Cong Bnh Xa Hoi Theo Quan iem Cong Giao

 

Prepared for Internet by Radio Veritas Asia, Philippines

 

Cong Bnh Xa Hoi Theo Quan iem Cong Giao.

(Hoi Thao Quoc Te ve Cong Bnh Xa Hoi, Trach Nhiem Xa Hoi & Lien i Xa Hoi ngay 15-16/10/2007)

Tran Duy Nhien

 

I. Cong Bnh Xa Hoi La G?

e tai c trnh bay hom nay la Cong bnh xa hoi theo quan iem Cong Giao. Van e au tien at ra la van e t ng. Thuat ng 'Cong bnh xa hoi' s dung bai nay c hieu theo ngha pho quat cua Social Justice (Anh) hay Justice Sociale (Phap). Trong cac ngon ng phng tay khai niem Justice bao ham ca Cong Ly lan Cong Bnh. Nh vay cong bnh xa hoi lien quan en ca triet hoc lan chnh tr va kinh te. Ngoai ra, cong bnh xa hoi la mot khai niem bien chuyen theo thi gian: mot ieu cong bnh trong xa hoi thi iem nay th co the tr thanh bat cong khi boi canh xa hoi oi thay.

Tuy nhien, ieu chac chan la moi ngi tren the gii eu mong muon song trong mot xa hoi cong bnh. Khai niem cong bnh xa hoi c neu len nh mot phan ng chong lai mot xa hoi bat cong hn la n thuan mong muon cho luat phap c ap dung mot cach cong minh. Khai niem nay xuat phat t quan iem cho rang xa hoi co the oi x bat cong vi mot ca nhan hay mot tap the, ong thi nhng phuc li cua xa hoi cung co the c phan bo mot cach bat cong. Muon thay ro 'cong bnh xa hoi' th ta nen oi chieu vi quan niem ve 'cong bnh' trong nhng the che cc quyen trc kia, vao thi quan chu. Ong vua la tren het, va tat ca th dan eu hng 'loc' cua vua. Trong mot the che nh the th khong the nao co khai niem ve 'bat cong', bi le ngi cai tr co toan quyen, va khong ai co quyen khac biet chnh kien hoac phe bnh ve s bat cong cua chnh quyen o. Ch co mot c tnh duy nhat co gia tr: ch trung! Quan x than t; than bat t bat trung.

Cong bnh hay cong ly xuat hien khi con ngi trong xa hoi thay mnh co quyen at mot gii han cho ngi cai tr, ngha la khi ngi ta xac nh ieu g chnh quyen lam la khong cong bnh! Va nh the quan niem ve cong bnh xa hoi cung thay oi theo hnh thc chnh quyen cua mot xa hoi nhat nh. Hien nay tren the gii, ngi ta eu cho la 'bat cong' neu mot chnh quyen nao o tuy tien bat b hay giam cam mot ngi, ngc ai mot ngi v ton giao hay v li phat bieu cua ho, tch thu tai san cua ngi ay hoac cam can ngi ay i lai. Lam nh the la vi pham quyen can ban cua con ngi. Tuy nhien, xin lu y rang ieu gay bat cong khong phai la mot chnh quyen lam nhng viec o, ma la lam mot cach tuy tien. Nhng the nao la 'tuy tien xam pham quyen con ngi' th c quan niem khac nhau t mot xa hoi nay sang mot xa hoi khac. Cung v the ma co nhieu quan iem ve 'cong bnh xa hoi.'

 

II. Cac Quan iem Ve Cong Bnh Xa Hoi.

Ve cong bnh xa hoi th, trong lch s, co bon quan iem ro ret xuat phat t bon hoc thuyet khac nhau, o la hoc thuyet Marx-Engels, hoc thuyet John Rawls, hoc thuyet Hoa Bnh Xanh, va hoc thuyet Giao Hoi Cong Giao; ay la cha noi en quan iem cua Friedrich Hayek, ngi phu nhan hoan toan khai niem 'cong bnh xa hoi'.

Marx va Engels a neu len bat cong xa hoi ngay t nhng dong au tien cua tap 'Tuyen Ngon cua ang Cong San' (The Communist Manifesto). Hai ong viet: "Lch s tat ca cac xa hoi cho en ngay nay ch la lch s au tranh giai cap. Ngi t do va ngi no le, quy toc va bnh dan, chua at va nong no,... noi tom lai, nhng ke ap bc va nhng ngi b ap bc luon luon oi khang vi nhau." 1 T o, hai ong i en mot khai niem ve 'cong bnh xa hoi' triet e, vt qua chu ngha t do (liberalism), ma hai ong cho rang ch mot hnh thc bat cong khac cua nhng ngi t san oi vi ngi vo san. Theo hai ong, cong bnh xa hoi ch co the thc hien trong mot xa hoi khong giai cap, v trong xa hoi ay khong con bat bnh ang ve tai san cung nh quyen lc.

Phan John Rawls, ong quan niem cong bnh xa hoi da tren khe c xa hoi 2 ma Locke a e ra. Noi dai t tng ao ly (deontology) cua Kant, ong neu ra nguyen tac c ban ve cong bnh trong tap A Theory of Justice nh sau: "Moi ngi eu co quyen bat kha xam pham da tren cong ly, en noi ma ngay ca li ch cua xa hoi cung khong the tc bo no c". V ly do o, "cong ly khong chap nhan rang viec mot so ngi phai mat t do lai c xem la ieu cong bnh, v nhng ngi khac se hng c nhieu thien ch hn" 3 Va oi vi ong, cong ly chnh la cong bnh, va ong a neu len nh mot cong thc: "Justice as Fairness."

Tuy nhien, trong xa hoi, mot nhan vat X co the ai dien cong ong, th ong thi cung la ngi c cong ong uy nhiem. V the, ngi dan chap nhan rang ngi uy nhiem o co the thc hien nhng bien phap cng ran trong mot so tnh huong, va cong bnh xa hoi oi buoc ngi dan phai ton trong quyet nh ngi mnh uy nhiem.

Nhom Hoa Bnh Xanh th xem cong bnh xa hoi la mot trong 4 cot tru cua hoc thuyet cua ho. Cong bnh xa hoi con c goi la 'bnh ang xa hoi va the gii va cong bnh kinh te'. Noi nh the co ngha la cong bnh xa hoi uc ho quan niem tam mc quoc te, va quan niem o chong lai moi khuynh hung phan biet giai cap, gii tnh, sac toc va van hoa. Muon co cong bnh xa hoi, th phai thiet lap nhng c che tren bnh dien quoc te e ngan can nhng nc giau khong cho ho cang ngay cang giau hn bang cach lam cho cac nc ngheo cang ngay cang ngheo hn.

ay la ba quan iem noi bat ve cong bnh xa hoi trong hai the ky qua. Vay quan iem cua Giao Hoi cong giao la the nao?

 

III. Quan iem Cua Giao Hoi Cong Giao.

Trc tien, ta thay rang cac quan iem tren, tuy rat khac biet nhau ve cach nhan nh the nao la bat cong xa hoi, nhng co mot iem chung, ay la thap trung vao c che; ngha la muon co cong bnh xa hoi phai thay oi c che, v ho quan niem rang chnh cai c che o a tao ra bat cong.

Trong khi o quan iem cua Giao Hoi khi hanh t mot cai nhn hoan toan khac. Quan iem nay c neu ro trong Hoc Thuyet Xa Hoi Cong Giao, ma nam 2004 c co ong mot cach co he thong trong mot tap sach nho: Ban Tom Lc Hoc thuyet Xa hoi cua Giao hoi Cong Giao. Goi la tap sach nho, nhng ban Tom Lc ay cung day tren 700 trang, bi v khong the nao rut gon tat ca nhng van e cua nhan loai trong vong mi trang c.

Trong hoc thuyet nay co hai nguyen tac lien quan trc tiep en cong bnh xa hoi.

 

1. S song va pham gia cua con ngi:

Nguyen tac nen tang cua hoc thuyet xa hoi nay, ay la s song cua mot con ngi co mot gia tr tuyet oi, va t o ho co mot gia tr vo cung cao ca hn so vi moi cua cai vat chat. "Giao hoi nang cao pham gia con ngi bang cach cung co cau truc cua xa hoi va em en cho hoat ong thng ngay cua con ngi mot y ngha sau xa hn, ong thi a vao hoat ong ay mot y ngha cao vi nhat" 4.

 

2. Cua cai th thuoc ve moi ngi.

Nguyen tac th hai, ay la moi cua cai the gii thuoc ve toan the nhan loai ch khong phai la s hu cua mot ngi hay mot nhom ngi nao. Nguyen tac nay "oi hoi phai quan tam ac biet en ngi ngheo va ngi trong hoan canh b gat ra ben le va, noi chung, en nhng ngi ma ieu kien song km ham khong cho phat trien mot cach ung mc. Ve iem nay, can phai khang nh lai het sc mnh s u tien chon la ngi ngheo. ay la mot s chon la, hay mot th t u tien ac biet trong viec thc thi bac ai, c the hien trong suot truyen thong Giao Hoi." 5 Noi nh the, Giao Hoi khong quan niem phai 'cao bang', nhng cong nhan quyen t hu vi ieu kien la nhng ngi chu s hu biet chia se mot cach cong bnh.

Nhn cong bnh xa hoi theo quan iem o se dan en nhng phng thc hanh ong oc ao, ma truyen thong 2,000 nam cho phep Giao Hoi noi rang o la nhng phng thc hieu qua. That vay, cung nen nhac lai rang khong phai v Karl Marx hay John Rawls e ra van e cong bnh xa hoi ma Giao Hoi mi neu len hoc thuyet xa hoi cua mnh. Thc ra, thuat ng 'cong bnh xa hoi' la do linh muc Dong Ten Luigi Taparelli D'Azeglio at ra vao cuoi thap nien 30 cua the ky XIX va c s dung thng xuyen vao au thap nien 40, trc khi anh thanh nien Karl Marx sang Paris roi gap Engels e cung viet len ban thao Tuyen Ngon cua ang Cong San nam 1848. Trc o, t nam 1840, Taparelli a a ra ca mot ng loi cong giao e giai quyet nhng van e ang suc soi quanh cuoc cach mang cong nghiep vao tien ban the ky XIX.

 

a/ Thong iep Tan S (Rerum Novarum)

Nam mi nam sau, khi chu ngha t ban va chu ngha cong san oi choi nhau quyet liet e tm cach em lai cong bnh trong xa hoi con ngi, th mot hoc tro cua Taparelli la Giao Hoang Leo XIII a ban hanh thong iep Tan S (Nhng s viec mi - Rerum Novarum), ngay 15-05-1891. Qua thong iep nay, ngai a phe phan ca chu ngha t ban lan chu ngha cong san. Ngai phe phan chu ngha t ban v "viec gom gop cua cai trong tay cua mot so ngi trong cong nghiep va thng mai a bien mot so nho tr thanh giau su va au so tai chanh e hau nh ap at ach no le len lng cua tuyet ai a so quan chung vo san." 6 Ngai phe phan chu ngha cong san v chu ngha nay e ra rang muon co cong bnh xa hoi th phai quoc hu hoa moi phng tien san xuat va phu nhan quyen t hu cua ca nhan trong xa hoi. Ngai viet: "ieu nay la mot ieu rat nang ne, v phng thuoc e ra th i ngc lai vi cong bnh, bi le quyen s hu tai san rieng t va ca nhan la mot quyen t nhien cua con ngi' 7.

The th phai lam g e em lai cong bnh xa hoi? Muon nh the th phai hoa giai ngi giau vi ngi ngheo bang cach nhac lai cho ca hai giai cap nhiem vu cua ho oi vi nhau, va tren het la cac nhiem vu xuat phat t cong bnh. Bi le: "hai ben eu can nhau: khong co lao ong th khong the co t ban, ma khong co t ban th khong the co lao ong". 8 Muon hoa giai th can en s ong gop cua ca Nha Nc lan Giao Hoi. Nhiem vu cua Nha Nc la nang cao cong bnh xa hoi qua viec bao ve cac quyen con ngi, va nhiem vu cua Giao Hoi la noi ve nhng van e xa hoi e day do va xac nh cac nguyen tac xa hoi hau bao am s hoa thuan gia cac giai cap. "V the, do chc nang cua mnh, Nha Nc can phai phuc vu quyen li chung... Ro rang la cang gia tang cac phuc li xuat phat t viec quan ly cua cong, th cang t can dung en nhng bien phap khac e nang cao ieu kien song cua ngi lao ong." 9.

Ngoai ra, oi vi tn hu cong giao, ai a u nhng g can thiet th co bon phan chuyen nhng cai d tha en cho ngi ngheo. "ay la mot bon phan, khong ch n thuan thuoc lanh vc cong bnh (tr nhng trng hp ngoai le) nhng thuoc lanh vc bac ai Kito giao, do o, ay la mot bon phan co the vt ra khoi cai khung cua phap ly." 10.

Ve phan cac nha cam quyen, "ho co u tham quyen e em lai li ch cho moi giai cap, trong o co li ch cua ngi ngheo". 11 V the, "trong cac nhiem vu quan trong cua nha cam quyen khi mu tm phuc li cho quan chung, th nhiem vu hang au la cham soc cong dan thuoc moi giai cap giong nh nhau, bang cach hanh ong theo luat cong bnh vi ngha hep, o la cong bnh phan phoi" 12. "Giai cap giau th co nhieu cach e t bao ve mnh, nen t can en Nha Nc hn; trai lai, giai cap ngheo kho, v thieu phng tien e t bao ve, nen can c Nha Nc bao ve nhieu hn." 13.

 

b/ Thong iep "Bon Mi Nam" (Quadragesimo Anno)

ung 40 nam sau, ngay 15-05-1931, Giao Hoang Pio XI ra thong iep "Bon Mi Nam" e khang nh lai nhng van e ma thong iep Tan S a neu ra, va cang ngay cac van e ay cang tr nen tram trong.

Ngai neu len s kien sau: "Mot giai cap, thuoc thieu so nho, ang hng hau het cach phuc li ma nhng phat minh hien ai a cung cap doi dao; con giai cap kia, gom vo so ngi lao ong, b km kep trong cai ngheo cung cc, ang tm cach thoat khoi tnh trang ma ho ang b cam tu... 14 Moi ngi phai c lanh phan phuc li cua mnh, (nhng) viec phan phoi phuc li hien nay ang c thc thi mot cach xau xa v s cach biet gia mot so t ngi giau co d tha va vo so ngi khong tai san; viec phan phoi o can phai xet lai va at cho ung tieu chuan cua li ch chung, ngha la cong bnh xa hoi. 15.

Nh vay, ngoai cong bnh giao hoan (commutative justice) va cong bnh phan phoi (distributive justice) thong iep nay con oi hoi cong bnh phap luat (legal justice), ma ta goi ngan gon la cong ly. Lien quan en cong bnh xa hoi, hoc thuyet Giao Hoi nhan manh nh sau: Huan Quyen ve xa hoi nhac nh rang can phai ton trong nhng hnh thc cong bnh co ien, ay la cong bnh giao hoan, cong bnh phan phoi va cong bnh phap luat. Trong so o cong bnh xa hoi ngay cang co cho ng quan trong hn; o la cach khai trien cong ly noi chung mot cach ung an, qua viec ieu hoa cac tng quan xa hoi da tren tieu chuan tuan gi phap luat. Cong bnh xa hoi, - mot oi hoi gan lien vi van e xa hoi, ma hien nay the hien tam c the gii - lien quan en cac lanh vc xa hoi, chnh tr va kinh te, va nhat la lien quan en cau truc lam nay sinh cac van e va cac giai phap gan lien vi chung. 16.

 

IV. Cong Bnh Xa Hoi Tren Bnh Dien Quoc Te.

Mot nhan nh a tr thanh quen thuoc: ay la nen kinh te theo cach ieu hanh hien nay th se lam cho cac nc giau cang giau hn, va cac nc ngheo cang ngheo hn.

So thong ke cua OECD nam 2000 a cho biet nh sau ve cac nam 1950, 1973 va 1998:

Thu nhap bnh quan au ngi cua 83 nc ang phat trien lan lt la 811; 1,420 va 2,730 USD; trong khi o thu nhap bnh quan au ngi cua 21 nc giau th lan lt la 5,668; 13,152 va 21,480 USD. Nh the s sai biet gia mot ngi nc ang phat trien va mot nc giau lan lt la 4,875; 11,733 va 18.767; ngha la trong vong 50 nam, con so sai biet tang len gap 4 lan. 17.

Ban bao cao State of the Future, do Hoi ong Hoa Ky cua ai Hoc Lien Hiep Quoc pho bien, cho biet rang trong nam 2007: 2% ngi giau nhat lam chu 50% tai san the gii, trong khi o 50% ngi ngheo nhat ch co c 1%; va thu nhap cua 225 ngi giau nhat th bang thu nhap cua 2.7 t ngi ngheo nhat (hay 40% dan so the gii). 18.

oi vi van e nay, hoc thuyet xa hoi cua Giao Hoi neu len nh sau: Qua trnh toan cau hoa hien nay oi hoi cac to chc dan s phai y thc nhieu hn ve cac bon phan mi oi vi toan the the gii. Can phai co nhng hanh ong kien quyet e co the ong thi lam tang trng kinh te tai chanh tren the gii ma van bao am c viec ton trong quyen cua con ngi, cung nh phan chia phai le cac nguon li, ben trong mot nc va gia cac nc vi nhau; bi v "T do trao oi ch ung an khi nao ap ng c nhng oi hoi cua cong bnh xa hoi". 19.

Noi cach khac, moi c che t quoc gia en quoc te eu phai nham gia tang kinh te nh mot phng tien e phuc vu con ngi. Neu ngi ta bo qua cong bnh xa hoi, ngha la hy sinh con ngi v li nhuan, th xa hoi nay se i vao con ng lam nguy, bi le ngi ta a hy sinh muc ch e cung co phng tien.

 

V. Cong Bnh Xa Hoi Tai Viet Nam

Cong bnh xa hoi la ieu ma truyen thong Viet Nam nang len thanh mot 'ao', nh trong cau noi a bien thanh tuc ng: "Cong bang la ao ngi ta i." Nha Nc Viet Nam hien nay cung u t ve van e nay nen e ra chu trng: Thc hien tien bo va cong bang xa hoi ngay trong tng bc va tng chnh sach phat trien. 20.

T nhan nh nay, th nhn lai mot so thc trang tren at nc.

 

Kinh Te - Xa Hoi.

Ngay 11-09-2006, ong Le Anh Sn, Pho Vien trng Vien Chien lc Phat trien, a phat bieu nh sau tai buoi hop bao trong khuon kho dien an cua Uy ban Kinh te APEC:

"Lay he so bat bnh ang lam truc tung, tang trng kinh te lam truc hoanh th Viet Nam co mc tang trng cao va cong bnh xa hoi tot nhat APEC" 21. Nhan nh cua ong at c s tren so lieu. Nhng nhng con so cung co the anh la mnh! Viet Nam co the t hao v mc tang trng kinh te khoang 8% va thu nhap bnh quan au ngi nam 2006 a len en tren di 700USD. 22.

Tuy nhien neu nhn theo mot kha canh khac th li phan khi tren lai lam cho ta lo ngai. Trong ky hop APEC, so lieu ve thu nhap bnh quan au ngi cua 21 nc thanh vien neu len nc cao nhat la Hoa Ky vi 41,800 USD va nc thap nhat la Viet Nam vi 620 USD. 23 Vi toc o tang trng 8% so vi Hoa Ky ch tang trng 3.1%, th Viet Nam cam thay hai long; ma khong e y la 8% va 3% cua bao nhieu. Va muc tieu nham en la thu nhap 875 USD vao nam 2010.

Nhng th lam mot con tnh. Vao nam 2010, khi Viet Nam at c 875 USD nh toc o phat trien eu an la 8%; th vi toc o 3%, Hoa Ky se at 47,046 USD. Ngha la trong khi ngi Viet Nam tang c 230 USD th ngi My tang 5,346 USD.

Muon at so thu nhap phu troi o (5,346) cua Hoa Ky th Viet Nam phai gi toc o tang trng 8% lien tuc trong 19 nam na ke t 2010, ngha la vao nam 2029 th ngi dan Viet Nam mi co thu nhap la 5,200 USD. Trong khi o, vi toc o 3% th bay gi ngi dan My a lanh en 82,500 USD.

25 nam na, the he con em se co hai cai nhn trai ngc nhau: Mot la t hao tuyen bo rang sau bao nhieu nam gi vng toc o tang trng vao hang au the gii th thu nhap cua ngi My ch con gap 15 lan thu nhap ngi Viet (82,500/5,200), trong khi o, 25 nam ve trc, ngi My thu nhap cao hn ngi Viet en 67 lan (41,800/620). Hai la au n thay rang 25 nam ve trc thu nhap cua ngi Viet Nam kem ngi My 41,000 USD moi nam, the ma 25 nam sau ngi Viet kem ngi My en 77,200 USD. Va tuy theo cach nhn ma the he con em se ca ngi hay trach moc the he cha anh mnh.

Ngay ca con so 700 USD bnh quan au ngi cung phai nhn lai theo quan iem cong bnh xa hoi, e khong bo qua cai thc trang la thu nhap cua ngi dan ngheo ch co 200 USD. oi vi gii cong nhan lao ong, thu nhap hang thang di 800,000 ong, co khi xuong en 500,000 ong. oi vi mot so nong thon ngheo, th co ni gia mot ngay cong la 2,000 ong, ngha la ngi lao ong thu nhap di 60,000 ong/thang; trai lai, nhng ngi 'ngoi mat an bat vang' th xem 7 - 8 trieu hang thang la chuyen bnh thng. ay la cha ke en so ngi thu nhap bat chnh hang tram trieu, tham ch hang t, ma so nay th khong ai co the thong ke c.

 

Y Te - Giao duc.

Y te va Giao duc la hai van nan that ln lien quan en tng gia nh trong xa hoi Viet Nam va o la cung u t ln nhat cua moi ngi khi noi en cong bnh xa hoi. Trong thi bao cap, nhieu tr tre ve kinh te xay ra, chat lng ve cha tr va giao duc co the yeu kem v thieu ngi, thieu phng tien, the nhng t ra s bat cong khong noi len ro net. Ngi giau va ngi ngheo eu c oi x nh nhau, ngha la ngi co kha nang trang trai chi ph y te hay giao duc cung khong chi tra bao nhieu, mac cho Nha Nc ganh het. ay han cung la mot s bat cong cua xa hoi, v neu cong bnh xa hoi khong co ngha la thu nhap quoc dan c chia bang cho nhau th no cung khong co ngha la moi ngi phai chi tra hoac hng phuc li xa hoi bang nh nhau.

Tuy nhien, cai bat cong ay lo lo ra cung vi s tham nhap cua kinh te th trng. Ke t ay, Y te va Giao Duc tr thanh ni cung cap hang hoa di dang dch vu. Khong phai hiem thay canh mot ngi vao benh vien can phai giai phau nhng ch co the len ban mo khi bac s cam c trong tay bien nhan a ong tien xong. Co nhng trng hp ma v khong the chay ra tien, mot gia nh ngheo anh phai e cho than nhan mnh mang thng tat suot i, tham ch phai chet i.

Ngi ta bao moi ngi eu bnh ang trc cai chet, nhng khi cong viec cha tr a tr thanh mot dch vu, th trc cai chet con ngi cung khong con bnh ang na. Giau th song, ngheo th chet! Ay la cha noi en nhng ngi vung sau vung xa, khong co tien nong i en benh vien ma cha tr, nen anh phai chet ch v ngheo. ieu nghch ly, ay s bat cong nay lai xay ra chnh khi Nha Nc muon thc thi cong bnh xa hoi, bang cach xa hoi hoa y te va giao duc. Y te can phai co mot hieu qua, khong the lam qua loa lay co c. Khong the nao cha benh na chng, va ieu nay can phai co tien, ma ngan sach Nha Nc th khong the trang trai het c.

Tuy Nha Nc co chnh sach cap the kham benh mien ph cho nhng oi tng ngheo, nhng thc te cho thay rang ngi cam tam the ay khong c oi x bnh ang vi mot ngi a ong tien, ca ve nhan pham cung nh so lng va chat lng thuoc men. o la cha ke tnh trang quan lieu nhieu ni, khien cho ngi co kha nang chi tra th nhan c the kham benh mien ph, con ngi that s ngheo th khong c cap phat. Trc tnh trang o, nhieu oan y bac s a to chc en vung sau vung xa e kham benh va phat thuoc, nhng hieu qua th khong cao, v phng tien va thi gian khong cho phep ho can thiep vao nhng benh oi hoi ky thuat cao hoac thuoc men at tien...

Trong lanh vc giao duc, thi gian va qua viec xa hoi hoa hoc ng va viec tang hoc ph cap ai Hoc a gay nen cuoc tranh cai ve cong bnh xa hoi oi vi quyen c hoc hanh. e bao ve cho viec tang hoc ph, nhng ngi co trach nhiem neu len rang Viet Nam, du a danh 18% ngan sach cho giao duc, th cung khong the nao bao am chat lng giao duc, khi phng tien vat chat thieu thon va lng bong giao vien khong u cho ho an tam day hoc. The nhng ngay ca khi mot con em tai thanh pho hoc tai mot trng cong lap, ch khong phai la trng t, th chi ph bnh quan ma cha me phai trang trai cho con mnh moi thang khong di 400,000, gom cac mon tien cho c s vat chat, hoc them tai trng hay tai nha thay co, cac sinh hoat ngoai khoa...

Mot thc te khac, ay la ngan quy Nha Nc tap trung vao mot so trng iem, e thay v cung cap cho hoc sinh ngheo mot phng tien bnh ang ma hoc tap, th ay chnh lai la ni ma con em nha giau mi co the vao c! Van e cong bnh xa hoi van con at ra, khi ma khong biet bao nhieu em phai bo hoc, trong mot nen giao duc c xem la cng bach va mien ph. Qua nh vay, bi v thong ke Bo Giao Duc va ao Tao cho thay rang nam 2000, tren toan quoc co 17,806,158 em hoc sinh, th nam 2007 con 16,371,049 em, trong khi dan so gia tang t 77,685,500 len 84,158,800 ngi 24 va trng hoc cung tang t 23.960 len 27.595 trng. 25.

 

- Quyen con ngi.

Noi en cong bnh xa hoi, th khong the khong noi en nhng quyen bat kha xam pham ma tat ca nhan loai eu cong nhan.

Ngay 04-07-1776, tai Hoa Ky, ban Tuyen Ngon oc Lap (Declaration of Independence) khang nh: Chung toi xem nhng chan ly nay la hien nhien, ay la moi ngi c tao dng bnh ang, rang ho c ang Tao Dng ban cho ho mot so quyen bat kha xam pham, trong o co quyen Song, quyen T Do va quyen theo uoi Hanh Phuc.

Ngay 26-08-1789, tai Phap, ban Tuyen Ngon Ve Quyen Cua Con Ngi Va Cua Cong Dan (Declaration des droits de l'homme et du citoyen) cung lap lai y o vi nhng t ng khac: Con ngi co quyen sinh ra va song t do va bnh ang... Muc ch cua moi hiep hoi chnh tr la bao ve cac quyen t nhien va bat kha xam pham cua con ngi. Nhng quyen ay gom quyen t do, quyen t hu, quyen an ninh, va quyen chong lai ap bc.

Ngay 02-09-1945, tai Viet Nam, Ban Tuyen Ngon oc Lap cung m au bang nhng li trong Tuyen Ngon cua My.

Nhng quyen t do ay khong ch la t do chnh tr, theo ngha la khong b mot dan toc nao khac thong tr, ma con la t do theo ngha rong nhat, c John Rawls tom lc nh sau:

T do t tng - T do lng tam e chon mot ton giao, mot triet thuyet, mot luan ly - T do ve chnh tr (v du: t do ngon luan va t do bao ch, t do hoi hop) - T do to chc hiep hoi - T do can thiet e gi toan ven con ngi mnh (ngha la t do khoi ach no le, t do i lai va t do chon nghe nghiep cho mnh) - Quyen va t do c luat phap bao ve.

Tat ca nhng quyen t do nay, Viet Nam eu cong nhan trong Hien Phap, tuy nhien cach hieu ve thuat ng 't do' th khong ong nhat gia Viet Nam va cac ni tren the gii.

V du ve t do lng tam:

Ngay 11 thang 3 nam 2004, ong Le Dung, ngi phat ngon bo Ngoai Giao, a tra li mot phong vien nh sau: La mot dan toc a trai qua au tranh gian kho e gianh nhng quyen t do c ban nhat cua con ngi la c song trong oc lap, t do; hn ai het, nhan dan Viet Nam hieu ro gia tr cua quyen con ngi. Viet Nam, cac quyen cong dan c ghi nhan trong Hien phap va c ton trong tren thc te. 26.

Ngay 07-11-2006, Viet Nam c chnh thc gia nhap WTO; ngay 09-12-2006, Thng vien My a thong qua d luat Quan he thng mai bnh thng vnh vien (PNTR); va trc o, ngay 14-09-2006, Quoc hoi My a a Viet Nam ra khoi danh sach nc can c ac biet quan tam (CPC) do vi pham t do ton giao.

Ngay 17-03-2007, c ong Pietro Parolin, Th trng Ngoai giao Toa Thanh, (trng phai oan Toa Thanh en Viet Nam t 5 en 11 thang 3 nam 2007), a phat bieu nh sau, khi Radio Vatican phong van ngai ve tnh trang t do ton giao tai Viet Nam:

Toi ngh rang thong tri cua Van Phong Bao Ch Toa Thanh, phat hanh sau khi Thu Tng vieng tham Vatican, a phan anh ung an tnh trang t do ton giao tai Viet Nam. Thong tri o noi en 'nhng khong gian a m ra' va toi co the bao am rang, da tren chng t cac giam muc, mot so van e a c giai quyet va mot so khac ang c giai quyet.. 27.

The nhng, ngay 08-03-2007, Van phong Cao uy Lien Hiep Quoc ve Quyen Con Ngi (UN HRC) pho bien t trnh cua Lien oan Quoc Te ve Quyen Con Ngi (FIDH: Federation Internationale des Ligues des Droits de l'Homme). T trnh nay khi au bang cau:

"FIDH... lu y Hoi ong Nhan Quyen ve nhng vi pham lap i lap lai oi vi quyen t do ngon luan va ton giao cua Nc Cong Hoa Xa Hoi Chu Ngha Viet Nam." 28.

Va ngay 18-09-2007, Ha vien Hoa Ky a thong qua D Luat Nhan Quyen oi vi Viet Nam (goi la D luat HR 3096), vi 414 phieu thuan so vi 3 phieu chong. Va thong qua d luat nay la mot cach gian tiep noi rang Viet Nam cha ton trong quyen t do lng tam cua ngi dan mnh mot cach ung mc.

Tren nhng lanh vc khac th cung co hai mat nh the: ve t do ngon luan th bao ch a neu len nhieu hanh vi tieu cc len en tan cap trung ng, va phe bnh thang than nhng han che trong nhieu lanh vc nhay cam. The nhng, cho en nay, tat ca moi c quan ngon luan eu trc tiep hay gian tiep thuoc ve chnh quyen, ma khong co mot t bao nao do t nhan ng ra lam chu, ngoai tr mot vai t thong tin noi bo nh t Hiep Thong cua Hoi ong Giam Muc Viet Nam. Ve quyen va t do c phap luat bao ve, th bao nhieu vu an a c x e bao ve quyen dan s cho ngi dan, tham ch x phat nhng vu tham nhung len en cap th trng; the nhng cung con bao nhieu vu ton ong khap cac tnh thanh ma khong biet en bao gi mi giai quyet. Ve quyen t do thiet lap hiep hoi th en bay gi ch co nhng hiep hoi trc thuoc ang hay Nha Nc mi co t cach phap nhan, con nhng hoi khac, ngay ca Hoi Thanh Cong Giao Viet Nam, th cung khong co t cach phap nhan e gop phan tch cc vao chng trnh xay dng cong bnh xa hoi.

 

VI. Ket Luan.

Trc nhng van e ang u t tren, han cac lanh ao quoc gia a hay ang tm mot giai phap thoa ang e thiet lap cong bnh xa hoi theo hng kinh te, chnh tr, luat phap... ay la van e oi hoi s nghien cu tng tan cua cac chuyen vien.

oi vi cong cuoc nay, Giao Hoi nhan nhu: Cac chuyen vien khoa hoc kinh te, nhng ngi lam kinh te va nhng nha lanh ao chnh tr can phai cap bach nhn lai nen kinh te, bang cach xem xet, mot mat, cai ngheo vat chat bi at cua hang t ngi, va mat khac, s kien la 'cac c che kinh te, xa hoi va van hoa hom nay kho ma quan tam en nhng oi hoi cua mot s phat trien chan chnh'. Nhng oi hoi cua mot s phat trien kinh te chan chnh can phai c dung hoa nhieu hn vi nhng oi hoi cua chnh tr va cua cong bnh xa hoi. 29.

Nhng lanh vc o vt ra ngoai gii han hoc thuyet cua mot ton giao. Tuy nhien, hoc thuyet xa hoi cua Giao Hoi cong giao cung co e ra mot hng giai quyet, ay la cong bnh xa hoi phai c at trong mot nen van minh mi, mot nen van minh ma ngi cong dan cong giao co bon phan gop phan xay dng. Giao Hoi goi la nen van minh ay la nen Van Minh Tnh Yeu:

"Tnh yeu phai hien dien trong moi tng quan xa hoi va tham nhuan chung. ac biet, nhng ai co bon phan phuc vu li ch nhan dan can phai chuyen can nuoi dng trong ban than mnh va lam nay sinh trong ngi khac, t ngi cao trong nhat en ngi thap hen nhat, long bac ai, n hoang va chu nhan cua moi c hanh khac... Tnh yeu o co the goi la 'bac ai xa hoi' hay 'bac ai chnh tr' va phai c thong truyen en toan the nhan loai. "Tnh yeu xa hoi' la oi cc cua chu ngha ch ky va chu ngha ca nhan." 30.

Va cung v the ma c Pio XI, qua thong iep Bon Mi Nam, xem cong bnh xa hoi va la mot c hanh ca nhan va la mot nen tang cho trat t xa hoi: xa hoi ch co the cong bnh ngay nao cac ca nhan va the che tr nen cong chnh ma thoi.

 

Chu Thch:

1 Tuyen Ngon cua ang Cong San; C. Mac - Ph. Ang-ghen.; NXB S That, 1976, tr. 42

2 Khe c xa hoi hay hp ong xa hoi la cum t toi dung e dch social contract hay contrat social, mot thuat ng cua Jean Jacques Rousseau t trc en nay c dch la Xa c.

3 A Theory of Justice; John Rawls: Harvard University Press, 1971

4 Compendium of the Doctrine of the Church, # 51

5 Compendium of the Doctrine of the Church, # 182

6 Rerum Novarum # 3

7 Rerum Novarum; # 6

8 Rerum Novarum # 19

9 ibid # 32

10 ibid # 21

11 ibid #32

12 ibid # 33

13 ibid # 37

14 Quadragesimo Anno # 3

15 ibid. # 58

16 Compendium of the Social Doctrine# # 201

17 L'Economie mondiale : une perspective millenaire; Angus Maddison , OCDE tr. 166

18 2007 State Of The Future Report: World Faces Bright Future - New Heaven New Earth, so 13 thang 09 - http://www.nhne.org/news/

19 Compendium of the Social Doctrine #366

20 Ngh quyet ai Hoi X cua ang CSVN. Chng IV Phan A oan 1

21 VNN Tuesday, April 3, 2007 - http://my.opera.com/xahoihoc/blog/show.dml/881698

22 So lieu ve thu nhap bnh quan au ngi nam 2006 c ghi nhan khac nhau trong cac van ban. So ay dao ong t 620 USD/nam en 750 USD/nam.

23 Phong Thng Mai va Cong Nghiep Viet Nam (VCCI), ban tin ngay 14-11-2006.

24 Cuc Thong Ke - Dan so va Lao ong - http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=387&idmid=3&ItemID=6156

25 S Giao Duc va ao Tao - Thong ke - http://www.moet.gov.vn/?page=11.10&view=9264

26 Ministry of Foreign Affairs - http://www.mofa.gov.vn/vi/tt_baochi/pbnfn/ns040818152525154

27 Zenit, March 26, 2007 - http://www.zenit.org/article-15039?l=french

28 A/HRC/4/NGO/106 - 08/03/2007: Situation des Droits de l'Homme au Vietnam.

29 Compendium of the Social Doctrine # 564

30 ibid. # 581

 

Tran Duy Nhien

 

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page