Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV ñöùng tröôùc
nhöõng quyeát ñònh nhaân söï quan troïng
Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV ñöùng tröôùc nhöõng quyeát ñònh nhaân söï quan troïng.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Vatican (RVA News 27-01-2026) - Theo caùc nhaø quan saùt Vatican, trong naêm 2026, ñaëc bieät laø vaøo muøa thu, seõ coù nhöõng quyeát ñònh cuûa Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV veà thay ñoåi nhaân söï trong Giaùo trieàu Roma.
Cho ñeán nay, hôn taùm thaùng sau khi Ñöùc Leâoâ XIV ñöôïc baàu choïn laøm Giaùo hoaøng, chæ coù vieäc boå nhieäm ngöôøi keá nhieäm ngaøi laøm Toång tröôûng Boä Giaùm muïc ñöôïc coi laø quan troïng nhaát. Phaàn lôùn caùc chöùc saéc khaùc tieáp tuïc nhieäm vuï Giaùo trieàu "cho ñeán khi coù quyeát ñònh khaùc" (donec aliter provideatur), nhö Ñöùc Thaùnh cha ñaõ tuyeân boá ngay sau cuoäc baàu choïn, ngaøy 08 thaùng Naêm naêm 2025. Tuy nhieân, chính Ñöùc Leâoâ XIV ñaõ tuyeân boá seõ aùp duïng nghieâm ngaët hôn giôùi haïn tuoåi taùc ñoái vôùi caùc giaùm muïc (vaø theo ñoù laø ña soá ngöôøi ñöùng ñaàu caùc boä trong Giaùo trieàu) so vôùi ngöôøi tieàn nhieäm, neân trong naêm nay moät soá quyeát ñònh chaéc chaén seõ ñeán gaàn.
Caùc vò kyø cöïu seõ nghæ höu
Giôùi baùo chí nhaéc ñeán moät soá vò kyø cöïu seõ ñöôïc nghæ höu:
Tröôùc heát laø Ñöùc Hoàng y Kurt Koch, ngöôøi Thuïy Só Ñöùc saép troøn 76 tuoåi vaøo thaùng Ba naêm 2026. Hieän ngaøi laø ngöôøi noùi tieáng Ñöùc cuoái cuøng ñöùng ñaàu moät cô quan Vatican. Trong 15 naêm qua, vôùi tö caùch laø ngöôøi keá nhieäm Hoàng y Walter Kasper, Ñöùc Hoàng y Koch phuï traùch thaêng tieán hieäp nhaát vôùi caùc Giaùo hoäi Kitoâ khaùc cuõng nhö ñoái thoaïi vaø coäng taùc vôùi Do Thaùi giaùo; Ñöùc Hoàng y hieän laø moät trong nhöõng vò ñöùng ñaàu Giaùo trieàu coù thaâm nieân laâu nhaát.
Naêm 2025, Ñöùc Hoàng y Koch ñaõ hoaøn taát moät soá coät moác kyû nieäm quan troïng, noåi baät laø leã kyû nieäm 1,700 naêm Coâng ñoàng chung Nixeâa taïi Thoå Nhó Kyø, vaøo thaùng Möôøi Moät naêm 2025. Tröôùc ñoù laø kyû nieäm 60 naêm Tuyeân ngoân quan troïng "Nostra aetate" cuûa Coâng ñoàng Vatican II veà töông quan giöõa Coâng giaùo vôùi Do Thaùi giaùo vaø caùc toân giaùo khaùc. Moät nhieäm kyø thöù tö cuûa Ñöùc Hoàng y Koch laø ñieàu raát khoù xaûy ra. Ngoaøi ra, gaàn ñaây Ñöùc Hoàng y coøn ñöôïc baàu laøm Chuû tòch toå chöùc baùc aùi quoác teá "Trôï giuùp Giaùo hoäi Ñau khoå", moät traùch nhieäm lôùn vöôït ra ngoaøi chöùc vuï Giaùo trieàu cuûa Ñöùc Hoàng y.
Ñöùc Hoàng y Arthur Roche, ngöôøi Anh, hieän laø Toång tröôûng Boä Phuïng töï vaø Kyû luaät bí tích môùi chæ gaàn 5 naêm nhöng saép troøn 76 tuoåi, vaøo ngaøy 06 thaùng Ba naêm 2026. Nhieäm kyø 5 naêm laøm Toång tröôûng saép keát thuùc vaøo thaùng Naêm naêm 2026, vaø vì lyù do tuoåi taùc, khaû theå taùi nhieäm gaàn nhö bò loaïi tröø.
Taïi Coâng nghò Ngoaïi thöôøng cuûa Hoàng y ñoaøn ngaøy 07 thaùng Gieâng naêm 2026, Ñöùc Hoàng y Roche vaãn coøn trình baøy baèng vaên baûn ñöôøng höôùng chính saùch phuïng vuï cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ. Tuy nhieân, taïi Coâng nghò Hoàng y vaøo cuoái thaùng Saùu naêm 2026, ngöôøi keá nhieäm Ñöùc Hoàng y coù theå seõ laø ngöôøi giôùi thieäu vaán ñeà naøy. Quyeát ñònh nhaân söï ñöùng ñaàu Boä Phuïng töï mang tính ñònh höôùng then choát: noù seõ cho thaáy laäp tröôøng cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ veà moät lónh vöïc ñang gaây tranh caõi gay gaét giöõa phe truyeàn thoáng vaø phe caûi caùch.
Hai ngöôøi Baéc Myõ saép rôøi nhieäm sôû
Moät öùng vieân chaéc chaén seõ ñöôïc thay theá khaùc laø vò Toång tröôûng Boä Giaùo daân, Gia ñình vaø Söï soáng, Ñöùc Hoàng y ngöôøi Myõ goác Ireland Kevin Farrell, naêm nay 78 tuoåi. Nhieäm kyø 5 naêm thöù hai cuûa Ñöùc Hoàng y seõ keát thuùc vaøo thaùng Taùm naêm 2026 vaø ngay sau ñoù, Ñöùc Hoàng y seõ böôùc sang tuoåi 79. Ñaây laø moät trong soá ít chöùc vuï maø moät giaùo daân - baát keå nam hay nöõ - ñeàu coù theå ñaûm nhieäm. Cho vò trí naøy, Ñöùc Leâoâ XIV coù dòp cho thaáy lieäu ngaøi coù tieáp tuïc ñöôøng höôùng cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ môû cöûa caùc chöùc vuï cao caáp cuûa Giaùo trieàu cho nhöõng ngöôøi khoâng coù thaùnh chöùc, nhö giaùo daân vaø phuï nöõ hay khoâng.
Moät vò cuõng saép ñeán tuoåi höu trí laø Ñöùc Hoàng y ngöôøi Canada Michael Czerny, Toång tröôûng "sieâu boä" veà Phaùt trieån Toaøn dieän Con ngöôøi. Tuy Ñöùc Hoàng y môùi laõnh ñaïo cô quan naøy chöa ñaày boán naêm, nhieäm kyø cuûa Ñöùc Hoàng y raát coù theå seõ keát thuùc muoän, nhaát laø khi ngaøi troøn 80 tuoåi vaøo ngaøy 18 thaùng Baûy naêm 2026. Moät öùng vieân saùng giaù cho vieäc keá nhieäm laø Ñöùc Hoàng y Fabio Baggio, ngöôøi YÙ 61 tuoåi, thuoäc Doøng Scalabrini, chuyeân veà muïc vuï di daân. Ñöùc Hoàng y ñaõ trình baøy tham luaän neàn taûng taïi coâng nghò Hoàng y môùi ñaây veà vieäc caûi toå Giaùo trieàu do Ñöùc Phanxicoâ thöïc hieän vaø ñöôïc xem laø ngöôøi coù trieån voïng thaêng tieán cao. Cho ñeán nay, Ñöùc Hoàng y chæ giöõ nhieäm vuï Phoù Toång thö kyù Boä Phaùt trieån nhaân baûn toaøn dieän, ñaëc traùch veà di daân. Caáp treân tröïc tieáp cuûa Ñöùc Hoàng y laø nöõ tu Alessandra Smerrili, Doøng con Ñöùc Meï Phuø Hoä (FMA), Toång thö kyù cuûa Boä naøy.
Keå töø khi Ñöùc Leâoâ XIV boå nhieäm Ñöùc Toång giaùm muïc Filippo Iannone, ngöôøi YÙ, Doøng Caùt Minh, 68 tuoåi, laøm Toång tröôûng Boä Giaùm muïc, hoài thaùng Möôøi naêm 2025, sau nhieàu naêm laøm Boä tröôûng Boä giaùo luaät, cho ñeán nay Boä naøy vaãn chöa coù Boä tröôûng thay theá. Vò Toång thö kyù boä naøy hieän taïi laø Ñöùc cha Juan Ignacio Arrieta thuoäc Opus Dei, ngöôøi Taây Ban Nha, seõ troøn 75 tuoåi vaøo ngaøy 10 thaùng Tö naêm 2026, khaû naêng keá nhieäm cuûa ngaøi raát thaáp. Raát coù theå laø Ñöùc cha Marco Mellino, 59 ngöôøi YÙ, seõ keá nhieäm. Ñöùc cha môùi ñöôïc Ñöùc Leâoâ XIV boå nhieäm laøm "Phoù Toång Thö kyù" vaøo cuoái thaùng Möôøi Moät naêm 2025. Döôùi trieàu ñaïi Ñöùc Phanxicoâ, ngaøi laø Toång thö kyù Hoäi ñoàng chín Hoàng y coá vaán, goïi laø K9, cuûa Ñöùc Thaùnh cha.
- Haïn tuoåi 70 daønh cho giaùo daân seõ ñöôïc aùp duïng vaøo thaùng Möôøi naêm 2026 ñoái vôùi vò Boä tröôûng Boä Truyeàn thoâng, laø oâng Paolo Ruffini. Moät soá nhaø quan saùt cho raèng Ñöùc Leâoâ XIV coù theå seõ keát hôïp vieäc thay ñoåi nhaân söï ôû vò trí ñöùng ñaàu vôùi nhöõng ñieàu chænh saâu roäng hôn, thaäm chí laø caûi toå cô caáu trong boä phaän truyeàn thoâng Vatican - moät trong nhöõng cô quan ñoâng nhaân söï vaø toán keùm nhaát, ñoàng thôøi ñang chòu aùp löïc thay ñoåi lieân tuïc do söï chuyeån bieán chung cuûa lónh vöïc truyeàn thoâng.
Hai vò trí quan troïng nhaát
Trong taát caû caùc quyeát ñònh nhaân söï seõ xaûy ra, coù hai quyeát ñònh ñöôïc xem laø ñaëc bieät mang tính ñònh höôùng. Tröôùc heát laø tröôøng hôïp cuûa Ñöùc Hoàng y Víctor Manuel Fernaùndez, 63 tuoåi ngöôøi Argentina, "nhaø tö töôûng thaàn hoïc chuû choát" döôùi trieàu Ñöùc Phanxicoâ. Treân cöông vò Toång tröôûng Boä Giaùo lyù Ñöùc tin, Ñöùc Hoàng y chòu traùch nhieäm veà ñöôøng höôùng thaàn hoïc - tín lyù caên baûn cuûa trieàu ñaïi Giaùo hoaøng. Xeùt veà tuoåi taùc cuõng nhö thôøi gian taïi nhieäm, Ñöùc Hoàng y chæ môùi ñöôïc Ñöùc Phanxicoâ môøi veà Roâma vaøo thaùng Chín naêm 2023, hieän chöa ñeán luùc phaûi thay theá theo thoâng leä.
Do ñoù, Ñöùc Leâoâ XIV coù theå seõ giöõ vò Hoàng y ngöôøi Argentina naøy laïi theâm moät thôøi gian - töông töï nhö caùch Ñöùc Phanxicoâ töøng laøm vôùi Hoàng y Gerhard Ludwig Mueller, duø hai vò coù laäp tröôøng thaàn hoïc raát khaùc nhau. Hieän ngöôøi ta vaãn chöa roõ möùc ñoä hoøa hôïp giöõa Ñöùc Leâoâ XIV vaø Hoàng y Fernaùndez trong caùc vaán ñeà giaùo huaán.
Taïi Coâng nghò Hoàng y ngaøy 07 thaùng Gieâng naêm 2026, Ñöùc Hoàng y Fernaùndez ñaõ kheùo leùo vöøa leân tieáng uûng hoä nhöõng thay ñoåi trong trieàu ñaïi môùi, vöøa baûo veä vieäc tieáp noái thoâng ñieäp coát loõi naêng ñoäng cuûa vò Giaùo hoaøng Myõ Latinh ñaàu tieân. Kieåu tö duy "vöøa - vöøa" naøy raát phuø hôïp vôùi caùch tieáp caän maø Ñöùc Leâoâ XIV ñang theo ñuoåi nhaèm haøn gaén caùc ñoái cöïc trong Giaùo hoäi.
Coù leõ coøn quan troïng hôn caû chöùc vuï Toång tröôûng Boä Giaùo lyù Ñöùc tin laø vò trí Quoác vuï khanh Toøa Thaùnh. Ngöôøi ñöông nhieäm Ñöùc Hoàng y Pietro Parolin, 71 tuoåi, laø moät trong nhöõng "laõo töôùng" cuûa Vatican. Töø ngaøy 15 thaùng Möôøi naêm 2013, nhaø ngoaïi giao tinh teá ñeán töø vuøng Veneto Baéc YÙ naøy ñaõ ñieàu haønh chính saùch ñoái ngoaïi cuûa Vatican vôùi caùc quoác gia vaø caùc Giaùo hoäi ñòa phöông. Thaønh töïu gaây tranh caõi nhaát cuûa Ñöùc Hoàng y - laø thoûa thuaän bí maät vôùi chính quyeàn Trung Quoác veà vieäc boå nhieäm giaùm muïc - döôøng nhö thöïc söï ñaõ goùp phaàn laøm dòu tình hình taïi quoác gia naøy, caû giöõa caùc phe phaùi trong Giaùo hoäi laãn giöõa Giaùo hoäi vaø Ñaûng Coäng saûn.
Neáu söùc khoûe oån ñònh, raát coù theå Ñöùc Hoàng y Parolin seõ hoaøn taát nhieäm kyø thöù ba, vaøo thaùng Möôøi naêm 2028. Trong boái caûnh theá giôùi ñang khuûng hoaûng ôû nhieàu nôi, moät nhaø ngoaïi giao daøy daïn kinh nghieäm vaø coù maïng löôùi töông quan nhö Ñöùc Hoàng y Parolin hieän ñöôïc xem laø voâ cuøng quyù giaù ñoái vôùi Ñöùc Giaùo hoaøng.
(Ludwig Ring-Eifel - KNA 25-1-2026)