Söù ñieäp ngaøy Theá giôùi Beänh nhaân naêm 2026
Loøng traéc aån cuûa ngöôøi Samaritanoâ:
yeâu thöông baèng caùch mang laáy noãi ñau cuûa ngöôøi khaùc
Söù ñieäp ngaøy Theá giôùi Beänh nhaân naêm 2026 - Loøng traéc aån cuûa ngöôøi Samaritanoâ: yeâu thöông baèng caùch mang laáy noãi ñau cuûa ngöôøi khaùc.
Baûn dòch cuûa Taâm Buøi & Lm. Pheâroâ Leâ Minh Haûi, OFM
(WHÑ 21-01-2026) - Vaøo thöù Ba, ngaøy 20 thaùng 01 naêm 2026, Vaên phoøng Baùo chí Toøa thaùnh ñaõ coâng boá söù ñieäp cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV nhaân ngaøy Theá giôùi Beänh nhaân 2026, vôùi töïa ñeà "Loøng traéc aån cuûa ngöôøi Samaritanoâ: yeâu thöông baèng caùch mang laáy noãi ñau cuûa ngöôøi khaùc". Trong söù ñieäp naøy, Ñöùc Thaùnh Cha laáy duï ngoân Ngöôøi Samaritanoâ nhaân haäu laøm hình aûnh trung taâm cuûa ñöùc aùi Kitoâ giaùo, nhaán maïnh raèng yeâu thöông ñích thöïc laø döøng laïi, ñeán gaàn vaø chaêm soùc nhöõng ai ñang ñau khoå. Loøng traéc aån khoâng chæ laø moät caûm xuùc, nhöng phaûi ñöôïc theå hieän qua nhöõng haønh ñoäng cuï theå vaø söï daán thaân chia seû, ñaëc bieät ñoái vôùi caùc beänh nhaân.
Sau ñaây laø baûn dòch Vieät ngöõ cuûa UÛy ban Phaùt trieån Con ngöôøi Toaøn dieän tröïc thuoäc Hoäi ñoàng Giaùm muïc Vieät Nam:
Söù ñieäp cuûa Ñöùc Thaùnh Cha Leâoâ XIV
Cho Ngaøy Theá giôùi Beänh nhaân laàn thöù 34
Ngaøy 11 thaùng 02 naêm 2026
Loøng traéc aån cuûa ngöôøi Samaritanoâ:
yeâu thöông baèng caùch mang laáy noãi ñau cuûa ngöôøi khaùc
Anh chò em thaân meán,
Ngaøy Theá giôùi Beänh nhaân laàn thöù 34 seõ ñöôïc cöû haønh troïng theå taïi Chiclayo, Peru, vaøo ngaøy 11 thaùng 02 naêm 2026. Nhaân dòp naøy, toâi xin môøi anh chò em cuøng suy nieäm veà hình aûnh ngöôøi Samaritanoâ nhaân haäu moät laàn nöõa, bôûi vì hình töôïng aáy luoân mang tính thôøi söï vaø thieát yeáu trong vieäc taùi khaùm phaù veû ñeïp cuûa ñöùc aùi vaø chieàu kích xaõ hoäi cuûa loøng traéc aån. Suy nieäm naøy coøn höôùng söï chuù yù cuûa chuùng ta ñeán nhöõng ngöôøi ngheøo khoù vaø taát caû nhöõng ai ñang ñau khoå, ñaëc bieät laø caùc beänh nhaân.
Taát caû chuùng ta ñeàu quen thuoäc vôùi trình thuaät ñaày xuùc ñoäng ñöôïc ghi laïi trong Tin möøng theo Thaùnh Luca (x. Lc 10,25-37). Chuùa Gieâsu ñaõ ñaùp laïi caâu hoûi cuûa moät nhaø thoâng luaät baèng caâu chuyeän sau ñaây, khi oâng ta hoûi Ngaøi raèng ai laø ngöôøi thaân caän maø oâng phaûi yeâu meán, moät ngöôøi kia ñang treân ñöôøng töø Gieârusalem xuoáng Gieâricoâ thì bò cöôùp taán coâng vaø bò boû maëc gaàn cheát. Trong khi moät tö teá vaø moät thaày Leâvi ñi ngang qua maø khoâng döøng laïi, thì moät ngöôøi Samaritanoâ ñaõ chaïnh loøng thöông, baêng boù veát thöông cho naïn nhaân, ñöa oâng ñeán quaùn troï vaø lo lieäu vieäc chaêm soùc. Toâi ñaõ choïn suy nieäm ñoaïn Thaùnh kinh naøy döôùi aùnh saùng cuûa Thoâng ñieäp Fratelli tutti do vò tieàn nhieäm ñaùng kính cuûa toâi laø Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ ban haønh. Taïi ñoù, loøng traéc aån vaø xoùt thöông ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñang thieáu thoán khoâng bò thu heïp trong noã löïc caù nhaân ñôn leû, nhöng ñöôïc thöïc hieän qua caùc moái töông quan: vôùi anh chò em cuûa chuùng ta ñang caàn giuùp ñôõ, vôùi nhöõng ngöôøi chaêm soùc hoï, vaø sau cuøng laø vôùi Thieân Chuùa, Ñaáng ban cho chuùng ta tình yeâu cuûa Ngaøi.
1. AÂn ban cuûa cuoäc gaëp gôõ: nieàm vui khi trao ban söï gaàn guõi vaø hieän dieän
Chuùng ta ñang soáng chìm ngaäp trong moät neàn vaên hoùa cuûa toác ñoä, tính töùc thôøi vaø söï voäi vaõ - moät neàn vaên hoùa cuûa "loaïi boû" vaø döûng döng, khieán chuùng ta khoâng theå döøng laïi treân ñöôøng ñi ñeå ñeán gaàn vaø nhaän ra nhöõng nhu caàu cuõng nhö noãi ñau khoå ñang bao quanh mình. Trong duï ngoân, khi thaáy ngöôøi bò thöông, ngöôøi Samaritanoâ ñaõ khoâng "ñi ngang qua". Traùi laïi, oâng nhìn ngöôøi aáy baèng moät caùi nhìn côûi môû vaø ñaày quan taâm- chính laø caùi nhìn cuûa Chuùa Gieâsu - vaø caùi nhìn ñoù ñaõ daãn oâng ñeán haønh ñoäng vôùi söï gaàn guõi mang tính nhaân baûn vaø ñaày loøng traéc aån. Ngöôøi Samari ñaõ "döøng laïi, ñeán beân vaø ñích thaân ra tay baêng boù cho naïn nhaân, laïi coøn boû tieàn tuùi chi traû cho vieäc chaêm soùc ngöôøi aáy#[treân heát] oâng ñaõ daønh thôøi gian cho ngöôøi aáy."[1] Chuùa Gieâsu khoâng chæ daïy chuùng ta ai laø ngöôøi thaân caän cuûa mình, maø ñuùng hôn laø daïy chuùng ta laøm theá naøo ñeå trôû thaønh ngöôøi thaân caän; noùi caùch khaùc, laøm sao chuùng ta coù theå ñeán gaàn ngöôøi khaùc.[2] Theo nghóa naøy, chuùng ta coù theå cuøng Thaùnh Augustinoâ khaúng ñònh raèng Chuùa khoâng coù yù cho chuùng ta bieát ai laø ngöôøi thaân caän cuûa ngöôøi aáy, nhöng laø ngöôøi aáy phaûi trôû thaønh ngöôøi thaân caän cuûa ai. Thaät vaäy, khoâng ai thöïc söï laø ngöôøi thaân caän neáu khoâng töï do ñeán gaàn ngöôøi khaùc. Do ñoù, chính ngöôøi ñaõ toû loøng thöông xoùt môùi laø ngöôøi trôû neân thaân caän.[3]
Tình yeâu khoâng bao giôø laø thuï ñoäng; tình yeâu ñi ra ñeå gaëp gôõ ngöôøi khaùc. Vieäc trôû thaønh ngöôøi thaân caän khoâng ñöôïc quyeát ñònh bôûi söï gaàn guõi veà theå lyù hay ñòa vò xaõ hoäi, nhöng bôûi quyeát ñònh yeâu thöông. Chính vì theá, caùc Kitoâ höõu trôû thaønh ngöôøi thaân caän cuûa nhöõng ngöôøi ñau khoå, theo göông Ñöùc Kitoâ, Ngöôøi Samaritanoâ ñích thöïc mang baûn tính Thieân Chuùa, Ñaáng ñaõ ñeán gaàn nhaân loaïi bò thöông tích. Ñaây khoâng phaûi chæ laø nhöõng cöû chæ baùc aùi mang tính töø thieän, nhöng laø nhöõng daáu chæ qua ñoù chuùng ta nhaän ra raèng vieäc tham döï caùch caù vò vaøo noãi ñau khoå cuûa ngöôøi khaùc bao goàm vieäc hieán taëng chính baûn thaân mình. Ñieàu naøy coù nghóa laø vöôït leân treân vieäc chæ ñôn thuaàn ñaùp öùng caùc nhu caàu, ñeå chính con ngöôøi cuûa chuùng ta trôû thaønh moät phaàn cuûa quaø taëng.[4]Daïng thöùc ñöùc aùi naøy taát yeáu ñöôïc nuoâi döôõng bôûi cuoäc gaëp gôõ vôùi Ñöùc Kitoâ, Ñaáng ñaõ hieán mình cho chuùng ta vì yeâu thöông. Thaùnh Phanxicoâ ñaõ dieãn taû ñieàu naøy thaät ñeïp khinoùi veà cuoäc gaëp gôõ cuûa ngaøi vôùi nhöõng ngöôøi phong cuøi, ngaøi noùi: "Chính Chuùa ñaõ daãn toâi ñeán vôùi hoï,"[5] bôûi vì nôi hoï, ngaøi ñaõ khaùm phaù ra nieàm vui ngoït ngaøo cuûa tình yeâu thöông.
AÂn ban cuûa cuoäc gaëp gôõ tuoân chaûy töø söï hieäp thoâng cuûa chuùng ta vôùi Chuùa Gieâsu Kitoâ. Chuùng ta nhaän bieát Ngaøi laø ngöôøi Samaritanoâ nhaân haäu ñaõ mang ñeán cho chuùng ta ôn cöùu ñoä ñôøi ñôøi, vaø chuùng ta laøm cho Ngaøi hieän dieän moãi khi chuùng ta vöôn tôùi moät ngöôøi anh chò em bò toån thöông. Thaùnh Ambroâsioâ noùi: "Vì khoâng ai thöïc söï laø ngöôøi thaân caän cuûa chuùng ta hôn Ñaáng ñaõ chöõa laønh caùc veát thöông cuûa chuùng ta, neân chuùng ta haõy yeâu meán Ngöôøi nhö Chuùa vaø cuõng nhö ngöôøi thaân caän; bôûi leõ khoâng gì gaàn guõi hôn laø ñaàu vôùi caùc chi theå. Chuùng ta cuõng haõy yeâu meán nhöõng ai baét chöôùc Ñöùc Kitoâ; haõy yeâu meán nhöõng ngöôøi phaûi chòu ñau khoå do söï ngheøo tuùng cuûa ngöôøi khaùc, vì söï hieäp nhaát cuûa Thaân Theå."[6] "Trôû neân moät trong Ñaáng Duy Nhaát" - thoâng qua söï gaàn guõi, hieän dieän, vaø tình yeâu ñaõ laõnh nhaän vaø ñöôïc seû chia - chính laø nieàm vui, nhö Thaùnh Phanxicoâ, trong söï ngoït ngaøo cuûa vieäc ñaõ gaëp gôõ chính Chuùa.
2. Söù maïng chung trong vieäc chaêm soùc caùc beänh nhaân
Thaùnh Luca tieáp tuïc thuaät laïi raèng ngöôøi Samaritanoâ "ñaõ chaïnh loøng thöông." Loøng traéc aån, theo nghóa naøy, haøm chöùa moät xuùc ñoäng saâu xa thuùc baùch chuùng ta haønh ñoäng. Ñoù laø moät caûm xuùc phaùt xuaát töø beân trong vaø daãn ñeán moät söï ñaùp traû daán thaân tröôùc noãi ñau khoå cuûa ngöôøi khaùc. Trong duï ngoân naøy, loøng traéc aån laø ñaëc tính xaùc ñònh cuûa tình yeâu thöông naêng ñoäng; noù khoâng mang tính lyù thuyeát cuõng khoâng chæ laø caûm tính, nhöng bieåu loä qua nhöõng cöû chæ cuï theå. Ngöôøi Samaritanoâ ñaõ ñeán gaàn, chaêm soùc caùc veát thöông, ñaûm nhaän traùch nhieäm vaø lo lieäu vieäc chaêm nom. Ñaùng chuù yù laø oâng khoâng haønh ñoäng moät mình: "Ngöôøi Samaritanoâ ñaõ tìm ñöôïc moät chuû nhaø troï coù theå chaêm soùc cho naïn nhaân, vaø chuùng ta cuõng ñöôïc môøi goïi hieäp nhaát nhö moät gia ñình, maïnh meõ hôn toång soá nhöõng caù nhaân ñôn leû."[7]Trong kinh nghieäm cuûa toâi vôùi tö caùch laø moät nhaø truyeàn giaùo vaø giaùm muïc taïi Peru, toâi ñaõ taän maét chöùng kieán nhieàu ngöôøi theå hieän loøng xoùt thöông vaø traéc aån theo tinh thaàn cuûa ngöôøi Samaritanoâ vaø chuû quaùn troï. Caùc thaønh vieân gia ñình, haøng xoùm, nhaân vieân y teá, nhöõng ngöôøi daán thaân trong muïc vuï chaêm soùc beänh nhaân, vaø nhieàu ngöôøi khaùc nöõa ñaõ döøng laïi treân ñöôøng ñi ñeå ñeán gaàn, chöõa laønh, naâng ñôõ vaø ñoàng haønh vôùi nhöõng ai ñang caàn ñeán. Baèng caùch chia seû nhöõng gì mình coù, hoï mang laïi cho loøng traéc aån moät chieàu kích xaõ hoäi. Kinh nghieäm naøy, dieãn ra trong moät maïng löôùi caùc moái töông quan, vöôït leân treân söï daán thaân thuaàn tuùy caù nhaân. Vì lyù do ñoù, trong Toâng huaán Dilexi Te, toâi ñaõ noùi ñeán vieäc chaêm soùc caùc beänh nhaân khoâng chæ nhö moät "phaàn quan troïng" thuoäc söù maïng Giaùo hoäi, maø nhö moät "haønh ñoäng mang tính Giaùo hoäi" ñích thöïc (soá 49). Toâi ñaõ trích daãn Thaùnh Cyprianoâ ñeå minh hoïa caùch thöùc maø chieàu kích naøy trôû thaønh thöôùc ño söùc khoûe cuûa moät xaõ hoäi: "Côn ñaïi dòch naøy, ñöôïc thaáy raát khuûng khieáp vaø ñaày cheát choùc, ñaõ thaåm ñònh söï coâng chính cuûa moãi ngöôøi, vaø thaêm doø loøng ngöôøi, ñeå xem lieäu ngöôøi khoûe maïnh coù phuïc vuï ngöôøi beänh hay khoâng; lieäu nhöõng ngöôøi thaân cuûa nhau coù yeâu thöông nhau chaân thaønh hay khoâng; lieäu caùc ngöôøi chuû coù thöông xoùt nhöõng gia nhaân oám ñau cuûa mình hay khoâng; lieäu caùc baùc só coù quyeát khoâng boû rôi nhöõng beänh nhaân ñang caàu xin söï giuùp ñôõ hay khoâng."[8]
"Trôû neân moät trong Ñaáng duy nhaát" coù nghóa laø thöïc söï nhaän ra raèng chuùng ta laø nhöõng chi theå cuûa moät Thaân Theå duy nhaát, Thaân Theå mang loøng traéc aån cuûa Chuùa ñeán vôùi noãi ñau khoå cuûa moïi ngöôøi, moãi ngöôøi theo ôn goïi rieâng cuûa mình.[9] Hôn nöõa, noãi ñau khoå thuùc ñaåy chuùng ta ñeán vôùi loøng traéc aån khoâng phaûi laø noãi ñau cuûa moät ngöôøi xa laï; ñoù laø noãi ñau cuûa moät chi theå trong chính Thaân Theå cuûa chuùng ta, maø Ñöùc Kitoâ laø Ñaàu truyeàn leänh cho chuùng ta phaûi chaêm soùc, vì ích chung cuûa taát caû moïi ngöôøi. Theo nghóa naøy, vieäc phuïc vuï cuûa chuùng ta ñöôïc ñoàng hoùa vôùi chính cuoäc khoå naïn cuûa Ñöùc Kitoâ vaø seõ thuùc ñaåy vieäc hoaøn taát lôøi caàu nguyeän cuûa Ñaáng Cöùu Ñoä cho söï hieäp nhaát cuûa moïi ngöôøi khi ñöôïc daâng hieán trong tinh thaàn Kitoâ giaùo.[10]
3. Luoân ñöôïc thuùc ñaåy bôûi tình yeâu daønh cho Thieân Chuùa, ñeå gaëp gôõ chính mình vaø ngöôøi thaân caän
Trong ñieàu raên keùp: "Ngöôi phaûi yeâu meán Ñöùc Chuùa, Thieân Chuùa cuûa ngöôi, heát loøng, heát linh hoàn, heát söùc löïc vaø heát trí khoân ngöôi, vaø yeâu meán ngöôøi thaân caän nhö chính mình" (Lc 10,27), chuùng ta nhaän ra tính öu tieân cuûa tình yeâu ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø nhöõng heä quaû tröïc tieáp cuûa tình yeâu aáy ñoái vôùi moïi chieàu kích cuûa tình yeâu vaø caùc moái töông quan nhaân loaïi. "Tình yeâu ñoái vôùi tha nhaân laø baèng chöùng höõu hình cho thaáy söï chaân thöïc cuûa tình yeâu chuùng ta daønh cho Thieân Chuùa, nhö thaùnh Toâng ñoà Gioan chöùng thöïc: Chöa ai thaáy Thieân Chuùa bao giôø. Neáu chuùng ta yeâu thöông nhau, thì Thieân Chuùa ôû laïi trong chuùng ta, vaø tình yeâu cuûa Ngaøi nôi chuùng ta môùi neân hoaøn haûo# Thieân Chuùa laø tình yeâu, ai ôû laïi trong tình yeâu thì ôû laïi trong Thieân Chuùa, vaø Thieân Chuùa ôû laïi trong ngöôøi aáy" (1Ga 4,12-16).[11] Maëc duø ñoái töôïng cuûa tình yeâu naøy khaùc nhau - Thieân Chuùa, ngöôøi thaân caän vaø chính mình - vaø coù theå ñöôïc hieåu nhö nhöõng caùch theá dieãn taû tình yeâu khaùc bieät, nhöng veà neàn taûng, chuùng khoâng theå taùch rôøi nhau.[12] Tính öu vieät cuûa tình yeâu Thieân Chuùa nguï yù raèng haønh ñoäng cuûa con ngöôøi khoâng ñöôïc thöïc hieän vì tö lôïi hay phaàn thöôûng, nhöng nhö söï bieåu loä cuûa moät tình yeâu vöôït leân treân caùc chuaån möïc nghi leã vaø ñöôïc dieãn taû trong vieäc thôø phöôïng ñích thöïc. Phuïc vuï ngöôøi thaân caän chính laø yeâu meán Thieân Chuùa baèng haønh ñoäng.[13]
Caùch nhìn naøy cuõng giuùp chuùng ta naém baét yù nghóa ñích thöïc cuûa vieäc yeâu meán chính mình. Ñieàu ñoù coù nghóa laø gaït boû moïi noã löïc ñaët neàn taûng cho loøng töï troïng hay yù thöùc veà phaåm giaù cuûa mình treân nhöõng khuoân maãu traàn theá - chaúng haïn nhö thaønh coâng, söï nghieäp, ñòa vò hay xuaát thaân gia ñình[14]- vaø tìm laïi vò trí ñuùng ñaén cuûa mình tröôùc maët Thieân Chuùa vaø ngöôøi thaân caän. Ñöùc Beâneâñictoâ XVI nhaän xeùt: "vôùi tö caùch laø moät höõu theå thieâng lieâng, con ngöôøi ñöôïc xaùc ñònh qua caùc moái töông quan lieân vò. Caøng soáng nhöõng moái töông quan aáy moät caùch ñích thöïc, thì caên tính caù vò cuûa hoï caøng tröôûng thaønh. Con ngöôøi khoâng xaùc laäp giaù trò cuûa mình baèng söï coâ laäp, nhöng baèng caùch ñaët mình trong töông quan vôùi ngöôøi khaùc vaø vôùi Thieân Chuùa."[15]
Anh chò em thaân meán, "phöông thuoác ñích thöïc chöõa laønh nhöõng veát thöông cuûa nhaân loaïi laø moät loái soáng döïa treân tình yeâu thöông huynh ñeä, coù coäi reã trong tình yeâu Thieân Chuùa."[16]Toâi chaân thaønh öôùc mong raèng loái soáng Kitoâ höõu cuûa chuùng ta luoân phaûn chieáu tinh thaàn huynh ñeä, tinh thaàn "Samaritanoâ" aáy - moät tinh thaàn bieát ñoùn nhaän, can ñaûm, daán thaân vaø naâng ñôõ, ñöôïc caém reã trong söï hieäp thoâng cuûa chuùng ta vôùi Thieân Chuùa vaø trong ñöùc tin vaøo Chuùa Gieâsu Kitoâ. Ñöôïc hun ñuùc bôûi tình yeâu thaàn linh naøy, chaéc chaén chuùng ta seõ coù theå hieán trao chính mình vì ích lôïi cuûa taát caû nhöõng ai ñang ñau khoå, ñaëc bieät laø nhöõng anh chò em beänh taät, cao nieân hay ñang chòu thöû thaùch.
Chuùng ta haõy daâng lôøi caàu nguyeän leân Ñöùc Trinh nöõ Maria, Ñaáng Baûo trôï caùc Beänh nhaân, xin Meï trôï giuùp taát caû nhöõng ai ñang ñau khoå vaø caàn ñeán loøng traéc aån, söï an uûi vaø moät söï laéng nghe caûm thoâng. Chuùng ta haõy tìm kieám söï chuyeån caàu cuûa Meï vôùi lôøi nguyeän coå kính naøy, voán ñaõ ñöôïc caùc gia ñình khaån caàu cho nhöõng ngöôøi ñang soáng trong beänh taät vaø ñau ñôùn:
Laïy Meï hieàn dòu, xin ñöøng lìa xa con.
Xin ñöøng ngoaûnh maët laøm ngô con.
Xin ñoàng haønh vôùi con trong moïi giaây phuùt
vaø ñöøng bao giôø ñeå con coâ ñôn.
Laïy Meï laø Ngöôøi Meï ñích thöïc
haèng che chôû con,
xin Meï caàu xin cho con
ñöôïc höôûng phuùc laønh cuûa Chuùa Cha,
Chuùa Con vaø Chuùa Thaùnh Thaàn.
Toâi aân caàn ban Pheùp laønh Toøa thaùnh cho taát caû caùc beänh nhaân, cho gia ñình cuûa hoï vaø cho nhöõng ngöôøi chaêm soùc hoï, caû caùc nhaân vieân y teá laãn nhöõng ngöôøi laøm coâng taùc muïc vuï, vaø caùch rieâng cho taát caû nhöõng ai tham döï Ngaøy Theá giôùi Beänh nhaân naøy.
Taïi Vatican, ngaøy 13 thaùng 01 naêm 2026
Giaùo Hoaøng Leâoâ XIV
Chuyeån ngöõ: Taâm Buøi vaø Pheâroâ Leâ Minh Haûi, OFM
Hieäu ñính: UÛy ban Phaùt trieån Con ngöôøi Toaøn dieän
Chuyeån ngöõ töø: vatican.va
- - - - - - - - - - - - - - -
[1] Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ, Thoâng ñieäp Fratelli tutti (ngaøy 03.10.2020), soá 63.
[2] X. ibid., caùc soá 80-82.
[3] X. Thaùnh Augustinoâ, Baøi giaûng 171, 2; 179/A, 7.
[4] X. Ñöùc Giaùo hoaøng Beâneâñictoâ XVI, Thoâng ñieäp Deus Caritas Est (ngaøy 25.12.2005), soá 34; thaùnh Gioan Phaoloâ II, Toâng thö Salvifici Doloris (ngaøy 11.02.1984), soá 28.
[5] Thaùnh Phanxicoâ Assisi, Di chuùc, 2: Fonti Francescane, 110.
[6] Thaùnh Ambroâsioâ, Khaûo luaän veà Tin Möøng theo thaùnh Luca, VII, 84.
[7] Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ, Thoâng ñieäp Fratelli tutti (ngaøy 03.10.2020), soá 78.
[8] Thaùnh Cyprianoâ, De mortalitate, 16.
[9] X. Thaùnh Gioan Phaoloâ II, Toâng thö Salvifici Doloris (ngaøy 11.02.1984), soá 24.
[10] X. ibid., soá 31.
[11] Toâng huaán Dilexi Te (ngaøy 04.10.2025), soá 26.
[12] X. ibid.
[13] X. Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ, Thoâng ñieäp Fratelli tutti (ngaøy 03.10.2020), soá 79.
[14] X. ibid., soá 101.
[15] Ñöùc Giaùo hoaøng Beâneâñictoâ XVI, Thoâng ñieäp Caritas in Veritate (ngaøy 29.6.2009), soá 53.
[16] Ñöùc Phanxicoâ, Söù ñieäp göûi nhöõng ngöôøi tham döï Ñaïi hoäi Giôùi treû Theá giôùi laàn thöù 33 (MLADIFEST), Medjugorje, töø ngaøy 1-6 thaùng 8 naêm 2022 (ngaøy 16.7.2022).