Nhng y ngha cua cai Tet

trong truyen thong Van hoa Viet Nam

 

Prepared for Internet by Vietnamese Missionaries in Asia

 

Nhng y ngha cua cai Tet trong truyen thong Van hoa Viet Nam.

(Radio Veritas Asia 8/02/2005) - Qu v va cac ban than men. Noi en Tet, chung ta thng ngh ti mot dp vui au nam mi: Tet Nguyen an, con goi la Tet Ca. Tren thc te, Viet Nam co hang chuc ngay Tet co truyen co rat nhieu y ngha nhieu thi iem khac nhau trong nam. Va trong tng cai tet ay, eu cha ng mot s tch sau xa v nh s giao thoa vi nen van hoa khu vc, song a c Viet hoa mot cach t nhien va sau sac.

Nhan ngay cuoi nam, chng trnh Khoa hoc va i song tuan nay, chung toi xin trnh bay nhng y ngha cua nhng cai Tet cua Viet Nam:

Qu v va cac ban than men,

Tet Nguyen an: Tet Nguyen an la Tet ln trong nam. Tet nay con goi la Tet Ca, vao ung vao ngay mung 1 thang Gieng am lch, ngay au tien cua Nam Mi. Theo phong tuc co truyen Viet Nam, Tet Nguyen an trc het la Tet cua gia nh. Trong 3 ngay Tet dien ra vi ba cuoc gap g ln ngay tai moi nha. Th nhat la cuoc gap g cua nhng Gia Than, o la Tien S hay Nghe S la v to au tien day nghe ma gia nh mnh ang lam. Tho cong, trong gia at, ni ma mnh ang ; va Tao Quan la than cua viec nau an cua moi ngi trong gia nh. Cuoc gap g th hai la cuoc gap g To Tien Ong Ba, nhng ngi a khuat. Ngi dan tin rang linh hon cua nhng ngi a khuat cung ve vi con chau cua ho vao dp Tet. Cuoc gap g th ba la cuoc oan tu cua nhng ngi trong nha, nh mot thoi quen linh thieng va ben vng nhat. Moi nam tet en, du ang au, lam g, trong hoan canh nao, hau nh ai cung mong muon va co gang tr ve quay quan vi nhng ngi than trong gia nh. Dp Tet Nguyen an ngi ta lam banh chng trong cai nieu, i chuc mng nhau, m hoi, to chc cac cuoc vui chi, thi o, an uong rat tng bng. Tet Nguyen an thc s la ngay hoi mua ln, ngay nh n, ta n, chuc mng, sum hop vui ve, va thieng lieng.

Tet Khai Hang: Theo tnh cach cua ngi xa, ngay mong 1 thang Gieng ng vao ngay ga; mong hai: cho; mong ba: ln; mong bon: de; mong nam: trau; mong sau: nga; mong bay: ngi; mong tam: lua. Trong 8 ngay au nam, c ngay nao sang sua, th coi nh loai giong thuoc ve ngay ay c tot ca nam. V vay, en mong bay, thay tri tanh rao, quang ang, th ngi ta tin rang ca nam moi ngi se gap may man, hanh phuc. Mong bay ha cai nieu ket thuc Tet Nguyen an cung la ngay bat au tet Khai Hang, Tet m au cho ngay vui e on chao mua xuan mi.

Tet Thng Nguyen: Tet Thng Nguyen hay con goi la Tet Nguyen Tieu, vao ung ngay ram thang Gieng, ngay trang ram au tien cua nam. Tet nay phan ln c to chc tai Chua Chien, v ngay ram thang Gieng con c goi la ngay Va cua Phat To. Thanh ng co cau: "Le Phat quanh nam khong bang ngay ram thang Gieng" xuat phat t o. Sau khi i Chua, moi ngi ve nha hop mat, cung Gia Tien va an co.

Tet Han Thc: Han Thc ngha la an o nguoi. Tet nay vao ngay mong 3 thang Ba am lch. Thi Xuan Thu Trung Quoc, Cong T Trung Nh, ve sau la vua Tan Van Cong, khi gap canh hoan nan, oi qua, c Gii T Thoi cat tht ui cua mnh, nau dang cho an. Sau 19 nam phieu bat, Trung Nh lai c tr ve nam gi vng quyen nc Tan. Vua ban thng cho tat ca nhng ngi a cung nem mat nam gai, nhng lai quen mat T Thoi. T Thoi cung khong oan han, v ngh viec giup Trung Nh la mot ngha vu cua ke bay toi. Va T Thoi a me vao song nui ieu. Luc vua nh ra cho ngi ti mi ma khong c, lien sai ot rng e T Thoi phai i ra. Tuy nhien T Thoi khong ra, va hai me con cung b chet chay. Hom ay ung ngay 5 thang Ba. au xot, vua sai lap mieu th tren nui, va oi ten nui o la Gii Sn. Ngi quanh vung thng T Thoi nen hang nam t ngay mong 3 en mong 5 thang Ba th kieng ot la ma ch an o nguoi a nau san. T thi Nha Ly, ngi Viet a tiep nhan Tet nay nhng ch to chc vao mot ngay mong 3 thang Ba ma thoi, khong kieng ot la va thng lam banh troi, banh chay, thay cho o nguoi, muc ch chu yeu la e cung gia tien ch t ngi hieu ro chuyen Gii T Thoi. Hien nay, Tet nay van thng am net mien Bac, nhat la cac tnh quanh Ha Noi.

Tet Thanh Minh: Trong truyen Kieu co viet rang: "Thanh Minh trong tiet thang Ba, le la Tao Mo hoi la am Thanh", Thanh Minh ngha la tri trong sang, nhan o ngi ta i tham mo ma cua nhng ngi than. Tet Thanh Minh thng vao thang Ba am lch tr thanh le Tao Mo. Sau khi a tao mo, moi ngi trong gia nh tr ve nha lam le cung gia tien.

Tet oan Ngo: Tet oan Ngo con goi la Tet oan Dng, vao ngay mong 5 thang Nam am lch. ay la giai oan chuyen mua t Xuan sang Ha, nen kh hau co nhieu thay oi ot ngot, de sinh benh thi kh. Ca dao Viet Nam co cau: "Cha an banh nep oan Dng, ao bong chang dam khinh thng ci ra". Khuc Nguyen la mot nha th noi tieng, mot v trung than cua nc S, do can ngan Ngu Hoai Vng khong c, a uat c om a gieo mnh xuong song Miet La t van. Hom ay ung ngay 5 thang Nam. Thng tiec ngi trung ngha, moi nam c en ngay o, ngi dan Trung Quoc lam banh, cuon ch ngu sac ben ngoai, chu y khien cho ca s khoi an, roi bi thuyen ra gia song nem banh xuong cung Khuc Nguyen. Viet Nam t ngi biet chuyen Khuc Nguyen, ma ch coi mong 5 thang Nam la Tet giet sau bo, v trong giai oan chuyen mua, chuyen tiet, dch benh de phat sinh. Moi ngi day sm, ch an hoa qua hoac che. Tuy nhien moi ni co them mot phong tuc rieng v du nh Phung Ly, vao ngay nay, ngi con re trong gia nh thng ti bieu ngi bo v mot con ngong that to.

Tet Trung Nguyen: Tet Trung Nguyen vao ngay ram thang Bay. Theo sach Phat hom ay la ngay vong nhan c xa toi, ngay bao hieu cha me. Ngay tai Chua thng lam chay tnh te va cau kinh Vu Lan. Tai gia nh th bay cung gia tien, ot vang ma.

Tet Trung Thu: Tet Trung Thu nham vao ngay ram thang Tam. Trung Thu la Tet cua tre con. Thng ban ngay ngi ta lam le cung gia tien, toi mi bay hoa qua banh keo e tre con vui chi, pha co, trong trang rc en.

Tet Trung Cu: Tet Trung Cu vao ngay 9 thang Chn am lch. Tet nay bat nguon t s tch cua ao Lao. Thi Han co ngi ten goi la Hoang Canh i hoc phep tien, mot hom thay Phien Trang Phong bao Hoang Canh khuyen moi ngi trong gia nh, may mot cai tui lua ng hoa cuc, roi en cho cao e tam tru. Qua nhien ngay 9 thang 9 co lut to, ngap het lang mac. V lam theo li thay, Hoang Canh va gia nh a thoat nan. T xa, nho s Viet Nam a theo le nay, nhng lai bien thanh cuoc du ngoan nui non, uong ru cuc, goi la Thng Tet Trung Dng.

Tet Trung Thap: ay la Tet cua cac thay thuoc. Theo sach dc le th en ngay 10 thang Mi am lch, thay thuoc mi tu c kh am dng, mi ket c sac t thi xuan ha thu ong, cho nen tot nhat. nong thon Viet Nam, en ngay o, ngi ta thng lam banh day, nau che, e cung gia tien, roi em bieu cho nhng ngi than thuoc, ch khong may quan tam en chuyen thay thuoc thay thua.

Tet Han Nguyen: Tet Han Nguyen hay con goi la Tet Cau Mi, vao ngay ram hay ngay 1 thang Mi. nong thon, Tet nay thng c to chc rat ln, v ay la dp nau cm gao mi cua vu mua va xong, trc e cung to tien, sau e t thng cong cay cay.

Tet Tao Quan: Tet Tao Quan vao ngay 23 thang Chap. Ngi ta coi ay la ngay vua bep len chau tri e tau lai viec bep nuc, lam an, c x cua gia nh trong nam qua. Theo truyen thuyet Viet Nam, xa co hai v chong ngheo kho qua, phai chia tay nhau moi ngi mot ni tha phng cau thc. Sau o ngi v may man lay c chong giau. Mot nam kia vao ngay 23 thang Chap, ngi v ang ot vang ma ngoai san, th thay mot ngi an xin bc vao. Nhan ra chnh la chong cu, nen ngi v ong long, em cm gao tien bac ra cho. Ngi chong mi biet chuyen, nghi ng v. Ngi v am kho x, uat c, lao vao bep la t van. Ngi chong cu au xot, cung nhay vao la chet theo. Ngi chong mi an han, cung lao vao la chet theo. Tri thay ca 3 eu co ngha, nen phong cho lam vua bep. Ca dao Viet Nam co cau: "The gian mot v mot chong chang nh vua bep hai ong mot ba". V tch ay, c en phien ch ngay 23 thang Chap, moi gia nh thng mua hai cai mu cho ong, mot cai mu cho ba, bang giay, va 3 con ca chep lam nga e vua bep ve chau tri. Sau khi cung trong bep, mu c ot, va ca chep c mang ra tha ao ho, song suoi.

Chng trnh Khoa Hoc va i Song tuan nay xin tam ngng tai ay, xin chuc qu v va cac ban mot nam mi an bnh thnh vng.

 

(Van Kim)


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page