Ðức Thánh cha tiếp kiến
Hội nghị về tương lai trí tuệ nhân tạo
Ðức Thánh cha tiếp kiến Hội nghị về tương lai trí tuệ nhân tạo.
G. Trần Ðức Anh, O.P.
Vatican (RVA News 31-10-2026) - Sáng ngày 30 tháng Mười năm 2026, Ðức Thánh cha Lêô XIV đã tiếp kiến các tham dự viên Hội nghị về "Tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI): Ðối thoại giữa Vatican và giới khoa học về sự phát triển và ứng dụng các công nghệ thông minh".
Hội nghị do Hàn Lâm viện Tòa Thánh về Sự sống và Viện Tương lai Sự sống cùng tổ chức.
Lên tiếng trong buổi tiếp kiến, Ðức Thánh cha nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo (AI) vừa là một công cụ đầy triển vọng, vừa tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với con người và xã hội. Trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, nhân loại cần có trách nhiệm định hướng AI theo những giá trị đạo đức, bảo vệ phẩm giá con người và phục vụ công ích. Ngài đưa ra năm điểm suy tư chính:
Thứ nhất: Tương lai của AI phụ thuộc vào những lựa chọn của con người.
AI không tự quyết định tương lai của mình, nhưng được định hình bởi những quyết định của con người. Vì thế, vấn đề quan trọng không chỉ là AI có thể làm được gì, mà là nó phải phục vụ mục đích nào. Không nên xem sự phát triển AI như một cuộc chạy đua quyền lực hay thành tích, mà phải ưu tiên những hệ thống đáng tin cậy, an toàn và thực sự phục vụ con người.
Thứ hai: Máy móc là công cụ, không phải con người.
AI không có thân xác, cảm xúc, kinh nghiệm sống, tình yêu, tình bạn hay ý thức trách nhiệm như con người. Vì vậy, không nên xem AI như một chủ thể có nhân vị hoặc trao cho nó những quyền tương đương con người. Việc nhân cách hóa máy móc có thể làm lu mờ trách nhiệm của con người, nhất là khi xảy ra những thiệt hại do công nghệ gây ra.
Thứ ba: Không được giao phó một số quyết định quan trọng cho AI.
Những quyết định liên quan đến sự sống, tự do và việc sử dụng vũ lực phải luôn thuộc quyền kiểm soát của con người, với sự giám sát có hiểu biết và trách nhiệm. Ðức Thánh cha đặc biệt cảnh báo nguy cơ biến con người thành những dữ liệu vô tri trong các hệ thống quân sự hoặc kiểm soát biên giới. Ngài kêu gọi các quốc gia tiến tới cấm vũ khí sát thương tự động.
Thứ tư: AI phải phục vụ công ích và công bằng xã hội.
Những thành quả của công nghệ phải được chia sẻ công bằng, không chỉ phục vụ lợi ích của một nhóm người giàu có hoặc quyền lực. AI cần góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận kiến thức, chăm sóc sức khỏe, công cụ và các nguồn lực phát triển, đặc biệt cho những người nghèo và dễ bị tổn thương. Công nghệ phải thúc đẩy tình liên đới và sự tham gia của toàn thể cộng đồng nhân loại.
Thứ năm: Cần có những thể chế hữu hiệu để thực thi các nguyên tắc đạo đức.
Theo Ðức Giáo hoàng, thế giới đã có nhiều nguyên tắc đạo đức định hướng cho AI, nhưng điều cấp thiết hiện nay là xây dựng những cơ chế và tổ chức có khả năng biến các nguyên tắc ấy thành hành động cụ thể. Cần có những tiêu chuẩn chung, cơ chế giám sát độc lập, trách nhiệm giải trình rõ ràng và biện pháp khắc phục khi công nghệ gây tổn hại. Ðặc biệt, cần tăng cường hợp tác quốc tế để bảo vệ công ích toàn cầu.
Tóm lại, Ðức Thánh cha Lêô XIV khẳng định rằng AI phải luôn là phương tiện phục vụ con người, chứ không được trở thành mục đích tự thân hay thay thế con người trong những quyết định căn bản liên quan đến phẩm giá và sự sống. Ngài kêu gọi giới khoa học, các nhà hoạch định chính sách và các quốc gia tiếp tục đối thoại, hợp tác và chia sẻ trách nhiệm, nhằm xây dựng một tương lai công nghệ nhân bản, công bằng và phục vụ lợi ích chung của toàn thể nhân loại. Nói khác đi: Sự tiến bộ của trí tuệ nhân tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó góp phần bảo vệ phẩm giá con người, thúc đẩy công lý, tình liên đới và phục vụ công ích.
(Sala Stampa 30-10-2026)