Bai thuyet trnh cua Lm Nguyen Thai Hp

tai Hoi thao quoc te ve Cong bang xa hoi,

Trach nhiem Xa hoi va Lien i Xa hoi

 

Prepared for Internet by Radio Veritas Asia, Philippines

 

Bai thuyet trnh cua Linh muc Nguyen Thai Hp ve "Lien i theo quan iem Ton giao'' tai Hoi thao quoc te "Cong bang xa hoi, Trach nhiem Xa hoi va Lien i Xa hoi" do to chc Misereor cua Giao Hoi Cong giao c cung vi Vien Khoa Hoc Xa Hoi Viet Nam (Vien Triet Hoc) ong to chc, dien ra tai Ha Noi, trong hai ngay 15 va 16 thang 10 nam 2007.

 

Lien i theo quan iem Cong giao

 

Ngha ong bao va tnh huynh e pho quat la mot trong nhng y tng a gay tac ong sau am tren nep ngh va nep song cua con ngi. Trong van chng bnh dan cua Viet Nam cung ay day nhng cau ca dao tuc ng noi ve tnh lien i. Chnh tnh lien i nay a giup dan toc ta khong nhng oi pho thanh cong vi thien tai lut loi, ma con anh thang tat ca cac cuoc ngoai xam.

Cac ton giao luon rao truyen long trac an, bac ai, t bi, nhan hau... oi vi moi ngi, ac biet oi vi nhng ngi bat hanh, ngheo kho, b bo ri va b boc lot.

Trong bai tham luan nay, toi xin trnh bay e tai: Lien i theo quan iem Cong giao. c Giao chu Gioan Phaolo II goi lien i la mot "nhan c Kito giao". Trong mot mc o nao o, chung ta co the coi "lien i" nh mot hnh thc hien ai hoa cua bac ai Kito giao hay tran tuc hoa tnh yeu thng pho quat (1).

 

1- Quan niem lien i

Lien i (solidarite, solidarity, solidariedad) xay dng tren can ban triet ly quan niem con ngi nh mot hu the xa hoi, mot thanh phan cua nhan loai va nhat la mot nhan v. Van menh cua moi ngi c noi ket va gan chat vi van menh cua bao nhieu ngi khac. Tng quan va lien i, v vay, la chieu kch sau tham cua con ngi song vi nhau trong xa hoi.

ay, tnh lien i bao ham y tng hiep nhat, chia se canh ngo, cam thng nhng phan i ham hiu va t cam thay mot th trach nhiem nao o trc nhng noi bat hanh xay en cho ong loai. V vay, co gang tiep tay giai quyet van e, bang nhng cong tac xa hoi, tng than tng ai hay au tranh nham thc hien cong bang xa hoi va cai to c cau bat cong.

Chung ta gap thay nguon goc cua y niem lien i ni nhieu ton giao va van hoa... Tuy nhien, quan niem lien i c s dung trong triet ly xa hoi hien ai ch khai sinh vao giai oan cach mang Phap 1789 va pho bien rong rai thi hau cach mang e e cao s nhay cam oi vi cong bang xa hoi va y thc tnh huynh e, ngha ong bao gia ngi dan trong cung mot nc hay gia cac thanh vien cua cung mot to chc, nghiep oan, giai cap...

Han t "lien i" trc tien c s dung trong lanh vc phap ly e dien ta s rang buoc phap ly chat che gia chu n va con n. Trach nhiem nay co the c thay the bi mot ngi khac, neu chnh ng s khong co kha nang e chu toan li cam ket cua mnh. Khi quan niem nay c ap dung sang lanh vc nhan hoc va xa hoi hoc th cang lam ro net hn y ngha nhan ban cua "si day lien i": khong con la mot th v tha chu ngha hay thai o quang ai trong tng quan oi vi ngi khac, ma trc het la mot trach nhiem mang dang dap bon phan oi vi tha nhan. Chnh ban tnh con ngi va y thc ong bao, cung mot giong noi hay cung ong hanh tren con thuyen nhan loai, oi hoi chung ta phai co tam tnh, hanh vi, trach nhiem lien i vi nhau.

Trong lanh vc ao c xa hoi, han t lien i a vt qua hang rao phap ly e i vao moi trng rong ln cua thc tai nhan loai. No tr thanh mot "han t bieu tng" , mot th "cha khoa", mot "dien ng ay an tng" e dien ta moi day lien ket chat che va linh thieng cua thc tai nhan loai: Xet nh la con ngi, chung ta ket thanh mot khoi, mot thc tai ben vng va mot gia nh nhan loai. Chung ta co trach nhiem vi nhau va oi hoi ng x vi nhau theo quy luat lien i: y thc, cam nhan va chap nhan ieu kien nhan loai nh mot than phan chung, trong o moi ngi lien i va ong hanh vi nhau (2).

Quan niem lien i dan chung ta en van e trung tam cua ao c hoc hien ai: ac biet e cao moi tng quan gia chu the va tha tnh. Triet gia Emmanuel Levinas va Paul Ricoeur la hai ngi tranh au khong met moi cho chieu kch lien i nay. E. Levinas e ngh lam triet hoc theo hng khac: Thay v khep kn trong "t than" e roi ri vao ca nhan chu ngha, can m rong canh ca cho tha nhan. Thay v hu the hoc ve "hu the thuan tuy" theo loi nhn cua Heidergger, nen thay the bang moi tng quan sinh ong mi, trong o khong gian lc tat ca vao tng quan gia chu the vi oi tng, ma nham hng ti mot loi tiep can khac va mot tng quan mi vi tha nhan (3).

Di nhan quan cua Levinas, "tha tnh" chnh la mot cach the khac e hien hu, cho phep con ngi thc hien chnh mnh mot cach phong phu va tot hn. Noi cach khac, e at ti viec thc hien "t than" ch thc th can en viec thc hien "t tha". Levinas thu nhan: "Tng quan vi Tha nhan bat buoc toi phai at lai van e ve chnh mnh. No lot tran chnh ban than toi va khong ngng lot tran toi, giup toi luon kham pha trong mnh nhng nguon nang lc mi" (4).

"Tha tnh" cua Levinas la mot "cai toi khac". No vt ra ngoai chieu kch thuan tuy hu the, oan tuyet vi tnh t tuc va t lap cua mot ly tr xay dng tren cai toi tuyet oi, co n va khep kn e at mnh trong chieu kch tng quan cua vien tng ao c lien i.

Ben re ni triet ly xa hoi, lien i luon gia thiet cong ly, nhng i xa hn cong ly hay cong bang xa hoi. Mot mat, nh Victoria Camps a ghi nhan, "long chung thuy oi vi ban be, long cam thng oi vi mot ngi b ngc ai, viec ho tr ngi b bach hai, hanh ong dan than vao nhng chuyen coi nh that bai hoac khong c ai chung ai mo, khong the tao thanh mot bon phan ch thc cua cong bang, nhng chac chan la bon phan cua lien i" (5).

Mat khac, vi cuoc cach mang ky thuat va toan cau hoa hien nay, s phat trien cua cac nc giau le thuoc nhieu kha nang sang tao va s bien oi ky thuat noi tai hn la hanh ong tran lot cac nc ngheo. Chnh v the, khong the de dang ong hoa nhng ngi b loai tr trong nen kinh te tri thc vi nhng ngi b boc lot, hieu theo quan niem co ien. Ly do gian d la trong he thong kinh te hien nay, ac biet la nen kinh te tri thc, nhng ngi ngheo khong han la nhng ngi b boc lot, ma ung hn la nhng ngi b loai tr. Bi v ho ch la nhng lao ong pho thong hay b that nghiep, nen a tr thanh nhng canh tay tha thai trong mot nen kinh te ngay cang chuyen nghiep va can nhieu chat xam. Do o, khong de dang da tren cong bang xa hoi e oi hoi quyen li cho ho, nhng luon luon van co the neu len nhng yeu sach ao c t vien tng lien i vi nhng ngi t may man, b thiet thoi hay bat c v ly do bat hanh nao khac.

 

2- Quan iem cua Giao huan xa hoi

oi vi giao huan xa hoi cua Cong giao, nguyen tac lien i cung vi nguyen tac cong thien cong ch, van menh pho quat cua tai san va u tien chon la ngi ngheo nh hng moi tng quan gia ngi vi ngi, cung nh gia cac xa hoi vi nhau.

The theo nguyen tac nhap the cua c Kito, Cong ong Vatican II long trong cam ket moi lien i cua Giao hoi vi con ngi va the gii hom nay: "Noi vui mng va niem hy vong, nhng buon kho va au lo cua con ngi hom nay, nhat la cua nhng ngi ngheo va cua nhng ai au kho, cung la vui mng va hy vong, buon kho va au lo cua cac mon e c Kito. Khong co g ch thc nhan loai ma lai khong co am vang ni coi long ngi mon e c Kito" (6).

Cong ong at nguyen tac lien i tren can ban than hoc ve tao dng: "Thien Chua a muon rang tat ca moi ngi lam thanh mot gia nh va oi x vi nhau bang tnh huynh e. That the, moi ngi c dng nen giong hnh anh Thien Chua, ang a "tao thanh ho t mot ngi duy nhat va cho ho tren khap mat at" (Cv 17,26) va ho cung c goi ti cung mot cu canh duy nhat la chnh Thien Chua" (7).

Nhan danh tnh huynh e ai ong nay, Cong ong keu goi moi ngi quang ai chien thang ca nhan chu ngha va vu li chu ngha e mu cau cong thien cong ch, ac biet can ngh en nhu cau cua nhng ngi ngheo. Hien che "Hoi Thanh trong the gii hom nay" qua quyet: "Moi ngi phai nhn nhan va ton trong lien i xa hoi nh mot trong nhng ngha vu chnh yeu cua con ngi thi nay. Bi v the gii cang hp nhat th hien nhien nhng bon phan cua con ngi cang vt len tren nhng nhom rieng re va dan dan se lan rong ti toan the gii" (8).

c Giao chu Phaolo VI cung c mong mot trat t mi va mot the gii phat trien, an bnh, hanh phuc hn. Nhng e cho c m o thanh hien thc th lien i phai la mot bon phan va hn na mot bon phan khan thiet oi vi moi ngi. Ngai viet: "S song cua bao tre em vo toi va hy vong cua biet bao gia nh ngheo kho mong muon co c nhng ieu kien song xng ang vi con ngi, ang b e doa. Hoa bnh cua the gii va tng lai cua nen van minh ang lam nguy. Tat ca moi ngi va moi dan toc phai am nhan trach nhiem cua mnh" (9).

Thong iep nhn ro tnh chat "lng dien" ni tang trng kinh te: "oi vi mot dan toc cung nh oi vi mot ca nhan, co nhieu cua cai hn khong phai la muc ch sau cung. Tat ca cac tang trng eu co hai mat: No can thiet e con ngi c nen ngi hn, nhng mot khi no tr nen gia tr toi thng th no se giam ham con ngi, khong cho phep ho nhn xa hn. Luc o, long ngi tr nen chai a va tinh than khep kn lai, con ngi khong con en vi nhau v tnh ngha, ma ch v li loc. Li ch de lam cho con ngi chong oi va chia re nhau. V the, neu ch tm kiem cua cai ma thoi th khong nhng can tr s phat trien cua con ngi, ma con chong lai s cao ca ch thc" (10).

c Phaolo VI xac quyet rang tang trng kinh te va tien bo ky thuat khong u e trai at nay tr nen nhan ao va de song hn. Muon at ti phat trien ch thc th phat trien kinh te phai ong hanh vi phat trien xa hoi. Nhn t quan iem Kito giao, "khong the ch gian lc phat trien vao tang trng kinh te. Bi v phat trien ch thc phai toan dien, ngha la thang tien con ngi toan dien va tat ca moi ngi. Mot chuyen vien loi lac a noi rat ung ve ieu o: "Chung toi khong chap nhan tach ri kinh te khoi van e cua con ngi, phat trien khoi nhng nen van minh lien he. oi vi chung toi, ieu quan trong la con ngi, moi ngi, moi nhom ngi, cho en toan the nhan loai" (11).

Thong iep "Phat trien cac dan toc" muon gii thieu vi nhan loai mot mo hnh phat trien tng xng vi con ngi hn. Theo thong iep, "ay la mot tien trnh i t nhng ieu kien t nhan ban hn en nhng ieu kien nhan ban hn, cho moi ngi va cho moi ngi (...). Nhan ban hn co ngha la tien t canh lam than en tnh trang s hu nhng g can thiet, loai tr cac te oan xa hoi, m mang kien thc, hap thu van hoa. Nhan ban hn cung co ngha la ton trong nhan pham cua tha nhan, hng ti tinh than kho ngheo, mu cau cong ch, c muon hoa bnh. Nhan ban hn con co ngha la nhn nhan nhng gia tr toi cao va nhn nhan Thien Chua la can nguyen va cung ch cua moi gia tr" (12).

c Phaolo VI coi viec phat trien moi chieu kch cua con ngi va phat trien moi ngi chnh la hanh trnh thc hien nen nhan ban lien i. ay la mot th nhan ban rong m, giup con ngi vt khoi chnh mnh, e chap canh bay cao hn na, bi v nh Pascal a noi mot cach ch ly: "con ngi vt tren con ngi mot cach vo cung tan" (13).

Nhan dp ky niem 20 nam ban hanh thong iep "Phat trien cac dan toc" (1967), c Gioan Phaolo II a danh ca mot thong iep cho van e soi bong nay. Lien i a c thong iep "Quan tam ti van e xa hoi" (1987) nh ngha nh sau: "Lien i khong phai la mot th cam thng m ho hay xuc ong hi ht trc nhng kho au cua bao nhieu ngi xa gan. Ngc lai, o la quyet tam chac chan va ben vng dan than cho cong ch, ngha la cho li ch cua moi ngi va cua tng ngi, bi v tat ca chung ta eu co trach nhiem ve moi ngi. Mot quyet tam nh vay da tren xac tn vng chac rang viec phat trien toan dien ang b can tr bi long ham muon li nhuan va khat khao quyen lc. Ch co the chien thang nhng thai o va nhng "c cau toi loi" ay - d nhien la vi n Chua - nh mot thai o hoan toan oi nghch: dan than phuc vu li ch cua tha nhan, san sang chet, theo tinh than Tin Mng, cho ngi khac thay v boc lot ho va "phuc vu" thay v an ap ho e mu cau t li" (14).

Di nhan quan cua Gioan Phaolo II, lien i khong nhng can thiet cho cong cuoc phat trien con ngi toan dien, ma hn na phai la mot "thai o luan ly" va "mot nhan c Kito giao" (15). Sau khi e cap en iem tng ong gia bac ai va lien i, ngai viet nhng dong sau sac va tham thuy ve lien i. V tnh chat oc ao cua ban van, chung toi xin c phep trch dan hai oan chnh sau ay:

"Di anh sang c tin, lien i tien ti viec vt qua chnh mnh, e mac them nhng chieu kch ac thu cua Kito giao ve thai o hoan toan vo v li, th tha va hoa giai. Nh vay, tha nhan khong ch la mot hu the nhan loai, co nhng quyen li va s bnh ang nen tang vi moi ngi, nhng tr thanh hnh anh song ong cua Thien Chua (...). Do o, tha nhan phai c yeu men, ngay ca khi ho la thu ch, bang chnh tnh yeu ma Chua a yeu thng ho, va phai san sang hy sinh cho ho, ngay ca vi hanh ong cc o: "Th mang song v anh em mnh"...

"... Lien i phai gop phan vao viec thc hien ke hoach cua Thien Chua, pham vi ca nhan cung nh tren bnh dien quoc gia va quoc te. Cac "c che oi tru" va cac "c cau toi loi" ch co the b anh bai bang viec thc hanh lien i nhan ban va Kito giao. Ch bang cach o ma nhieu nang lc mi co the c tan dung mot cach tron ven cho cong cuoc phat trien va hoa bnh" (16).

Yeu thng tha nhan la mot gii ran can ban cua Kito giao va tha nhan noi ay la tat ca nhng ai ngi tn hu gap g tren ng i, ac biet nhng ngi ang can c ho tr. Khong mot Kito hu nao co the noi mnh yeu men Thien Chua, ma lai khong yeu thng va lien i vi tha nhan. Neu mot t tng gia nao o a goi ngi la lang soi cua ngi hay gan cho tha nhan nhan hieu "a nguc", th, oi vi ngi Cong giao, tha nhan va la ngi anh em, va la thanh phan cua ban than toi.

 

3- Tren lanh vc quoc te

e tai lien i nay c ap dung mot cach ac biet trong lanh vc kinh te - xa hoi. ay la lanh vc kho khan va nan giai nhat, nhng cung chnh ni ay tnh lien i mi mang tnh chat hien thc va hu hieu. Trong pham vi quoc gia, "viec thi hanh tnh lien i trong moi xa hoi ch hien thc khi cac thanh vien nhn nhan nhau nh nhan v. Nhng ngi co nhieu cua cai, can y thc trach nhiem oi vi nhng ngi yeu kem hn va san sang chia se vi ho tai san cua mnh. Trong cung mot chieu hng lien i, nhng ngi kem may man, khong c chon la thai o thuan tuy thu ong hoac pha huy moi tng quan xa hoi. Ngay ca khi tranh au cho nhng quyen li chnh ang cua mnh cung can thc hien trach nhiem cua mnh oi vi cong ch. Ve phan mnh, nhng nhom trung gian khong c nhan manh mot cach ch ky quyen li rieng cua mnh, ma can ton trong quyen li cua nhng ngi khac" (17).

Theo truyen thong co cu cua Kito giao, nguyen tac lien i noi ket mot cach sau tham vi nguyen tac cong thien cong ch va nh menh pho quat cua tai san. Chnh v vay, sau khi a t m phan tch y ngha cua lien i, thong iep "Quan tam ti van e xa hoi" viet them: "Thiet tng can nhac lai mot lan na nguyen tac ac biet cua giao huan xa hoi Kito giao: Ban au, tai san cua the gii c trao pho cho moi ngi. Du quyen t hu hp phap va can thiet en au i chang na, cung khong huy bo gia tr cua nguyen tac noi tren. That vay, trong quyen t hu a khac ghi mot "cam co xa hoi", ngha la c nhn nhan, nh pham chat noi tai, mot trach nhiem xa hoi c xay dng va bien minh mot cach thc s ni nguyen tac nh menh pho quat cua tai san" (18).

Cung chnh trong vien tng nay ma e tai lien i tren bnh dien quoc te, gia cac quoc gia va cac dan toc, tr thanh e tai trung tam. Ngay trong thong iep "Me va Thay" (1961), c Gioan XXIII a ac biet nhan manh en tng quan lien i gia cac nc phat trien vi cac nc ang phat trien. Ngai viet: "Chieu kch lien i, mot chieu kch hom nay ang noi ket tat ca moi ngi trong mot gia nh duy nhat, oi hoi nhng nc c hng s sung tuc ve tai san kinh te co ngha vu khong c h hng oi vi nhng nc, ma ngi dan ang phai vat lon trong tnh trang khon cung va ngheo oi, cha c hng nhng quyen li can ban cua nhan v. Trach nhiem nay ngay cang ln manh do s y thc ngay mot ro hn ve moi tng quan ong le thuoc gia cac dan toc, bi v khong the nao co c mot nen hoa bnh dai lau va phong phu, neu s chenh lech ve kinh te va xa hoi gia cac dan toc qua sau tham" (19).

Thong iep "Phat trien cac dan toc" ac biet co vo s phat trien toan dien cua moi ngi va cua moi ngi tren the gii. Va d nhien s phat trien toan dien nay phai gan lien vi s phat trien cua nhan loai. Chnh v vay, c Phaolo VI e cap en moi lien i gia cac dan toc va trach nhiem cua cac nc giau. Trach nhiem nay bao gom ba kha canh: "Trc het, v bon phan lien i, cac nc giau phai tr giup cac nc ang phat trien; th en, v bon phan cong bang xa hoi, can cai thien moi quan he thng mai gia cac nc manh va cac nc yeu; sau het, v bon phan bac ai pho quat, can co vo mot the gii nhan ao hn cho moi ngi, trong o moi ngi va cho va nhan, va tang trien cua ngi nay khong con can tr phat trien cua ngi kia" (20).

Trong thong iep "Quan tam en van e xa hoi", lien i quoc te cung c xay dng tren nguyen tac can ban ve van menh pho quat cua tat ca tai san tren mat at. Do o, cac nc giau va manh hn co trach nhiem ao c oi vi cac nc kem phat trien hn. Y thc mi ve tng quan lien i nay la "mot con ng dai va kho khan. Ngoai ra, thng xuyen con b e doa bi tnh mong manh noi tai cua cac d an va viec thc hien cua con ngi, cung nh bi s thay oi khon lng cua hoan canh ngoai tai. Tuy nhien, can nhat quyet dan than thc hien va ni nao a thc hien c mot vai bc, hoac a c mot phan, phai tiep tuc i en cung" (21).

Ngo li vi cac tham d vien trong Phien hop khoang ai lan II cua Han lam vien Giao hoang ve Xa hoi hoc, c Gioan Phaolo II tuyen bo: "Cuoc canh tranh chnh ang ang nang ong hoa i song kinh te khong c chong lai quyen li can ban cua con ngi la co viec lam e nuoi song gia nh. That vay, lam sao goi mot xa hoi la giau co, neu trong o nhieu ngi khong co ieu kien can thiet e song? Bao lau mot con ngi b ton thng va bien dang v ngheo oi, th chnh xa hoi, trong mot ngha nao o, cung b ton thng".

Trong vien tng lien i nay, mac du giao huan xa hoi cua Giao Hoi cong nhan toan cau hoa kinh te va tai chanh la mot thc tai lch s, nhng van khong ngng neu len nhng cau hoi sau tham: Phai chang mo hnh toan cau hoa hien tai se em lai phuc li va van may cho moi ngi? Co chang mot toan cau hoa khong loai tr hay bt loai tr hn?

D nhien, xay dng mot toan cau hoa bt loai tr va mot xa hoi lien i la trach nhiem cua moi ngi. Nhng trc het va tren het, ay la trach nhiem cua cac nha lanh ao. Chnh v vay, Giao chu Phaolo VI a tran trong ngo li vi cac quy v lanh ao nh sau: "Ngha vu cua quy v la lam cho quy quoc lien i chat che hn vi moi ngi; thuyet phuc ho bang long trch mot phan xa hoa va hoang ph cua ho e xuc tien cong cuoc phat trien cac dan toc va bao ve hoa bnh. Le thuoc rat nhieu qu v, nhng v ai dien trong cac c quan quoc te, e co the thay the nhng cuoc ung o bang vu lc nguy hiem va vo bo bang s hp tac than hu, on hoa va vo v li, ngo hau nhan loai at ti mot phat trien lien i, trong o moi ngi co the trien n" (22).

 

4- Tai que hng Viet Nam

Do tnh thi vu cua nghe trong lua nc, lai phai thng xuyen chong choi vi thien tai va lut loi nen tinh than lang xa cua ngi Viet Nam ngay xa rat sau am, en o "phep Vua con thua le lang" . Vt khoi tnh lien i lang xa, ngi Viet y thc ro ret tinh than dan toc va ngha ong bao. Khong ngi dan Viet nao ma lai khong nam long nhng cau ca dao noi ve tnh cong ong, lien i va oan ket gia ngi dan cung mot nc:

Bau i thng lay b cung

Tuy rang khac giong nhng chung mot gian

Nhieu ieu phu lay gia gng

Ngi trong mot nc phai thng nhau cung.

Hoac ngan gon va trc tiep hn:

Mot con nga au ca tau bo co.

Chnh nh tinh than oan ket va lien i nay ma ngi Viet a thanh cong trong viec dng nc va bao ve at nc chong lai cac ao quan xam lc manh hn mnh gap nhieu lan. Hom nay, chac chan chung ta phai van dung tnh lien i, tinh than oan ket va y thc quat cng cua dan toc e sm a at nc thoat khoi tnh trang ngheo oi, lac hau, cham tien.

Nh mot th du khiem ton, nhng dong di ay ch muon e cap en ba lanh vc: giao duc, y te va cong tac ho tr nhng ngi co hoan canh ac biet.

 

a)- Giao duc

Trong thi gian gan ay, ngi ta noi nhieu en s xuong cap va lac hau cua nen giao duc hien tai cua chung ta. Co ngi v no nh can nha tap the co lo xay dng khoang bon mi nam trc, khong theo qui cu thong thng, cang sa cha, ci ni cang d dang. Thanh ra, cang phat trien cang oi hoi au t phi ly, ma chat lng cang kem. Ket cuc, bo th thng vng th toi (23).

Ong Michael Marine, cu ai s My tai Viet Nam, a a ra mot so nhan nh rat ang e chung ta suy ngh. Sau khi ca ngi nhng thanh qua ma Viet Nam a gat hai trong lanh vc phat trien kinh te va hoi nhap quoc te, ong nhan xet nh sau ve nen giao duc cua chung ta:

" khap ni, ngi ta thay tiem nang, phan khi va hy vong. Nhng oi nghch vi nhieu thanh cong cua mnh, Viet nam ang oi dien vi nhng thach o quan trong, ma thach o ve he thong giao duc khong phai la nho. Neu tang trng kinh te a qua mc d oan, va ngi dan Viet Nam tiep tuc at giao duc lam u tien hang au, th ha tang c s cung cap nguon nhan lc va vat lc tai ay a khong phat trien u e ho tr cho nhu cau tang trng. ieu o ung moi cap bac trong he thong giauo duc, nhng tnh trang giao duc cap ai hoc tai Viet nam at ra nhng quan ngai ac biet (...).

Theo y kien chung, cac ai hoc Viet nam a khong lam tron c cac oi hoi thiet yeu nay. Ban "Bao cao ve Phat trien tren The gii" nam 2006 cua Ngan hang The gii cho thay Viet nam tut lai pha sau rat xa cac nc khac trong khu vc va ch co 2% dan so c i hoc u 13 nam hoac hn na. Cung theo bao cao nay th Viet nam ng chot trong khu vc v ch co 10% thanh thieu nien trong hang tuoi t 20 en 24 ghi danh vao cac trng ai hoc hoac cao ang. Trai lai, Trung quoc co 15% sinh vien trong hang tuoi nay a ghi danh, Thai lan co 41% va Nam Han co con so that an tng la 89%".

o la mi ch e cap en so lng. Neu so sanh ve chat lng th cang thay ro tnh trang tut hau cua Viet Nam so vi cac quoc gia lan can: "Nam 2006, cac giao s va sinh vien ai hoc Quoc gia Seoul (Han thanh) cong bo 4,556 an pham khoa hoc. Trng ai hoc Bac kinh co gan 3,000. e so sanh ta thay ca ai hoc Quoc gia Ha noi va trng Ky thuat Quoc gia Ha noi ch thc hien c 34 an pham. So n xin bang sang che la thc o hu dung e biet kha nang phat minh cua mot quoc gia. Bao cao cua nam 2006 cua Ngan hang The gii cho biet Trung quoc co 40,000 n xin bang sang che, trong khi Viet nam ch von ven 2 n" (24).

Hoi ngh tong ket nam hoc khoi ai hoc va Cao ang, to chc tai Ha Noi ngay 16 thang 8 nam 2007, cung cung cap cho chung ta nhng so lieu tng t. Theo bao cao cua Vu ai Hoc va sau ai Hoc, trong nam hoc 2006-2007, so giao vien at trnh o thac s va tien s tang them 11.9%. Tuy nhien, con so giao vien mi ch co trnh o ai Hoc lai tang qua cao (hn 3,500 ngi), thanh th rot cuoc t le giao vien co trnh o thac s va nhat la tien s lai thap hn nam trc. Hn 55% so GS, PGS va khoang mot na so tien s eu tap trung 14 trng ai Hoc trong iem, con nhng trng khac lc lng Giao s co trnh o tien s va thac s rat mong. Tuy nhien, Viet Nam van cha co mot trng ai hoc nao ngang tam vi nhng trng ai hoc kha trong khu vc ong Nam A.

"T ban nhan van" ngay cang gi vai tro quan trong trong phat trien. au t cho giao duc la au t cho tng lai. Nhng chng trnh giao duc hien tai Viet Nam ch ap ng c yeu cau tren mc o rat thap. Hien nay, Nha Nc ang khuyen khch ngi nc ngoai, ke ca Hoa Ky, au t vao giao duc va moi nam cac gia nh kha gia phai ton bao nhieu tien e gi con i hoc nc ngoai.

Hom nay, Ban Chap hanh Trung ng ang a chnh thc cong nhan "ton giao la van e con ton tai lau dai. Tn ngng, ton giao la nhu cau tinh than cua mot bo phan nhan dan". Tuy nhien, Nhieu ngi van ban khoan thac mac: Tai sao van cha cho phep cac ton giao trong nc, nhng ngi cung chung mot giong mau va mot tnh t dan toc c trc tiep tham gia vao lanh vc giao duc? Tai sao cha e cho cac tu s co c hoi ong gop tim - oc cua mnh cho tng lai dan toc?

Ve van e nay, phai chang a en luc "can nhan thc lai" nh Pho thu tng kiem Bo trng GD-T Nguyen Thien Nhan a tho lo khi trnh bay ve noi dung "s mang va nhng bai toan cua giao duc ai hoc Viet Nam" tai lp hoc danh rieng cho cac hieu trng ai hoc?

 

b)- Y te

Nganh y te chung ta cung ang gap khung hoang, ca ve chat lng lan so lng. Tai Thanh pho Saigon chang han, e thc hien cong tac ieu tr bnh thng, moi ngay can khoang 14,000 ging cho benh nhan. The nhng, tat ca benh vien cong va t thanh pho mi co khoang 8,000 ging, ngha la ch mi at ti hn mot na nhu cau. V the tnh trang 2 benh nhan mot ging se con tiep dien trong nhng nam ti.

Neu Thanh pho Saigon la au tau kinh te cua ca nc ma con xay ra tnh trang thieu hut tren, th nhng vung sau, xa va cao cua at nc se sao? Trong qua kh gii Cong giao a ong gop nhieu cho lanh vc y te. Bao gi mi c tai nhap cuoc e xoa du noi au va noi kho cua ong bao?

 

c)- Nhng ngi kem may man

Trong mot thap nien qua, kinh te Viet Nam tang trng manh va on nh vi ch so hn 8% moi nam, lien tiep trong mot thi gian dai va ng th nh tren the gii. Cuoc song cua ngi dan c nang cao, nhat la ngi dan thanh th va nhng thanh phan u ai. Nhng chung ta biet rang, tai cac nc ang phat trien, tang trng kinh te nhanh thng keo theo bat quan bnh xa hoi va ho phan cach giau ngheo. Ngay t thap nien 50' cua the ky XX, Simons Kuznet (25) a cho thay he so Gini (26) cua mot nc giai oan au cua tien trnh phat trien thng thap va c tang dan theo a tang trng kinh te, nhng khi at ti nh cao va c bo tuc bi phat trien xa hoi, cung nh nhng luat le hp ly ve thue khoa va an sinh xa hoi, th he so nay lai bat au giam dan. Ngi ta thng dung ch U ngc e dien ta hien tng nay.

Vi hien tng toan cau hoa va nen kinh te tri thc, khoang cach thu nhap gia cac thanh phan xa hoi va ho phan cach giau ngheo ngay cang sau rong hn (27). Nhng ngi co chuyen mon, nhat la hoat ong trong lanh vc cong nghe mui nhon, thu nhap va cao, va tang nhanh hn mc bnh quan cua dan chung. Bat quan bnh ve thu nhap gia thanh th va nong thon ngay cang ro net hn. Lao ong pho thong, nhat la nhng ngi co hoan canh ac biet (khuyet tat, khiem th, khiem thnh, tre em ng pho, mo coi, benh nhan HIV/AIDS) ngay cang b thua thiet hn.

Khong ai co the phu nhan khuynh hng va tien trnh chung nay. Va cung chang co mot chnh phu nao co the t mnh giai quyet hoan toan van e tren. Tuy nhien, tai nhieu nc o cao cua ch U ngc noi tren a c giam nhe, cung nh phan thua thiet cua nhng ngi co hoan canh ac biet... c giam bt nh s cong tac cua xa hoi dan s, ngha la cua cac to chc thien nguyen, to chc phi li nhuan, cac ton giao, cac hiep hoi, oan the v.v (28). Thiet tng, a en luc Nha nc Viet Nam nen tao c hoi e "ban tay lien i" cua xa hoi dan s cong tac hai hoa vi "ban tay phap ly" cua Nha nc va "ban tay vo hnh" cua th trng. Co nh vay, phat trien kinh te se i song oi vi phat trien xa hoi. Gii Cong giao tng oi co nhieu kinh nghiem trong cong tac bac ai xa hoi. Mot so ni ang tiep tuc lam cong tac t thien "chui" va mong c sm c hp thc hoa.

Lng va chi ph nhan cong thap a c coi la mot li the e thu hut von au t trc tiep nc ngoai. Nam 2006, xuat khau cua Viet Nam at ti ty le 65.2% so vi GDP, ng th 5 trong khu vc ong Nam A va th 8 tren the gii. nh hng kinh te xuat khau da tren cac mat hang tho va cong nhan re tien a giai quyet c hang trieu lao ong pho thong, nhat la nhng lao ong n en t vung nong thon. Nhieu nha au t nc ngoai nham ti Viet Nam co le cung v lc lng lao ong pho thong d tha va gia cc re.

Theo khao sat cua Vien Cong nhan va Cong oan (thuoc Tong Lien oan Lao ong Viet Nam) tai "60 doanh nghiep co von au t nc ngoai cac a ban Thanh pho Saigon, ong Nai, Bnh Dng, Ba Ra - Vung Tau, Ha Noi, Vnh Phuc, Bac Ninh, Hai Dng vi khoang 80,000 lao ong, a cho thay nhng con so rat ang lu y: Thu nhap bnh quan hang thang cua ngi lao ong cac doanh nghiep FDI ch tren di 1 trieu ong, trong o di 1 trieu ong chiem gan mot na tong so lao ong (di 800 nghn ong chiem 14.7% nganh det may, da giay con chiem 17.7%, nganh xay dng giao thong van tai con chiem ti 27.4%), tham ch con co mot bo phan khong nho co thu nhap bnh quan 1 thang di 600 nghn ong" (29).

Muon tien ti mot nc co thu nhap trung bnh, Viet Nam khong the tiep tuc da tren li the canh tranh do nhan cong gia re. Ngoai ra, tieu chuan "Cong bang xa hoi, trach nhiem xa hoi va lien i xa hoi" cung oi hoi chung ta phai ai ngo cong bang va xng ang hn oi vi cac lao ong pho thong nay.

Qua "Th Muc vu 1980", Hoi ong Giam Muc Viet Nam long trong cam ket: song Phuc am gia long Dan toc. Ngi Cong giao quyet tam cung chia se mot cong ong sinh mang vi Dan toc mnh, v que hng nay la ni chung ta c Thien Chua mi goi e song lam con cua Ngi, at nc nay la long Me cu mang chung ta trong qua trnh thc hien n goi lam con Thien Chua, Dan toc nay la cong ong ma Chua trao cho chung ta e phuc vu vi tnh cach va la cong dan va la thanh phan Dan Chua.

Tiep kien cac Giam muc Viet Nam nhan dp Ad Limina 2002, c Gioan Phaolo II a e ngh mot nh hng muc vu tch cc: "oi thoai chan thanh va hp tac lanh manh". o cung la mot cach thc the hien s vu "men trong bot" va dan than phuc vu cua Kito giao. Phai chang trong may thap nien va qua, Hoi ong Giam muc Viet Nam a co gang the hien nh hng o bang nhng hnh thc va cach the rieng? Nhng co bao nhieu c hoi e the hien no?

Chien tranh a cham dt t hn 30 nam. at nc cung a oi mi va chnh thc hoi nhap vao cong ong the gii. Phai chang, nh nguyen thu tng Vo Van Kiet a e ngh, a en luc can xoa bo chia re va hiem khch e cung nhau a dan toc i len: "Tat ca nhng ai a v long yeu nc, thng noi, bang nhieu con ng khac nhau, tng ong gop vao cai chung, va khong oi hoi g cho rieng mnh th eu co quyen t hao ve nhng ong gop o va hay tiep tuc cong hien nhieu hn na nham xay dng to quoc cua moi ngi Viet Nam chung ta trong giau manh, van minh, dan chu va hanh phuc" (30).

Hy vong v tien o dan toc va li ch cua moi ngi, ac biet nhng ngi b thua thiet, con ng hoa giai, hoa hp va lien i gia cac thanh phan cua dan toc Viet Nam ngay mot rong m.

 

Chu thch:

(1) Neu muon tm hieu sau hn giao huan xa hoi cua Cong giao, xin coi Nguyen Thai Hp, Giao huan Xa hoi Cong giao, c tin & Van hoa, 2007.

(2) Marciano Vidal, "La solidariedad: Nueva frontera de la teologia moral", in Studia Moralia, XXIII/1, (1985), 117.

(3) Xem E. Levinas, Difficile liberte. Essais sur le judaisme, Paris, 1963, tr. 376; Autrement qu'etre ou au dela de l'essence, La Hay, 1974; P. Ricoeur, Soi-meme comme un autre, Seuil, Paris, 1990, tr. 226.

(4) E. Levinas, Umanesimo dell'altro uomo, Genova, 1985, tr. 68.

(5) V. Camps, Virtudes publicas, Madrid, 1990, tr. 36.

(6) Vatican II, Gaudium et Spes, so 1.

(7) Ibidem, so 24.

(8) Ibidem, so 30.

(9) Phaolo VI, Phat trien cac dan toc, so 80.

(10) Ibidem, so 19.

(11) L.J. Lebret, Dynamique concrete du developpement, Paris, 1961, p. 28.

(12) Phat trien cac dan toc, 20-21.

(13) Pascal, Pensees, Ed. Brunschvicg, n. 434; Xem Phaolo VI, Phat trien cac dan toc, 42.

(14) Gioan Phaolo II, Quan tam ti van e xa hoi, so 38.

(15) Ibidem, so 40.

(16) Ibidem, so 40.

(17) Ibidem, 39.

(18) Ibidem, 42.

(19) Gioan XXIII, Me va Thay, so 157.

(20) Phaolo VI, Phat trien cac dan toc, so 44.

(21) Gioan Phaolo II, Sollicitudo rei socialis, 38.

(22) Phaolo VI, Phat tien cac dan toc, so 84.

(23) Xem Gs Hoang Tuy, "Ba bien phap cap bach a giao duc ra khoi nguy kch", Tuoi Tre Chu nhat, ngay 28-12-2003, tr. 8.

(24) Bai dien van oc tai Phan khoa Kinh te Shidler, thuoc ai hoc Hawai, Thanh pho Saigon, ngay 6-8-2007.

(25) S. Kuznets, "Economic Growth and Income Inequality", American Economic Review 45, March 1955, 1-28.

(26) He so dien ta tnh trang phan phoi li tc, theo o he so cang ln bat bnh ang cang cao.

(27) Theo bao cao "Trang thai tng lai" nam 2007 cua Trng ai hoc Lien Hiep Quoc, tru s tai Tokyo, cong bo hom 10-9-2007, th khoang cach giau ngheo tren the gii ngay cang tang cao: thu nhap cua 225 ngui giau nhat the gii tng ng thu nhap cua tong cong 2.7 t ngi, ngha la bang 40% dan so the gii.

(28) Xem chang han Pierre Vilain, L'avenir de la terre ne tombera pas du ciel, DCLI, Paris, 2007; Nhieu tac gia, Rethinking Solidarity in Global Society. The Challenge of Globalisation for Social and Solidarity Movements, DCLI, 2007.

(29) Ngoc Minh, Tien lng tham hai cua ngi lao ong cac doanh nghiep FDI, bao Thanh Nien, 3-9-2007.

(30) Vo Van Kiet, Nhng oi hoi mi cua thi cuoc, Tuan bao Quoc te, 17-4-2005.

 

Lm Nguyen Thai Hp, O.P.

 

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page