Yeáu toá toân giaùo trong cuoäc chieán
cuûa Nga choáng Ucraina
Yeáu toá toân giaùo trong cuoäc chieán cuûa Nga choáng Ucraina.
Phuùc Nhaïc
Kiev (RVA News 24-02-2026) - Ngaøy 22 thaùng Hai naêm 2026 laø kyû nieäm boán naêm cuoäc khôûi chieán ñau thöông cuûa Nga choáng Ucraina. Trong soá caùc khía caïnh ñöôïc baùo chí chuù yù tôùi nhaân dòp naøy, cuõng coù khía caïnh toân giaùo: töø vieäc bieän minh veà yù thöùc heä cho cuoäc taán coâng cho ñeán caùc saùng kieán hoøa bình cuûa caùc Giaùo hoäi Kitoâ.
Nga coù xaâm löôïc Ucraina vaøo ngaøy 24 thaùng Hai naêm 2022 khoâng? Caâu traû lôøi phoå bieán nhaát treân toaøn theá giôùi chaéc chaén laø coù. Nhöng töø quan ñieåm cuûa Mascôva thì khoâng phaûi vaäy. Taïi ñaây, keå caû trong caùc giôùi giaùo hoäi, ngöôøi ta goïi "chieán dòch quaân söï ñaëc bieät" laø moät "cuoäc chieán giaûi phoùng daân toäc cuûa nhaân daân Nga", vaø "xeùt veà phöông dieän tinh thaàn vaø luaân lyù" coøn laø moät "cuoäc thaùnh chieán". Ñoù ñöôïc xem laø söù maïng thieâng lieâng cuûa Nga nhaèm baûo veä theá giôùi khoûi söï döõ. Vaø Kiev - nhö laø nôi khai sinh Chính thoáng giaùo vaø vaên hoùa Nga trong thieân nieân kyû thöù nhaát - giöõ vai troø trung taâm trong caâu chuyeän naøy. Töø quan ñieåm Nga, vieäc Ucraina trong theá kyû XXI muoán hoaøn toaøn höôùng veà phöông Taây töï do vaø quay löng laïi vôùi Mascôva laø moät söï baùng boå vaø laø moät veát thöông nhöùc nhoái.
Choáng laïi heä tö töôûng phöông Taây
Laõnh ñaïo toân giaùo taïi Mascôva laø Ñöùc Thöôïng phuï Chính thoáng Nga Kirill I, ngöôøi ñaõ goïi Nga laø "ñoái thuû tinh thaàn cuûa neàn vaên minh phöông Taây". Theo vò giaùo chuû naøy, caùi goïi laø nhaân quyeàn cuûa phöông Taây thöïc chaát nhaèm phaù huûy neàn luaân lyù. Nga, traùi laïi, coáng hieán cho theá giôùi moät löïa choïn döïa treân caùc giaù trò thay theá cho chuû nghóa theá tuïc hieáu chieán.
Vò Thöôïng phuï Mascôva - ngöôøi bò caùc quoác gia phöông Taây aùp ñaët leänh tröøng phaït - uûng hoä chính saùch vaø heä tö töôûng sieâu quoác gia cuûa Toång thoáng Vladimir Putin. Theo ñoù, Nga, Belarus vaø Ucraina hôïp thaønh moät khoâng gian vaên hoùa vaø tinh thaàn roäng lôùn, vaø nay caàn ñöôïc gom laïi thoâng qua "chieán dòch quaân söï ñaëc bieät". Tình hình Giaùo hoäi taïi mieàn ñoâng Ucraina bò chieám ñoùng cho thaáy ñieàu naøy: ôû ñoù, caùc heä phaùi khaùc ngoaøi Chính thoáng Nga bò ñaøn aùp.
Raïn nöùt trong theá giôùi Chính thoáng giaùo
Trong theá giôùi Chính thoáng giaùo, Giaùo hoäi Nga laø giaùo hoäi lôùn nhaát, chieám khoaûng moät nöûa trong toång soá 300 trieäu tín höõu Chính thoáng. Vieäc Ñöùc Thöôïng phuï chung Bartholomeos cuûa Constantinople naêm 2018 muoán quy tuï caùc Giaùo hoäi Chính thoáng taïi Ucraina thaønh moät Giaùo hoäi Chính thoáng Ucraina duy nhaát, ñoäc laäp khoûi Mascôva, ñaõ daãn ñeán söï ñoaïn tuyeät giöõa ngaøi vaø Thöôïng phuï Kirill.
Hieän nay, Toøa Thöôïng phuï Mascôva ñaày theá löïc vaø coøn Toøa Constantinople ñöôïc kính troïng nhöng yeáu veà chính trò ñang caïnh tranh aûnh höôûng quoác teá. Nhieàu laàn, Ñöùc Bartholomeos ñaõ maïnh meõ leân aùn cuoäc chieán cuûa Mascôva vaø caùo buoäc Thöôïng Phuï Kirill laø laïc giaùo. Ngaøi khoâng phaûi laø vò laõnh ñaïo Giaùo hoäi duy nhaát laøm nhö vaäy. Taïi chính Ucraina, chæ coøn moät thieåu soá nhoû muoán thuoäc veà Chính thoáng Nga. Theo moät cuoäc khaûo saùt naêm 2024, chæ 5,6% ngöôøi Ucraina töï nhaän mình thuoäc Giaùo hoäi Chính thoáng Ucraina (tröïc thuoäc Mascôva).
Caû Kiev cuõng toû ra thieáu khoan dung
Tuy nhieân, trong theá giôùi Chính thoáng giaùo, Mascôva vaãn maïnh hôn. Taïi ñaây, Ñöùc Thöôïng phuï Kirill cuõng ñöôïc höôûng lôïi töø chính saùch toân giaùo cöùng raén cuûa Ucraina. Chính phuû Ucraina do toång thoáng Zelensky laõnh ñaïo ñaõ ban haønh moät ñaïo luaät cho pheùp caám caùc cô sôû cuûa Giaùo hoäi Chính thoáng Ucraina goác Nga. Lyù do: Giaùo hoäi naøy chöa hoaøn toaøn taùch khoûi Mascôva vaø coù theå trôû thaønh cöûa ngoõ cho keû thuø. Giaùo hoäi naøy phuû nhaän ñieàu ñoù, ñaõ tuyeân boá taùch khoûi Mascôva vaø nhieàu laàn chæ trích cuoäc taán coâng cuûa Nga.
Caùc chuyeân gia phöông Taây cuõng pheâ phaùn caùc bieän phaùp cuûa chính phuû Kiev ñoái vôùi Giaùo hoäi Chính thoáng Ucraina goác Nga,
Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ (2013-2025) ñaõ coâng khai chæ trích caùc bieän phaùp naøy vaøo thaùng Taùm naêm 2024 nhö moät söï haïn cheá töï do toân giaùo. Vieäc caùc quoác gia haäu Xoâ-Vieát, nhö Estonia vaø Moldova, gaây aùp löïc leân Giaùo hoäi Chính thoáng Nga trong nöôùc mình caøng laøm gia taêng caêng thaúng.
Vai troø gaây tranh caõi cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng
Ñoái vôùi caùc giaùo hoäi khaùc thì sao? Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ thöôøng xuyeân gaây tranh luaän. Duø ngaøi baøy toû loøng caûm thoâng vaø lieân ñôùi vôùi ngöôøi Ucraina, nhöng nhöõng phaùt bieåu töông ñoái mang tính thoâng caûm ñoái vôùi vai troø cuûa Nga - nhaèm giöõ môû caùnh cöûa ñoái thoaïi - laïi gaëp nhieàu söï khoù hieåu.
Ngay ngaøy hoâm sau cuoäc taán coâng, ngaøy 24 thaùng Hai naêm 2022, Ñöùc Giaùo hoaøng ñaõ ñeán Ñaïi söù quaùn Nga caïnh Toøa Thaùnh ñeå keâu goïi chaám döùt baïo löïc. Cöû chæ ngoaïi giao naøy cuõng nhö lôøi nhaén nhuû Ñöùc Thöôïng phuï Kirill "ñöøng trôû thaønh ngöôøi giuùp leã cho Putin" ñeàu khoâng ñem laïi keát quaû. Sau ñoù, ñaëc phaùi vieân cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng laø Ñöùc Hoàng y Matteo Zuppi chæ coù theå thöông löôïng ñöôïc moät soá bieän phaùp nhaân ñaïo haïn cheá.
Ñöùc Toång giaùm muïc Tröôûng Sviatoslav Shevchuk, ngöôøi ñöùng ñaàu Giaùo hoäi Coâng giaùo nghi leã Ñoâng phöông taïi Ucraina (hieäp thoâng vôùi Toøa Thaùnh), thöôøng xuyeân leân tieáng vôùi nhöõng lôøi keâu goïi mang tính yeâu nöôùc, muïc vuï vaø caûnh baùo, yeâu caàu chaám döùt baïo löïc vaø tröøng phaït nhöõng keû chòu traùch nhieäm. Ñöùc Toång giaùm muïc cuõng ít toû ra thoâng caûm vôùi moät soá cöû chæ vaø lôøi noùi cuûa Ñöùc Phanxicoâ.
Nhieàu laàn, ngaønh ngoaïi giao Toøa Thaùnh phaûi "giaûi thích laïi" caùc phaùt bieåu cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ. Ngaøi töøng gaây tranh caõi khi ñaët vaán ñeà lieäu "tieáng suûa cuûa NATO tröôùc cöûa Nga" coù theå ñaõ khieâu khích Mascôva taán coâng hay khoâng. Thaùng Ba naêm 2024, Ñöùc Phanxicoâ coøn cho raèng Ucraina neân böôùc vaøo ñaøm phaùn vôùi "laù côø traéng".
Moät vaán ñeà ñaëc bieät nhaïy caûm laø vai troø cuûa Toøa Thöôïng phuï Mascôva trong Hoäi ñoàng Ñaïi keát caùc Giaùo hoäi Kitoâ, goïi taét laø WCC, nôi Giaùo hoäi Chính thoáng Nga laø thaønh vieân. Tuyeân boá cuûa Ñaïi hoäi WCC naêm 2022, taïi Karlsruhe, ñaõ leân aùn cuoäc xaâm löôïc cuûa Nga laø moät cuoäc chieán phi phaùp vaø phi luaân, cuõng nhö vieäc söû duïng ngoân ngöõ toân giaùo ñeå bieän minh cho noù. Tuy nhieân, taïi Geneøve, ngöôøi ta ñaõ khoâng ñaït ñöôïc söï ñoàng thuaän ñeå loaïi Nga khoûi toå chöùc naøy.
(KAP 22-2-2026)