Kinh Thanh Tan c

New Testament

Ban dch Viet Ng cua Linh Muc Nguyen The Thuan, CSsR.

Prepared for Internet by Vietnamese Missionaries in Asia


 

Tieu Dan vao Tan c

 

Cac sach Tan c

Hai mi bay van th, dai van khac nhau, noi dung va ngoai dien cung co lam ieu thu d, a c thu lai lam thanh mot bo, va mang ten chung la Tan c, hay noi cho ro hn: Kinh Thanh cua Giao c Mi. Cac van th nay a c viet ra vi muc ch la dan dat tn hu.

1) Trc het co nhng sach doan lai i Chua Yesu: cac li Ngai noi, cac viec Ngai lam. o la cac sach ma ta goi la Tin Mng (Phuc Am):

- Tin Mng theo Thanh Mattheo (Mt)

- Tin Mng theo Thanh Marco (Mc)

- Tin Mng Theo Thanh Luca (Lc)

- Tin Mng theo Thanh Yoan (Yn)

2) Roi sach

- Cong Vu Cac Tong o (Cv)

cho ta biet viec cac Tong o (t la hai v chnh Phero va Phaolo) a lam, e lap Hoi Thanh trong dan Do Thai va ni Dan ngoai.

3) Khi Hoi Thanh a c thanh lap, cac Tong o (nhat la Phero) a dan dat Cong oan tan tong, e ao tao ho song theo n Thien Chua a keu goi, hay la e phong chong lai nhng lam lac ng thi, co the lam ton thng en long ao chan chnh. Cac ngai dung th t e day do ho:

a) Cac th cua thanh Phaolo:

- Th gi Tn Hu Roma (Rm)

- Th th nhat gi Tn Hu Corintho (1C)

- Th th hai gi Tn Hu Corintho (2C)

- Th gi Tn Hu Galat (Ga)

- Th gi Tn Hu Epheso (Ep)

- Th gi Tn Hu Philip (Ph)

- Th gi Tn Hu Colose (Co)

- Th th nhat gi Tn Hu Thessalonike (1Th)

- Th th hai gi Tn Hu Thessalonike (2Th)

- Th th nhat gi cho Timothe (1Tm)

- Th th hai gi cho Timothe (2Tm)

- Th gi cho Tito (Tt)

- Th gi cho Philemon (Phm)

- Th gi cho Tn Hu Hipri (Hr)

b) Cac thgoi la Th Chung:

- Th cua Thanh Yacobe (Yc)

- Th th nhat cua Thanh Phero (1P)

- Th th hai cua Thanh Phero (2P)

- Th th nhat cua Thanh Yoan (1Yn)

- Th th hai cua Thanh Yoan (2Yn)

- Th th ba cua Thanh Yoan (3Yn)

- Th cua Thanh Yua (Y)

4) Sau cung trong buoi cam cach ghe s: e quoc Roma muon diet ao Chua Kito, chung ta thay xuat hien:

- Khai Huyen cua Thanh Yoan (Kh)

vi muc ch uy lao khuyen khch tn hu kien tam chu ng v Chua.

 

I. Tan c La Sach Cua Hoi Thanh

 

a) a phat xuat lam mot vi Hoi Thanh

Nhng cac sach ay chang nhng la e day do Hoi Thanh ma thoi. Cac sach ay cung a c phat xuat t gia Hoi Thanh va c thanh hnh lam mot vi Hoi Thanh.

Ve oan the ton giao ay, ai lai khong biet: xuat hien vao loi gia tien ban the ky th nhat, vi mot so ngi t oi be nho. Nhng loi mi nam sau, nhom ngi ay a manh dan bang qua cng gii co truyen ve a d cung nh ve tinh than, e nghiem nhien thanh mot ao cong cong oi vi nhan loai, e thanh mot e quoc Roma va a khong may b e quoc e y en. Va t luc ay keo dai hn hai the ky, Cong oan ay a phai ieu ng vi mot e quoc toan nang. Nhng rot cuoc, e quoc a au hang. Va chnh Cong oan ay, chngba the ky a cam gi cho e quoc khoi b tieu diet di lan song cua cac r man di xam nhap. Va khi e quoc tan ra, th chnh Cong oan ay a duy tr gia tai can minh La Hi ma chuyen lai cho cac quoc gia Tay phng sau nay. Roi Cong oan ay c tiep tuc lan truyen them mai cho en ngay nay. Hoi thanh cua Chua Kito la mot s kien lch s. ieu o a qua ro.

Xet ve nhng hau qua lch s trong nhan loai, th ai cung phai nhan rang, luc ma Cong oan ti tieu "oan chien be nho" ay xuat hien mot bien co lch s quan trong vao bac nhat a dien ra.

Cung nh nhieu phong trao mi khac. Cong oan Kito giao s khi a dien tien theo ba giai oan: banh trng, xung ot vi ben ngoai, va cung co noi bo. Cac sach Tan c phan anh lai cac giai oan ay. Duyet qua cac giai oan ay la dp e ta at nien bieu cho cac sach Tan c. Va nh nien bieu, chung ta cung c ro boi canh lch s cua cac sach: mot ieu co ch li khong phai la nho trong viec tm hieu cac sach Tan c.

1. Giai oan th nhat bat au ngay t lau sau khi Chua Yesu chet tai Yerusalem, di trieu Hoang e Tiberio (nam 30). Thi nay la mot thi khuech trng khong ngng, keo dai chng ba mi nam. Khong ay mot i ngi, ta a thay nhng Cong oan Kito giao rai rac khap cac tnh Phng ong cua e quoc Roma, va lan mai en at Y (co le ca Phap va Taybannha, mut cung the gii oi vi nhng ngi Phng ong nh cac Tong o au tien): Mot thanh cong ang e y cua mot nhom ngi vo danh tieu tot, khi t nhng thon xom cua mot nc nho be. Mot ieu ang e y na la s banh trng ve a d, lai i oi vi viec xay ap nen mong ao ly, tinht han Kito giao. Nhng nang van chng oc ao ve ton giao a ra i, mang en cho nhan loai mot t tng tham thuy, ay hien ngang, ay nha song.

Tieu bieu cho giai oan nay la cac th cua thanh Phaolo, mot tong o sieu bat, mot nha than hoc thng tr. Cac th ay hau het a ra i nhan dp nhng nhu cau ca bach cua Cong oan, gia thi hoat ong rao riet va lao ao cua v Tong o, nh ta thay am ch trong th th hai gi tn hu Corintho (6:1-10; 11:1tt). Cac th ay roi lai mot thi phan khi, mot sc hang hai chinh phuc khong ngng cua mot trao lu ang vn tien.

Thi o cung con c roi lai trong cac chng cua sach Cong vu cac Tong o. Sach nay tuy xet ve thi soan tac th muon, nhng van gi c nhieu di tch va tinh than cua buoi au.

2. Hoi thanh ang hung dung tien manh, th ung mot cai, loi i b nghen. So la loi thang bay nam 64, mot cuoc hoa tai kinh khung a xay ra tai Roma. Tng truyen rang Nero, v hoang e ng thi a xo tnh cho lnh phong hoa. Ngi ta on rang trong luc hoa tai th ong gay an, va ngam canh, va ngam th Homero ve cuoc khoi la binh thanh Troa. Du sao i na, th hoa tai ay cung rat phu hp vi nhng o an v ai cua ong ve viec tu bo kinh o. Nhng dan chung phan uat. Chnh quyen phai tm ai lam bung xung cho ha long cam hn cua ba tnh. Ngi ta ap vao tn hu. Ho b coi la nhng ke theo ta ao quoc cam, va ho b truy na gat gao cung hanh toi rat tan nhan. Ba mi nam ieu ng. Tuy rang cuoc cam cach khong phai la luon luon ac liet, nhng tn hu cung cam thay a v mnh rat mong manh gia mot xa hoi thu ch.

Van chng Tan c thi nay khong phieu dieu hng khi bang thi trc. o la thi thay xuat hien cac th nh th th nhat cua thanh Phero; th cho tn hu Hipri; Khai huyen cua thanh Yoan. Ca ba th tch eu e cap en van e cam ao, va muc ch mot phan la e uy lao nhng ke phai "chu kho" v Chua Kito. Chac hn, Khai huyen a c viet vao cuoi trieu omitiano (81-96).

Cam cach cam chan viec banh trng a roi. Nhng tat nhien cam cach con keo them cai nan khac: hang ngu nhng chng ta tien khi bat au tha bt mot cach lanh chong. a en luc phai tm cach gi lai cac ky c ve thi a gan qua: v the mi co cac Tin Mng nhat lam.

Trong cac van th hien co cua Tan c noi ve s nghiep Chua Yesu th Tin Mng theo thanh Marco la cu trao nhat. Trc kia a xuat hien nhng su tap ve Li cua Chua (logia) va co le co ca nhng sach hanh Ngai (xem Lc 1:1-2 va truyen thong con nh en sach Tin Mng cua thanh Mattheo bang tieng Aram). Nhng cac th tch ay a mai mot ca. Marco soan sach cua Ngai vao loi au cuoc cam cach th nhat (trc nam bay mi). Hoan canh hnh nh cung lo ra ni viec Ngai nhan en gng chu au kho cua Chua Kito, en luat phai vac kho gia i theo Ngai.

Roi t lau sau, cac sach Tin Mng khac cung ra i: Tin Mng theo thanh Mattheo va Luca. Thi nao? chung ta khong noi c mot cach dt khoat, nhng chung chung la phai sau nam bay mi, va trc khi hoang e omitiano chet (nam 96). Mattheo hien co a da tren mot van kien nao na na nh Mc e thuat lai s nghiep tran the cua Chua. (Tin Mng Mattheo bang tieng Aram?) va nhng su tap nay khac ve cac di ngon cua Chua, ma lam thanh mot trnh thuat bao quat, co he thong ve ao ly cua Chua: cot la nam dien t. o la Luat mi, oi chieu vi Luat cu trong Ngu kinh cua Mose. Sach a c lam can c cho sinh hoat noi bo cua Hoi thanh. Con sach Tin Mng cua Luca lai theo mot chieu hng khac. o la quyen th nhat cua mot bo sach muon doan lai ca thi s khai cua Kito giao. Quyen th hai cua bo sach la Cong vu cua cac Tong o. Toan bo, tac gia e tang mot nhan vat trong chnh quyen co thien cam: "Ngai Theophilo". tac gia dng nh co y nh ngo cung nhng ngi tr thc co thien ch trong xa hoi La hi thi bat gi, trong dang mot khi ngi ta minh tng c Hoi thanh Kito giao la g, th lam ieu xung khac t hiem chat xung quanh tn hu cung se tieu tan c phan nao.

3. omitiano chet, mot loat hoang e nhan ao va sang suot lan lt ke v. Sac ch cam ao van khong c bai bo, Kito giao van la ta ao quoc cam. Nhng tnh canh cua tn hu cung kha hn trc. Cac sach Tan c thi nay t noi en cam cach.

Sau nhieu nam kinh nghiem, Hoi thanh cam thay can phai cung co noi bo sinh hoat cong oan: va e co the kien tam trung thanh, du co ca mot the gii chong oi ben ngoai, va e bao ton s thuan khiet trong c tin va ao c cua tn hu trc nhng be lac ao a bat au hoat ong. V nhng le ay, van th thi nay thng ban en viec e cao trat t ky luat, sa day nhng ieu sai lac ve c tin va i song.

Nhng cong viec khong phai ch bay gi mi bat au. Ngi ta bay gi thay pho bien ra (hay c soan lai) cac th goi la "Muc th" (cac th cua thanh Phaolo viet cho Timothe va Tito). Roi cac Th chung ke tiep ra i; cac th cua thanh Yoan, cua Yua va th goi la th th hai cua thanh Phero. Th nay co le la th xuat hien sau het cua Tan c. Cac th nay cho ta biet nhng nam lac ao a nay mong.

Thi nay cung la thi cua Tin Mng thanh Yoan: ra i t lau trc hay sau nam 100. Muc ch la ao sau vao y ngha cua s nghiep Chua Kito, mot cach kha d m loi cho nhng tam hon mo ao cua the gii Hilap nhn nhan c rang, nhng ieu c vong ngay chnh nhat ve ton giao cua ho, ch co the c thc hien ni Chua Kito, ang ang tiep tuc song trong Hoi thanh mot cach huyen dieu va bang cac b tch.

en ay chung ta sang the ky th hai. Nhng sach cuoi cung nay a la ong thi vi nhng van th cua cac Giao phu nh cac sach iakhe (Giao huan cua cac Tong o), sach cua herma, van th cua thanh Clemente Giao hoang, Ignatio, Polycarpo. Vai chucnam sau, chung ta a thay thanh lap Qui ien (canon); tc la so Sach thanh Tan c (t ra la nhng van th chnh cua Tan c), e cung vi qui luat c tin (nh kinh Tin knh) va hang ch ao chan truyen, ma chong lai cac be lac ao a thnh hanh ng thi.

 

b) Tan c cho ta biet Hoi thanh

Cac th tch Tan c xuat hien trc sau ai khai nh the. Nhng van e thi gian ay khong quan trong bang trong Cu c. Tat ca a lam xong trong vong khong ay mot the ky sau khi Chua ve tri. Trong khi Cu c phai e hn mot ngan nam mi thanh hnh, theo mot con ng lch s dai dang dac vi bao bien co thang tram, th Tan c ch trnh bay mot bien ong cuoi cung oc nhat, bien co a lam cho hai mi bay van th, thu d ve nhieu mat nay, c goi la Tan c hay Kinh thanhc ua Giao c mi: Giao c Thien Chua a thiet lap chieu theo li ha cua Ngi ngang qua cac tien tri trong qua kh.

Noi en Giao c mi, tc la phai ngh ngay en Giao c cu.

Lch s Cu c cho ta thay mot cong oan xuat hien au tien nh mot m bo lac thuoc chung toc Sem, lang vang gia hai nen van minh cao nhat co thi: Lnghaa va Aicap, roi dan dan ket thanh mot dan vi tc hieu la Israel. Lch s Cu c cho ta thay nhng bien ong, nhng bc tien, ngang qua o Israel a c nan uc di s Thien Chua quan phong e thanh "Dan cua Thien Chua": mot dan co lien lac ac biet vi Thien Chua. Lien lac ay c ta bang tieng Giao c. Giao c: s giao keo thoa thuan gia hai phe (ngi vi ngi hay dan toc vi dan toc), nh o moi tng quan gia oi ben c qui nh do s thoa thuan vi nhau. Giao c gia Thien Chua va ngi ta d nhien khong the hoan toan tng ong vi s thoa thuan gia hai ngi bnh ang vi nhau. Nh Th luat th noi: "Nao co than nao a en kiem cho mnh mot dan gia m65t dan toc khac khong?" Thien Chua a co sang kien trc, va a thi hanh bi quyen nang cua Ngi. Giao c ay c ket trong menh e nay: Yave la than cua Israel, va Israel la dan cua Ngi, mot lien lac vt qua lien lac von a co gia thu tao va ang tao hoa. Nhng tuy rang Israel a song lau i trong Giao c, nhng tinh than sang suot, nhng ke thanh tn nhat van cam thay la moi lien lac kia van khiem khuyet, van con cha thanh s, cha chung ket. Dan Chua con phai ch i mot cai g na trong tng lai. Luon luon Israel la Dan cua Thien Chua, nhng mot trat van cha la Dan cua Thien Chua theo mot ngha ay u. Nhng ac tnh ly tng cac tien tri hieu ve Dan Thien Chua, phai ch mot thi khac se en mi nen thc thu, thi Thien Chua can thiep mot cach uy quyen e em y nh cua Ngi en ni en chon. Mot trong cac tien tri ln hn ca a len tieng, Yeremya bao hieu mot Giao c mi (Yr 31:31tt).

Bay gi, cac tac gia Tan c lay lai nhng ac tnh ly tng ay ma ap dung cho Hoi thanh: Hoi thanh la Israel cua Thien Chua, la "dan c chon lam s hu cuaThien Chua", cac ngi trong o la "e vng", la "t te" cho Thien Chua, la "so sot" lai theo li tien tri Ysaya, la dan Giao c mi cua Yeremya, la Israel mi c song lai t coi chet theo Ezekiel, la dan c "chuoc lai", cua Ysaya th hai, la dan toc gom nhng thanh cua ang Toi Cao: "thanh" ay ch cac tn hu, khong phai v ho co c o cao ca nhng nguyen ch v ho la nhng ngi thuoc cong oan hien dang, tac thanh danh cho Thien Chua. Cac ieu ay khong phai la nhng cau hoa my, thot ra trong luc long lang lang bong bot. o la co y ap dung lai li cua cac tien tri. Li le ay co ngha la dan Chua nay a ngang qua bien ong cung tot roi. va a at en hnh thc hoan b, chung ket.

Thanh Phaolo trnh bay van e mot cach ranh re khi ngai lay th du mot a tre sinh ra e hng mot c nghiep ln lao. C nghiep la cua no, khong the truat phe c, do bi chuc th cua cha no. Nhng bao lau no con la v thanh nien, th no cha c hng gia nghiep. Nhng no phai tuy quyen cua bao phu, cung quan gia, nhng ke c quyen quan soc no. So phan no khong khac g so phan mot ten no le. Nhng mot khi a en han nh ngi cha a ra trong chuc th, th no c hng ca c nghiep cha no e lai. Cung vay, Dan cua Thien Chua la ngi tha t mot c nghiep thieng lieng, c nghiep ay tam co the ta bang cac ac tnh"cong chnh, bnh an, va hoan lac", o la nhng dau ch cua Nc Thien Chua. C nghiep ay, theo nguyen tac, th c ban cho Abraham va thuoc ve dan toc Abraham a gay dng len, theo y nh Thien Chua. Nhng suot qua tng may the ky, ke tha t cha c hng thu cach ay u. Quyen t do b han che, "cong chnh, bnh an va hoan lac" mi ch thay cach mng tng xa xoi; Nc Thien Chua mi loe rang trong vien tng. Nhng nay, ke tha t a en tuoi: c nghiep a c thc thu trao tay. Nc Thien Chua a co o roi! Moi ieu Thien Chua e danh cho dan Ngi th a co ben tam sc, trong Hoi thanh cua Chua Kito.

Li le ay la nhng li manh that. Ta phai lnh lay mot cach nghiem chnh, cung nh nhng ke viet ra a c xac tn, mot xac tn sieu pham, da tren mac khai, ma viet ra. Vay ta phai nhan ra ranh manh cac ngai a muon noi g.

Th nhat, cac ac an ay khong thuoc rieng ve tn hu tng ngi mot trong Hoi thanh, moi ngi trong ho phai noi vi thanh Phaolo: "Phan toi, toi cha ke mnh la a chiem oat c roi, nhng... nham ch toi chay en giai thng"18. Cac chu trng ay em ve Hoi thanh nh mot toan the.

Th hai, nhng qua quyet ay cung khong c hieu ve tng Giao hoi a phng rieng biet: o la ac tnh cua Hoi thanh ai ong, cong cong, theo nguyen tac th bao gom ca nhan loai, nhan loai c cu chuoc nh Chua Kito. Tnh cach pho cap vo cng gii ve a c va chung toc la mot dau hien nhien hn ca cua Hoi thanh, neu ta so vi ao Do Thai. Sau mot hoi do d buoi au, tnh cach ay a c cong khai ghi nhan nh mot nguyen tac cot tuy cua Kito giao. "Khong con Hilap, hay Do Thai, cat b hay khong cat b, man r, duyet chi, no le, t do". oi vi thanh Phaolo, Do Thai va Dan ngoai vo phng hoa giai nh the kia, ma nay a hp nhat c vi nhau trong mot "Than mnh", th that khong con mot dau nao chac chan hn na bao hieu s duy nhat cung tan cua ca nhan loai, khi ma y nh hang co cua Thien Chua se thc hien. S duy nhat cua tat ca nhan loai trong Chua Kito, o la y ngha cua Hoi thanh.

Th ba, cac ac tnh cua dan Thien Chua (t do, cong chnh, thanh thien, vinh quang) khong phai la von rieng cua cac tn hu tng ngi cung khong phai la ac quyen ng nhien cua tong so tn hu, khong thuoc thi nhat nh nao a roi, ma la dau tat ca nhan loai c cu roi moi thi cung the. Cac ac tnh ay la ac an thuoc rieng ve Chua Kito, roi do Ngai ma a c thong ban cho nhng ai tin vao Ngai. Hoi thanh co c tha hng Nc Thien Chua, ay ch v la a c " trong Chua Kito": Chua Kito mi thc s la Con, la ke tha t, cua Thien Chua Cha hang co. Chua Kito la mot "nhan vat ai dien"; mot cach nao o, toan the dan cua Thien Chua a c lien ket vi Ngai mot cach la lung, en noi ho la Than mnh cua Ngai va Ngai co the ng thay mat ho moi ngi ma hanh ong. Trc mat Phaolo, th kien cua Ezekiel ve bai tha ma xng tan c kh thieng cua Thien Chua thoi en ma lam cho choi day mot ao binh hung manh, nay a c thc hien: thc hien ni Chua Kito, mot Chua Kito toan dien. Trong ngai, ta cung c chet va cung c song lai roi: bao am cua Thien Chua th chac thc hn la ieu chnh ta nam c cho ta. Noi cach khac, chnh trong Chua Kito, trong viec Ngai a lam va a chu v ta, ma s canh tan oi mi cua dan Thien Chua a thanh s thc. Hoi thanh nh mot than mnh, th la "Than mnh" cua mot au la Chua Kito; thanh phan cua Hoi thanh la chi the Chua Kito. Trong cac sach Tin Mng, Chua Yesu thng xng mnh la Con Ngi. Tc hieu nay nhac lai mot "v giong nh con ngi" trong th kien cua aniel, ngi ng thay mat cho "dan cac thanh cua ang Toi Cao", mot lan na cung ham an y ngha lien i cua Hoi thanh vi Chua Kito va trong Chua Kito. Ky thc cac tc hieu Kito hay Mesia, mot phan ln, cung em ve t cach ai dien o.

Ni ieu nay, ta hoi ra c s khac biet nen tang gia Cu c va Tan c. Cu c doan lai lch s cua mot dan, Israel cua Thien Chua, nh cac tien tri a bay to ra y ngha. Dan ay gom nhieu ngi, cung nh y ngha thanh s la do n soi sang cho tng tien tri mot. Trong Tan c, lch s khong phai la lch s cua mot nhom ngi, mot cong oan, hay t ra cot yeu la the. Nhng tien van moi s, Tan c la s hanh cua mot nhan vat: va nhan vat o la Chua Yesu. Ngai hanh ong va chu thong kho nh Mesia, nh con Ngi, ngha la nh v ai dien cho dan cua Thien Chua. Va v the, va mot cach th yeu, lam nh hau ket, Tan c mi la lch s cua Hoi thanh, theo t cach Dan cua Thien Chua trong Chua Kito. iem nhan manh en, trong cac sach Tin Mng cung nh trong moi van th khac, tc la ban than va s nghiep cua Chua Yesu. ieu nay lam cho Tan c co mot tnh cach duy nhat ro ret va mot s chac nnh la thng, lt ca nhng g la thu ch gia cac van th. Chang nhng Tan c ban en mot bien co oc nhat, trong mot thi gian ngan ngui, - hn the na, ch co mot nhan vat bao quat ca Tan c: Yesu Nazaret.

 

II_Tan c La Tin Mng Ve Chua Kito

 

Cac van th cua Tan c c viet ra e ng ap vi nhng nhu cau luon luon thay oi cua mot tnh hnh bien dch rat chong. Mot so trong cac van th a xuat hien nhan dp mot trng hp nhat thi nao o. Het cac sach eu co iem ch cua con ngi tac gia, cua a iem, cua thi gian. Bnh luan vach ra c ro rang nhng iem thu d ay va nh the ma a moi ra anh sang nhieu yeu to nay khac trong t tng va sinh hoat cua Hoi thanh s thi.

Nhng khi cong viec bnh luan a lam xong, va ngi ta oc lai Tan c vi nhng ket qua a thu lm c do cong viec bnh luan, ngi ta se ngac nhien ma nhan thay rang het cac van th ay chang nhng thuoc cung mot trao lu t tng, va cac tac gia eu chung mot hng thu, khai thac nhng chu e tng t; hn the na, cac van th ay eu sang tac theo mot mau a in sau, en oi nhng the van khac nhau nh lch s, giang thuyet, chng minh, sam ngon, hay ca van, cung khong lam mat i c. Muon oc Tan c cho co hieu qua, th oc gia cung phai ghi ky ni tr mnh cai mau o. Khi ay oc gia mi vt qua c s tan mat, phien dien, va nhan ro cach thang bang ao cua Tan c.

Khuon mau ay c the hoa trong ieu ma Hoi thanh tien khi goi la li "Rao giang". Tieng Hilap cua nguyen van goi la Kerygma tc la li tuyen bo, roi ch chnh ieu c tuyen bo hay loan tin ra. Nhng phat ngon nhan tien khi cua Kito giao goi mnh la "ngi loan tin", ngi rao giang, mang theo mot menh lenh phai rao truyen, tuyen bo cho thien ha. Li rao truyen ay, ta co the noi la co tnh cach mot tin "nong hoi" lam chan ong len. Va thc s khi cac v ay ngh en noi dung hn la hnh the, th cac ngai goi o la "Tin Mng" hay "Tin Lanh". Tom lai "Kerygma" la li "Rao giang" cho nhng ngi cha he biet Kito giao.

 

Li rao giang rut c au?

Hnh the va noi dung cua li Rao giang neu ta biet cham chc, ta cung co the rut ra c t cac th cua Thanh Phaolo. Th du: 1Th 1:9-10; 1C 1:23 2:2-6 3:10tt 4:5 15:1tt; 2C 5:10; Ga 1:11-18; Rm 1:3-4 10:8-9 14:10. Cac cau ay theo bnh luan th nhieu khi la nhng cau a co san, thanh Phaolo a trng ra (cac tac gia ong y nh vay cach rieng ve 1C 15:3-5). Nh the li "Rao giang" ngay vi th th nhat gi tn hu Thessalonike a nen nh truyen thong roi trong Hoi thanh. ieu o la mot bao am chac chan rang ni "li Rao giang" ta gap c chnh ieu a xay ng Hoi thanh ngay t buoi au.

Nhng muon biet li Rao giang tien khi gom co nhng yeu to nao th chung ta phai da vao Cong vu cac Tong o. Tuy rang nhng dien t gap trong Cong vu, nhieu nha bnh luan nghi k ma coi nh chnh tac gia t do soan ra ma at vao mieng cac nhan vat; nhng khi thay rang cac dien t ay mang mot than hoc cu trao, t ng con m mui tho am Aram, cac nha bnh luan khac co ly ma nhan rang Luca a da tren nhng ho s cu trao ma soan lai e at vao khung canh hien co cua Cong vu. Cac chng ta phai can nhac la:

Cong vu 2:14-39 (Phero giang cho dan trong ngay Hien xuong)

3:13-26 (Phero giang cho dan sau khi cha ngi bat toai)

4:10-20 (Phero noi trc cong ngh I)

5:30-32 (Phero noi trc cong ngh II)

10:36-43 (Phero giang trong nha Cornelio)

13:17-41 (Phaolo giang cho Do Thai Antiokia x Pisiia)

Bay gi lay cac dien t ay e bo khuyet cho nhau, chung ta se co mot y tng chung ve li"Rao giang"tien khi. Noi dung cua li"Rao giang"co the toat yeu c the nay:

 

(Noi dung cua li Rao giang)

1 - Thanh tu

Li Rao giang bat au vi li qua quyet: Ngay ma Dan cua Thien Chua trong i t lau nay a en roi. Y nh Thien Chua a ngo ra cho cac tien tri nay a c thc hien. Tham tn cua dan Do Thai la ieu cac tien tri a loan bao eu hng ve "Ngay cua c Mesia", ngha la ve thi Thien Chua se en vieng tham Dan cua ngi, trong phan xet va chuc lanh e hoan tat cong trnh cua Ngi trong lch s.

Bay gi ay, cac Tong o manh dan qua quyet: Thi cua c Mesia a rang roi. Va nh the, cac ngai lay lai nhng li au tien cua Chua Yesu ma Marco toat yeu lai the nay: "Thi buoi a man va Nc Thien Chua a gan ben roi". Cac li ay la nguyen tac chi phoi li Rao giang cua cac Tong o, va ca long tin cua Hoi thanh.

2 - Trnh thuat

Thi ket lieu y nh Thien Chua a en ngang qua s vu s chet, s song lai cua Chua Yesu. Va li Rao giang c doan lai trong mot trnh thuat va luon luon dan chng Cu c cho thay rang moi s a xay ra chieu theo "y nh a vach san va s d tri cua Thien Chua". Ta co the lay lam ien hnh bai giang at ni mieng Phero noi vi vien bach quan Cornelio tai Caisaria. "Cac ong biet ieu a xay ra trong toan coi Yue, khi t Galile, sau viec thanh tay Yoan rao giang: (so la co) c Yesu ngi Nazaret, Thien Chua a xc dau cho Ngai bang Thanh Than va quyen nang; va Ngai a ngang qua thi an giang phuc va cha lanh moi ke b ma qu ap bc thong tr, v co Thien Chua cung Ngai. Chung toi la chng nhan ve moi ieu Ngai a lam trong vung ngi Do Thai va Yerusalem, Ngai ma ho a treo len suc go va giet i. Chnh Ngai, Thien Chua a cho song lai ngay th ba va a cho hien to, khong phai cho toan dan, ma la cho nhng nhan chng Thien Chua a chon trc, tc la chung toi, nhng ke a c cung an cung uong vi Ngai, sau khi Ngai a song lai t coi chet. Ngai a truyen day chung toi phai rao giang cho dan ma oan chng rang chnh Ngai la ang Thien Chua a at lam Tham phan tren ngi song va ke chet".

Bay gi so vi mot oan th cua Thanh Phaolo nh:

"Tien van moi s, toi a truyen lai cho anh em ieu ma chnh toi cung a chu lay; la c Kito a chet v toi loi ta, theo li Kinh thanh; la Ngai a b chon cat; la Ngai a song lai ngay th ba theo li Kinh thanh; Ngai a hien ra cho Kepha, roi cho nhom Mi hai... Vay du la toi, hay la ho, chung toi rao giang nh the, va cung nh the ma anh em a tin" (1C 15:1-11).

Ta thay hnh nh Phaolo cung ang trch mot khuc nao cua toat yeu ve li Rao giang.

Toat yeu cut ngun that, nhng ta a co the lay lam bo cuc cho cac sach Tin mng sau nay. Tat nhien, khi giang that s, cac ngai khong ch noi co ngan ay. Cac ngai a co the dien rong bang nhieu chi tiet nay, khac - tuy theo kha nang cua moi ngi, tuy vao nhu cau cua moi trng hp; nhng ieu cot yeu cho li Rao giang la nhng s kien n thuan phai c noi trang ra cho thnh gia, v chnh cac s kien la s thanh tu cua y nh Thien Chua trong lch s.

3 - Hau qua cua bien co

Sau o li Rao giang e cap en hau qua cua bien co. Nhan bi song lai, Chua Yesu a c ton dng len ben hu Thien Chua, c tan phong lam Mesia thc thu, lam Chua tren Israel mi. Hoi thanh tien khi nhan manh vao tc "Chua".

Con dau chng to quyen the va vinh quang hien tai cua Chua Kito la Thanh Than trong Hoi thanh. Nh o Hoi thanh mi xuat hien c nh Israel mi cua Thien Chua. Cac tien tri a tng noi en Than kh cua Thien Chua nh mot nang lc thong ban mot s song mi cho dan Chua trong thi se en. Cac tn hu tien khi a qua quyet: ieu ay a nen hien thc roi. Ho co y thc mnh song trong s hien dien cua mot nguon s song sau tham thuoc the gii vo hnh, gii cua Thien Chua.

Chua Kito tren tri; Than kh cua Ngai hien dien trong Hoi thanh di at, nh the ngha la gia vo hnh va hu hnh co s i lai thng xuyen. Nhng quyen nang cua the gii hang co, gii Thien Chua, a xam nhap vao thi gian; va sinh hoat nhan loai c bien hnh oi dang nh vinh quang cua gii vo hnh. S tham tn ve s hien dien trc tiep cua gii hang co, va viec Chua Kito thi tho uy quyen cua Ngai ra t the gii vo hnh, c boc bach ra trong long tin rang bat ky luc nao Ngai cung co the en lai trong vinh quang, ma em lch s en cho tan cung.

Nhng du sao, nhng thanh tu hien tai van con phai chu lay trong long tin. Ca tn hu na con phai ngong ch Chua Quang lam e em moi s en chung ket. trong s sot sang bong bot ban au, tn hu co cam tng la thi ch i se khong keo dai bao nhieu. Vi thi gian, s bong bot se lang xuong va ho se tham nh c rang can thiet phai co thi gian e kien toan Than mnh Chua Kito.

4 - Li keu goi

Sau cung li Rao giang ket thuc bang mot li keu goi, ke nghe hay chan thanh lnh lay "Tin mng"; va thc thi ieu ay bang quay lai vi Thien Chua trong long hoi cai va trong cay. ieu ay c dien ra ni dau ben ngoai la chu thanh tay, e nhap vao Hoi thanh, va do o ma chu lay n tha th cua Thien Chua va i vao nhng lien lac mi oi vi Ngi.

Tom lai, so sanh cac th cua thanh Phaolo vi nhng dien t co trong Cong vu, ta lnh hoi c mot y tng, tuy la ai cng nhng cung ro ret, ve li Rao giang tien khi cua cac Tong o.

 

(Cac sach Tan c dien lai li Rao giang)

1 - Thanh s va canh chung

Thien Chua oc nhat hang co a muon dng nen van vat; va ay long thng men, Ngi a muon thong ban s song cua chnh mnh Ngi, s song ma mac khai cung tan a he m cho ta thay ben trong mnh Ngi, ni mau nhiem Ba ngoi: Cha, Con va Thanh Than.

Viec thong ban chnh mnh o la y nh au het cua Thien Chua, va v the Ngi a dng nen vu tru, ngay ve gii t nhien, lam nh ieu kien d b ma n Ngi a kien tao ra. Bi y nh ay, toan the nhan loai c Ngi ngo li keu goi. Lch s cua viec thong ban ay moi thi, moi ni, hang dien ra: Thien Chua giam ha n cua Ngi cho con ngi t do thuoc moi thi, moi a v.

Nhng ngoai hoat ong lien l cua n Ngi ni tham tam moi con ngi nhan loai, viec Thien Chua thong ban mnh Ngi lai con tiet lo ra trong lch s: co nhng ni, co nhng thi, trong lien tuc cua mot lch s, Thien Chua hang co, ngoai thi gian, a chng thc cai y nh cu roi cua Ngi ngay trong thi gian. o la Thanh s, hay lch s cu roi.

Nhng ng ngo nhan! Lch s khong hoan toan ong nhat vi mac khai cua Thien Chua ve y nh cua Ngi. Doc theo lch s cua nhng thang tram cua ca nc, cac dan, cac nhan vat, cung nh tat ca nhng hien tng thien nhien khac, "a lam phen cung nhieu kieu" (Hr 1:1), Thien Chua to bay y nh cua Ngi, mot cach ma ngi i khong ng, nhng ieu ma ngi pham khong hoi ra c y ngha, neu Thien Chua mot trat khong loi keo t ben trong.

Nh the, trong lch s, y nh cua Thien Chua va lo lai va an. Lo: v co nhng dau chac u e mot lng tri bnh thng nhan ra c mot can thiep ngoai thng cua Thien Chua. An: v oi vi viec can thiep ay, bien co lch s trong thi gian ch la ao che, la dau hieu, la vet i cua mot ban chan vo hnh: viec cua Thien Chua ch te nhan c trong long tin.

Trai vi quan niem van ky cua cac van hoa ong Tay, hoa theo bon mua ap oi trong mot nam, va theo o th moi s sau cung roi se lap lai (kh nhi phuc thuy), sau mot thi gian ngan hay dai, quan niem ta co the lay cai vong tron lam bieu tng.

th Kinh thanh trnh bay lch s cua nhng can thiep cua Thien Chua trong thi gian theo mot ng thang, luon luon hng ti ch, di s quan phong cua Thien Chua.

S can thiep cua Thien Chua a c dien ra theo nhieu giai oan, cach rieng bang mot loat Giao c ke tiep nhau va don ang hay bo tuc cho nhau e tien en mot chop nh la Ngay cua Yave, Ngay cua Chua. Mot trat cung la ngay cua c Mesia. Cu c va Do Thai giao ong nhat viec xuat hien cua a Mesia vi luc nien cung the tan. V the thanh s trong quan niem Cu c va Do Thai giao c chia lam ba khoang.

Ngi ta trong c Mesia se Quang lam vao luc tan the. V vay bien co cu roi quyet nh luon luon la v lai. Hi vong cua Israel luon luon vn ti trc. Bao lau cha en Ngay ay, th vien man cha thanh s, y nh cua Thien Chua van con tang an, nhng manh lc toi tam con tung hoanh. Ngay cua Chua mot khi a en, th moi s se sang to. Nh vay la co hai thi oi choi nhau: Trc Ngay cua Chua la "thi hien tai"; sau Ngay cua Chua la "thi se en" (lai thi).

Ngay cua Chua hoan toan sieu viet, tr loai ngi ma biet c, ngh ra c, th Ngay cua Chua khong con la Ngay cua Chua, ma ch la mot nhan to tran gian. Muon lnh hoi Ngay cua Chua, th phai lnh hoi nh mot hi vong ln lao sieu viet. Nhng khong phai la ao mong: Thien Chua a can thiep trong qua kh va bao am v lai bang s trung tn cua Ngi. Cac k cong cua Thien Chua v c nh nhng dong nha ang cuon cuon tien len ngon cay e sinh hoa ket qua luc en mua. Bi o ma v lai c ta bang nhng net lay t nhng viec Thien Chua can thiep trong qua kh: Se co Xuat hanh mi, Mose mi, avt mi. Ngay cua Chua cham dt qua trnh cua cac can thiep kia, nhng khong phai nh mut cung con ang, ma la nh luc khanh thanh ngoi nha: cai gian dng len e xay cat se b r i v khong can na, nhng ngoi nha mi bat au c . Ke o cua y nh Thien Chua c lieu thanh: Ngay cua Chua tc la canh chung.

Canh chung la hi vong ln lao, da ca vao quyen nang cua Thien Chua quyet gi y nh yeu thng cua Ngi, mac du co s vo n cua tao vat a lam phen muon pha cuoc. Moi xuc pham se thay vinh quang cua Chua.

ng nganh va vo n trc mot long yeu thng vo han tc la hoan toan nghch vi chan thien cua Thien Chua. Canh chung se to bay chan thien, huy tr ac d. Canh chung v vay cung la phan xet.

"Vinh quang Thien Chua la con ngi song" (Irene), v la hnh anh cua Thien Chua hang song. Canh chung se em en mot s song mi trong vinh quang vo tan.

2 - Qua quyet cua Tan c

Thanh s a en chop nh,

Canh chung a xuat hien trong lch s. Nhng a thay tren kia, li Rao giang tien khi a dam qua quyet: Canh chung a xuat hien, va xuat hien ngay trong lch s, va nh vay thanh s cua y nh Thien Chua a en chop nh roi. Ngha la nc Thien Chua a en gia nhan loai nh s co mat cua Chua Yesu. Phep la cung li giang cua Ngai chng to Thien Chua a hien dien gia ngi ta; s chet cua Ngai"chieu theo y nh a vach san va s d tr cua Thien Chua" (1Cv 2:23) a anh dau s cung tan cua thi cu; va s song lai cung ton dng cua Ngai a khai mac thi mi, ma ac iem - theo li tien tri - la n Thanh Than a c ban day tran tren dan cua Thien Chua.

Qua quyet rang canh chung a xuat hien trong lch s; at chop nh thanh s ni s chet Thap gia"i Phontio Pilato", va ni s song lai ke theo o, ch khong phai ni mut cung thi gian, luc tan the, Kito giao a nen khac han Do Thai giao.

Roi khi t Thap gia va Song lai cua Chua Yesu, c tin mi hoi ra tam y ngha cua tat ca thi gian. Quay ve d vang, c tin nhan ra rang, s can thiep ln lao cua Thien Chua gia thiet mot s o v tram trong, mot canh khon on mat pham khong the lng thau. Con tng lai se em Quang lam va Phan xet se to bay ra s phong phu cua nguon n cu roi tang an ni Chua Yesu. Con y ngha cua hien tai la ni tnh cach giao thi: mot ben la s chet cua Chua Yesu va s song lai cua Ngai, va ben kia la Quang lam va Phan xet se en. Tin vao n cu roi a en va hien ang ban ra cho moi ke tin, nen tn hu biet rang mnh a thoat canh khon on trc Chua Kito va ngoai Chua Kito. Nhng bi kinh nghiem ban than cung nh ni vu tru cung ang hi vong i en s hoan tat cua n cu roi a c, th tn hu biet rang canh khon on con keo dai trong hien tai, tuy la mot hien tai a c mang dau an cua s Chet va Song lai cua Chua Yesu. Canh chung cua Tan c la mot canh chung dang co gia "a" va "Cha". Tn hu phai lay i song mnh ma chng that rang n cu roi a ban xuong roi cho mnh, nhng ang khac van con phai ngong ch hoan tat, tc la cung ch thc thu. Hoi thanh nh vay mot trat song ca hai thi:

- thi mi a en va con se en,

- thi cu a vt qua ma van con ang qua.

Tat ca cac ieu ay, ta co the tom tat trong bieu o nay.

Muon hieu oi phan bc tien cua ao ly Tan c, can thiet phai nhan ra y ngha canh chung. Chnh bi Hoi thanh tien khi a tien sau dan vao y ngha Canh chung cua s kien Yesu Nazaret va hien tai cua Hoi thanh, ma t tng va ao ly Tan c a thanh hnh. Con ng tien trien o khong the dien lai trong vai trang tieu dan nay. Ch xin tom tat lch trnh nh the nay:

a) S chet, s song lai cua Chua Kito co tnh cach chung

Cac th cua thanh Phaolo, Th th nhat cua thanh Phero (1P), Th cho tn hu Hipri (Hr), lay lai qua quyet cho li Rao giang ve s chet s song lai cua Chua Kito va cho ta thay tnh cach canh chung ni cac bien co ay. Cac thong kho Chua Kito phai chu cung vinh quang song lai cua Ngai la ieu cac tien tri a loan bao (Rm 1:2-3). Ni Thap gia, Thien Chua a anh bai cac quyen nang cung phep tac (Co 2:15), a to s cong chnh cua Ngi ra (Rm 3:21-26), a len an toi loi ni xac tht (Rm 8:3), a khai sang s bien hnh oi dang nhan loai trong vinh quang (2C 3:18 Hr 7:28 10:12-14).

b) S nghiep cua Chua Yesu co tnh cach canh chung

Roi cac sach Tin mng Nhat lam, nhat la Marco lap lai li Rao giang nhng i vao chi tiet hn, chang nhng la ve trnh thuat Thng kho (chiem phan ln nhat trong cac sach Tin mng; nh trong Mc, neu ta ke ca li bao Thng kho th chiem en mot na sach Tin mng, ke t oan 8 tr i), ma ca s vu cua Chua Yesu khi sinh thi. Cac viec Chua Yesu lam, cac li Ngai noi, chng to Ngai la chnh ang Mesia cua thi canh chung. Ni Ngai Nc Thien Chua a en: "Thi buoi a man, va Nc Thien Chua a gan ben roi!" (Mc 1:45).

c) Hien tai cua Hoi thanh cung co tnh cach canh chung

Nhng vi c Mesia xuat hien, th cong oan canh chung cung xuat hien: Hoi thanh la cong oan canh chung, Dan thanh cua ang Toi cao, mot cong oan cong chnh va hien vinh. Nhng thc trang phu phang: cac giao hoi, th du nh nhng ni thanh Phaolo rao giang, van re re nhng t tch. o la mot s tng phan phai thanh that te nhan. Nhng giai quyet lam sao? Nong na i tm nhng trieu bao cua Tai lam la thieu long tin. Giai quyet ch co the la ao sau ma hieu cho thau triet s song sieu nhien a co, theo li Rao giang tien khi. ieu ay co the tom tat trong li cau xin cua thanh Phaolo: "Xin Ngi, chieu theo s giau co vinh quang cua Ngi, ban cho anh em c phan chan ay dung lc, nh bi Than kh cua Ngi, ni con ngi ben trong, c c Kito ng trong long anh em, nh bi long tin; ngo hau khi a c am re sau, va co nen mong trong long men, anh em cung het thay cac thanh, co sc hoi ra c, moi chieu: rong, dai, cao, sau (cua long men) c biet long men cua c Kito sieu vi, vt qua tr tri; e anh em c sung man, hong c vao trong tat ca s vien man cua Thien Chua" (Ep 3:16-19) va thanh Phaolo vach ra cho ta thay s duy nhat gia Chua Kito va Hoi thanh nh au va Than mnh, cung mot s song trong Thanh Than. Nh the, toan the khu vc cua sinh hoat Hoi thanh la ni xay ra mot phep la thng xuyen cho nhng ai co long tin.

Roi sau cung, Tin mng theo thanh Yoan ket thuc cho s suy tng Tan c o. Xet ve hnh the Tin mng theo thanh Yoan hnh nh khac han cac sach Tin mng Nhat lam. Nhng sau mot luc quang mat v loi van va y tng co mang sac thai Hilap, th ta se nhan thay lc s cua Chua Yesu nh trong li Rao giang lai noi bat: i Chua Yesu, t luc Ngai chu thanh tay cua Yoan, en cac phep la, roi cac tranh luan vi Do Thai, e en s chet va song lai. Nhng Yoan co ac sac la em het cac yeu to, trong li Rao giang, th la qua kh, hien tai va v lai, - ma o don trong mot bc hoa. Mot ang tat ca nhng g Hoi thanh mong i ni thi Chua tai lam th c ban roi cho tn hu trong kinh nghiem hien tai cua Hoi thanh nh Thanh Than. ang khac kinh nghiem hien tai ay c vach ra nh ham an trong chnh cac bien co qua kh, ieu kien a khien cho kinh nghiem Hoi thanh co the co, va nh o y ngha sau tham cua bien co a qua nen sang to. Tng lai a c hng trong hien tai, con hien tai can c tat ca vao bien co qua kh la s kien Yesu Nazaret: Mac khai cua Thien Chua "Li a thanh xac pham, va a lu tru gia chung toi, va chung toi a c muc ch vinh quang Ngai". Tat ca y ngha cung tan, canh chung c dien ra trong tuyen ngon v ai ay. Va la toat yeu ca i Chua Yesu, va cha chap tat ca nhng g cao ca hn het ngi ta co the c vong. Thc te, ta khong the c vong g khac hn la c thay Thien Chua.

d) Nhng van ch Quang lam cua Chua

oi vi long tin cua Hoi thanh luc ban au, s chet, s song lai, len tri va en lai khi Tan the ch la mot bien co oc nhat, hau khong sao phan tach ra c. Xet ve tam ly, ieu ay cung de hieu; hi vong c thay ket lieu cuoc toan thang cang len manh liet, mot khi a c xac tn rang thang li quyet nh a ve tay. ieu quyet nh ay, chnh la s chet, s song lai cua Chua Kito, nh o "tn hu a c thng thc nhng manh lc lai thi" (Hr 6:5). Bi o ma nay ra s trong i Tan the sat can. Cam tng va mong c ay cang lau cang lang xuong. Tn hu dan dan nhan ra rang, sau Chua Kito, thi gian van con co gia tr trong lch s cu roi, di s quan phong cua Thien Chua. Tn hu nhan thay mnh trong mot giao thi: trong o tn hu a c cu chuoc nh Chua Kito, trong o Thanh Than, ac an cua lai thi a co roi; nhng mot trat, toi loi, cung la dau ac iem cua "thi hien tai" thi trc Ngay cua Chua, lai cha bien mat. Mot s dang co xau xe.

Ay e uy lao, khuyen khch tn hu trong thi o, nhat la v tn hu lai phai ng au vi cam cach bat b, do mot e quoc hau nh toan nang, ma cac sach Tin mng Nhat lam a thu thap nhieu li cua Chua, va at trong khung canh nhng trieu bao ve Ngay Tan the (mot hnh thc cua mach van chng Do Thai, goi la khai huyen) (Mc 13 Mt 24 Lc 21), va thanh Phaolo cung co t chng nh the (1Th 4:13-18 2Th 2:1-12 1C 15:20-28). Nhng sach Tan c ban cach rieng en van e ay la Khai huyen cua thanh Yoan. Sach a c viet vao mot thi cam cach bat b. ieu Khai huyen muon neu len la g? Khong phai la vach trc cho ta het cac giai oan lch s se dien ra t khi Chua len tri cho en Tan the, e ta biet mnh song vao khuc nao trong trnh t ay, nhng la e lap lai li rao giang trong mot thi buoi kho khan: ngo hau tn hu ng thoi ch trc cn th thach. ieu cot yeu la "Chien con a chu te sat ang lnh quyen nang, phu qu, khon ngoan, dung lc, danh d, vinh quang va chuc tung" (Kh 5:12). Ngai a lnh lay sach niem phong bay an (Kh 5:5). Noi cach khac, Chua Kito chet va song lai cam trong tay moi b quyet cua lch s.

 

(Rut ket luan)

Doan lai li Rao giang cua cac Tong o va sach phat trien cua li Rao giang ta thay c rang:

1) Trong Tan c co nhieu cach giai thch va trnh bay li Rao giang.

2) Nhng trong moi giai thch, yeu to tot tuy cua li Rao giang s thuy luon luon c gi ky.

Ta cang biet lt qua cac kieu dien ta, th ta cang sat vi noi dung can ban hn. Van th Tan c, dau thu d that, nhng tu chung eu ong thanh Rao giang mot Tin mng: s kien lch s Yesu Nazaret trong y nh cu roi cua Thien Chua.

 

III - Tan c La Luat Cua Chua Kito

 

Kinh thanh, du la Tan c hay Cu c, eu doan lai mac khai cua Thien Chua a to bay ngang qua mot lch s. Lch s ay cot la mot loat bien co a xay ra va c nhng ngi co n rieng vach cho thay y nh ma Thien Chua quan phong a at trong o. Muc ch Thien Chua eo uoi la thiet lap moi lien lac gia Ngi va ngi ta. D nhien ngi ta ch co mot vai tro th yeu, nhng cung thc la mot vai tro hoat ong, ch khong phai la mot khan gia thu ong. Moi lien lac ay c goi la "Giao c", giao keo hai ben thoa thuan e biet phai oi x vi nhau lam sao.

 

1 - Giao c co ra ieu kien tc la Luat

Giao c gia Thien Chua va ngi ta tat nhien khong the giong nh mot thoa hiep gia nhng ngi bang vai. Chnh Thien Chua ban n xuong cho ngi ta: Moi sang kien phat t Thien Chua. Ngi ta phai ng ap lai. S ng ap cua ngi ta lam cho ngi ta tch cc d phan vao viec thoa thuan, lam cho ngi ta co trach nhiem trc mat Thien Chua ve nhng khoan phai gi ma Giao c a at ra. Bi the cho nen Sach thanh, tc nh hien chng cua Giao c gom co hai yeu to: tuyen bo viec Thien Chua a lam khien Giao c a co the xuat hien, va noi len nhng yeu sach cua Ngi. Ve Cu c, cac rabbi Do Thai dung cac tieng haggaa va halakha e ch hai yeu to o. Ve Tan c, chung ta a gap kerygma, tuyen bo, rao giang ieu Thien Chua a lam trong Chua Kito. Con nhng oi hoi cua Thien Chua, cac tac gia dung tieng "parakalesis" (khuyen ran), hay iakhe (giao huan), paranesis (khuyen thien). Giao huan gom nhng oi hoi ma chung ta goi la luan ly. Giao huan o, chung ta thay tach rieng lam mot phan th hai trong cac th gi tn hu Roma (oan 12 en 15), Galat (oan 5 va 6), Colose (oan 3 va 4), Epheso (oan 4 en 6). Cac th khac khong phan biet ro nh the, nhng co the la mot chuoi li khuyen ran da tren ly do ao ly (nh th th nhat cua thanh Phero, th th nhat cua thanh Yoan). Con th cua thanh Yacobe th ch gom co nhng li khuyen ran. Trong cac sach Tin mng, ta thay ro ret hn ca Tin mng thanh Mattheo (oan 5 en 7): trong dien t goi la Bai giang tren nui.

Ta hay xet th cac kieu trnh bay luan ly o.

Trong th gi tn hu Roma, thanh Phaolo a danh tam oan au e trnh bay can ke Tin mng cua Thien Chua, mot bai dien giai va uyen tham ve than hoc, va sau sac ve tam ly, nhng luon can c trc tiep tren li Rao giang. Ke en trong cac oan 9-11, ngai at Tin mng trong mach lac mot suy luan ve lch s va em noi chat vi ao ly Thien Chua quan phong. Va bay gi, mai en bay gi, khi bat au oan mi hai, ngai mi e cap en i song cua tn hu. "Vay, hi anh em, toi khuyen nhu anh em: nhan danh c t tam cua Thien Chua"... Tieng "vay" co mot sc manh rieng, ham an bang ch th ve viec tn hu phai lam trong cac hoan canh tn hu gap, luon luon c xac nh bi qui chieu vao ieu Thien Chua a lam cho ho trong Chua Kito.

Ta co the lay oan 14 trong th ay lam ien hnh. Hoan canh: mot giao hoi gom ca Do Thai va dan ngoai. Bi o: bat ong y kien ve van e kieng c. Co chap gi xac tn cua mnh co the keo en lung cung tram trong trong Cong oan, va hiem hoa la cha ap lng tam ngi ta, cho dau la lng tam khong sang suot. ang khac co nhng trng hp, duy tr khong nhun nhng lai la phng ke e bao ton nguyen ven s that. Mot van e muon thu. Thanh Phaolo khong em ra mot giai quyet san co, dt khoat ngay. Nhng ngai nhan manh rang van e phai suy xet trong anh sang hai nguyen tac phat xuat t Tin mng: "Khong ai trong chung ta lai song cho mnh, va cung khong ai c chet cho mnh... du song, hay chet, ta van thuoc ve Chua. V chng c Kito a chet va a song, ay la e lam Chua ke chet va ngi song" (Rm 14:7-9). Va nguyen tac th hai la: "ng e v thc an cua ngi, ma lam h i ke a c c Kito chet cho mnh". (Rm 14:15)

Trong th gi cho tn hu Epheso cung vay. Trc tien thanh Phaolo chiem ngam mau nhiem Chua Kito, n cu chuoc Thien Chua a dung Ngai ma thc hien, Hoi thanh Thien Chua a xay dng la do Do Thai cung dan ngoai c hp nhat nen mot than mnh cua Chua Kito. Va bay gi, nh hau ket bi ao ly o, mi en oan ban en cach an , khi s vi cau th nhat oan th bon: "Vay toi, toi khuyen anh em hay i ng sao cho xng vi thien trieu, do o (Thien Chua) a keu goi anh em" (Ep 4:1). Ta co the lay oan ban ve hon nhan lam th du cho phng phap (Ep 5:25-33) "Chong hay yeu men v, cung nh c Kito a yeu men Hoi thanh" (Ep 5:25). Khi s t o, mot quan niem hoan toan mi ve tnh yeu phu phu c bay to ra, phat xuat ngay t viec suy ngam en ieu Chua Kito a lam cho chung ta. Chnh ay, ch khong phai tren mot nguyen tac tru tng nao ma ao ly Kito giao ve hon nhan a co c s.

Bai giang tren nui cung vay. Khi s vi cac moi phuc that, tuyen bo s chuc lanh khi nguon t Nc Thien Chua. Mot cach trnh bay nhng hau qua cua viec Chua Kito en va cach rieng cua s chet va song lai cua Ngai, la noi rang: Nc Thien Chua vi tat ca nhng n trach Nc o, a la ieu gan tam mc ngi ta. Nh vay, nhng gii luat Bai giang tren nui noi ra la cho nhng ai chu lay Nc Thien Chua, hay noi cach khac, cho nhng ai a vao Giao c mi. Qua thc, ta co the noi rang bat c gii luat nao nh the eu tuy vao mot tien e la "Nc Thien Chua a en tren cac ong" Mt 12:28 Lc 10:9). Bi the cho nen: "Hay yeu men thu ch... ngo hau cac ngi nen con cai Cha cac ngi tren tri" (Mt 5:44-45) (a v con cai trong gia nh cua Thien Chua la mot phng dien cho Giao c mi). Bi the cho nen"Ch ay nay... Tien van moi s hay tm kiem Nc, cung s cong chnh cua Ngi" (Mt 6:25-33). "ng xet oan, e khoi b oan xet" (Mt 7:1), v Nc Thien Chua cung en nh mot cuoc phan xet.

 

2 - Can c th nhat cua Luat Tan c la Tin mng

Vay can c th nhat cua luan ly Tan c la chnh tin mng: tc la li qua quyet ve ieu Thien Chua a lam trong Chua Kito. ieu cot t cua Hi vong, ieu Thien Chua a gi len trong long Dan cua Ngi do li loan bao cua cac tien tri, nay a c thc hien. Thien Chua a hien dien mot cach mi gia loai ngi. S cong chnh va long thng xot cua Ngi a nen s thc hn bao gi het, bi nhng ieu Chua Kito a lam, s chet, s song lai cua Ngai. Ma Ngai khong nguyen ch co ban than Ngai. Ngai a nen ong nhat vi Hoi thanh, va tn hu c " trong Chua Kito". Va bi o, nhng oi hoi luan ly noi c la vo cung, nhng nhng nang lc mi cung vo han: mot ly tng vo phng at thau em lai nhng bat buoc vo cung. Nhng ieu tron lanh hn ca ta no lc lam c cung van phai hach sach trc s phan xet cua Thien Chua. Nhng s phan xet o lai mang theo n tha th, ngha la khong ch lam cho nhe nhom mot lng tam ay nay, ma la mot manh lc canh tan "mot tao thanh mi" (2C 5:17), mot s "tai sinh" (1P 1:3 2Yn 3), khien cho tn hu co the noi gng Chua Yesu (Yn 13:15 1P 2:21), noi gng Thien Chua (Ep 5:2 Mt 5:48).

Ma Thien Chua a c mac khai ra nh long yeu men: "Thien Chua la long men" (1Yn 4:8). Long men o a c mac khai ra trong viec Chua Kito a t y hi sinh mnh. at mnh trong hau qua cua viec Thien Chua a lam, tc la thay "long men cua Thien Chua a c o xuong long ta nh bi Thanh Than Ngi a ban cho ta" (Rm 5:5). Hay noi cach khac: "Phan ta, ta hay yeu men, v Ngi a yeu men ta trc het" (1Yn 4:10). Khong phai la: "Ta hay yeu men Ngi, bi v Ngi a yeu men ta trc het". Chung ta ch co the yeu men (khong phai nh mot cam tnh t mnh lam nay ra c ni long mnh, nhng nh mot y muon manh me, mot thien ch, no lc mu ch cho nhng ai ta phai yeu men), ta ch co the yeu men nh the v ta a c yeu men trc. Nh the, long men, "ieu ran mi" bao quat ca luan ly Kito Giao khong the co ngoai viec Thien Chua a can thiep, khong the hieu c ngoai Tin mng ve long Thien Chua yeu men ta trong Chua Kito. en ay ta thay c rang luan ly va ton giao khong con co the phan tach ra c na.

 

3 - Can c th hai cua Luat Tan c la li giang day cua Chua Yesu

Giao huan ve luan ly Kito giao chang nhng da tren bien co la s chet, s song lai cua Chua Kito, tc la noi dung cua li rao giang, ma con trc thuoc vao li giang day cua Chua Kito.

Mot th du to tng ve tnh cach quan trong cua li Chua ang lu ton trong Hoi thanh la thanh Phaolo. Trong hang cac ngi truyen giao, ngai la ngi t lap hn ca, co mot ao ly ac biet, the ma khi muon giai quyet van e, ngai cung khong co g hn la trng mot li cua Chua. Viet cho tn hu Corintho, khi ban en nhng van en hon nhan va gia nh, ngai phan biet ro gia ieu ngai day, va "luat cua Chua" co tnh cach tuyet oi (IC 7 8-12 25 40 so vi Mt 5 31-32 19 3 Mc 10 2). Cung trong th ay, khi ban en van e ai tho nhng ke truyen giao, ngai ket thuc van e "Chua a truyen rang nhng ke rao giang Tin mng th cung c song nh Tin mng" (1C 9:14). Ngai am ch en mot li cua Chua di hai hnh thc hi khac nhau mot t "lam th th ang lnh cong" (Lc 10 7) va "lam th th ang cua nuoi than" (Mt 10 10).

Chung ta ket luan rang:

1 - Hoi thanh tien khi co mot truyen thong ve cac li cua Chua (logia kyriaka) trc khi cac sach Tin mng c soan ra.

2 - Truyen thong ay a nen vng chai va toan the Hoi thanh eu chu lay lam nh phan quyet chung tham. o la noi ve y. Con tieng khong nhat thiet ong nhau. Truyen khau con keo dai en mai sau khi cac sach Tin mng c viet ra.

Nhng khi ta so sanh cac ch th ke trong cac th va cac li cua Chua, ta thay cac ch th kia co the trc tiep em thi hanh, con cac li cua Chua lai khong the. Lam sao ap dung mot cach co ch nhng li nh: "Neu ngi dang cua le ni ban th, va o nh ra anh em co ieu bat bnh vi ngi, ngi hay at cua le o trc ban th, ma i lam hoa vi anh em ngi trc a, roi bay gi hay en ma dang le vat cua ngi" (Mt 5:23-24), hay "Con ta, ta bao cac ngi: ng c lai ngi ac; nhng neu ai va ma phai ngi, th hay gi ma kia na; va ke muon kien ngi e oat ao lot, th hay bo ca ao choang cho no; va ai bat ngi lam phu i mot dam, th hay i vi no hai dam. Ai xin, ngi hay cho; ngi muon vay, ngi ch khc t" (Mt 5:39-42) hay "Khi ngi don iem tam hay ba tiec, th ng c mi ban be ngi, anh em, than thuoc ngi, hay lang gieng giau co, keo ho se mi ngi ap le, thanh th ngi c bao en. Nhng khi nao thet tiec, ngi hay mi nhng ke an may, tan tat, que quat, ui mu; va ngi se co phuc! v ho khong co g bao en ngi lai" (Lc 14:12-14).

Mot lan na, ta phai nhan ro Tin mng cua Chua Kito la g? Vi Chua Kito, gi quyet nh cho lien lac gia Thien Chua va loai ngi a en, luc ma nhng quyet nh cung tan ve luan ly khong con tranh c na, nhng cung la luc ma nhng kha nang cho sinh hoat nhan loai cung c ni rong en cung tot. Noi cach khac: "Thi buoi a man, va nc Thien Chua a gan ben roi" (Mc 1:15). Nh vay cac li cua Chua Kito kia khong co muc ch cho ta mot cuon so tay dan tng nc bc (chang vay cac Tong o a khong con ra ch th lam g na). Nhng cac li o la mac khai nhng nguyen tac tuyet oi oc nhat co gia tr khi Nc Thien Chua a en gan. o la nhng oi hoi vo han cua Thien Chua. Ngi ta khong ct nha c vi Thien Chua. Nhng nguyen tac phai chu lay cach nghiem chnh xng vi ang a yeu men chung ta, khong phai cach hi ht, nhng la a pho nop Con cho Ngi. Cac li o bat ta phai nhan rang ieu chung ta lam tron lanh hn ca van con xa vi oi vi nhng oi hoi cua Thien Chua. Nh the ta biet c Thien Chua ngh ve ta, xet ve ta the nao. anh long nhan lay s phan xet cua Thien Chua la bc au tren con ng ma Tan c goi la hoi cai.

Mot lan na hoi cai th c tha th, tc la mot manh lc tao thanh c ban cho. Thanh vnh xa cung a co li keu xin "Lay Chua, xin hay tao dng nen trong toi mot long trong sach" (Tv 51:12). Manh lc o, Thien Chua san sang ban cho nhng ai chu lay phan xet cua Ngi, va hoi cai, e m ra cho ho nhng kha nang vo han.

Co nh vay, cac li cua Chua mi tr nen moc tren con ang ta phai noi theo e thc thi y nh cua Thien Chua, trong nc cua Thien Chua.

 

(Luat mi)

Va nh the cac gii luat cua li Chua nen thanh phan cua ieu ma truyen thong goi la Luat mi. Nhng ve ieu nay ta phai co mot y tng ranh mach hn. Luat mi la hau ket cua Giao c mi. Cung nh Giao c cu co kem theo mot bo Luat. Giao c mi, theo li Yeremya (Yr 31:31-34), se em en n tha th moi toi loi, va ngi ta se c biet Thien Chua mot cach hoan toan mi, v Thien Chua se cho viet luat cua Ngi trong long ngi ta. Thanh Phaolo suy ngh en ieu ay, a viet: "Anh em la bc th cua c Kito, do tay chung toi soan ra, viet khong phai bang mc, nhng la bang Than kh cua Thien Chua hang song: khong phai tren nhng tam a, ma la tren nhng tam long, tam tht!" (2C 3:3). Giao c cu la phuc vu "van t", con Giao c mi la phuc vu Than kh. Va Ngai vach ra ac tnh cua hai Giao c rang: "Van t th giet gioc, Than kh mi tac sinh" (2C 3:6).

Van t la g? Phaolo co y noi en luat Mose nh ien hnh, nhng y cua Ngai i en bat c luat viet san nao ben ngoai, ngay ca Luat thay viet trong Tan c cung vay, neu ch coi nh mot bo luat gom co nhng khoan le va lnh truyen san co o e ma thi hanh cho ung tng net. Mot luat nh vay phai c thay the bang th luat "viet trong long", hay la Than kh.

Than kh tac sinh o la g? Khong phai la g khac ngoai n hue canh chung ma li rao giang a noi la hau qua cua s chet va s song lai cua Chua Kito, tc la Chua Thanh Than cung an sung Ngi em en nh sc song mi ni con cai Chua "long men cua Thien Chua a c o xuong long ta nh bi Thanh Than Ngi a ban cho ta" (Rm 5:5). Long men (agape) thanh Phaolo noi ay trc tien khong phai la long men cua ta oi vi Thien Chua ma la long men cua chnh Thien Chua oi vi ta. Long men ma thanh Yoan a ta: "Thien Chua a yeu men the gian nh the o, en oi a ban Con mot cua Ngi, ngo hau moi ke tin vao Ngai th khong phai h i, nhng c s song i i" (Yn 3:16). Trong li nay, ta co viec Thien Chua a lam (ban Con mot cua Ngi), muc ch cua viec Ngi a lam (ke tin khoi phai h i va c s song i i, nhng ta hay e y en cach thc Ngi a lam cong viec o: long men (o la pham tnh cua viec Ngi lam). Chnh long men o cung la ieu Thien Chua ban va truyen day ngi ta na (Yn 13:15-34). Long men la n hue, ma cung la yeu sach can ban cua Giao c mi.

The th ch can phai noi nh thanh Augustino "Dilige et quod vis fac" (hay yeu men, va muon g th hay lam) thoi ? Phai! Neu ta c long men cua Thien Chua thau nhap u e hoi ra c moi oi hoi cua long men. Cac ke rao giang au tien biet ro con ngi, nhan ra cai nguy c de t khi ni con ngi con trong xac tht, co the ru ngu chnh mnh vi mot cam tnh suong. Thanh Yoan noi: "Ke nao co cua cai i nay va thay anh em no lam phai tung thieu, lai khoa long da lai vi no, th lam sao long men cua Thien Chua lu lai c trong no?" (1Yn 3:17). Nen cac Ngai a ra nhieu lnh truyen.

Va Chua Kito cung the. Nhng co ieu la nhieu lnh Ngai ra khong the em ap dung ngay vao viec, nh ta a thay tren kia. ng trc nhng li o, ngi ta thng ngh la qua ang, la nghch ly. Neu noi the, ta ch muon coi la kieu mi lap d hom hnh, th that la nhe da. Chac chan rang Chua Yesu muon ngi ta chu lay cac gii luat cua Ngai mot cach nghiem trong.

Ngha la: Chua Yesu khong muon tai dien s that bai cua Luat Mose: ra mot loat Le luat nhat nhat ap dung ung theo ch la yen han. Th du nh luat thue dang en th mot phan mi cua cai. Ngi ta co the gi can ke luat ay, en oi co mui cong rau cung nop mot, nhng mot trat, ngi ta co the nhang qua "da chnh trc, long yeu men Thien Chua" (Lc 11:42 Mt 23:23 "da chnh trc, long nhan ngha, s thanh tn"). Vay cac gii luat Chua Yesu ra a c ta nh mot tan kch nho ve mot canh huong nao o, (b va mat, b ap bc, luc lam tiec) e vach ra Pham Tnh va cai Hng ma hanh vi cua ta phai co e c phu hp vi gng mau la Long Men cua Thien Chua trong Chua Kito. Pham tnh va hng o co the nhan ra c trong nhng c ch rat tam thng, khuyet iem. Nhng co gang lam the, ngi ta mi noi theo gii ran cua Chua. Nhng cac gii ran ay, ta se khong noi c la ta a lam tron, v cac gii ran ay m ra mot chan tri xa rong va ang tron lanh ma ngi ta khong bao gi at thau hay ngh ra c. Nhng sc lc cua s song an sung Thanh Than se m dan cho nhng ai e Ngi dan dat.

ng trc nhng gii luat ay, khong bao gi ngi ta noi c nh ngi thanh nien giau co trong Tin mng: "Moi ieu ay toi a gi t thu be" (Mc 10:20). Cac gii luat ay muon a pha tan tuyet s t man trong i song ao c, thai o Biet phai, ma ta thay Chua kch liet ch trch trong Tin mng. Thai o cua ke tin theo li Chua va gang i theo cac luat cua Thien Chua, la thai o thanh Phaolo a ta: "Phan toi, toi cha ke mnh la a chiem oat c roi, nhng ieu duy nhat la: quen pha sau ma lao mnh ti trc, nham ch, toi chay en giai thng cua n keu goi t tren cao Thien Chua a ban bo trong c Kito Yesu" (Ph 3:12-14).

 

IV. S Kien Yesu Nazaret

Y Ngha La S Kien o Trong Thanh S

 

Ta a duyet qua nhng ieu cot yeu lam nen dung mao Kito giao nh thay trong cac sach Tan c: li Rao giang hay Tin mng ve Chua Kito - va luat cua Chua Kito. Hai ieu ay, chung ta a thay, la nen mong cho cac sach Tin mng cung nh cac van th khac. Ca hai cuoi cung ch co ngha trong lien lac oi vi mot dung mao lch s la Yesu Nazaret. Li Rao giang cua Tin mng co trung tam ni s nghiep cua Ngai. Luat da tren uy quyen cua giao huan Ngai. Vay ta can phai phac hoa lai giai oan lch s i Ngai.

 

1 - Hoan canh lch s

Thi ay, dan Do Thai lai phai mang ach o ho cua ngoai bang. e quoc Roma a lien minh vi dan Do Thai vao thi Macabe, roi dan dan chuyen thanh mot quyen bao ho, va nam th sau sau ky nguyen, x Yue a thanh mot tnh cua e quoc, trc thuoc Hoang e, con cac x khac trong vung Phaletin, th phan ra cho cac quan vng quan tr, nhng chu trach nhiem trc mat Hoang e.

ng trc tnh the ay, ta thay dan Do Thai phan chia theo ba lap trng:

Cong tac: o la lap trng cua cac gia nh qu phai t te. Ho tm cach vt vat c oi chut t lap. Quyen cua ho cot thiet la gi chc thng te va quan tr en th. Cac thng te va be Saoc noi trong Tin mng la chnh nhom nay.

oi lap: Gom co cac nha ai quoc bat man. Khi Chua Yesu con th be, ho a khi loan, co Yua ngi Galile cam au. Cuoc khi loan b an ap mot cach tan nhan, hang tram ngi b ong inh thap gia. oi lap t o hoat ong trong bong toi va t menh danh la Nhiet thanh.

Hang phuc thu ong: Hang lnh ao ton giao nga theo pha nay. Ve ton giao ho la Biet phai. Cac ky luc cua ho lo bao ton le luat, e xng mot ky luat khac kho, ch Thien Chua can thiep ma thiet lap Nc cua Ngi. Ba Esseni cung ong hng, nhng ho rut vao hoang vang ma tu than e don trc tiep vao viec can thiep cua Thien Chua.

Trong hoan canh soi bong ay, dan chung c on oc trong long ao va long ai quoc bi th van chng tieu bieu trong Tan c bang sach Khai huyen. Cac sach nay ta trc s sup o cua cac ch thu Israel, va van thai lai cua dan Chua chon. Ke th xen lan vao o nhng canh tan the; ke khac tien oan mot cuoc toan thang la lung do tay mot v lanh ao Thien Chua chon, c Mesia. Ngai se thong tr tren mot e quoc thuoc quyen Do Thai. Trc nhng vien tng huyen hoac o, thai o cua nhng ngi lnh ao tinh than the nao, chung ta khong biet ro. Nhng ieu chac la hi vong ve "Mesia" cu tinh lam cho long tr dan chung luon luon xon xao. Cac ky luc co the khuyen hay khiem ton ch thi Thien Chua a nh, nhng oi vi dan en, th o chang qua la lam cham tre viec thc hien nhng hoai bao to tat cua dan toc va cai moi thu sung suc ma be "Nhiet thanh"luon luon o dau them, qua quyet lay hanh ong ma thanh toan ngay i.

Tnh hnh luon luon cang thang. Nhng cam hn chnh tr va ton giao xau xe ca x. Cac tran thu Roma th moi phng ke, khi th au du, khi lai th uy, nhng ca hai loi cung khong khac nhau may t. Long thu ghet "ngoai bang" an sau vao sinh hoat Do Thai. Cung nh Yeremya a thay cuoc chinh phuc cua Babylon xa la ieu khong the tranh thoat, th Chua Yesu cung a thay moi e doa tren dan cua Ngai bi gm Roma. "Neu cac ngi khong hoi cai, th cac ngi het thay cung se b tieu diet nh the" (Lc 13:4-5) (trong mach lac th phai hieu ve moi e doa cua e quoc Roma). Li canh cao oi hoi mot s thay oi toan dien ve tam hon. Nhng ieu o, khong ai chu nghe. Mot the he sau, nhng xung ot lien mien tiep dien a i en day loan va hau qua a bao trc: Yerusalem b pha huy. Nc Do Thai bien mat khoi lch s gan hai ngan nam. Boi canh lch s cua cac sach Tin mng la the. Ta phai nhan rang ang sau nhng cuoc tranh chap ban thu o, co s xung ot thc s ve ly tng. Roma co ban tay sat tren nhng dan bng bnh giac loan, nhng hoa bnh cua e quoc a la mot moi li ch cho mot phan ln nhan loai. Nhng nha t tng Do Thai cung co ly ma tin rang ho co ni truyen thong dan toc mot cai g cao ca hn la van minh pham tuc. Roi hang Nhiet thanh, cuong tn, cung khong phai la khong co mot chnh ngha e tranh au, va a thi tho mot gng cam am vo t li trong mot thi thieu han nhue kh anh hung. S hep hoi va cng coi cua tinh than Biet phai chang qua cung la bien phap e phong trong nhng hoan canh rat eo le, cot lam sao cha lai c mot khu vc, trong o mot ton giao cao sieu co the ton tai mot cach ven tuyen. Roi ngay ca be Saoc cung co the vien ly chnh ang e bau cha cho lap trng "chu hoa" cua ho. Nhng tuy the, tnh canh a a day nhng tai cung hoa.

 

2. Thai o cua Chua Yesu trong hoan canh lch s o

Trong hoan canh ay, Chua Yesu a xuat hien. Trnh thuat tin mng cho ta thay Ngai phai oi choi vi nhieu phe, va cang ngay Ngai cang b co lap. Khong phai la Ngai co chuoc lay thu ghet. Ngai giao dch vi moi nhom. Biet phai co (Lc 7:36 14:1), thu thue cung co (Mc 2:44-47 Lc 19:1-10), tuy ho b coi nh tay sai cua ngoai bang. Hnh nh trong hang mon o cua Ngai cung co ngi thuoc be qua khch nhiet thanh (Lc 6:15 Mt 10 Mc 3:18). Ngi thiet ngha nhat cua Ngai lai quen biet vi hang thng te (Yn 18:15). Chung ta cung thay Ngai niem n on tiep mot cong chc Roma va em li khen ngi cach x the n moc theo phep nha binh cua ong ay (Mt 8:5-13 Lc 7:4-10). Nhng ang khac pha nao cung bat man oi vi Ngai. Hang t te thu oan, v Ngai a dam can thiep vao ni ma ho coi la khu vc cua ho: en th vi cach buon ban oi chac trong o, tat nhien la mot moi li khong phai la nho. Phe ai quoc Nhiet thanh khong hieu g ve viec hoi cai Ngai rao giang. ang le Ngai phai chong oi viec nop thue cho Hoang e ngoai ao, nhng khong! Hnh nh Ngai y chuan thue ma va quyen hanh cua vua ngoai ao, trong khi Israel ch co mot Vua la Thien Chua. Nhng hang ngi than vi Roma nh be Heroe cung co dp e cao toi Ngai vi Roma: li rao giang cua Ngai lam cho long trong i Mesia c dp soi noi; Ngai a e dan chung hoan ho Ngai nh v cu tinh (Mc 11:8-10).

Nhng hang ngi chong oi Ngai hn ca lai la be co tnh cach hn ca va co uy the ac biet tren long ao cua dan: Biet phai. Ho phat long khi thay Ngai chon nhng ke Amhaares, (dan que mua gan nh ngoai ao) lam mon o i theo Ngai. Roi nhng li Ngai ch trch ve cai ton giao phien phc va t man cua ho. Dan dan ho coi Ngai nh ngi lac ao, nghch vi le luat. Uy tn cua Ngai tren dan chung b cac ky luc cong kch gat gao (Mc 1:21-22 2:7.23-3:6).

Nh vay la cac phe chong oi nhau het thay eu ong tam hiep lc e lam sao thu tieu Ngai i nh ke thu chung, trc khi ho lai tr ve vi nhng lung cung cua ho vi nhau.

 

3. Chua Yesu rao giang Nc Thien Chua

Nhng s chong oi ay khong phai do mot vai ban xung ot ma cat ngha c. Ngai cung nh ho eu xay dng lap trng tren mot quan niem cua Cu c e lai: Nc Thien Chua.

Cac ke nghe Ngai noi en ieu o a quen ngh ve Nc Thien Chua nh mot cai g se phai en luc sau cung, khi ma het thay cac vien tng cao ca nhat cua loai ngi a c vien man, va y nh cua Thien Chua tren ngi ta c thc hien. S hoan thanh o, ho quan niem mot cach cuc mch nhieu hay t, map m nhieu hay t, xng ang nhieu hay t, tuy vao nhng s khac biet ve tr nao, tnh tnh va hoc thc. Theo ngha cao sieu hn ca, th co ngha t la the nay: Sau cung Thien Chua se to mnh ra trong vinh quang quyen phep ma uon sinh hoat nhan loai theo y muon cua Ngi, bien oi nhan laoi bi s hien dien sang lang cua Ngi. Ky d: "mat a khong he thay, tai khong he nghe, va a khong he nay len ni long mot ngi pham" (1C 2:9).

Trong khi ho no lc e em nc Thien Chua en, va ngong trong nhng s la lung ho tng tng ra c, th Chua Yesu en noi vi ho: "Nc Thien Chua a gan ben roi" (Mc 1:15 Lc 10:9-11), "Nc Thien Chua a en tren cac ong" (Mt 12:28) - Ngay o roi! "Phuc cho nhng mat thay c moi ieu cac ong thay! Qua vay, toi bao cac ong, co nhieu v tien tri va nhieu vua chua a muon c thay ieu cac ong thay ma a khong c thay, nghe cac ieu cac ong nghe, ma a khong c nghe!" (Lc 10:23-24).

Nhng that vong! Nc Thien Chua Ngai rao giang khong dan ra c mot chng nao khac phuc c dan chung: khong cach mang ln lao e cai to lai nhan loai, khong gieo tai ng tren thu ch cua Israel, ma cung khong co mot canh tan tc khac va ba cap xa rong ve luan thng ao hanh.

Chua Yesu lai khong he nh ngha ro ret Nc Thien Chua la g? o la mau nhiem danh cho mot so ngi rat t (Mc 4:11). Ngai dung v du e noi en Nc o tng t lam sao vi nhng kinh nghiem cua ngi i. Cac v du la phan Tin mng ma cac nha bnh luan coi nh ac biet nhat cua tnh tnh va giao huan cua Chua Yesu.

Nc Thien Chua nh hat giong, nh mua gat, nh chu nha tray i phng xa va tr ve ma khong ai ng trc, nh kho tang giau kn bong co ngi may man kham pha ra,#... va Chua Yesu duyet ngang qua ca loat hnh anh sinh hoat cu the ng thi o e ta Nc Thien Chua.

Thng thng bien co em so sanh vi Nc Thien Chua xay en vi tnh cach ot ngot lam ngi ta tng hng. Nhng luon luon bien co o oi ngi ta phai quyet nh tra tay. Ngi lam ruong co the ngu ngh, ch i qua em qua ngay. Nhng khi mua en ngi ay phai san liem, san hai, tra tay gat, khong th mua hong mat. Ngi buon ngoc phai san sang ban ngay ca gia t mnh, khong th hong dp ch co mot khong hai. Ngi quan gia man tra phai khon kheo bay mu khong th chet oi.

"Gi en" oi vi t ngi la mot ai hoa, nh ten ay t qua s set va so o, a em giau von lam giau trong mot tam khan; nh ngi quan gia l enh ch biet "tra tay anh ap t trai t gai va an uong say sa" (Lc 12:15).

Nhng "Gi en" thng em en man nguyen: Co phuc c tnh thc gap chu ve; co phuc a tau c vien ngoc quy gia; co phuc c chu khen thng"hay vao trong hoan lac cua chu ngi" (Mt 25:21).

"Gi" ma cac v du eu ngu y en la g? "Nc Thien Chua a en": o la ieu ma moi ngi trong i, nh ngi lam ruong trong mua gat, nh toi t trong chu ve, va mng va lo. Cac ke nghe Chua Yesu giang ang trong tnh trang cua nhng nhan vat v du noi en. Bi viec Ngai a en, bi cac viec Ngai lam, cac li Ngai noi, bi het cac bien co ket thuc ni s chet va song lai cua Ngai, ngi ta a ng trc nc Thien Chua, tc la gap chnh Thien Chua vi vng quyen, phep tac, vinh quang cua Ngi. Bi o co li keu goi: "Hay hoi cai va tin vao Tin mng" (Lc 1:15).

Cac phep la thuat lai cung minh chng ieu ay. Bi o Tin mng thanh Yoan goi cac phep la la "dau", ngha la: nhng viec co y ngha sau hn la nhng hau qua bay ra trc mat. Th du: viec cho dan chung co banh an, khong ch la mot viec lam dieu cai oi cua mot am dan chung ong ao vi mot so banh chang tham vao au, ma con ch viec lam thoa man cac thieu thon thieng lieng ve "banh s song" (Yn 6:26-27). Nh li ch dan o, ta co the thay ai khai cac truyen phep la muon noi ch xac ieu nay: au Yesu co mat, th o co mot manh lc khong o lng c, khong cat ngha c a thi tho ra e kh tr nhng manh lc s d va e canh tan oi mi hoan toan s song nhan loai; va ieu ay khong phai la g khac la manh lc tao thanh cua Thien Chua hang song. Khong the o lng c, khong the cat ngha c, v trnh thuat cho thay luon luon ngi ta b ng ngac nhien; nhng khong phai la ma thuat, hay nghch ly, v cac trnh thuat ay phu hp vi ieu Chua Yesu noi ve tnh cach cua Thien Chua: Cha tren tri nhan lanh i qua s cong bang (Mc 10:18 Mt 5:45 Lc 6:35 Mt 20:1-15), va co quyen nang u (Mc 10:27 14:36); ang luon luon sang kien e ban nhng n hue tot lanh cho cac tao vat cua Ngi (Mt 6:25-33).

Nh the Nc Thien Chua khong con la mot ao tng hay la mot cai ch xa vi. Nc ay a phat xuat trong lch s e thiet lap mot trung tam ay manh lc tao thanh, the hoa trong hoat ong cua chnh Chua Yesu. Qua that, chnh ni Ngai, Thien Chua a at ngi ta ng trc li keu goi cua Ngi.

Nhng phan ong thien ha a khc t li keu goi o. S d a au oc ca hoan canh day len c lai s hien dien cua long nhan t vo bien. Cac nhan c ma tren kia ta thay la cac phe eu co the khoe la phan cua mnh, a b pha tron vi nhng tat xau hen ha nhat cua tnh loai ngi chung ta: tham lam, thu oan, ghen tuong, hen nhat, boi tn, tan bao... Chua Yesu ngang qua san khau o, th cac s xau xa kia lo dien. Ngang qua tat ca trnh thuat Tin mng, ta thay c rang ngi ta b ieu ra trc toa phan xet trc mat Ngai. Khong au ro ret bang trong truyen Ngai b bat, b x, b hanh hnh nh mot toi nhan, mot ten phan loan! Mot canh rat mc ma mai: trc mat ta, ke b xet x trc Cong ngh, vua chua, quan quyen la chnh Chua Yesu, nhng toi nhan ch thc ang phai x toi lai la Caipha, Heroe, Philato, hang t te, dan chung mu quang, cung nh ten phan boi Yua, cac mon o that trung a t choi, a tron bo Thay. Neu phan xet la lot tran ra, au la toi, au la chnh, th con au thay c toi ac b lot tran ra cho bang cho nay.

 

4. Y ngha cua s nghiep Chua Yesu trong thanh s

Noi en phan xet, ta can phai tr lai vi cach giai thch lch s cua cac tien tri. Y ngha lch s cuoi cung la Thien Chua en vi ngi ta bang li cua Ngi. Li o va la hach toi (phan xet), va la tai tao (tha th); bi o li kia cung la li keu goi va oi ngi ta phai ng ap.

Cac ieu ay dien lai trong cuoc Thng kho cua Chua Yesu, nhng mot cach nghch ly. Le ra cac ke toi loi b hach toi, b phan xet, va phai chu hnh phat la tai ng ai bien. Nhng ay ang vo toi co quyen phan xet ke toi loi lai la ngi b xet x va chu hnh paht, chu thong kho. Nh the la ngha lam sao?

Trong qua kh, cac thanh phan cua bien co mac khai c nhng nhan vat khac nhau am nhiem. Li Thien Chua vo hnh c ban bo ra do cac tien tri e khuay ong lay tnh dan cng co ng ngach. Nhng sau cung: Li a thanh xac pham va a lu tru ni chung toi (Yn 1:14).

a) Chua Kito a tuyen bo li Thien Chua vi uy quyen toi hau. Trong Cu c, cac tien tri noi: "Nay li Yave phan...". Nhng Chua Kito phan day: "Qua that Ta bao cac ngi...". Li giang day cua Ngai la qui nh tuyet oi do o ta b xet x, va do o ta cung co mot kieu song mi phu hp vi tham tnh (yeu men: agape) ung vi hng (n cu thoat) cua hanh vi Thien Chua. Khong nhng the, ngay chnh viec Chua Kito hien dien gia ngi ta, thai o cua Ngai oi vi ho, viec Ngai lam trong nhng tnh canh gay can cua ngi ta cung la li cua Thien Chua ngo vi ngi ta, khong kem g cac tuyen ngon cua Ngai, v cac viec o the hoa mot cach cu the ieu Ngai day ve Thien Chua, tnh cach, thai o va hanh vi cua Thien Chua, Chua Kito la Li va a tuyen bo Li o ra.

b) Li Thien Chua noi ra oi ni ke nghe phai ng ap. Nhng cac ke nghe, nao ai a ap ng lai; va noi chung ra, trong thien ha, ai ng ap lai tng xng c. Vay nen chnh Chua Kito ai dien cho ca nhan loai a ng ap lai oi hoi cua Thien Chua; va Ngai a ng ap lai mot cach tng xng. Trong luc nh oat so van cua Ngai, Ngai a noi: "ng theo y Con, ma la theo y Cha" (Lc 22:42). Ngai a ap lai li Thien Chua thay cho chung ta het thay, vao mot luc ma khong co mot ngi nao khac co the lam c, va Ngai a lam mot cach tron lanh. Cac tac gia Tan c ong thanh nhan rang, chnh viec Chua Kito vang phuc o la ieu cot t Ngai lam cho chung ta. "V s vang phuc cua mot ngi, nhieu ngi se c liet hang cong chnh" (Rm 5:10). Con cac tac gia th cho tn hu Hipri lai at ni mieng Chua Kito li Thanh vnh:

Hi sinh cung le vat Ngi a chang mang,

Nhng Ngi a nan nen than xac cho con,

Cac le toan thieu cung ta toi, Ngi a chang oai.

Bay gi, Con noi: Nay Con en... e thi hanh y muon Ngi, lay Thien Chua.

- oan tac gia chu thch them - "Chnh trong y muon ay ma ta a c tac thanh, nh viec c Yesu Kito a hien dang mnh Ngai - duy ch mot lan" (Hr 10:5+10). S vang phuc ay a dan Ngai en noi thong kho, en s chet: ang khong he biet toi, th v ta Thien Chua a cho lam thanh s toi, ngo hau trong Ngai. Ta c tr thanh s cong chnh cua Thien Chua" (2C 5:21), "La o chuc d pham ai b treo cay go!" (Ga 3:13).

Nhng ieu ay a c thc hien li tien tri Ysaya: Ngai a phai am thau v toi loi ta (Ys 53:4-5). Ca oan Ysaya nay la mot li tien tri, Tan c a lay lam cha khoa e m y ngha cuoc Thng kho, khien cac Giao phu a coi Ysaya nh thanh s th nam.

Nhng s vang phuc ay lam cho s chet cua Chua Yesu co gia tr cu chuoc. Chet co gia tr, khong phai nguyen v cai chet cua Ngai, nhng v Ngai a vang phuc tron hao cho en anh long chu chet. Li ng ap hoan hao ay a khai thong cho tat ca manh lc tao thanh cua y Thien Chua trong lch s c lan toa ra nen nguon cu thoat nhan loai; s cu thoat a to hien rc r ngay sau o: "Va ngay th ba, Ngai a song lai" (1C 15:4).

S chet cua Chua Kito la chop nh cua s vang phuc tron hao cua Ngai. Nhng mot trat o cung la chop nh cua cong viec mac khai cua Ngai ve thc hu va ban lnh cua Thien Chua: tc la long yeu men tuyet oi. Va bi o, theo thanh Yoan, chnh trong s chet cua Chua Kito ma vinh quang Thien Chua c mac khai cach ay u hn het, hay noi cach khac:

"Li a thanh xac pham" mot cach tron hao hn ca.

Thap gia la ni Thien Chua va ngi ta gap nhau cach tron hao, s gap g lam cung ch cua ca lch s. Va ieu ay a c thc hien trong mot ngi, va duy ch co mot ngi ay, nen t o: "Con ngi" ay a thanh trung tam cho lch s, lam cho lch s co y ngha, co cung ch. "c Yesu Kito: hom qua va hom nay van la mot, va cho en muon i" (Hr 13:8).

Va nh vay Hoi thanh a xuat hien, hau qua trc tiep cua bien co co hai mat la s chet va s song lai cua Chua Kito. o la viec Thien Chua a lam e thiet lap Giao c mi, nh o dan cua Ngi c vao mot i song mi.

Cac tong o a ra i rao giang. Ho nh lai Chua a noi g trong ba cuoi cung ho c an uong vi Ngai: em trc ngay Ngai chu nan, Ngai a cam lay banh, be ra va chia cho ho, vi nhng li ang kinh ngac: "Nay la mnh Ta, v cac ngi; hay lam s nay ma nh en Ta". Cung vay ve chen, sau khi a dung ba toi xong, ma rang: "Chen nay la Giao c mi trong Mau Ta, cac ngi hay lam s nay moi khi uong, ma nh en Ta" (1C 11:23-25). Va bay gi ho hieu hn y Ngai muon noi. Va e lam nh chng ch vnh ton cho s thc Thien Chua a lam trong Chua Kito, ho lap lai trong ba an than mat cua ho ieu Ngai a noi va a lam. "V moi lan anh em an banh ay, va uong chen ay, anh em loan bao s chet cua Chua, cho ti luc Ngai en" (1C 11:26). o la ky c tien khi ve s kien Yesu Nazaret, va o cung la ieu Hoi thanh van con lam lai luon, e luon luon song lai ky c ve bien co va mong rang "c nen ong hnh, ong dang vi s chet cua Ngai, th trong c biet Ngai va quyen nang song lai cua Ngai" (Ph 3:10).

 

Tr ve Muc Luc Kinh Thanh Tan c

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page