Ñöùc Hoàng y Toång giaùm muïc Teheran:
Caàn xaây döïng hoøa bình vaø coå voõ ñoái thoaïi
Ñöùc Hoàng y Toång giaùm muïc Teheran: Caàn xaây döïng hoøa bình vaø coå voõ ñoái thoaïi.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Teheran (RVA News 03-03-2026) - Tröôùc logic cuûa Toång thoáng Myõ, Donald Trump, gaây "aùp löïc toái ña", tröøng phaït vaø caùc cuoäc taán coâng choïn loïc, Ñöùc Hoàng y Dominique Mathieu, thuoäc Doøng Phanxicoâ Vieän Tu ngöôøi Bæ, Toång giaùm muïc Teheran, ñeà cao logic gaëp gôõ vaø ñoái thoaïi.
Ñöùc Hoàng y Dominique Mathieu ñöôïc boå nhieäm laøm Hoàng y hoài cuoái naêm 2024 vaø hieän laø Toång giaùm muïc nghi leã Latinh cuûa Tehran-Isfahan, laø moät trong nhöõng göông maët ñoäc ñaùo nhaát cuûa Hoàng y ñoaøn: moät "ngöôøi anh em heøn moïn" hieän dieän ngay giöõa loøng Coäng hoøa Hoài giaùo Iran, muïc töû cuûa moät coäng ñoaøn Coâng giaùo nhoû beù raûi raùc khaép ñaát nöôùc vaø laø nhòp caàu aâm thaàm giöõa Vatican vaø Hoài giaùo Shiite. Ngaøi soáng söù vuï cuûa mình vôùi xaùc tín raèng caùc Kitoâ höõu taïi Iran ñöôïc môøi goïi khoâng phaûi trôû thaønh moät "nhoùm vaän ñoäng haønh lang", nhöng laø "men trong boät" giöõa moät xaõ hoäi phöùc taïp, ñöôïc ñaùnh daáu vôùi nhöõng caêng thaúng ñòa chính trò nhöng cuõng thaám ñaãm ñôøi soáng toân giaùo saâu xa.
Thaân theá
Ñöùc Hoàng y Dominique Joseph Mathieu naêm nay 63 tuoåi (1963), sinh taïi Arlon (Bæ), gia nhaäp Doøng Phanxicoâ Vieän Tu vaø thuï phong linh muïc naêm 1989. Say meâ thieân vaên hoïc, ngaøi töøng thi haønh nhieàu söù vuï ôû chaâu AÂu vaø Trung Ñoâng, tröôùc khi ñöôïc Giaùo hoaøng Phanxicoâ boå nhieäm laøm Toång giaùm muïc Tehran-Isfahan naêm 2021, sau nhieàu naêm Toøa Giaùm muïc Coâng Giaùo Latinh taïi Iran bò khuyeát vò.
Thaùng Möôøi Hai naêm 2024, Ñöùc Phanxicoâ boå nhieäm ngaøi laøm hoàng y, bieán ngaøi thaønh vò hoàng y ñaàu tieân coù giaùo phaän bao truøm toaøn laõnh thoå Iran - moät cöû chæ maø chính Ñöùc Giaùo hoaøng noùi laø ñeå baøy toû "söï gaàn guõi vaø quan taâm ñoái vôùi Giaùo hoäi taïi Iran", ñoàng thôøi mang vinh döï caû quoác gia naøy.
Ñöùc Hoàng y Mathieu chaêm soùc moät ñoaøn chieân raát nhoû - khoaûng 2.000 tín höõu, thuoäc boán giaùo xöù, giöõa daân soá hôn 90 trieäu ngöôøi ña soá theo Hoài giaùo Shiite - nhöng ngaøi hieåu vai troø cuûa mình nhö moät daáu chæ: "Vieäc cho pheùp moät hoàng y hieän dieän trong Coäng hoøa Hoài giaùo giuùp Giaùo hoäi ñòa phöông ñöôïc nhìn thaáy vaø mang laïi cho Giaùo hoäi hoaøn vuõ moät ñieåm töïa môùi ñeå oâm laáy nhieàu neàn vaên hoùa hôn".
Ñöôïc ñaøo luyeän trong linh ñaïo Phanxicoâ veà tinh thaàn "nhoû beù", ngaøi töï nhaän mình laø moät muïc töû "tình côø" khoaùc aùo ñoû hoàng y, nhöng raát yù thöùc traùch nhieäm cuûa mình. Töø khi ñeán Iran, ngaøi caûm thaáy ñöôïc môøi goïi trôû thaønh "ngöôøi quaûn lyù nhöõng caùnh cöûa cuûa caùc nhaø thôø chuùng ta" - nhöõng caùnh cöûa khoâng phaûi luùc naøo cuõng coù theå môû cho taát caû moïi ngöôøi, nhöng vaãn laø "nhöõng loái vaøo aâm thaàm cuûa söï ñoùn tieáp".
Tieåu söû cuûa Ñöùc Hoàng y - vôùi nhieàu naêm soáng taïi Liban vaø caùc quoác gia trong khu vöïc - daïy ngaøi bieát soáng trong "nhöõng tình huoáng bieân cöông", nhaän ra söï ña daïng vaø caûnh giaùc tröôùc nhöõng ñònh kieán phöông Taây veà Trung Ñoâng. Ngaøi noùi: "Iran laø moät ñaát nöôùc ñaày töông phaûn, raát xa nhöõng böùc bieám hoïa thöôøng ñöôïc lan truyeàn".
Töông quan vôùi Hoài giaùo Shiite
Ñöùc Hoàng y Mathieu hoaït ñoäng trong boái caûnh maø moái quan heä giöõa Toøa Thaùnh vaø Iran coù lòch söû laâu daøi cuøng moät "söï töông ñoàng töï nhieân", döïa treân daáu aán toân giaùo maïnh meõ trong ñôøi soáng coâng coäng vaø nhöõng ñieåm töông ñoàng nhaát ñònh giöõa Coâng giaùo vaø Hoài giaùo Shiite. Toøa Thaùnh ñaõ vun ñaép moái quan heä naøy suoát nhieàu thaäp nieân, qua caùc cuoäc ñoái thoaïi oån ñònh vôùi nhöõng cô sôû, nhö Ñaïi hoïc Qom hay Toå chöùc Vaên hoùa vaø Töông quan Hoài giaùo.
Chính Ñöùc Hoàng y nhaán maïnh raèng, khaùc vôùi moät soá quoác gia khaùc trong khu vöïc, taïi Iran caùc Kitoâ höõu coù theå maëc tu phuïc vaø ñeo thaùnh giaù nôi coâng coäng, vaø coù söï côûi môû thöïc söï taïi moät soá trung taâm nghieân cöùu Hoài giaùo trong vieäc tìm hieåu Kitoâ giaùo.
Phöông phaùp cuûa Ñöùc Hoàng y laø phöông phaùp cuûa Ñöùc Phanxicoâ vaø cuûa thaùnh Phanxicoâ Assisi: ñoù laø hieän dieän, caàu nguyeän vaø tình baïn. Ñöùc Hoàng y noùi: "Toâi xaùc tín - coù leõ caøng ñöôïc cuûng coá vì toâi laø moät tu só Phanxicoâ - veà taàm quan troïng cuûa chöùng taù cuûa chuùng ta, moät chöùng taù khoâng baèng lôøi noùi... Chuùng ta khoâng theå laøm coâng vieäc chieâu duï, nhöng cuõng khoâng bò ngaên caûn soáng trong xaõ hoäi vaø laøm chöùng."
Ñöùc Hoàng y Mathieu thöôøng nhaéc caùc tín höõu veà nhu caàu soáng "moät ñôøi soáng nhaân ñöùc", noã löïc neân thaùnh trong ñôøi thöôøng, vì chæ nhö theá coäng ñoaøn Coâng giaùo nhoû beù môùi coù theå trôû thaønh "muoái" vaø "men" trong moâi tröôøng ña soá Hoài giaùo.
Trong caùc cuoäc phoûng vaán gaàn ñaây, Ñöùc Hoàng y coøn nhaán maïnh chìa khoùa cho hoøa bình trong khu vöïc laø moïi beân - keå caû Iran vaø phöông Taây - phaûi "gaùc sang moät beân khaùt voïng baù quyeàn" vaø töø boû vieäc söû duïng toân giaùo nhö coâng cuï thoáng trò.
Traû lôøi caâu hoûi: "Ñöùc Hoàng y nghó gì veà cuoäc taán coâng cuûa Hoa Kyø vaøo Iran", ngaøi keå:
Hoài thaùng Gieâng naêm 2020, Toång thoáng Myõ ra leänh aùm saùt töôùng Qassem Soleimani, khieán caêng thaúng giöõa Hoa Kyø vaø Iran leo thang, ngoaïi giao Toøa Thaùnh ñaõ phaûn öùng vôùi söï thöïc teá quen thuoäc vaø moät chieán löôïc hoaøn toaøn traùi ngöôïc vôùi logic cuûa caùc "cuoäc taán coâng chaën ñaàu", nhaán maïnh ñoái thoaïi vaø kieàm cheá. Laäp tröôøng cuûa caùc muïc töû trong khu vöïc - trong ñoù coù vò Toång Giaùm muïc töông lai cuûa Tehran - cuõng naèm trong cuøng höôùng ñoù.
Duø traùnh nhöõng tuyeân boá gay gaét nhaém vaøo caùc nhaø laõnh ñaïo cuï theå, Ñöùc Hoàng y Mathieu vaãn toû ra pheâ phaùn moïi haønh ñoäng quaân söï laøm gia taêng voøng xoaùy baïo löïc, vaø nhaéc raèng caùc Kitoâ höõu trong vuøng luoân laø nhöõng ngöôøi ñaàu tieân gaùnh chòu haäu quaû cuûa nhöõng cuoäc phieâu löu chieán tranh. Theo tinh thaàn aáy, ngaøi nhaán maïnh con ñöôøng khoâng naèm ôû caùc ñoøn taán coâng ñôn phöông hay phoâ tröông söùc maïnh, maø ôû vieäc "cuøng nhau böôùc ñi, baát chaáp khaùc bieät, nhö nhöõng chöùng nhaân ñích thöïc cuûa hoøa bình", vaø xaây döïng hoøa bình "baèng nhöõng haønh ñoäng cuï theå cuûa hoøa giaûi vaø hieäp nhaát". Ngaøi noùi theâm: "Khoâng theå ñaït ñöôïc hoøa bình baèng caùc cuoäc taán coâng phuû ñaàu, thay vì daán thaân ñoái thoaïi treân baøn ñaøm phaùn."
Tröôùc logic cuûa Toång thoáng Trump - aùp löïc toái ña, tröøng phaït, taán coâng choïn loïc - Ñöùc Hoàng y Mathieu taïi Tehran laïi ñeà cao logic cuûa gaëp gôõ: duy trì caùc keânh lieân laïc giöõa Toøa Thaùnh vaø Coäng hoøa Hoài giaùo, cuûng coá ñoái thoaïi Coâng giaùo- Shiite, vaø daán thaân cho moät söï hieän dieän Kitoâ giaùo - khoâng töø boû ñöùc tin cuûa mình - nhöng trôû thaønh yeáu toá chung soáng hoøa bình trong moät khu vöïc ñaõ chòu quaù nhieàu chieán tranh.
(Religioùn digital 1-3-2026)