Baûn giao höôûng hieäp haønh:
Goùc nhìn giaùo daân veà tính ñoàng traùch nhieäm
giöõa ñaëc suûng vaø phaåm traät
Baûn giao höôûng hieäp haønh: Goùc nhìn giaùo daân veà tính ñoàng traùch nhieäm giöõa ñaëc suûng vaø phaåm traät.
Jeanne D'Arc Nguyeãn Thò Kim Anh vaø Giuse Buøi Vaên Sôn
(WHÑ 02-01-2026) - Baøi vieát naøy mong muoán chia seû quaù trình suy tö veà söï tích hôïp giöõa thaàn hoïc vaø thöïc haønh hieäp haønh trong boái caûnh Giaùo hoäi ñöông ñaïi, ñaëc bieät döôùi aùnh saùng cuûa Ñaïi hoäi Truyeàn giaùo AÙ chaâu (AMC 2025). Nhöõng suy tö vaø traûi nghieäm thöïc teá luaän chöùng raèng caên tính thöïc söï cuûa Giaùo hoäi naèm ôû söï hôïp ñieåm haøi hoøa giöõa quyeàn bính phaåm traät vaø caùc ñaëc suûng giaùo daân.
Döïa treân neàn taûng Sensus Fidei vaø nguyeân taéc boå trôï, baøi vieát xin ñöôïc trình baøy suy nghó veà ñeà xuaát loä trình chuyeån ñoåi töø moâ hình vaän haønh ñôn phöông sang moät "Giaùo hoäi Hôïp xöôùng". Troïng taâm cuûa söï chuyeån ñoåi naøy laø vieäc xem xeùt aùp duïng "khoa hoïc tham gia," söû duïng theâm moät soá coâng cuï ñieàu phoái chuyeân nghieäp nhö ñoái thoaïi trong Thaùnh Thaàn, phaân tích raøo caûn, ñieàu tra ñaùnh giaù cao, heä thoáng chaám ñieåm ña tieâu chí... ñeå cuï theå hoùa caùc lyù töôûng hieäp haønh thaønh caáu truùc quaûn trò thöïc tieãn. Taùc giaû keát luaän raèng caùch tieáp caän lieân ngaønh naøy khoâng chæ toân troïng phaåm giaù vaø vai troø cuûa caùc tín höõu - nhöõng ngöôøi ñoàng traùch nhieäm vôùi söù vuï nhôø aán tín Bí tích Röûa toäi - maø coøn toái öu hoùa hieäu quaû truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi trong thieân nieân kyû thöù ba.
I. Daãn nhaäp
Hieäp haønh khoâng phaûi laø moät traøo löu quaûn trò nhaát thôøi, maø laø cuoäc haønh trình khieâm toán trôû veà vôùi caên tính Kitoâ hoïc saâu thaúm nhaát cuûa Giaùo hoäi. Töø kinh nghieäm maø chuùng toâi thöïc soáng vaø thöïc thuoäc veà, nhaát laø taïi Ñaïi hoäi Truyeàn giaùo AÙ chaâu (AMC 2025), chuùng toâi caøng theâm xaùc tín moät chaân lyù giaûn ñôn nhöng maõnh lieät: Giaùo hoäi thöïc söï laø Thaân theå nhieäm maàu khi moïi chi theå cuøng nhòp ñaäp trong moät söù vuï duy nhaát.
Söï chuyeån dòch töø "Babel" sang "Nguõ Tuaàn" khoâng chæ laø söï thay ñoåi ngoân ngöõ, maø laø söï chuyeån ñoåi heä hình quyeàn löïc: töø caáu truùc kieåm soaùt ñôn phöông sang caáu truùc hieäp thoâng ña dieän. Taïi Babel, con ngöôøi muoán xaây döïng quyeàn löïc töï thaân vaø keát thuùc trong söï xaùo troän; taïi Nguõ Tuaàn, söï ña daïng ñöôïc Chuùa Thaùnh Thaàn thaùnh hoùa ñeå phuïc vuï söï hieåu bieát duy nhaát veà Tin möøng. Vôùi tö caùch laø moät giaùo daân thao thöùc tröôùc nhöõng "daáu chæ thôøi ñaïi", ngöôøi vieát luaän chöùng raèng: vieäc kích hoaït söï tham gia höõu hieäu cuûa moïi thaønh phaàn Daân Chuùa khoâng phaûi laø moät söï "daân chuû hoùa" kieåu theá tuïc, maø laø haønh vi ñöùc tin ñeå Giaùo hoäi thoaùt khoûi tình traïng töï quy chieáu, môû loøng ñoùn nhaän moät kyû nguyeân truyeàn giaùo môùi ñaày söùc soáng.
II. Neàn taûng thaàn hoïc veà söï tham gia vaø ñoàng traùch nhieäm
Söï tham gia cuûa ngöôøi tín höõu khoâng döïa treân söï nhöôïng boä quyeàn löïc mang tính thöïc duïng cuûa haøng giaùo phaåm, maø baét nguoàn töø caên tính bí tích vöõng chaéc qua aán tín Bí tích Röûa toäi.
1. Tính töông hoã giöõa caùc ñaëc suûng vaø phaåm traät (1 Cr 12)
Thaùnh Phaoloâ khaúng ñònh söï ña daïng cuûa caùc ñaëc suûng ñeàu phaùt xuaát töø moät Thaùnh Thaàn duy nhaát nhaèm xaây döïng Thaân theå maàu nhieäm Kitoâ. Trong nhaõn giôùi naøy, quyeàn bính phaåm traät khoâng toàn taïi nhö moät ñoái troïng ñeå kieåm soaùt, maø laø moät "ñaëc suûng cuûa caùc ñaëc suûng" vôùi vai troø "phaân ñònh vaø quy tuï". Phaåm traät thöïc thi söï phuïc vuï (Diakonia) ñeå ñaûm baûo tính hieäp nhaát, giuùp moãi ñaëc suûng rieâng bieät cuûa giaùo daân ñöôïc toân troïng vaø ñoùng goùp höõu hieäu vaøo thieän ích chung cuûa Giaùo hoäi. Nhö vaên kieän Mutuae Relationes vaø Baùo caùo Toång hôïp Hieäp haønh 2023 nhaán maïnh: phaåm traät vaø ñaëc suûng tuy khaùc bieät veà chöùc naêng nhöng ñoàng baûn chaát (co-essential) trong vieäc kieán taïo söï soáng cuûa Giaùo hoäi.
2. Caûm thöùc ñöùc tin (Sensus Fidei) vaø tính ñoàng traùch nhieäm
Coâng ñoàng Vatican II ñaõ taùi khaúng ñònh raèng, nhôø Bí tích Röûa toäi vaø Theâm söùc, moïi tín höõu ñeàu ñöôïc xöùc daàu bôûi Ñaáng Thaùnh ñeå thoâng phaàn vaøo chöùc naêng tö teá, ngoân söù vaø vöông ñeá cuûa Ñöùc Kitoâ. Qua vieäc xöùc daàu naøy, toaøn theå Daân Chuùa sôû höõu moät tröïc giaùc sieâu nhieân veà ñöùc tin (Sensus Fidei Fidelium), giuùp hoï khoâng chæ ñoùn nhaän kho taøng ñöùc tin maø coøn hieåu thaáu vaø aùp duïng kho taøng aáy vaøo cuoäc soáng moät caùch saâu saéc hôn.
Do ñoù, tieáng noùi cuûa ngöôøi giaùo daân trong tieán trình phaân ñònh hieäp haønh khoâng ñôn thuaàn laø "yù kieán caù nhaân" hay keát quaû cuûa moät cuoäc thaêm doø dö luaän xaõ hoäi, maø laø söï bieåu ñaït cuûa chaân lyù maø Chuùa Thaùnh Thaàn ñang maëc khaûi thoâng qua coäng ñoaøn. Nhö Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ ñaõ nhaán maïnh trong Toâng hieán Episcopalis Communio, toaøn theå Daân Chuùa khoâng theå sai laàm trong ñöùc tin (in credendo) khi hoï bieåu loä söï ñoàng thuaän phoå quaùt veà ñöùc tin vaø phong hoùa döôùi söï daãn daét cuûa Huaán quyeàn (Soá 5).
Tieán trình hieäp haønh môøi goïi haøng giaùo phaåm thöïc thi moät söï laéng nghe coù tính hoaùn caûi, nhaän ra raèng Chuùa Thaùnh Thaàn - vôùi tö caùch laø Ñaáng töï do (Ga 3, 8) - thöôøng choïn nhöõng ngöôøi nhoû beù, nhöõng ngöôøi ôû vuøng ngoaïi vi ñeå maëc khaûi nhöõng neûo ñöôøng ñoåi môùi cho toaøn theå Thaân theå maàu nhieäm. Tính ñoàng traùch nhieäm, vì theá, chính laø vieäc nhìn nhaän söï leä thuoäc töông hoã giöõa giaùo huaán cuûa muïc töû vaø caûm thöùc cuûa ñoaøn chieân. Söï töông taùc naøy khoâng laøm suy yeáu quyeàn bính, nhöng ñaûm baûo raèng quyeàn bính aáy luoân ñöôïc thöïc thi trong söï trung thaønh tuyeät ñoái vôùi kho taøng ñöùc tin (Depositum Fidei) vaø nhòp ñaäp soáng ñoäng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn giöõa loøng theá giôùi.
III. Khoa hoïc tham gia: "Heä ñieàu haønh" hieän thöïc hoùa linh ñaïo hieäp haønh
Söï tích hôïp caùc coâng cuï khoa hoïc tham gia khoâng nhaèm thay theá taùc ñoäng cuûa ôn suûng, nhöng ñoùng vai troø laø 'ngoân ngöõ trung gian' giuùp höõu hình hoùa nhöõng chuyeån ñoäng cuûa Thaùnh Thaàn trong caùc caáu truùc quaûn trò cuûa Daân Chuùa.
1. Chaån ñoaùn caáu truùc vaø giaûi phoùng tieàm naêng tham gia
a. Ñaïo ñöùc cuûa söï laéng nghe vaø noùi thaät: Moät thöïc haønh neàn taûng - söï tham gia khoâng thuaàn tuùy laø moät kyõ thuaät quaûn trò; ñoù laø moät "linh ñaïo thöïc haønh" baét nguoàn töø söï hoaùn caûi caên baûn veà thaùi ñoä:
- Veà maët thaàn hoïc: Laéng nghe khoâng chæ laø thu thaäp döõ lieäu; ñoù laø moät haønh vi töï huûy (Kenosis) - ngöôøi laõnh ñaïo töï truùt boû caùc ñònh kieán vaø quyeàn bính töï quy chieáu/naõo traïng duy phaåm traät (hierarchicalism) ñeå taïo khoâng gian cho Thaùnh Thaàn leân tieáng qua "ngöôøi khaùc". Ngöôïc laïi, khi ngöôøi tín höõu thöïc thi söï daïn dó noùi thaät (parrhesia), hoï ñang thi haønh chöùc naêng ngoân söù phaùt xuaát töø chöùc tö teá chung, qua ñoù cung caáp nhöõng chaát lieäu soáng ñoäng cho tieán trình phaân ñònh cuûa coäng ñoaøn Daân Chuùa.
- Veà maët xaõ hoäi hoïc: Caàn vöôït qua tình traïng 'baát coâng tri thöùc' (Epistemic Injustice) - nôi tieáng noùi cuûa moät soá thaønh phaàn bò xem nheï do ñònh kieán veà ñòa vò hoaëc trình ñoä. Döôùi nhaõn giôùi nhaân vò luaän Coâng giaùo, moät söï tham gia coù ñaïo ñöùc ñoøi hoûi phaûi khoâi phuïc quyeàn chuû theå trong giao tieáp cuûa moãi tín höõu. Theo ñoù, vieäc taùi caáu truùc khoâng gian ñoái thoaïi hay ñôn giaûn hoùa ngoân ngöõ muïc vuï khoâng thuaàn tuùy laø kyõ thuaät haäu caàn; ñoù laø nhöõng haønh vi coâng lyù caáu truùc, giuùp chuyeån ñoåi vò theá cuûa ngöôøi tín höõu töø 'ñoái töôïng bò quaûn trò' trôû thaønh chuû theå ñoàng traùch nhieäm (co-responsible subjects) trong söù vuï chung cuûa Giaùo hoäi.
b. Moät soá kyõ thuaät chaån ñoaùn vaø giaûi phoùng tieàm naêng
- Phaân tích raøo caûn (Barrier Analysis): Chaån ñoaùn taát caû caùc nguyeân nhaân goác reã: haäu caàn, vaên hoùa (bieät ngöõ giaùo só), taâm lyù (caûm giaùc khoâng ñöôïc coi troïng)...
- Ñieàu chænh khoâng gian (Physical Moderation): Thay theá "baøn chuû toïa" baèng voøng troøn ñoàng taâm laø cöû chæ bieåu töôïng xaùc nhaän söï bình ñaúng höõu theå, taïo moâi tröôøng cho söï ñoái thoaïi chaân thaønh.
2. Tieán trình phaân ñònh vaø hoäi tuï trí tueä taäp theå
a. Ñoái thoaïi trong Thaùnh Thaàn: Thaàn hoïc veà söï tieäm caän Chaân lyù - Ñaây khoâng ñôn thuaàn laø moät kyõ thuaät thaûo luaän, maø laø moät tri thöùc luaän Thaùnh Linh hoïc (Pneumatological Epistemology), nôi chaân lyù ñöôïc ñoùn nhaän qua söï phaân ñònh coäng ñoaøn thay vì tranh luaän nhò nguyeân. Quy trình naøy thieát laäp moät quyõ ñaïo thieâng lieâng qua ba giai ñoaïn chuyeån ñoäng:
- Voøng 1 - Laéng nghe tieáng noùi noäi taâm: Moãi thaønh vieân trình baøy hoa traùi töø söï caàu nguyeän vaø suy tö caù nhaân veà vaán ñeà chung. Ñaây laø luùc thöïc thi söï daïn dó noùi thaät (parrhesia), nôi moãi ngöôøi ñoùng goùp phaàn söï thaät maø hoï nhaän laõnh töø Thaùnh Thaàn.
- Voøng 2 - Laéng nghe tieáng noùi tha nhaân: Sau moät khoaûng thinh laëng ñeå chieâm nieäm, caùc thaønh vieân chia seû ñieàu gì ñaõ ñaùnh ñoäng hoï nhaát khi nghe ngöôøi khaùc noùi. Giai ñoaïn naøy giuùp nhaän dieän nhöõng chuyeån ñoäng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn qua tieáng noùi cuûa ngöôøi anh em, thay vì chuaån bò yù kieán ñeå phaûn baùc.
- Voøng 3 - Phaân ñònh tieáng noùi coäng ñoaøn: Nhoùm cuøng nhau nhaän dieän caùc ñieåm ñoàng thuaän (convergences), caùc nuùt thaét caàn thaùo gôõ (tensions) vaø caùc böôùc ñi tieáp theo. Ñaây laø luùc caùi "toâi" tan hoøa vaøo caùi "chuùng ta" döôùi söï daãn daét cuûa Ñaáng An UÛi.
Söï hieän dieän cuûa caùc khoaûng thinh laëng giöõa moãi voøng ñoùng vai troø laø "khoâng gian thaùnh" ñeå Thaùnh Thaàn keát noái caùc khaùc bieät thaønh söï hieäp nhaát ña daïng. Phöông phaùp naøy hoùa giaûi hieäu quaû hieän töôïng "tö duy taäp theå sai leäch" (Groupthink) vaø söï aùp ñaët cuûa caùc "gioïng noùi aùp ñaûo", taïo laäp moät moâi tröôøng bình ñaúng veà giao tieáp ñeå ñoùn nhaän caùc goùc nhìn töø vuøng bieân (peripheral perspectives) vaøo tieán trình phaân ñònh chung cuûa Giaùo hoäi.
b. Quaùn Caø pheâ Theá giôùi (World Cafeù): Heä sinh thaùi yù töôûng - Ñaây laø söï dieãn dòch thöïc tieãn cuûa moâ hình 'Giaùo hoäi laø moät khoái ña dieän' (The Polyhedric Church). Vieäc luaân chuyeån giöõa caùc baøn thaûo luaän thieát laäp moät heä sinh thaùi yù töôûng, nôi söï saùng taïo cuûa moïi thaønh phaàn Daân Chuùa ñöôïc 'thuï phaán cheùo' vôùi kinh nghieäm ña daïng cuûa coäng ñoaøn. Döïa treân lyù thuyeát veà trí tueä taäp theå (Collective Intelligence), phöông phaùp naøy cho pheùp caùc giaûi phaùp ñoät phaù boäc loä (emerge) thoâng qua nhöõng töông taùc phi tuyeán tính, taïo neân moät maïng löôùi hieäp thoâng tri thöùc phaûn aùnh hôi thôû soáng ñoäng cuûa Thaùnh Linh trong loøng Daân Chuùa.
3. Caân baèng quyeàn löïc vaø ñaûm baûo coâng baèng söù vuï
a. Ñoái thoaïi hoäp caù (Fishbowl): Cô cheá cuûa söï khieâm nhöôøng caáu truùc - Ñaây laø söï hieän thöïc hoùa cuûa nguyeân taéc 'Öu tieân cho tieáng noùi cuûa nhöõng ngöôøi ngheøo/ Öu tieân cho nhöõng ngöôøi beân leà (peripheries)' (moät söï môû roäng cuûa söï choïn löïa vì ngöôøi ngheøo (Option for the Poor) trong Hoïc thuyeát Xaõ hoäi). Fishbowl laø coâng cuï giuùp haøng giaùo phaåm thöïc thi söï 'khieâm nhöôøng tri thöùc' (Epistemic Humility): taïm rôøi vò theá quyeát ñònh ñeå laéng nghe thuaàn tuùy töø voøng ngoaøi. Phöông phaùp naøy phaù vôõ caùc heä thoáng phoøng veä taâm lyù cuûa ngöôøi laõnh ñaïo, thieát laäp moät 'khoâng gian an toaøn' (Safe space) ñeå nhöõng söï thaät thaùch ñoá ñöôïc phaùt bieåu, qua ñoù hieän thöïc hoùa moâ hình Giaùo hoäi hình thaùp ngöôïc maø Ñöùc Phanxicoâ haèng mong ñôïi.
b. Ñieàu tra ñaùnh giaù cao (Appreciative Inquiry - AI): Quaûn trò döïa treân tieàm naêng aân suûng - AI ñaùnh daáu söï chuyeån dòch töø loái quaûn trò 'giaûi quyeát vaán ñeà' sang 'thaàn hoïc veà söï vieân maõn vaø aân suûng'. Thay vì bò teâ lieät bôûi nhöõng thieáu soùt (quaûn trò döïa treân khieám khuyeát), AI giuùp coäng ñoaøn nhaän dieän caùc 'daáu chæ cuûa aân suûng' (Signs of Grace) ñeå thieát keá töông lai döïa treân tieàm naêng saün coù. Ñaây chính laø phöông phaùp laõnh ñaïo taïo sinh (Generative Leadership), kích hoaït naêng löôïng daán thaân cuûa moïi thaønh phaàn Daân Chuùa thoâng qua nhöõng öôùc mô tích cöïc vaø söù vuï chung.
c. Heä thoáng chaám ñieåm ña tieâu chí: Phaân ñònh döïa treân döõ lieäu vaø Ñöùc Khoân ngoan - Ñaây laø vieäc cuï theå hoùa nhaân ñöùc Khoân ngoan thöïc haønh (Phronesis) trong quaûn trò hieän ñaïi. Vieäc ñònh löôïng caùc tieâu chí löïa choïn giuùp tieán trình phaân ñònh vöôït leân treân söï chuû quan vaø caùc nhoùm lôïi ích cuïc boä. Caùch tieáp caän naøy ñaûm baûo lôïi ích chung (Bonum Commune) vaø tính minh baïch, bieán caùc quyeát ñònh quaûn trò trôû thaønh hoa traùi cuûa moät söï phaân ñònh coù traùch nhieäm, vöøa laéng nghe tieáng noùi cuûa Thaùnh Thaàn, vöøa döïa treân nhöõng döõ lieäu thöïc teá khaùch quan.
IV. Toái öu hoùa söï phoái hôïp giöõa phaåm traät vaø ñaëc suûng
Trong nhaõn giôùi hieäp haønh, haøng giaùo phaåm böôùc vaøo moät söï töï huûy caáu truùc (structural kenosis) ñeå taùi ñònh nghóa quyeàn bính qua laêng kính Diakonia (phuïc vuï). Giaùo hoäi vaän haønh theo moâ hình "hình thaùp ngöôïc", nôi ñænh cao cuûa quyeàn bính phaåm traät ñöôïc ñaët ôû döôùi cuøng ñeå naâng ñôõ vaø phuïc vuï söï thaêng tieán cuûa toaøn theå Daân Chuùa.
1. Töø "uûy quyeàn" ñeán "ñoàng traùch nhieäm" (Co-responsibility)
Söï tham gia cuûa giaùo daân khoâng phaûi laø moät ñaëc aân ñöôïc "uûy quyeàn" töø caáp treân, maø laø söï thöïc thi quyeàn vaø boån phaän ñoàng traùch nhieäm ñoái vôùi söù vuï nhôø aán tín Bí tích Röûa toäi. Vaän duïng nguyeân taéc boå trôï (subsidiarity) cuûa Hoïc thuyeát Xaõ hoäi Coâng giaùo, haøng giaùo phaåm coù traùch nhieäm coâng nhaän, toân troïng vaø baûo veä khoâng gian töï chuû cho caùc ñaëc suûng giaùo daân, ñaëc bieät trong caùc lónh vöïc muïc vuï maø hoï coù chuyeân moân vaø naêng löïc thöïc hieän. Ñieàu naøy taïo neân moät söï hoaùn caûi töø loái quaûn trò "ra leänh - vaâng phuïc" sang "hieäp thoâng - cuøng taïo sinh".
2. Muïc töû laø "ngöôøi ñieàu phoái söï haøi hoøa"
Ngöôøi laõnh ñaïo thoaùt khoûi aùp löïc cuûa söï quyeát ñònh ñôn phöông, taùch bieät ñeå trôû thaønh ngöôøi ñieàu phoái caùc ñaëc suûng. Vai troø cuûa muïc töû laø thieát laäp moät "Khoâng gian thaùnh cho söï ñoái thoaïi" (Sanctuary of Dialogue), nôi söï daïn dó noùi thaät (Parrhesia) cuûa giaùo daân vaø söï laéng nghe khieâm toán (Hypomone) cuûa phaåm traät gaëp nhau ñeå cuøng phaân ñònh yù Chuùa. ÔÛ ñaây, quyeàn bính khoâng maát ñi nhöng ñöôïc thöïc thi nhö moät söï baûo trôï cho söï hieäp nhaát trong ña daïng.
3. Söï hôïp ñieåm giöõa quyeàn bính thaùnh vaø khoa hoïc tham gia
Khoa hoïc tham gia ñoùng vai troø laø "heä ñieàu haønh" cung caáp caùc coâng cuï trung gian, giuùp chuyeån hoùa nhöõng döõ lieäu thöïc teá phong phuù thaønh chaát lieäu cho söï phaân ñònh muïc vuï. Söï hôïp ñieåm naøy laøm cho caùc quyeát ñònh cuûa phaåm traät trôû neân chuaån xaùc, minh baïch, thaám ñaãm ñöùc khoân ngoan (Phronesis) vaø hôi thôû cuûa Thaùnh Thaàn. Ñoàng thôøi, söï hieäp haønh ñoøi hoûi moät cô cheá giaûi trình (Accountability) minh baïch cuûa haøng phaåm traät ñoái vôùi coäng ñoaøn. Ñaây khoâng phaûi laø söï kieåm soaùt laãn nhau theo nghóa theá tuïc, maø laø moät haønh vi ñaïo ñöùc ñeå cuøng nhau trung thaønh vôùi kho taøng ñöùc tin vaø söù vuï.
V. Keát luaän: Höôùng tôùi moât Giaùo hoäi "hôïp xöôùng" trong thieân nieân kyû thöù ba
Hieäp haønh, trong chieàu saâu nhieäm maàu nhaát, khoâng phaûi laø moät döï aùn quaûn trò maø laø moät "Baûn giao höôûng muïc vuï". Qua laêng kính cuûa Ñaïi hoäi Truyeàn giaùo AÙ chaâu (AMC 2025) maø chuùng toâi thöïc teá ñaõ soáng vaø traûi nghieäm, chuùng toâi nhaän roõ ra raèng khi Giaùo hoäi can ñaûm böôùc ra khoûi nhöõng phaùo ñaøi caáu truùc töï quy chieáu ñeå ñoùn nhaän söï thaät töø moïi thaønh phaàn Daân Chuùa, Chuùa Thaùnh Thaàn seõ thöïc hieän nhöõng ñieàu kyø dieäu vöôït quaù moïi döï lieäu haønh chính.
Söï hôïp ñieåm giöõa thaàn hoïc hieäp thoâng vaø khoa hoïc tham gia khoâng laøm suy yeáu vai troø cuûa haøng phaåm traät; traùi laïi, noù thanh luyeän quyeàn bính aáy, laøm cho noù trôû neân saùng ngôøi hôn trong ñaëc suûng Diakonia (Phuïc vuï). Ñaây chính laø söï chuyeån dòch töø moät Giaùo hoäi "ñaïi dieän" sang moät Giaùo hoäi "hieän dieän" - nôi moãi tín höõu khoâng coøn laø ñoái töôïng thuï ñoäng, maø laø nhöõng chuû theå soáng ñoäng, cuøng mang vaùc traùch nhieäm ñoái vôùi söù maïng loan baùo Tin möøng.
Moät Giaùo hoäi bieát laéng nghe vôùi söï khieâm nhöôøng (Hypomone) vaø noùi thaät vôùi loøng daïn dó (Parrhesia) seõ trôû thaønh moät coäng ñoaøn coù söùc chöõa laønh trong moät theá giôùi ñang raïn nöùt. Nhöõng ngaøy soáng taïi AMC 2025 Penang ñaõ cho chuùng toâi thaáy moät tieàn töôïng veà "Giaùo hoäi Hôïp xöôùng" - nôi moïi khaùc bieät veà ñaëc suûng, vaên hoùa vaø vò theá ñöôïc hoøa aâm bôûi nhaïc tröôûng laø Thaùnh Thaàn.
Ñaây khoâng chæ laø moät loä trình muïc vuï, maø laø lôøi ñaùp traû ñaày ñöùc tin vaø thaám ñaãm tình con thaûo tröôùc lôøi môøi goïi cuûa Thieân Chuùa trong thieân nieân kyû thöù ba. Khi chuùng ta cuøng nhau böôùc ñi (syn-hodos), Giaùo hoäi khoâng chæ noùi veà hieäp nhaát, maø chính Giaùo hoäi trôû thaønh Bí tích cuûa söï Hieäp nhaát cho toaøn theå nhaân loaïi.
Taâm buùt naøy laø ñoùa hoa taï ôn ñöôïc haùi töø caùnh ñoàng truyeàn giaùo cuûa Ñaïi hoäi AMC 2025, xin kính daâng leân Thieân Chuùa vôùi taát caû loøng yeâu meán daønh cho Meï Giaùo hoäi. Chuùng con xin tri aân FABC vaø UÛy ban Loan baùo Tin möøng tröïc thuoäc HÑGMVN ñaõ khai môû nhaõn giôùi vaø thaép leân ngoïn löûa hieäp haønh naøy. Ñöôïc hoaøn taát trong söï rung ñoäng cuûa Chuùa nhaät hoàng (Gaudete), baøi vieát laø lôøi ñaùp traû daït daøo hy voïng: 'Haõy vui leân trong Chuùa' (Phil 4,4). Nguyeän xin Thaàn Khí bieán nhöõng doøng chöõ naøy thaønh nhòp caàu hieäp nhaát, ñeå nieàm vui Tin möøng töø ñoâi baøn tay vaø traùi tim ngöôøi giaùo daân ñöôïc tuoân chaûy maõi khoâng thoâi.
- - - - - - - - - - - - - - - -
Phuï luïc: Caùc coâng cuï khoa hoïc tham gia trong muïc vuï hieäp haønh
Nhaèm hieän thöïc hoùa linh ñaïo hieäp haønh thaønh nhöõng caáu truùc quaûn trò thöïc tieãn, caùc coâng cuï cuûa khoa hoïc tham gia ñoùng vai troø laø "heä ñieàu haønh" giuùp chuyeån hoùa döõ lieäu thöïc teá thaønh chaát lieäu cho söï phaân ñònh thaàn hoïc. Döôùi ñaây laø moâ taû ngaén goïn veà 6 coâng cuï coát loõi:
1. Ñoái thoaïi trong Thaùnh Thaàn (Conversation in the Spirit)
- Cô cheá: Quy trình thaûo luaän qua 3 voøng (Chia seû caù nhaân - Laéng nghe tha nhaân - Phaân ñònh coäng ñoaøn) xen keõ baèng caùc khoaûng thinh laëng chieâm nieäm.
- Giaù trò thaàn hoïc: Hieän thöïc hoùa moät tri thöùc luaän Thaùnh Linh hoïc (Pneumatological Epistemology). Coâng cuï naøy hoùa giaûi söï tranh luaän nhò nguyeân vaø hieän töôïng "tö duy taäp theå sai leäch" (Groupthink), taïo khoâng gian cho chaân lyù ñöôïc phaùt loä thoâng qua söï hieäp nhaát ña dieän.
2. Ñieàu tra ñaùnh giaù cao (Appreciative Inquiry - AI)
- Cô cheá: Chuyeån dòch troïng taâm töø vieäc "giaûi quyeát vaán ñeà" (quaûn trò döïa treân khieám khuyeát) sang vieäc "nhaän dieän tieàm naêng" thoâng qua 4 giai ñoaïn: khaùm phaù - öôùc mô - thieát keá - thöïc hieän.
- Giaù trò thaàn hoïc: Döïa treân thaàn hoïc veà söï vieân maõn vaø aân suûng. Thay vì bò teâ lieät bôûi nhöõng thieáu soùt, AI giuùp coäng ñoaøn nhaän dieän caùc "daáu chæ aân suûng" (Signs of Grace) ñeå kieán taïo töông lai döïa treân nhöõng haït gioáng toát laønh ñaõ coù saün trong Daân Chuùa.
3. Quaùn caø pheâ theá giôùi (World Cafeù)
- Cô cheá: Taïo laäp moät maïng löôùi caùc cuoäc troø chuyeän phi tuyeán tính, nôi caùc thaønh vieân luaân chuyeån giöõa caùc baøn thaûo luaän ñeå keát noái caùc goùc nhìn khaùc nhau veà moät vaán ñeà chung.
- Giaù trò thaàn hoïc: Minh hoïa thöïc tieãn moâ hình "Giaùo hoäi laø khoái ña dieän" (The Polyhedric Church). Phöông phaùp naøy thuùc ñaåy söï töông taùc giöõa caùc ñaëc suûng khaùc nhau, taïo neân moät heä sinh thaùi yù töôûng phaûn aùnh söï phong phuù cuûa Thaùnh Linh.
4. Ñoái thoaïi hoäp caù (Fishbowl)
- Cô cheá: Moät nhoùm nhoû (ñaïi dieän cho nhöõng ngöôøi ngheøo tieáng noùi hoaëc vuøng bieân) thaûo luaän ôû voøng trong, trong khi haøng laõnh ñaïo ngoài ôû voøng ngoaøi ñeå laéng nghe thuaàn tuùy maø khoâng can thieäp.
- Giaù trò thaàn hoïc: Hieän thöïc hoùa ñöùc tính khieâm nhöôøng tri thöùc (Epistemic Humility) cuûa haøng phaåm traät. Ñaây laø coâng cuï phaù vôõ caùc raøo caûn töï quy chieáu, giuùp caáp laõnh ñaïo tieáp caän söï thaät khaùch quan töø nhöõng "ngoaïi vi" cuûa coäng ñoaøn.
5. Phaân tích raøo caûn (Barrier Analysis)
- Cô cheá: Söû duïng caùc boä chæ soá chaån ñoaùn ñeå xaùc ñònh nguyeân nhaân goác reã caûn trôû söï tham gia (bao goàm raøo caûn vaên hoùa giaùo só trò, raøo caûn taâm lyù, hoaëc raøo caûn caáu truùc haï taàng).
- Giaù trò thaàn hoïc: Thöïc thi coâng lyù caáu truùc. Vieäc nhaän dieän vaø thaùo gôõ raøo caûn laø haønh vi giaûi phoùng caùc ñaëc suûng cuûa giaùo daân, giuùp hoï thöïc thi quyeàn vaø boån phaän ñoàng traùch nhieäm phaùt xuaát töø Bí tích Röûa toäi.
6. Heä thoáng chaám ñieåm ña tieâu chí (Multi-Criteria Scoring System)
- Cô cheá: Söû duïng caùc boä tieâu chí ñöôïc löôïng hoùa (nhö: tính khaån thieát muïc vuï, nguoàn löïc khaû thi, söï phuø hôïp vôùi ñaëc suûng ñòa phöông, lôïi ích cho ngöôøi ngheøo...) ñeå ñaùnh giaù caùc phöông aùn sau khi thaûo luaän.
- Giaù trò thaàn hoïc: Cuï theå hoùa nhaân ñöùc khoân ngoan thöïc haønh (Phronesis). Coâng cuï naøy giuùp tieán trình phaân ñònh muïc vuï vöôït leân treân söï chuû quan hoaëc caùc nhoùm lôïi ích cuïc boä, ñaûm baûo tính minh baïch vaø coâng baèng söù vuï. Noù bieán caùc quyeát ñònh quaûn trò thaønh hoa traùi cuûa moät söï phaân ñònh coù traùch nhieäm, phuïc vuï coâng ích (Bonum Commune).
Ghi chuù daønh cho nhaø phaân ñònh: Vieäc öùng duïng caùc coâng cuï naøy khoâng nhaèm thay theá quyeàn bính thaùnh thieâng, nhöng cung caáp moät moâi tröôøng bình ñaúng veà giao tieáp, giuùp quyeàn bính phaåm traät thöïc thi vai troø phaân ñònh moät caùch minh baïch, chuaån xaùc vaø thaám ñaãm ñöùc khoân ngoan Tin möøng.
Jeanne D'Arc Nguyeãn Thò Kim Anh vaø Giuse Buøi Vaên Sôn,
Giaùo phaän Nha Trang, Vieät Nam
- - - - - - - - - - - - - - - -
Taøi Lieäu Than Khaûo Chính
I. Vaên kieän Huaán quyeàn vaø Giaùo hoäi (Magisterial Documents)
1. Coâng ñoàng Vatican II. (1964). Lumen Gentium (Hieán cheá Tín lyù veà Giaùo hoäi).
2. UÛy ban Thaàn hoïc Quoác teá. (2014). Sensus Fidei trong ñôøi soáng Giaùo hoäi.
3. Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ. (2013). Evangelii Gaudium (Toâng huaán Nieàm vui Tin Möøng).
4. Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ. (2018). Episcopalis Communio (Hieán chöông veà Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm muïc).
5. Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm muïc. (2024). Cho moät Giaùo hoäi Hieäp haønh: Hieäp thoâng, Tham gia vaø Söù vuï (Baùo caùo Toång keát Ñaïi hoäi laàn thöù XVI). Vatican City.
6. FABC (Lieân hoäi ñoàng Giaùm muïc AÙ Chaâu). (2025). The Penang Declaration: Mission at the Peripheries (Vaên kieän Ñaïi hoäi Truyeàn giaùo AÙ Chaâu - AMC 2025).
II. Taøi lieäu Chuyeân ngaønh vaø Khoa hoïc Lieân ngaønh (Interdisciplinary Sources)
7. Cooperrider, D. L., & Whitney, D. (2005). Appreciative Inquiry: A Positive Revolution in Change. Berrett-Koehler Publishers.
8. Fricker, M. (2007). Epistemic Injustice: Power and the Ethics of Knowing. Oxford University Press.
9. Nguyeãn Thò Kim Anh. (2024). Caåm nang Moät soá Phöông phaùp vaø Kyõ thuaät Tham gia.