Cac thanh cong cua viec

dung cac te bao goc trng thanh

e cha benh

 

Cac thanh cong cua viec dung cac te bao goc trng thanh e cha benh.

Cac te bao goc trng thanh va cac tien bo trong viec cha tr cac benh nan y.

Roma (Avvenire 9-1-2011) - Trong nam 2010 the gii y khoa a ghi nhan mot so thanh qua lien quan ti viec s dung cac te bao goc trng thanh e cha tr mot so benh nan y. Mac du con ang rat than trong, nhng cac nha nghien cu a bat au ap dung cho con ngi, sau thi gian th nghiem tren suc vat.

Kha the ve ban o cac he di truyen "genom" rieng re m ng cho mot loai "y khoa nhan cach hoa", trong khi viec tr lieu di truyen bat au c trai rong ra cho ca cac chng benh khac na.

Trc het can phai xac nh y ngha cua mot vai t vng lien quan ti cac te bao goc. Cac te bao goc la cac te bao khong chuyen biet co the bien oi trong bat c loai te bao nao khac cua c the con ngi. T tnh trang "khi au" khong co nhiem vu chuyen biet o, chung se tr thanh khac nhau trong nhieu cach thc. Chung c goi la cac "te bao goc toan nang - totipotenti", khi chung co the sinh ra cac te bao cua toan mot c phan. Chung c goi la cac "te bao goc a nang - multipotenti", khi co the bien thanh nhieu loai te bao khac nhau. Chung c goi la cac "te bao goc oc nang - unipotenti", khi ch lam nay sinh ra mot loai te bao xac nh.

Cac te bao goc phoi thai la cac te bao toan nang, lam thanh phoi thai trong cac giai oan phat trien au tien cua no.

Cac te bao goc trng thanh hay cac te bao cua c the la nhng te bao a nang va oc nang, c tm thay trong cac mo cua c phan trng thanh hay trong mau cua cuong ron.

Cac te bao goc trng thanh "tai nh hng" la cac te bao giong cac te bao cua phoi thai, nhng c lay t cac te bao goc trng thanh c tai nh hng tren bnh dien di truyen e tr lai tnh trang ban au.

Viec tai nh hng nay theo tien trnh sau ay. Trc het cac te bao goc trng thanh a nang c lay t cac te bao trng thanh khac nhau cua chnh cac benh nhan, qua mot tien trnh goi la chng trnh "tai hoach nh di truyen". Cac bac s lay t benh nhan mot vai te bao, t mot cho ti ba yeu to di truyen tao ra tnh chat goc c a vao trong cac te bao, qua mot dung cu cho phep thap cac yeu to di truyen nay vao trong te bao di truyen. Cac te bao b thay oi nh the bat au phat trien e at ti mot "tnh trang khai mao" giong nh tnh trang cua cac te bao cua phoi thai.

Cac chuyen vien phong th nghiem theo doi xem ieu g xay ra cho te bao o trong tien trnh phat trien, va khi thay xuat hien van e th can sa cha va tm hieu tai sao. Cac te bao a c tai hoach nh nay co the tai khi hanh trong tien trnh phat trien cua chung, e co the tr thanh cac te bao chuyen mon trong moi hng. Qua viec nghien cu te bao mau oc ao nay co the nhan dien cac can thiep can thiet phai thc hien tai nha thng. Vi phng phap nay co the co cac te bao "thch hp" cho tng benh nhan, ma khong co nguy c khc t, bi v chung phat xuat t chnh c phan cua ngi benh.

T nhieu nam nay toan chuyen vien cua bac s Alfredo Gorio, giao s khoa dc hoc y khoa cua ai hoc Milano, bac Italia, nghien cu trng hp chan thng cot song va cac vet thng cua tuy cot song tren bnh dien than kinh va chan thng than kinh, bang cach tm hieu phan ng cua chng viem than kinh va ong mau sau khi b chan thng, va phng cach cha tr bang cac te bao goc. Viec nghien cu a at cac ket qua kha quan. Sau khi chch cac te ao goc trng thanh vao oc chuot, 24 gi ong ho sau khi chung b chan thng, cac chuyen vien nhan thay 2/3 cac te bao goc nay xuong ti tuy va trong vong 15 ngay chuot bat au i lai c, v hai chan sau cua chung tai phuc hoi kha nang c ong. Cac chuyen vien a minh nhien c mot loai tieu te bao, co kha nang chan ng mot phan cac te bao an hai tuy va bien thanh cac te bao than kinh lanh manh sa cha cac te bao b thng. Tiep en cac te bao goc nay co kha nang chong c trong moi trng ngheo nan dng kh nay, nh viec ieu hoa chat noi tiet "eritropoietina", giup bien oi on nh thanh cac te bao than kinh, va khien cho hieu qua cua viec cha tr keo dai hn. Khi th nghiem vi cac te bao goc cua phoi thai chuot, nhom cac bac s noi tren cung a at c cac ket qua tot. Bac s Alfredo Gorio cho biet giai oan ti se la viec th nghiem cha tr cho con ngi.

Bac s Camillo Ricordi, giam oc "Hoc vien nghien cu benh tieu ng" va "Trung tam cay te bao goc Miami" ben Hoa Ky cho biet hy vong co the ap dung viec cay te bao goc trng thanh cua tuy tang e cha benh tieu ng, la can benh ang hanh ha 240 trieu ngi tren the gii. Hien nay cac chuyen vien ang th nghiem viec cay cac chum te bao tuy, cha cac te bao Beta san xuat chat Insulina, t mot ngi cho a qua i, vao trong gan cua ngi nhan, va khien cho gan cung hoat ong nh tuy tang. Song song la viec nghien cu dung cac te bao goc cua chnh ngi benh qua viec tai hoach nh te bao e cha tr. Phng cach nay tranh c viec khc t. Hien nay cac chuyen vien cung ang nghien cu viec dung cac te bao goc trng thanh lay t cuong ron va mo m, co kha nang san xuat lng te bao goc vo tan. Nh the trong tng lai co the cha benh tieu ng bang cach cay cac te bao goc trng thanh hay bang cach phong nga va tai lap sinh hoat a b h hai.

Viec cay cac te bao goc trng thanh cung giup diet tr cac te bao b ung th. ay la th nghiem ang c mot toan cac bac s thc hien di s hng dan cua bac s Alessandro Massimo Gianni, giam oc "C cau y khoa ung th 3 cua Hoc vien quoc gia ung th Italia". Toan chuyen vien nay nghien cu viec s dung guong may loai tr t nhien cua he thong mien nhiem, bang cach nhan dien cac phan t mang boc. Trong loai te bao mau nay co mot th chat beo goi la "proteina trail" co kha nang giet chet cac vi khuan ung th.

Cac th nghiem chng minh cho thay khi a vao trong cac te bao goc gen cua phan t mang boc nay, cac te bao goc co kha nang giet chet cac mo b benh thuoc moi loai ung th, ke ca ung th mau, vi s hu hieu ln hn la hnh thc c dung trong thuoc chong ung th. Khi chch cac te bao a c cai bien vao trong cac con chuot b benh ung th bach huyet cau, 40% chung song sot va benh ung th khong phat trien na trong mot thi gian lau. Muc ch cac bac s ang nham ti la th nghiem cho cac benh nhan ung th trong cac nha thng vi tien trnh nay, ngha la san xuat cac te bao goc a c bien oi thanh cac mang te bao hay cac trai cau nho a chat proteina noi tren vao trong cac te bao ung th nh la thuoc cha. Nhng ay la loai thuoc t nhien, khong co chat oc gay phan ng phu va c c the cua benh nhan chap nhan de dang, va nhat la no co kha nang cha tr moi chng ung th.

Hoi cuoi nam 2010, tap ch y khoa chuyen nghien cu ve mau cung a loan tin mot benh nhan b ung th mau va b benh Sida a hoan toan khoi benh, nh cay cac te bao goc tuy cua mot ngi khac thch hp cong hien cho. Ngi hien tuy la mot ngi dan vung Caucaso ben Nga, co he di truyen quy hiem, co kha nang chong lai vi khuan cua benh Sida. Ch co 1% ngi tren the gii co he di truyen quy bau nay. Benh nhan va b ung th mau nang va b benh liet khang, nhng bon nam sau khi c cay tuy song a khong con dau vet nao cua hai chng benh giet ngi noi tren. He thong mien nhiem cua ong a hoat ong khoe manh mot cach hoan hao. Viec cay tuy song rat nguy hiem va ch c thc hien rat han che, nhng trong trng hp noi tren no a em lai ket qua rat tot, va la mot ong gop tch cc cho viec nghien cu. Bac s Mario Milco D'Elios, chuyen vien mien nhiem noi tieng quoc te thuoc ai hoc Firenze, trung bac Italia, cho biet trng hp nay rat hay, v no m ng cho cac phng thc tr lieu nham ti cac ca nhan ngi b benh Sida. Viec cay cac te bao goc lay t mot ngi khoe manh co yeu to di truyen c thay oi quy hiem la loai CCR5, can thiet cho vi khuan Sida e gay benh cho bach huyet cau, va v the co kha nang khang c lai chnh vi khuan nay va cha benh ung th.

Viec cay cac te bao goc c bien oi yeu to di truyen cung co kha nang cha lanh benh h hoai hnh dang hong huyet cau goi la Beta talassemia. Sau 10 nam th nghiem tai phan bo sinh hoc tr lieu cua nha thng nhi ong Necker Paris, mot benh nhan b benh nay a c cha lanh nh cay cac te bao goc c bien oi. Bac s Marina Cavazzana Calvo a hng dan mot nhom chuyen vien va thanh cong trong viec cha tr nay. Cac bac s a co lap cac te bao goc tuy xng cua benh nhan, va thay oi chung trong ong nghiem vi mot cap gen lanh manh. Sau khi c kiem soat an toan nhieu lan, chung c cay tr lai vao trong benh nhan c ieu tr bang hoa lieu e ngan chan hoat ong cua tuy xng. Cac te bao goc c bien oi a san xuat hong huyet cau lanh manh mot cach on nh. Bac s Bruno Dallapiccola, chuyen vien nhi ong tai nha thng Chua Giesu Hai ong Roma cho biet: cho ti nay phng phap tr lieu nay a ch c ap dung cho mot so rat t trng hp benh rat hoa hiem nh vai th benh cua he miem nhiem di truyen va mot so t cac th benh khac. Nhng phng phap tr lieu di truyen nay ang co cac ket qua nhay vot, ma gii y khoa a ch i t nhieu nam nay, ngha la e cha tr th benh rat thong thng tren the gii la benh h hoai hnh the hong huyet cau talassemia. V the can phai lap lai phng phap tr lieu thanh cong nay oi vi cang nhieu cac benh nhan bao nhieu cang tot bay nhieu.

That ra, t nhieu thap nien qua, cac bac s thuoc nhieu lanh vc tai Italia a dung cac te bao goc trng thanh e cha tr thanh cong rat nhieu th benh khac nhau ke ca benh mu mat. Nhng ket qua cac nghien cu va cha tr cua ho t c gii truyen thong e cao, trai lai bao ch ch chu y ti viec co vo s dung cac te bao goc lay t phoi thai ngi, la phng phap vo luan nham tao dng phoi thai ngi e lay te bao roi huy hoai thai nhi.

(Avvenire 9-1-2011)

 

Linh Tien Khai

(Radio Vatican)

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page