa ñoaøn chieân ngaøi.
Do ñoù, Ñöùc Leo XIV coù nhieäm vuï phöùc taïp laø vöøa phaûi buoäc caùc nhaø laõnh ñaïo nhö Nguema Mbasogo chòu traùch nhieäm, vöøa phaûi höôùng daãn vaø tìm kieám söï hoaùn caûi cuûa hoï.
Khi ngaøi chuaån bò rôøi khoûi chaâu Phi, nhöõng ngöôøi tín höõu ôû moãi quoác gia vaø moãi thaønh phoá ngaøi ñaõ ñeán thaêm ñeàu hy voïng vaøo söï thay ñoåi. Maëc duø loaïi chuyeån ñoåi maø Ñöùc Leo XIV thuùc ñaåy ôû moãi nôi chaéc chaén seõ laø muïc tieâu daøi haïn, nhöng nhöõng haït gioáng maø chuyeán thaêm cuûa ngaøi ñaõ gieo troàng ñaõ mang laïi hy voïng cho ngöôøi daân ñòa phöông.
Trong cuoäc gaëp gôõ cuoái cuøng vôùi giôùi treû vaø caùc gia ñình hoâm thöù Tö, ngaøy 22 thaùng 04 naêm 2026, nhöõng ngöôøi ñaõ baát chaáp nhieàu giôø döôùi möa ñeå möøng vui vì söï hieän dieän cuûa Ñöùc Leo XIV vôùi aâm nhaïc, vuõ ñieäu vaø nhöõng lôøi chöùng, Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ mang ñeán cho hoï moät thoâng ñieäp veà hy voïng vaø söï khích leä.
Ngaøi keâu goïi nhöõng ngöôøi ñang caân nhaéc ôn goïi thaùnh hieán haõy can ñaûm noùi lôøi "xin vaâng", noùi raèng Chuùa seõ khoâng laøm thaát voïng nhöõng ngöôøi choïn cuoäc soáng phuïc vuï, maø seõ ñeàn ñaùp söï hy sinh cuûa hoï gaáp traêm laàn. Ngaøi cuõng keâu goïi caùc gia ñình haõy laø nhöõng tröôøng hoïc cuûa tình yeâu thöông, ñaëc bieät laø caùc caëp vôï choàng treû ñang caân nhaéc hoân nhaân.
Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ ñeå laïi cho nhöõng ngöôøi tham döï caû söï khích leä vaø moät söù meänh, trích daãn moät baøi phaùt bieåu cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II trong chuyeán thaêm Malabo naêm 1982.
"Haõy luoân neâu göông veà söï hoøa thuaän giöõa anh chò em, veà tình yeâu thöông laãn nhau, veà khaû naêng hoøa giaûi, veà söï toân troïng chaân thaønh ñoái vôùi quyeàn cuûa moïi coâng daân, moïi gia ñình vaø moïi nhoùm xaõ hoäi," ngaøi noùi.
Ngaøi noùi vôùi nhöõng ngöôøi tham döï raèng haõy "toân troïng vaø ñeà cao phaåm giaù cuûa taát caû moïi ngöôøi trong ñaát nöôùc cuûa anh chò em, vôùi tö caùch laø con ngöôøi vaø laø con caùi cuûa Chuùa."
Nhöõng lôøi naøy cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II, Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV noùi, "tieáp tuïc höôùng daãn traùi tim chuùng ta ngaøy nay vaø neân soi saùng con ñöôøng cuûa anh chò em khi anh chò em chuaån bò cho nhöõng traùch nhieäm ñang chôø ñôïi anh chò em trong töông lai."