Thaûm traïng daân tò naïn
Coäng hoøa Daân chuû Congo taïi Burundi
Thaûm traïng daân tò naïn Coäng hoøa Daân chuû Congo taïi Burundi.
Phuùc Nhaïc
Kivu (RVA News 19-01-2026) - Trong buoåi ñoïc kinh Truyeàn tin, tröa Chuùa nhaät, ngaøy 18 thaùng Gieâng naêm 2026, Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV ñaõ keâu goïi giuùp ñôõ nhöõng ngöôøi daân Coäng hoøa Daân chuû Congo ôû mieàn Kivu, maïn ñoâng nöôùc naøy, phaûi tò naïn sang nöôùc Burundi laùng gieàng vaø ñang soáng trong cuøng cöïc.
Trong cuoäc phoûng vaán daønh cho haõng tin Fides cuûa Boä Loan baùo Tin möøng, cha Maria Pulcini, thöøa sai ngöôøi YÙ thuoäc Doøng Thaùnh Xavie hoaït ñoäng töø naêm 1978 taïi Burundi ñaõ baùo ñoäng veà thaûm traïng cuûa daân Congo tò naïn.
Taïi moät soá traïi tò naïn, moïi thöù ñeàu thieáu thoán, vaø caùc beänh nhö dòch taû ñang gieát cheát raát nhieàu ngöôøi. Theo cha Pulcini, döôøng nhö khoâng ai thöïc söï quan taâm ñeán vieäc cuoäc noäi chieán ñang thieâu ñoát Coäng hoøa Daân chuû Congo - ñaëc bieät laø tænh Baéc Kivu, giaøu taøi nguyeân thieân nhieân chieán löôïc nhö coltan, vaøng, kim cöông, thieác vaø tungsten - ngoaøi vieäc gaây ra haøng ngaøn naïn nhaân, coøn ñang ñaåy haøng traêm ngaøn ngöôøi rôøi boû ñaát nöôùc chaâu Phi naøy ñeå tìm nôi truù aån taïi Burundi laùng gieàng ngheøo khoù. Taïi ñaây, trong caùc traïi tò naïn nôi haøng ngaøn ngöôøi chen chuùc, ngöôøi ta ñang cheát vì ñoùi, laïnh vaø kieät söùc.
ÔÛ Congo, phieán quaân M23 ñang giao chieán ñaãm maùu vôùi quaân ñoäi Congo vaø hoï ñaõ chieám toaøn boä khu vöïc Uvira vôùi söï taøn baïo chöa töøng thaáy, tình hình caøng trôû neân toài teä hôn.
Cha Pulcini noùi: "Laøn soùng haøng ngaøn ngöôøi tò naïn baét ñaàu töø ngaøy 10 thaùng Möôøi Hai naêm 2025. Ngay töø ñaàu ñaõ öôùc tính coù hôn 200,000 ngöôøi, nhieàu ngöôøi trong soá hoï hieän ñang soáng taïi caùc traïi tieáp nhaän khaù lôùn: moät ôû tænh Ruyigi vaø moät ôû khu Rumonge, beân bôø hoà Tanganyika.
Chính taïi hai khu traïi ñöôïc döïng leân baèng leàu taïm, goã vuïn vaø toân pheá lieäu naøy maø ñòa nguïc ñang hieän höõu. Toâi môùi noùi chuyeän, vaøo hoâm kia, vôùi Giaùm ñoác Caritas Burundi, ngöôøi ñaõ xaùc nhaän vôùi toâi moät tin khuûng khieáp: gaàn ñaây, taïi traïi Ruyigi ñaõ coù hôn 60 ca töû vong, nhieàu ngöôøi trong soá ñoù do dòch taû. Vaø ôû ñoù, cuõng nhö taïi Rumonge, moïi thöù ñeàu thieáu thoán, nhö: nöôùc, thöïc phaåm, quaàn aùo. Caùc beänh taät thì lan traøn."
Gioït nöôùc giöõa ñaïi döông
Muøa möa döõ doäi vaø caùi laïnh chæ laøm gia taêng theâm ruûi ro: nhöõng chieác leàu nôi ngöôøi daân soáng thöôøng bieán thaønh moà choân, vì nöôùc luõ vaø buøn ñaát coù theå vuøi laáp hoï, vaø khi ñieàu ñoù xaûy ra, khoâng ai coù khaû naêng cöùu hoï ra. Chæ coøn laïi moät vaøi toå chöùc quoác teá, trong ñoù coù Caritas, coá gaéng mang ñeán caùc nhu yeáu phaåm vaø thuoác men. Khi khoâng theå phaân phaùt caùc goùi sinh toàn, hoï trao cho moãi ngöôøi tò naïn 36,000 franc ñòa phöông, töông ñöông khoaûng 7 euro - moät gioït nöôùc giöõa ñaïi döông, nhaát laø khi trong boái caûnh taøn taï aáy gaàn nhö khoâng theå mua ñöôïc thöù gì.
Caàn vieän trôï khaån caáp
Giôø ñaây, khi bieân giôùi giöõa Coäng hoøa Daân chuû Congo, Burundi vaø Rwanda ñaõ bò ñoùng, vieän trôï chæ coù theå ñi qua Tanzania, vôùi haønh trình keùo daøi nhieàu ngaøy vaø ñaày ruûi ro. Maëc duø "soá tieàn haøng trieäu ñoâ la do Lieân Hieäp Quoác phaân boå vaãn chöa ñeán nôi," cha Pulcini thöøa nhaän, Burundi - nôi 70% daân soá soáng döôùi ngöôõng ngheøo ñoùi vaø chòu caûnh suy dinh döôõng maõn tính - ñaõ "khoâng quay löng laïi maø thöïc hieän moät noã löïc nhaân ñaïo chöa töøng coù: nhöõng ngöôøi tò naïn khoâng theå quay veà Congo vaø khoâng ôû trong traïi ñaõ ñöôïc caùc gia ñình Burundi ñoùn nhaän." Ban ñaàu, trong daân chuùng coù noãi sôï veà khaû naêng caùc phaàn töû M23 xaâm nhaäp, nhöng sau ñoù tinh thaàn nhaân ñaïo vaø loøng hieáu khaùch ñaõ thaéng theá.
Giaùo hoäi tuyeán ñaàu
Töông töï nhö vaäy, Giaùo hoäi ñòa phöông vaø caùc doøng tu trong vaø ngoaøi nöôùc ñaõ khoâng ngoaûnh maët laøm ngô, duø hoï ñang trong tình traïng thieáu thoán taøi chính nghieâm troïng. Caùc giaùo xöù thaäm chí ñaõ môû cöûa ñoùn tieáp. Ngaøy 30 thaùng Gieâng tôùi ñaây, trong Toång Giaùo phaän Bujumbura, toaøn theå coäng ñoaøn Giaùo hoäi seõ tham döï moät kyø tónh taâm, trong ñoù seõ quyeân goùp vieän trôï nhaân ñaïo vaø tieàn baïc ñeå trao cho caùc traïi tò naïn.
Tuy nhieân, ñòa nguïc Congo taïi Uvira coøn toài teä hôn. Thaønh phoá naèm trong tay daân quaân M23, caùch thuû ñoâ Bujumbura cuûa Burundi 26 km, tröôùc cuoäc taán coâng töøng ñöôïc xem laø cöûa ngoõ thöông maïi quan troïng giöõa hai nöôùc. Giôø ñaây khoâng coøn gì nöõa: chæ coøn taøn phaù, ñoå naùt vaø caùi cheát. Taïi ñaây, moät coäng ñoaøn caùc tu só Saverian khaùc ñang coá gaéng soáng soùt, nhöõng ngöôøi maø cha Pulcini goïi ñieän moãi ngaøy. "Hoï keå cho toâi nhöõng gì ñaõ vaø ñang xaûy ra: tieáng suùng, bom ñaïn, ngöôøi ta chaïy troán, vaø cheát! Nhöõng ngaøy gaàn ñaây, tình hình coù veû laéng dòu ñoâi chuùt. Khi coù theå, caùc anh em ra ngoaøi vaø coá gaéng gaëp gôõ ngöôøi daân. Nhöng noãi sôï vaãn raát lôùn: nhoùm M23 noùi raèng hoï ñaõ ruùt lui, nhöng ñieàu ñoù khoâng ñuùng."
Ngay taïi Uvira cuõng ñang cheát
Taïi ñaây, cuõng nhö trong caùc traïi tò naïn ôû Burundi, khoâng coøn gì ñeå aên. Ngöôøi ta cheát ñoùi khaép thaønh phoá. Nhöng thöù gieát cheát con ngöôøi khoâng chæ laø thieáu löông thöïc. Ñoù coøn laø söï vaéng boùng cuûa nhaân tính, thöù huûy dieät linh hoàn vaø nieàm hy voïng. Cha Pulcini keå moät ví duï gaàn ñaây lieân quan ñeán moät trong ba tu só ôû Uvira (hai ngöôøi YÙ vaø moät ngöôøi Mexico): "Hai tuaàn tröôùc, meï cuûa tu só Mexico qua ñôøi, vaø anh muoán trôû veà queâ nhaø ñeå döï tang leã. Sau khi coù ñuû giaáy pheùp, caùc tu só ôû Uvira döï ñònh ñöa anh ñeán bieân giôùi Burundi, nôi toâi seõ ñoùn anh, ñöa ra saân bay vaø cho anh leân chuyeán bay veà Mexico." Nhöng beân kia bieân giôùi, baát ngôø moïi thöù ñoå vôõ: "Trong khi toâi ñang cuøng vôùi caùc binh só Burundi, nhöõng ngöôøi leõ ra seõ giuùp toâi, toâi ñöôïc baùo raèng phía beân kia ñaõ ñoåi yù. Khoâng theå laøm gì ñöôïc nöõa. Ngaên caûn moät ngöôøi khoâng cho hoï noùi lôøi vónh bieät cuoái cuøng vôùi cha meï mình laø moät haønh ñoäng voâ cuøng voâ nhaân ñaïo." Moät chi tieát nhoû nhöng mang tính caûnh baùo nghieâm troïng, cho thaáy xung ñoät ñaõ böôùc sang moät giai ñoaïn môùi, nguy hieåm hôn, nôi maø giôø ñaây moïi ñieàu ñeàu coù theå xaûy ra.
(Vatican News, Fides 16, 18-1-2026)