Tónh taâm Giaùo trieàu muøa Chay 2026
baøi 1 - Hoaùn caûi
Tónh taâm Giaùo trieàu muøa Chay 2026 baøi 1 - Hoaùn caûi.
Lm. Roberto Pasolini, OFM Cap.
Nt. Anna Ngoïc Dieäp, OP. chuyeån ngöõ tieáng Vieät
Vatican (WHÑ 18-03-2026) - "Hoaùn caûi - Böôùc theo Chuùa Gieâsu treân con ñöôøng khieâm nhöôøng" laø chuû ñeà cuûa baøi suy nieäm muøa Chay ñaàu tieân cho Ñöùc Thaùnh Cha Leâoâ XIV vaø Giaùo trieàu Roma do Cha Roberto Pasolini, nhaø giaûng thuyeát cuûa Phuû Giaùo hoaøng, trình baøy vaøo thöù Saùu, ngaøy 06/3/2026.
Sau ñaây laø toaøn vaên baøi suy nieäm Tónh taâm Giaùo trieàu muøa Chay 2026, baûn dòch Vieät ngöõ do Nöõ tu Anna Ngoïc Dieäp, OP thöïc hieän:
Sau caùc baøi Linh thao ñöôïc höôùng daãn theo linh ñaïo cuûa Thaùnh Bernard thaønh Clairvaux, nhöõng suy nieäm muøa Chay naêm nay töï nhieân ñöôïc khôi höùng töø kinh nghieäm Kitoâ giaùo cuûa Phanxicoâ Assisi. Hai vò thaùnh naøy khoâng caùch nhau bao xa: Bernard qua ñôøi naêm 1153, coøn Phanxicoâ sinh naêm 1181, chöa ñaày ba möôi naêm sau ñoù. Döôøng nhö ngoïn ñuoác böôùc theo Tin möøng ñöôïc trao truyeàn töø tay ngöôøi naøy sang tay ngöôøi khaùc qua caùc theá kyû, maø chöa bao giôø bò taét lòm.
Naêm nay ñaùnh daáu kyû nieäm taùm traêm naêm ngaøy qua ñôøi cuûa Thaùnh Phanxicoâ, vaø Ñöùc Thaùnh Cha mong muoán kyû nieäm naøy ñöôïc ghi daáu baèng moät Naêm thaùnh ñaëc bieät môùi, môøi goïi toaøn theå Giaùo hoäi moät laàn nöõa ñeå cho mình ñöôïc chaïm tôùi bôûi aân suûng Thieân Chuùa qua chöùng taù cuûa Ngöôøi Ngheøo thaønh Assisi. Phanxicoâ khoâng chæ laø moät vò thaùnh ñeå töôûng nhôù hay ngöôõng moä: Ngaøi laø moät con ngöôøi ñöôïc ngoïn löûa Tin möøng xuyeân thaáu, coù khaû naêng khôi daäy trong moãi chuùng ta nieàm khaùt khao veà moät ñôøi soáng môùi trong Thaàn Khí.
Ñeå laàn theo haønh trình thieâng lieâng cuûa ngaøi, baøi suy nieäm thöù nhaát taäp trung vaøo cuoäc hoaùn caûi cuûa Phanxicoâ vaø goàm naêm böôùc: söï thay ñoåi trong caûm neám maø aân suûng mang laïi nôi caûm thöùc; söï leäch laïc do toäi loãi gaây neân vaø nhu caàu ñöôïc chöõa laønh taän caên; ñöùc khieâm nhöôøng nhö thöôùc ño ñích thöïc cuûa söï cao caû nôi con ngöôøi; vieäc choïn trôû neân nhoû beù nhö moät hình thöùc soáng thích hôïp cuûa ñôøi soáng Bí tích Röûa toäi; vaø sau cuøng, tính lieân læ cuûa söï hoaùn caûi, voán khoâng phaûi laø ñieàu hoaøn taát moät laàn laø xong, nhöng luoân luoân baét ñaàu laïi.
1. Söï thay ñoåi trong caûm neám
Khi noùi ñeán hoaùn caûi, chuùng ta muoán noùi ñeán ñieàu gì? Ñoù laø moät caâu hoûi caàn ñöôïc ñaët ra caùch chaân thaønh, bôûi coù nhieàu caâu traû lôøi khaùc nhau, vaø khoâng phaûi taát caû ñeàu trung thaønh vôùi Tin möøng nhö nhau. Giaùo lyù truyeàn thoáng moâ taû hoaùn caûi nhö söï trôû veà vôùi Thieân Chuùa sau khi xa lìa vì toäi loãi. Thaàn hoïc luaân lyù nhaán maïnh ñeán chieàu kích thay ñoåi trong caùch soáng vaø haønh vi. Truyeàn thoáng khoå tu laïi ñeà cao söï caàn thieát cuûa nhöõng thöïc haønh ñeàn toäi nhaèm kyû luaät hoùa thaân xaùc vaø yù chí. Coøn Kinh thaùnh, veà phaàn mình, söû duïng moät thuaät ngöõ vöôït leân treân vaø bao truøm taát caû nhöõng caùch tieáp caän aáy: metanoia, moät söï bieán ñoåi cuûa taâm trí, cuûa con tim, cuûa caùch thöùc saâu xa maø con ngöôøi caûm nhaän vaø nhìn nhaän thöïc taïi. Khoâng phaûi chæ laø moät söï ñieàu chænh höôùng ñi, nhöng laø moät söï bieán ñoåi taàm nhìn; khoâng chæ laø moät söï söûa ñoåi haønh vi, nhöng laø moät cuoäc bieán ñoåi (transformation) trong caûm thöùc noäi taâm.
Vaäy ai ñuùng? ÔÛ moät möùc ñoä naøo ñoù, taát caû ñeàu ñuùng. Nhöng coù moät traät töï caàn ñöôïc toân troïng. Hieåu ñöôïc hoaùn caûi thöïc söï baét ñaàu töø ñaâu - nguoàn maïch cuûa noù laø gì - khoâng phaûi laø moät vaán ñeà thuaàn lyù thuyeát, nhöng laø vaán ñeà cuï theå nhaát. Neáu sai ngay töø ñieåm khôûi ñaàu, chuùng ta coù nguy cô xaây döïng treân nhöõng neàn moùng mong manh.
Chuùng ta bieát raèng hoaùn caûi theo Tin möøng, tröôùc heát, laø saùng kieán cuûa Thieân Chuùa, trong ñoù con ngöôøi ñöôïc môøi goïi tham döï vôùi töï do troïn veïn. Noù khoâng phaûi laø söï thuï ñoäng hoaøn toaøn, cuõng khoâng phaûi laø moät cuoäc chinh phuïc thuaàn tuùy. Ñoù laø moät lôøi ñaùp traû: lôøi ñaùp traû thích hôïp nhaát maø con ngöôøi coù theå daønh cho aân suûng ñi tröôùc, môøi goïi vaø ñaùnh ñoäng hoï. Hoaùn caûi dieãn ra nôi ñieåm saâu thaúm nhaát cuûa baûn tính con ngöôøi, nôi hình aûnh Thieân Chuùa ñöôïc in daáu trong chuùng ta ñang chôø ñöôïc ñaùnh thöùc. Nhö theå moät ñieàu gì ñoù ñaõ im laëng töø laâu, nay boãng baét ñaàu rung ñoäng trôû laïi.
Chính taïi ñaây, kinh nghieäm cuûa Phanxicoâ Assisi trôû neân ñaëc bieät quyù giaù. Trong baûn Di chuùc, ñöôïc ñoïc cho cheùp laïi vaøi thaùng tröôùc khi qua ñôøi, ngaøi vieát:
"Chuùa ñaõ ban cho toâi, ngöôøi anh em Phanxicoâ, baét ñaàu laøm vieäc ñeàn toäi theo caùch naøy: khi toâi coøn ôû trong toäi, vieäc nhìn thaáy nhöõng ngöôøi phong cuøi ñoái vôùi toâi laø quaù ñaéng cay. Nhöng chính Chuùa ñaõ daãn toâi ñeán vôùi hoï, vaø toâi ñaõ toû loøng thöông xoùt hoï. Vaø khi rôøi khoûi hoï, ñieàu ñaõ töøng laø ñaéng cay ñoái vôùi toâi ñaõ trôû neân ngoït ngaøo cho caû taâm hoàn vaø thaân xaùc." (Testament, Franciscan Sources 110).
Khi hoài töôûng nhöõng chaëng ñöôøng thieát yeáu cuûa haønh trình cuûa mình, Phanxicoâ tröôùc heát khaúng ñònh raèng saùng kieán hoaøn toaøn thuoäc veà Thieân Chuùa. Chính Thieân Chuùa ñaõ ban cho ngaøi ôn ñöôïc baét ñaàu laøm vieäc ñeàn toäi, nghóa laø böôùc vaøo haønh trình hoaùn caûi. Vieäc "laøm vieäc ñeàn toäi" maø Phanxicoâ noùi ñeán khoâng neân ñöôïc hieåu nhö moät thöïc haønh khoå cheá nhaèm ñaït ñöôïc aân suûng cuûa moät töông quan môùi vôùi Thieân Chuùa. Traùi laïi, noù aùm chæ moät söï bieán ñoåi troïn veïn trong caûm thöùc: moät caùch nhìn môùi veà baûn thaân, veà tha nhaân vaø veà thöïc taïi trong aùnh saùng Tin möøng.
Söï bieán ñoåi naøy khôûi söï moät caùch raát cuï theå: khi ngaøi baét ñaàu xoùt thöông tha nhaân. Ñaây chính laø trung taâm caâu chuyeän cuûa ngaøi. Trong cuoäc gaëp gôõ vôùi nhöõng ngöôøi phong cuøi, Phanxicoâ treû ñaõ traûi nghieäm moät söï ñaûo ngöôïc caûm neám mang tính quyeát ñònh: ngaøi khaùm phaù ra moät söï ngoït ngaøo baát ngôø ngay chính nôi maø ngaøi khoâng tìm kieám vaø cuõng khoâng heà mong ñôïi.
Ngay trong khoaûnh khaéc töï do trao ban chính mình cho nhöõng ngöôøi ngheøo nhaát trong xaõ hoäi, laàn ñaàu tieân queân ñi baûn thaân, Phanxicoâ ñaõ tìm thaáy caâu traû lôøi cho noãi khaéc khoaûi vaãn cö nguï trong loøng mình: vò ñaéng cuûa moät ñôøi soáng ñaày aép nhieàu thöù nhöng vaãn troáng roãng ñieàu coát yeáu. Cuoäc gaëp gôõ aáy taïo neân nôi ngaøi moät chaán ñoäng noäi taâm saâu xa: ñieàu tröôùc ñaây laø ñaéng cay, nay trôû neân ngoït ngaøo.
Ñoù chính laø coát loõi cuûa hoaùn caûi: tröôùc heát khoâng phaûi laø moät haønh vi cuûa yù chí, nhöng laø moät söï bieán ñoåi noäi taâm, moät söï chuyeån dòch maàu nhieäm trong caûm thöùc. Söï bieán ñoåi naøy khoâng loaïi tröø söï coäng taùc cuûa chuùng ta; traùi laïi, noù laøm cho söï coäng taùc aáy trôû neân chaân thaät hôn, töï do hôn vaø traøn ñaày nieàm vui hôn. Noã löïc khoâng bieán maát, nhöng ñoåi daáu. Hoaùn caûi khoâng coøn laø coá gaéng töï söùc söûa chöõa ñôøi mình, nhöng laø moät lôøi ñaùp traû ñoái vôùi aân suûng, moät aân suûng ñaõ ñònh hình laïi caùch chuùng ta nhìn nhaän, phaùn ñoaùn vaø khao khaùt.
Haõy thöû nghó xem ñieàu gì xaûy ra khi söï chuyeån bieán naøy vaéng boùng. Neáu moãi ngaøy chuùng ta buoäc phaûi aên nhöõng moùn maø mình chöa töøng caûm nhaän ñöôïc höông vò, ta coù theå laøm ñieàu ñoù nhôø kyû luaät trong moät thôøi gian, nhöng khoâng coù nieàm vui vaø vôùi söï meät moûi ngaøy caøng gia taêng. Neáu chuùng ta theo ñuoåi moät nieàm ñam meâ maø chöa töøng caûm nghieäm ñöôïc nieàm vui vaø söï vang voïng noäi taâm cuûa noù, thì sôùm muoän gì noù cuõng trôû thaønh moät gaùnh naëng. Neáu chuùng ta xaây döïng ñôøi soáng vôùi moät ngöôøi maø chöa töøng neám traûi tình yeâu ñích thöïc, moái töông quan aáy coù nguy cô trôû thaønh moät söï raøng buoäc naëng neà. Vaø neáu moät ngöôøi soáng ñôøi tu trì maëc tu phuïc, thöïc haønh caùc cöû chæ vaø thoát leân nhöõng lôøi nhaân danh moät Thieân Chuùa chæ ñöôïc bieát qua lôøi ngöôøi khaùc, maø khoâng coù moät kinh nghieäm caù vò thaät söï veà Ngaøi, thì ngöôøi aáy seõ rôi vaøo moät söï baát an saâu xa trong noäi taâm, ñieàu naøy cuõng coù theå aûnh höôûng ñeán nhöõng ngöôøi ñöôïc trao phoù cho hoï.
Ñoù laø nhöõng tình huoáng khoù coù theå duy trì laâu daøi. Ñoù laø nhöõng hoaøn caûnh khoù coù theå duy trì laâu daøi. Vaø ñieàu töông töï cuõng xaûy ra khi hoaùn caûi bò hieåu sai: khi chuùng ta ñoøi hoûi chính mình - hoaëc ngöôøi khaùc - phaûi tuaân giöõ moät luaân lyù naøo ñoù maø chöa töøng neám traûi tröôùc söï ngoït ngaøo cuûa ñôøi soáng môùi trong Ñöùc Kitoâ.
Vieäc "Laøm vieäc ñeàn toäi" maø Thaùnh Phanxicoâ noùi ñeán khoâng phaûi laø moät chöông trình khoå cheá töï nguyeän, nhöng laø khôûi ñaàu cuûa moät cuoäc chieán nhaèm baûo veä vaø gìn giöõ kho taøng cuûa moät moät caûm neám môùi meû veà thöïc taïi, nay ñaõ ñöôïc tìm laïi. Noù heä taïi ôû vieäc trung tín nuoâi döôõng haït gioáng söï soáng môùi maø Thieân Chuùa ñaõ gieo vaøo maûnh ñaát taâm hoàn chuùng ta.
2. Söï leäch laïc do toäi loãi
Ñeå hieåu vì sao hoaùn caûi phaûi mang tính trieät ñeå nhö vaäy - taïi sao khoâng ñuû chæ söûa ñoåi vaøi haønh vi, vaø vì sao caàn moät söï ñoåi môùi thöïc söï cuûa caûm thöùc - chuùng ta phaûi ñi saâu vaøo veát haèn maø toäi loãi ñaõ khaéc vaøo trong chuùng ta. Ñoù laø khoaûng caùch ñau ñôùn vôùi chính mình, laø cuoäc giaèng co khieán chuùng ta khoâng theå thöïc söï khao khaùt ñieàu thieän maø ta nhaän bieát laø thieän, laø söï raïn nöùt giöõa con ngöôøi ta ñang laø vaø con ngöôøi ta muoán trôû thaønh. Thaùnh Phaoloâ noùi veà ñieàu naøy vôùi söï chaân thaønh ñaùng kinh ngaïc trong Thö göûi tín höõu Roâma:
"Thaät vaäy, toâi laøm gì toâi cuõng chaúng hieåu: vì ñieàu toâi muoán, thì toâi khoâng laøm, nhöng ñieàu toâi gheùt, thì toâi laïi cöù laøm. Neáu toâi cöù laøm ñieàu toâi khoâng muoán, thì töùc laø toâi ñoàng yù vôùi Leà Luaät vaø nhaän raèng Leà Luaät laø toát. Vaäy thaät ra khoâng coøn phaûi laø chính toâi laøm ñieàu ñoù, nhöng laø toäi vaãn ôû trong toâi. Toâi bieát raèng söï thieän khoâng ôû trong toâi, nghóa laø trong xaùc thòt toâi. Thaät vaäy, muoán söï thieän thì toâi coù theå muoán, nhöng laøm thì khoâng." (Rm 7,15-18)
Nhöõng lôøi naøy khoâng moâ taû tình traïng cuûa moät toäi nhaân khoâng muoán thay ñoåi, nhöng cuûa moät ngöôøi khao khaùt ñieàu thieän maø vaãn thaáy mình laøm ñieàu döõ maø chính mình khoâng muoán. Chính vì theá, hoaùn caûi ñoøi hoûi caû moät ñôøi ngöôøi: bôûi veát thöông cuûa toäi loãi khoâng chæ lieân quan ñeán moät vaøi choïn löïa sai laàm, nhöng coøn chaïm ñeán caùch theá hieän höõu saâu xa cuûa chuùng ta.
Ñeå hieåu nguoàn goác cuûa tình traïng naøy, chuùng ta phaûi trôû veà thuôû ban ñaàu. Trình thuaät Saùng theá 3 khoâng chæ noùi veà moät haønh vi vi phaïm, nhöng coøn ghi laïi moät söï bieán ñoåi saâu xa ñaõ xaûy ra nôi con ngöôøi sau khi baát tuaân. Ngay caû tröôùc khi phaûn öùng cuûa Thieân Chuùa ñöôïc nhaéc ñeán, baûn vaên ñaõ ghi nhaän hai ñieàu quan troïng: con ngöôøi nhaän ra mình traàn truoàng, vaø caûm nghieäm noãi sôï haõi, khieán hoï tìm caùch aån mình tröôùc Thieân Chuùa.
"Baáy giôø maét hai ngöôøi môû ra, vaø hoï thaáy mình traàn truoàng: hoï môùi keát laù vaû laøm khoá che thaân" (St 3,7)
"Ñöùc Chuùa laø Thieân Chuùa goïi con ngöôøi vaø hoûi: "Ngöôi ôû ñaâu? " Con ngöôøi thöa: "Con nghe thaáy tieáng Ngaøi trong vöôøn, con sôï haõi vì con traàn truoàng, neân con laån troán'" (St 3,9-10).
Sôï haõi vaø xaáu hoå laø nhöõng hoa traùi ñaàu tieân cuûa toäi loãi. Khoâng phaûi laø moät hình phaït ñeán töø beân ngoaøi, nhöng laø moät söï bieán ñoåi phaùt sinh töø beân trong con ngöôøi. Tröôùc khi sa ngaõ, ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ traàn truoàng maø khoâng thaáy xaáu hoå. Sau khi phaïm toäi, söï quaân bình aáy bò phaù vôõ. Moät veát nöùt xuaát hieän: vôùi Thieân Chuùa, vôùi tha nhaân, vaø caû vôùi chính mình. Con ngöôøi khoâng coøn caûm thaáy bình an; hoï luoân caûm nhaän mình coù gì ñoù sai leäch vaø nhìn ngöôøi khaùc vôùi söï nghi kî. Chính vì theá maø sôï haõi vaø xaáu hoå naûy sinh. Chuùng khoâng phaûi laø nhöõng caûm xuùc beà maët, nhöng laø daáu chæ cuûa moät baát an saâu xa: con ngöôøi caûm thaáy nôi mình coù moät khoaûng caùch giöõa ñieàu mình khao khaùt trôû thaønh vaø ñieàu mình thöïc söï nhaän ra nôi baûn thaân.
Ñoù chính laø ñieàu toäi loãi gaây ra. Noù khoâng laøm maát ñieàu gì nôi Thieân Chuùa: noù laøm bieán ñoåi chính chuùng ta. Nhöõng tieâu chuaån trong caûm thöùc cuûa chuùng ta trôû neân roái loaïn: chuùng ta khoâng coøn nhaän ra caùch roõ raøng ñieàu gì laø chaân, thieän, myõ. Vì theá, chuùng ta cuõng ñaùnh maát chuaån möïc ñích thöïc veà chính mình, queân ñi söï cao caû maø mình ñöôïc môøi goïi ñaït tôùi.
Chuùng ta ñang soáng trong moät thôøi ñaïi maø töø "toäi loãi" coù veû gaàn nhö bieán maát khoûi caùch suy nghó. Trong yù thöùc chung - vaø ñoâi khi ngay caû trong ñôøi soáng cuûa Giaùo hoäi - moïi söï ñöôïc giaûi thích nhö laø söï mong manh, veát thöông, giôùi haïn, hay ñieàu kieän hoùa. Khi toäi loãi coøn ñöôïc nhaéc ñeán, thì thöôøng bò giaûn löôïc thaønh moät sai soùt nhoû hay moät yeáu ñuoái ñôn thuaàn.
Quan ñieåm naøy coù phaàn ñuùng. Truyeàn thoáng thieâng lieâng luoân nhìn nhaän raèng söï mong manh cuûa con ngöôøi khoâng theå theå bò giaûn löôïc thaønh aùc yù, vaø vieäc phaùn ñoaùn phaûi luoân ñi keøm vôùi loøng thöông xoùt. Vaán ñeà naûy sinh khi caùch nhìn naøy thay theá, thay vì boå tuùc, cho nhaõn quan thaàn hoïc. Neáu moïi toäi loãi chæ coøn ñöôïc xem nhö moät trieäu chöùng, vaø moïi loãi laàm chæ laø moät roái loaïn chöùc naêng, thì moät ñieàu thieát yeáu seõ bò ñaùnh maát: söï cao caû cuûa töï do con ngöôøi vaø traùch nhieäm cuûa noù.
Neáu moïi choïn löïa chæ laø keát quaû cuûa lòch söû caù nhaân, cuûa nhöõng toån thöông hay nhöõng ñieàu kieän chi phoái, thì moïi söï ñeàu coù theå ñöôïc giaûi thích, vaø roát cuoäc, cuõng coù theå ñöôïc bieän minh. Nhöng neáu nhö theá, thì töï do chæ coøn laø aûo töôûng, vaø traùch nhieäm luaân lyù cuõng maát ñi yù nghóa cuûa noù.
ÔÛ ñaây xuaát hieän moät nghòch lyù: neáu khaû naêng cuûa söï döõ ñích thöïc khoâng coøn toàn taïi, thì chuùng ta cuõng khoâng theå tin vaøo khaû naêng cuûa söï thieän ñích thöïc. Khi toäi loãi bò xoùa nhoøa, thì söï thaùnh thieän cuõng trôû thaønh moät ñích ñieåm tröøu töôïng vaø khoù hieåu.
Chính vì theá ñöùc tin Kitoâ giaùo coi toäi loãi laø moät thöïc taïi nghieâm tuùc. Khoâng phaûi ñeå keát aùn con ngöôøi, nhöng ñeå baûo veä vaø khaúng ñònh söï cao caû cuûa hoï. Nghóa laø nhìn nhaän raèng nhöõng choïn löïa cuûa con ngöôøi thöïc söï coù giaù trò, raèng töï do cuûa hoï laø coù thaät, vaø vôùi töï do aáy, hoï coù theå xaây döïng hoaëc huûy hoaïi: chính mình, tha nhaân vaø caû theá giôùi. Ñoàng thôøi, ñieàu ñoù cuõng coù nghóa laø nhìn nhaän raèng trong chuùng ta coù moät veát thöông thöïc söï, khoâng theå ñöôïc chöõa laønh chæ baèng vaøi ñieàu chænh beà ngoaøi, nhöng ñoøi hoûi moät söï chöõa laønh taän caên.
Hoaùn caûi laø moät haønh trình ñoøi hoûi, bôûi vì noù mang söù maïng chöõa laønh toaøn boä hieän höõu cuûa chuùng ta, baèng caùch taùi laäp töông quan vôùi Thieân Chuùa, Ñaáng Taïo Hoùa vaø laø Ñaáng Cöùu Ñoä cuûa chuùng ta. Ñoù laø moät aân ban cuûa aân suûng, nhöng ñoàng thôøi ñöôïc theå hieän cuï theå qua vieäc kieân trì laëp laïi nhöõng cöû chæ vaø choïn löïa maø chuùng ta ñaõ baét ñaàu soáng trong töï do vaø tình yeâu. Hieäu quaû cuûa haønh trình naøy heä taïi chính ôû khaû naêng trung tín gìn giöõ nhöõng cöû chæ aáy theo thôøi gian, ngay caû khi chuùng trôû neân meät moûi hay laëp ñi laëp laïi. Ñoù khoâng phaûi laø moät noã löïc khoâ caèn, nhöng laø söï trung tín cuûa nhöõng ngöôøi ñaõ thoaùng thaáy yù nghóa vaø giaù trò cuûa ñieàu mình ñang soáng, vaø chính vì theá, hoï tieáp tuïc thöïc haønh vôùi töï do vaø nieàm vui.
Khi Thaùnh Phanxicoâ, sau cuoäc gaëp gôõ vôùi nhöõng ngöôøi phong cuøi, laàn ñaàu tieân caûm thaáy nôi mình moät ñieàu gì ñoù chaân thaät vaø töï do, thì lôøi ñaùp traû cuûa ngaøi khoâng phaûi laø ñaàu haøng hay töø boû, nhöng laø söï nhaän ra. Vaø khi, trong nhaø nguyeän nhoû Portiuncula, ngaøi laéng nghe Tin möøng vaø hieåu raèng nhöõng lôøi aáy ñang goïi ñích danh mình, ngaøi ñaõ ñaùp laïi baèng moät tieáng reo vui: "Ñaây chính laø ñieàu toâi öôùc muoán, ñaây laø ñieàu toâi tìm kieám, ñaây laø ñieàu toâi khao khaùt thöïc hieän heát loøng" (First Life of Thomas of Celano 22, Franciscan Sources 356).
Phanxicoâ baét ñaàu laøm vieäc ñeàn toäi, bôûi vì trong cuoäc gaëp gôõ vôùi Ñöùc Kitoâ, ngaøi cuoái cuøng ñaõ tìm laïi chính mình: hình aûnh con ngöôøi môùi, "ñaõ ñöôïc saùng taïo theo hình aûnh Thieân Chuùa ñeå soáng thaät söï coâng chính vaø thaùnh thieän" (Ep 4,24), hình aûnh maø toäi loãi ñaõ laøm lu môø, vaø nay aân suûng ñang ñöa trôû laïi aùnh saùng.
3. Thöôùc ño ñöôïc taùi khaùm phaù
Trong lòch söû Giaùo hoäi, Thaùnh Phanxicoâ Assisi ñöôïc bieát ñeán nhö ngöôøi ñaõ oâm laáy söï khoù ngheøo trieät ñeå, choïn noù laøm hình thöùc coát yeáu cho ñôøi soáng Tin möøng cuûa mình. Tuy nhieân, neáu ñoïc kyõ caùc taùc phaåm cuûa ngaøi, ta nhaän ra raèng tình yeâu ñoái vôùi söï ngheøo khoù nôi thaùnh nhaân khoâng bao giôø taùch rôøi khoûi loøng traân troïng saâu xa ñoái vôùi ñöùc khieâm nhöôøng. Trong Regula non Bullata, ngaøi vieát: "Taát caû anh em phaûi noã löïc noi theo söï khieâm nhöôøng vaø ngheøo khoù cuûa Ñöùc Gieâsu Kitoâ, Chuùa chuùng ta" (Regula non Bullata IX). Trong moät baøi ca khen noåi tieáng, ngaøi vieát: "Laïy Ñöùc Khoù Ngheøo thaùnh thieän, xin Chuùa gìn giöõ chò cuøng vôùi ngöôøi em cuûa chò laø Ñöùc Khieâm Nhöôøng thaùnh thieän", vaø giaûi thích caùch hai nhaân ñöùc naøy cuøng hoaït ñoäng ñeå thanh luyeän con ngöôøi: "Ñöùc Khoù Ngheøo thaùnh thieän phaù huûy loøng ham muoán cuûa caûi, loøng tham lam vaø nhöõng lo toan cuûa theá gian. Ñöùc Khieâm Nhöôøng thaùnh thieän phaù huûy tính kieâu ngaïo vaø taát caû nhöõng ngöôøi thuoäc veà theá gian." (The Salutation of the Virtues, Franciscan Sources, 256,258).
Ñoái vôùi Phanxicoâ, khoù ngheøo vaø khieâm nhöôøng khoâng bao giôø taùch rôøi, bôûi caû hai phaùt xuaát tröïc tieáp töø maàu nhieäm Nhaäp theå. Trong Thö göûi toaøn Doøng, khi suy nieäm veà maàu nhieäm Thaùnh Theå, ngaøi keâu leân: "OÂi söï khieâm haï cao caû! OÂi söï cao caû khieâm haï! Chuùa cuûa vuõ truï, Thieân Chuùa vaø Con Thieân Chuùa, ñaõ töï haï mình ñeán noãi vì phaàn roãi chuùng ta, Ngöôøi aån mình döôùi hình baùnh taàm thöôøng!" (Franciscan Sources, 221). Vaø sau traûi nghieäm mang Daáu Thaùnh treân nuùi La Verna, ngaøi höôùng veà Thieân Chuùa maø thöa: "Chính Ngaøi laø söï khieâm nhöôøng" (The Praises of God, Franciscan Sources 261).
Ñoái vôùi Phanxicoâ, Ñöùc Kitoâ ngheøo khoù vaø khieâm haï khoâng chæ laø moät hình aûnh ñaïo ñöùc giöõa nhieàu hình aûnh khaùc, nhöng laø teân goïi chính xaùc nhaát cuûa Thieân Chuùa, Ñaáng ñaõ maïc khaûi trong maàu nhieäm Nhaäp theå vaø trong cuoäc Vöôït qua cuûa Ngoâi Lôøi haèng höõu. Trong khoù ngheøo vaø khieâm nhöôøng, ngaøi nhaän ra nhöõng neùt ñaëc tröng cuûa chính Thieân Chuùa, maø con ngöôøi ñöôïc môøi goïi soáng, vì hoï ñöôïc taïo döïng theo hình aûnh vaø gioáng nhö Thieân Chuùa.
Neáu söï khoù ngheøo, theo hình thöùc trieät ñeå maø Thaùnh Phanxicoâ soáng, chæ daønh cho nhöõng ai caûm thaáy ñöôïc môøi goïi vaøo ôn goïi aáy, thì khieâm nhöôøng laïi laø con ñöôøng maø moïi ngöôøi ñaõ laõnh nhaän Bí tích Röûa toäi ñeàu ñöôïc keâu goïi böôùc theo, neáu hoï muoán ñoùn nhaän troïn veïn aân suûng cuûa ñôøi soáng trong Ñöùc Kitoâ.
Vì theá, caàn phaûi taùi khaùm phaù yù nghóa ñích thöïc cuûa moät töø ngöõ thöôøng bò hieåu laàm, baét ñaàu töø chính nguoàn goác cuûa noù. Töø Latin humilitas coù lieân heä vôùi humus, nghóa laø ñaát. Ngöôøi khieâm nhöôøng laø ngöôøi phaùt xuaát töø ñaát, thuoäc veà ñaát vaø khoâng queân raèng mình laø buïi ñaát. Cöû chæ xöùc tro môû ñaàu muøa Chay - "Haõy nhôù mình laø buïi tro, vaø seõ trôû veà buïi tro" - khoâng phaûi laø lôøi môøi goïi buoàn baõ hay töï khinh mieät baûn thaân, nhöng laø trôû veà vôùi söï thaät. Ñoù laø caùch Giaùo hoäi khoâi phuïc nôi chuùng ta thöôùc ño chaân thaät nhaát cuûa chính mình, giaûi thoaùt ta khoûi söùc naëng ngoät ngaït cuûa nhöõng gì chuùng ta khoâng laø.
Tuy nhieân, ñöùc khieâm nhöôøng thöôøng bò hieåu sai. Trong theá giôùi coå ñieån, khaùi nieäm naøy haàu nhö luoân mang yù nghóa tieâu cöïc: noù chæ ñieàu taàm thöôøng, heøn moïn, noâ leä. Moät soá trieát gia sau naøy (nhö Spinoza vaø Nietzsche) cuõng keá thöøa söï nghi ngaïi aáy, khi xem khieâm nhöôøng hoaëc laø moät caûm xuùc buoàn baõ phaùt sinh töø vieäc chieâm nieäm veà söï baát löïc cuûa baûn thaân, hoaëc laø nhaân ñöùc cuûa nhöõng keû heøn nhaùt, nhöõng ngöôøi voán toân vinh söï yeáu ñuoái nhö moät giaù trò. Ngay caû trong lòch söû linh ñaïo Kitoâ giaùo, khieâm nhöôøng ñoâi khi cuõng bò boùp meùo: bò giaûn löôïc thaønh söï khinh mieät baûn thaân, thaønh vieäc khoå cheá chæ vì khoå cheá, thaäm chí moät chieác maët naï cuûa söï giaû hình. Vì theá, khieâm nhöôøng ñaõ trôû thaønh moät töø khoù noùi ra vaø coøn khoù soáng hôn nöõa.
Nhöng khieâm nhöôøng Kitoâ giaùo khoâng lieân quan gì ñeán nhöõng hình thöùc giaû maïo aáy. Truyeàn thoáng ñaõ laøm saùng toû ñieàu naøy: khieâm nhöôøng khoâng ñôn thuaàn laø moät nhaân ñöùc ñaït ñöôïc nhôø yù chí, nhöng laø moät caùch hieän dieän trong theá giôùi vaø trong caùc moái töông quan; khieâm nhöôøng laø hoa traùi cuûa moät kinh nghieäm- thöôøng ñöôïc ñaùnh daáu bôûi chính nhöõng söï haï nhuïc, voán laøm xeïp ñi hình aûnh phoàng to maø chuùng ta coù veà chính mình vaø ñöa chuùng ta trôû laïi vôùi söï thaät. Khieâm nhöôøng laø aân ban cuûa Thaùnh Thaàn tröôùc caû khi laø moät thöïc haønh khoå cheá.
Ñöùc Gieâsu hieåu ñieàu naøy caùch roõ raøng ñeán noãi Ngöôøi ñaõ laøm cho khieâm nhöôøng trôû thaønh phaåm chaát duy nhaát maø trong toaøn boä Tin möøng, Ngöôøi minh nhieân môøi goïi chuùng ta baét chöôùc. Ngöôøi khoâng noùi: haõy hoïc nôi Ta caùch laøm pheùp laï hay cho keû cheát soáng laïi. Ngöôøi chæ noùi: "Anh em haõy mang laáy aùch cuûa toâi, vaø haõy hoïc vôùi toâi, vì toâi coù loøng hieàn haäu vaø khieâm nhöôøng" (Mt 11,29). Trong lôøi naøy, Ngöôøi ñaõ toùm keát toaøn boä caùch hieän höõu cuûa mình giöõa theá gian. Töø ñoù, caùc giaùo phuï ñaõ ruùt ra moät keát luaän trieät ñeå: soáng khieâm nhöôøng khoâng phaûi laø theâm thaét ñieàu gì ñoù vaøo ñôøi soáng Kitoâ höõu bình thöôøng, nhöng laø hieåu vaø soáng troïn veïn ñôøi soáng aáy döôùi aùnh saùng Tin möøng. Ngöôøi khieâm nhöôøng, noùi cho cuøng, chính laø ngöôøi Kitoâ höõu ñích thöïc. Thaùnh Augustinoâ, khi môøi goïi Dioscorus ñoùn nhaän ñöùc tin Kitoâ giaùo, ñaõ vieát raèng treân con ñöôøng chaân lyù: "Böôùc thöù nhaát laø khieâm nhöôøng; böôùc thöù hai laø khieâm nhöôøng; böôùc thöù ba cuõng laø khieâm nhöôøng: vaø toâi seõ tieáp tuïc laëp laïi nhö theá bao laâu anh coøn xin ñöôïc chæ daãn" (Letter 118: 3.22).
Ñöùc khieâm nhöôøng khoâng laøm cho con ngöôøi trôû neân ngheøo naøn: khieâm nhöôøng ñöa con ngöôøi trôû veà vôùi chính mình. Khieâm nhöôøng khoâng laøm giaûm giaù trò con ngöôøi, nhöng khoâi phuïc nôi hoï söï cao caû ñích thöïc. Chính vì theá, khieâm nhöôøng gaén boù maät thieát vôùi söï hoaùn caûi. Toäi nguyeân toå phaùt sinh chính töø vieäc khöôùc töø khieâm nhöôøng: töø vieäc khoâng muoán chaáp nhaän mình laø con ngöôøi höõu haïn vaø leä thuoäc vaøo Thieân Chuùa. Do ñoù, hoaùn caûi chæ coù theå ñöôïc hieåu nhö moät söï trôû veà vôùi khieâm nhöôøng. Khoâng phaûi laø haï thaáp mình xuoáng döôùi thöïc taïi cuûa mình, nhöng laø trôû veà vôùi chính thöïc taïi aáy. Moät söï böôùc xuoáng khoûi loøng töï toân giaû taïo ñeå ñi vaøo söï thaät cuûa baûn thaân, haàu khaùm phaù raèng chính söï thaät aáy, ngay töø thuôû ban ñaàu, ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa chuùc phuùc.
4. Trôû neân nhoû beù hôn
Khi trôû laïi vôùi cuoäc gaëp gôõ cuûa Phanxicoâ vôùi nhöõng ngöôøi phong cuøi, chuùng ta coù theå nhaän ra moät khía caïnh coøn ñaùng kinh ngaïc hôn trong tröïc giaùc Tin möøng cuûa ngaøi. Phanxicoâ laø moät con ngöôøi khao khaùt söï vieân maõn: ngaøi tìm kieám vinh quang, theo ñuoåi nhöõng giaác mô vaø muoán soáng moät ñôøi soáng maõnh lieät. Suoát cuoäc ñôøi, ngaøi töøng coá gaéng ñeå trôû neân "lôùn lao hôn": moät thöông gia thaønh ñaït, moät hieäp só, moät ngöôøi coù danh giaù. Nhöng nhöõng khaùt voïng aáy ñaõ khoâng mang laïi cho ngaøi ñieàu ngaøi tìm kieám. Theá nhöng, khi ñöùng tröôùc moät ngöôøi "nhoû beù hôn" mình, ñieàu baát ngôø ñaõ xaûy ra: söï cao caû ñích thöïc cuûa ngaøi ñöôïc baøy toû. Khoâng phaûi qua chinh phuïc, nhöng qua caùi oâm. Khoâng phaûi baèng caùch vöôn leân, nhöng baèng caùch cuùi mình xuoáng.
Töø ñoù, Phanxicoâ hieåu ra moät ñieàu ñaùng kinh ngaïc: trong theá giôùi do Thieân Chuùa taïo döïng, vò trí öu tieân thuoäc veà nhöõng ngöôøi beù nhoû. Chính nôi hoï maø "quyeàn naêng" ñöôïc noùi ñeán trong Tin möøng, quyeàn trôû neân con caùi Thieân Chuùa, ñöôïc bieåu loä. Thaät vaäy, moät ñöùa treû hoaøn toaøn bình an khi phaûi leä thuoäc vaøo cha mình. Vì theá, noù khoâng sôï ñöôïc laø chính mình vaø cuõng khoâng xaáu hoå khi caàu xin. Töø söï töï do naøy phaùt sinh moät söùc maïnh ñaëc bieät: khaû naêng khôi daäy ñieàu thieän nôi ngöôøi khaùc. Nhöõng ngöôøi beù nhoû, vôùi söï mong manh cuûa mình, ñaùnh thöùc loøng thöông xoùt, maø coù leõ laø nguoàn naêng löïc quyù giaù nhaát trong theá giôùi.
Chính vì theá, Ngöôøi Ngheøo cuûa Assisi ñaõ yeâu caàu caùc baïn ñoàng haønh cuûa mình goïi nhau laø "anh em heøn moïn" (friars minor). Khoâng phaûi ñeå toû ra khieâm toán hôn, nhöng ñeå thöïc söï soáng nhö nhöõng ngöôøi beù nhoû: nhöõng con ngöôøi khoâng chieám heát khoâng gian, nhöng môû ra khoâng gian cho ngöôøi khaùc. Ñoái vôùi Phanxicoâ, trôû neân nhoû beù chính laø caùch cuï theå ñeå theå hieän Tin möøng: moät söï côûi môû vaø hieáu khaùch trieät ñeå ñoái vôùi tha nhaân.
Ñeå daïy caùc tu só giaù trò cuûa vò trí thöù yeáu naøy, Phanxicoâ khuyeân hoï ñi xin cuûa boá thí khi coâng vieäc khoâng ñuû baûo ñaûm nhöõng nhu caàu thieát yeáu.
"Khi caàn thieát, hoï haõy ñi xin cuûa boá thí# Nhöõng anh em laøm vieäc ñeå nhaän ñöôïc cuûa aáy seõ laõnh nhaän phaàn thöôûng lôùn lao, ñoàng thôøi laøm giaøu vaø sinh ích cho nhöõng ngöôøi boá thí cho hoï, vì taát caû nhöõng gì con ngöôøi ñeå laïi trong theá gian naøy seõ qua ñi, coøng hoï seõ laõnh nhaän phaàn thöôûng töø Chuùa vì loøng baùc aùi vaø nhöõng vieäc boá thí hoï ñaõ thöïc hieän" (Regula non Bullata, IX, Franciscan Sources 31).
Ñoái vôùi Phanxicoâ, vieäc ñi xin cuûa boá thí khoâng phaûi laø moät chieán löôïc hôïp phaùp - thaäm chí khoân kheùo - ñeå coù ñöôïc löông thöïc vaø cuûa caûi vaät chaát. Nhöng ñoù laø moät caùch khôi daäy loøng thöông xoùt vaø quaûng ñaïi nôi ngöôøi khaùc: giuùp hoï cuõng coù theå soáng cuøng moät kinh nghieäm maø chính ngaøi ñaõ traûi qua trong cuoäc gaëp gôõ vôùi nhöõng ngöôøi phong cuøi.
Trong Tin möøng, Ñöùc Gieâsu nhieàu laàn nhaán maïnh ñeán söï nhoû beù nhö laø chìa khoùa cuûa maàu nhieäm Nöôùc Trôøi vaø nhö ñieàu kieän ñeå ñöôïc böôùc vaøo ñoù. Ngöôøi ví logic cuûa Tin möøng vôùi moät haït gioáng: nhoû beù, nhöng coù theå trôû thaønh moät caây lôùn cho chim trôøi ñeán laøm toå treân caønh. Ngöôøi cuõng giaûi thích cho caùc moân ñeä, voán laø nhöõng ngöôøi luoân bò caùm doã bôûi giaác mô vó ñaïi, raèng chæ nhöõng ai trôû neân nhoû beù nhö treû thô môùi coù theå vaøo Nöôùc Trôøi. Thaät vaäy, Ngöôøi khaúng ñònh raèng ai muoán laøm lôùn thì phaûi trôû neân nhoû beù vaø laøm ngöôøi phuïc vuï moïi ngöôøi.
Phaûi chaêng ñoù chaúng phaûi chính laø bí maät cao caû cuûa maàu nhieäm Nhaäp theå sao? Taïi sao Thieân Chuùa, khi muoán mang laáy nhaân tính cuûa chuùng ta, laïi laøm nhö theá khoâng chæ baèng caùch trôû thaønh moät con ngöôøi, maø coøn trôû thaønh moät haøi nhi, ñöôïc sinh ra töø cung loøng Ñöùc Trinh nöõ Maria? Khoâng chæ ñeå khôi daäy söï kinh ngaïc vaø thaùn phuïc, nhöng coøn ñeå ñaùnh thöùc ñieàu toát ñeïp nhaát nôi nhaân tính cuûa chuùng ta. Chính khi ñöùng tröôùc moät Ñaáng khoâng gôïi leân sôï haõi hay caïnh tranh, chuùng ta môùi thoâi sôï haõi vaø xaáu hoå, ñoàng thôøi baét ñaàu laïi trao taëng chính mình nhö mình laø.
Vì theá, trôû neân nhoû beù khoâng phaûi laø töø boû hay töï haï thaáp: ñoù laø moät chieàu kích thieát yeáu cuûa ñôøi soáng Kitoâ höõu. Dó nhieân, khoâng phaûi moïi hình thöùc nhoû beù ñeàu chaân thaät. Ñoâi khi, ñieàu chuùng ta goïi laø khieâm nhöôøng laïi chæ laø moät caùch tinh vi vaø ñaùnh löøa, qua ñoù chuùng ta nuoâi döôõng nhöõng baát an cuûa mình, cho pheùp nhöõng giôùi haïn chi phoái mình, hoaëc ruùt lui khoûi noã löïc soáng vaø xaây döïng caùc moái töông quan. Ñoù laø moät thöù giaû maïo mang nhieàu maët naï. Nhöng khi chuùng ta choïn trôû neân - chöù khoâng phaûi chæ ôû laïi - nhoû beù, vì ñaõ nhaän ra söï nhoû beù cuûa chính Thieân Chuùa vaø caûm nghieäm mình ñöôïc Ngaøi ñoùn nhaän vaø yeâu thöông, thì choïn löïa aáy khoâng phaûi laø moät söï thoaùi lui hay töø boû, nhöng ñoù laø dung maïo cuûa con ngöôøi môùi, ñöôïc phuïc hoài nôi chuùng ta nhôø Bí tích Röûa toäi.
5. Söï Hoaùn caûi lieân læ
Neáu hoaùn caûi laø moät söï bieán ñoåi trong caûm thöùc noäi taâm, voán chöõa laønh söï maát quaân bình do toäi loãi gaây ra vaø ñöa chuùng ta trôû veà ñuùng thöôùc ño cuûa nhaân tính - raèng söï nhoû beù giuùp chuùng ta ñöôïc thoâng phaàn vaøo baûn tính Thieân Chuùa - thì vaãn coøn moät böôùc sau cuøng, coù leõ laø böôùc ñoøi hoûi nhaát: nhaän ra raèng hoaùn caûi khoâng bao giôø keát thuùc.
Chuùng ta thöôøng hình dung hoaùn caûi nhö moät chuyeån bieán roõ raøng: tröôùc heát laø toäi loãi, roài quyeát ñònh thay ñoåi, vaø cuoái cuøng laø con ñöôøng neân thaùnh. Ñoù laø moät khuoân maãu ñem laïi söï an taâm, nhöng ñôøi soáng trong Thaùnh Thaàn thì phong phuù vaø kieân nhaãn hôn nhieàu so vôùi suy nghó cuûa chuùng ta. Toäi loãi, hoaùn caûi vaø aân suûng khoâng phaûi laø nhöõng giai ñoaïn noái tieáp nhau, nhöng ñan xen vôùi nhau trong ñôøi soáng thöïc. Chuùng ta vaãn laø nhöõng toäi nhaân, luoân ôû trong tieán trình hoaùn caûi, vaø chính trong caùch theá naøy, chuùng ta ñöôïc Thaùnh Thaàn thaùnh hoùa. Hoaùn caûi nghóa laø khoâng ngöøng baét ñaàu laïi chuyeån ñoäng cuûa con tim, nhôø ñoù söï ngheøo khoù cuûa chuùng ta môû ra cho aân suûng cuûa Thieân Chuùa.
Dieãn töø naøy, roát cuoäc, khoâng xa laï vôùi chuùng ta: moãi muøa Chay ñeàu môøi goïi chuùng ta yù thöùc traùch nhieäm kieåm chöùng söùc soáng cuûa Bí tích Röûa Toäi nôi mình. Tuy nhieân, khi hoaùn caûi mang laáy khuoân maët cuï theå cuûa söï nhoû beù, thì nôi chuùng ta laïi xuaát hieän moät söùc khaùng cöï. Chuùng ta chaáp nhaän thay ñoåi, nhöng khoù chaáp nhaän vieäc ñeå mình ñöôïc "thu nhoû laïi". Chuùng ta thích cuûng coá baûn thaân hôn laø giaûm bôùt hình aûnh vaø nhöõng nhu caàu cuûa mình.
Vì theá, con ngöôøi cuõ laïi troãi daäy: ñoâi khi qua nhöõng toäi loãi roõ raøng, ñoâi khi qua nhöõng hình thöùc tinh vi hôn, thaäm chí mang daùng veû ñaïo ñöùc: nhö nhu caàu ñöôïc nhìn nhaän, khaùt khao moät vò theá, hay tính quy ngaõ. Chính vì vaäy, cuoäc chieán laø coù thaät: ñoù laø cuoäc chieán ñeå vaãn nhoû beù vaø khieâm haï. Ñoù laø coâng vieäc noäi taâm khoâng ngöøng voán giaûi thoaùt chuùng ta khoûi hình aûnh veà chính mình vaø giuùp chuùng ta thöïc söï phuïc vuï caùch töï do vaø cuï theå.
Thaùnh Phaoloâ Toâng Ñoà hieåu raát roõ cuoäc chieán ñeå gìn giöõ söï nhoû beù vaø töï do cuûa con caùi Thieân Chuùa. Trong thö thöù hai göûi tín höõu Coârintoâ, khi bò caùo buoäc laø yeáu ñuoái trong khi nhöõng "sieâu toâng ñoà" khaùc aùp ñaët mình baèng söùc maïnh, ngaøi ñaõ töø choái con ñöôøng khoe khoang. Khoâng phaûi vì thieáu lyù leõ, nhöng vì ngaøi ñaõ hieåu moät ñieàu mang tính quyeát ñònh: söï yeáu ñuoái khoâng phaûi laø moät giai ñoaïn caàn vöôït qua, nhöng chính laø hình thöùc ñôøi soáng cuûa ngaøi trong Ñöùc Kitoâ. Ngaøi vieát:
"Toâi raát vui möøng vaø töï haøo vì nhöõng yeáu ñuoái cuûa toâi, ñeå söùc maïnh cuûa Ñöùc Kitoâ ôû maõi trong toâi... Vì khi toâi yeáu, chính laø luùc toâi maïnh." (2 Cr 12,9-10)
Ñaây khoâng chæ laø moät cöû chæ khieâm haï mang tính caù nhaân: ñoù laø moät tuyeân boá thaàn hoïc. Söï nhoû beù khoâng phaûi laø moät chieán löôïc hay moät thaùi ñoä beân ngoaøi, nhöng laø hình thöùc cuûa ñôøi soáng Bí tích Röûa toäi. Ngöôøi Kitoâ höõu choïn xuaát hieän trong tình traïng khoâng vuõ trang, bôûi vì hoï böôùc theo Thaày cuûa mình, Ñaáng ñaõ töï huûy vaø bieán thaäp giaù thaønh nguoàn maïch söï soáng.
Tuy nhieân, chuùng ta thöôøng nghó raèng söï nhoû beù theo Tin möøng chæ coù theå soáng ñöôïc khi moïi söï thuaän lôïi. Thöïc ra, ñieàu ngöôïc laïi môùi ñuùng: chính trong xung ñoät vaø khoù khaên maø noù trôû neân caàn thieát nhaát. Khi baûn naêng thuùc ñaåy chuùng ta töï veä hoaëc aùp ñaët mình, thì ñoù chính laø luùc chuùng ta nhaän ra lieäu mình ñaõ thöïc söï hoïc ñöôïc Tin möøng cuûa thaäp giaù hay chöa. Thaät vaäy, aùnh saùng bieåu loä söùc maïnh cuûa noù khoâng phaûi khi moïi söï ñaõ saùng toû, nhöng khi boùng toái bao phuû.
Maàu nhieäm hieäp thoâng trong Giaùo hoäi ñöôïc ñaët neàn treân chính söï nhoû beù naøy, nhö Ñöùc Thaùnh Cha ñaõ nhaéc laïi trong buoåi tieáp kieán gaàn ñaây:
"Söï thaùnh thieän cuûa Giaùo hoäi heä taïi ôû ñieàu naøy: Ñöùc Kitoâ ngöï trong Giaùo hoäi vaø tieáp tuïc hieán mình qua söï nhoû beù vaø mong manh cuûa caùc chi theå. Khi chieâm ngaém pheùp laï beàn bæ naøy ñang dieãn ra nôi Giaùo hoäi, chuùng ta hieåu 'phöông theá cuûa Thieân Chuùa': Ngaøi laøm cho mình trôû neân höõu hình qua söï yeáu ñuoái cuûa caùc thuï taïo, tieáp tuïc toû mình vaø haønh ñoäng" (Pope Leo XIV, General Audience, 4 March 2026).
Trong nhöõng ngaøy laïi moät laàn nöõa bò ñaùnh daáu bôûi ñau khoå vaø baïo löïc, vieäc noùi veà söï nhoû beù coù theå xem ra nhö moät suy tö tröøu töôïng, gaàn nhö moät thöù xa xæ thieâng lieâng. Nhöng thöïc ra, ñoù laø moät traùch nhieäm raát cuï theå, gaén lieàn vôùi vaän meänh cuûa theá giôùi. Hoøa bình khoâng chæ phaùt sinh töø caùc thoûa thuaän chính trò, hay töø nhöõng chieán löôïc ngoaïi giao hoaëc quaân söï, nhöng töø nhöõng con ngöôøi coù ñuû can ñaûm ñeå trôû neân nhoû beù: bieát luøi laïi moät böôùc, töø boû baïo löïc döôùi moïi hình thöùc, khoâng nhöôïng boä tröôùc caùm doã traû thuø vaø laïm duïng quyeàn löïc, vaø choïn ñoái thoaïi ngay caû khi hoaøn caûnh döôøng nhö phuû nhaän khaû naêng aáy.
Ñaây laø moät nhieäm vuï ñoøi hoûi vaø phaûi ñöôïc thöïc hieän moãi ngaøy. Chuùng ta khoâng theå trì hoaõn hay phoù thaùc noù cho ngöôøi khaùc. Nhöõng ai nhìn nhaän mình laø con caùi Thieân Chuùa ñeàu bieát raèng söï hoaùn caûi cuûa con tim naøy lieân heä tröïc tieáp ñeán chính mình. Vì theá, chuùng ta coù theå laëp laïi lôøi maø Thaùnh Phanxicoâ, vaøo cuoái ñôøi, khi ñaõ mang Daáu thaùnh, khoâng ngöøng nhaén nhuû caùc anh em cuûa mình:
"Anh em haõy baét ñaàu laïi ñeå phuïng söï Chuùa chuùng ta, vì cho ñeán nay chuùng ta vaãn chöa tieán boä bao nhieâu" (Saint Bonaventure, Legenda Maior XIV,1; Franciscan Sources 1237).
Laïy Thieân Chuùa toaøn naêng, haèng höõu, coâng minh vaø giaøu loøng thöông xoùt, xin ban cho chuùng con laø nhöõng thuï taïo heøn moïn bieát, vì tình yeâu Chuùa maø thöïc thi ñieàu chuùng con nhaän bieát laø Chuùa muoán, vaø luoân öôùc ao ñieàu laøm ñeïp loøng Chuùa; ngoõ haàu, nhôø ñöôïc thanh luyeän trong taâm hoàn, ñöôïc soi saùng trong taâm trí, vaø ñöôïc böøng chaùy bôûi löûa Chuùa Thaùnh Thaàn, chuùng con bieát böôùc theo daáu chaân Con yeâu daáu cuûa Chuùa laø Ñöùc Gieâsu Kitoâ, Chuùa chuùng con; vaø chæ nhôø ôn Chuùa trôï giuùp, chuùng con ñöôïc ñeán cuøng Chuùa, laïy Ñaáng Toái Cao, Ñaáng trong Ba Ngoâi chí thaùnh vaø hieäp nhaát duy nhaát haèng soáng, hieån trò vaø ñöôïc toân vinh, laø Thieân Chuùa toaøn naêng ñeán muoân thuôû muoân ñôøi. Amen.
Cha Roberto Pasolini, OFM Cap.
Giaûng thuyeát vieân Phuû Giaùo hoaøng.
Nt. Anna Ngoïc Dieäp, OP
Doøng Ña Minh Thaùnh Taâm
Chuyeån ngöõ töø: vatican.va