Kinh Thanh Cu c

Old Testament

Ban dch Viet Ng cua Linh Muc Nguyen The Thuan, CSsR.

Prepared for Internet by Vietnamese Missionaries in Asia


 

Tieu Dan Vao Ngu Kinh

 

Ten goi, phan chia, noi dung

Nam quyen au cua Cu c lam thanh mot khoi, ngi Dothai goi chung la "Torah", tieng Hipri nay thng c dch la Le luat. Nhng ung ngha hn th phai dch la Giao ieu, v cac sach nay khong ch co Luat ma con gom nhieu ieu khac vi muc ch day do. Viec phan chia ban van thanh nam quyen, xap x bang nhau co the a c thc hien trong cac the ky V va VI trc Cong nguyen va trong muc ch e de s dung.

Nam quyen ay la: Kinh Khi nguyen (Kn), Kinh Xuat hanh (Xh), Kinh Levi (Lv), Kinh Dan so (Ds), Kinh Th luat (Tl). Kieu at ten nay la dch cua ban bang tieng HiLap va Latinh, a da vao noi dung cua moi quyen ma at ten. Ngi Hipri th lai khac. Ho lay nhng ch au hoac nhng ch quan trong au tien cua ban van e goi moi quyen.

Nam quyen nay ke lai mot cach lien tuc lch s cua dan Israel t khi thuy vu tru cho en khi Mose chet.

Kinh Khi nguyen c chia thanh hai phan khong eu nhau: Phan au, 1-11, trnh bay lch s ve thi s khai, co the c coi nh mot nhap e cho lch s cu chuoc ke trong suot ca bo Kinh Thanh. Lch s ay len en tan nguon goc cua vu tru va bao gom toan the nhan loai. Lch s ay ke lai viec tao dng vu tru va con ngi, s sa nga buoi au vi nhng hau qua cua no, tnh trang oi truy moi ngay moi gia tang va a en hnh phat la tran lut Hong Thuy. T Noe, con ngi lai sinh soi nay n tren the gii, nhng cac ban gia pha c cang ngay cang thu hep e cuoi cung at trong tam ni Abraham cha cua dan toc c tuyen la.

T 12-50: Dung mao cac to phu ln. Abraham la con ngi cua long tin. Long thuan phuc cua ong a c Thien Chua tng le, ha ban cho ong mot dong giong ong ao va cho con chau ong mot at Thanh. (12 1-25 18) Yacob la con ngi manh li, cp cua anh la Esau li chuc lanh cua cha la Ysaac, manh khoe hn ca cau la Laban. Nhng tat ca nhng s khon kheo ay khong a ti au neu Thien Chua a khong, ngay t trc khi ong sinh ra, thng ong hn Esau va lap lai vi ong li ha Giao c a ban cho Abraham (25 19-36). Ysaac la mot dung mao lu m gia Abraham va Yacob. Cuoc i cua ong ch c ke lai i kem vi cuoc i cua cha va cua con. Mi hai ngi con cua Yacob la nhng ong to cua 12 chi toc Israel. Yuse, mot trong so 12 ngi ay, con ngi ay khon ngoan c noi ti trong hn mi oan cua phan cuoi sach Khi nguyen (37-50 tr 38 va 49). Trnh thuat nay, khac vi trnh thuat tren c dien ra khong mot lan can thiep hu hnh cua Thien Chua va khong mot mac khai mi nao, nhng no la ca mot giao huan: Nhan c cua ngi khon ngoan c boi thng va s quan phong cua Thien Chua bien oi thanh ieu hay, ieu tot nhng loi lam cua ngi i.

Sach Khi nguyen la mot khoi hoan b: Lch s cac to phu. 3 quyen sau lap thanh mot khoi khac, trong o viec thanh lap dan c chon va viec thiet lap le luat xa hoi va ton giao cua no c ghi lai trong khung canh cua cuoc i Mose. Sach Xuat hanh ban ti hai e tai chnh: Viec giai phong khoi Aicap 1 1-15 21 va Giao c tai Sinai 19 1-40 38; hai e tai c noi vi nhau bang mot e tai phu, cuoc hanh trnh trong sa mac 15 22-18 27. Mose, sau khi nhan c mac khai ten Yave tren nui cua Thien Chua, a dan a ngi Dothai va c giai phong khoi canh toi moi ti o. Trong mot cuoc Than hien ngoan muc, Thien Chua ket Giao c vi dan va ban cho dan ay nhng Le luat cua Ngi. Giao c va c thiet lap a b vi pham bi viec th lay bo vang. Nhng Thien Chua a tha th va tai lap Giao c. Mot loat ch th hoach nh viec th t trong sa mac.

Sach Levi, co tnh cach hau nh hoan toan phap che, tam cat ngang trnh thuat cac bien co. Quyen nay gom co: Mot nghi thc ve te le 1-7; nghi thc phong chc cac t te, ap dung cho Aharon va cac con cua ong 8-10, nhng luat le lien quan ti thanh sach hoac ue tap 11-15, ket thuc vi nghi thc ve ngay ai xa toi 16; "Luat Thanh Thien" 17-26 bao gom mot lch trnh phung vu, 23, va ket thuc vi nhng li chuc lanh va chuc d, 26. Chng 27, phan bo tuc nh ro nhng ieu kien e chuoc ngi, vat va cac th khac hien cho Yave.

Sach Dan so lay lai e tai cuoc hanh trnh trong sa mac. Cuoc khi hanh t Sinai c sa soan bi viec kiem tra dan chung, 1-4 va nhng cuoc tien dang, cung hien Nha Tam, 7. Sau viec c hanh lan th hai, le Pas-char, moi ngi ri Nui Thanh, 9-10 va tng chang mot, ti Cades. Tai ay dan a gap that bai trong no lc tien vao Canaan bang pha Nam 11-14. Sau cuoc lu lai tai Cades, moi ngi lai len ng va ti canh ong Moab, oi dien vi Yerikho 20-25. Ngi Maian b anh bai va cac bo toc Ga va Ruben lu lai Ben-kia-song Yoran, 31-32. Mot ban tom tat cac chang ng cua Xuat hanh 33. Xung quanh cac trnh thuat nay, quy tu mot so nhng quy luat hoan b cho ban luat tai Sinai hoac chuan b cho viec lap c tai Canaan 5-6; 8; 15-19; 26-30; 34-36.

Sach Th luat co mot bo cuc ac biet; ay la mot ban Dan luat va luat Ton giao, 12-26 15 c ong khung trong mot dien t ln cua Mose. 5-11 va 26 16-28. Ca khoi nay lai c ong khung bi dien van au tien 1-4 va dien van th ba, 29-30 cua Mose va sau o nhng khuc lien quan ti giai oan chot cua cuoc i Mose: S vu cua Yosua, bai ca va chuc lanh cua Mose, cai chet cua Mose, 31-34. Ban Th luat lay lai mot phan cac Le luat c ban trong sa mac. Cac dien van nhac lai nhng bien co chnh cua viec Xuat hanh, tren nui Sinai va cuoc chinh phuc khi au: Va lam noi bat y ngha ton giao cua cac bien co ay, nhan manh tam mc cua Le luat va thoi thuc dan trung tn.

Soan tac

Cac van kien xa, ngay ca Tan c (coi Mc 12 19 Mt 8 4 Cv 3 22 Rm 9 15 10 5 2C 3 15...), eu co noi la: "Mose viet". Kieu noi nay ch la mot kieu noi san co v c le, khong phai mot qua quyet xac nh tac gia. V khong the nao Mose a viet hay oc cho th ky viet tat ca. Co nhieu dau cho thay cac luat ke trong o a xuat hien vao nhieu thi buoi khac nhau, va khong the dung hoa c vi nhau. Xin an c mot th du: Luat ve ban th va ni te t. Co luat day ch c xay te an bang a nguyen ca tang, khong c eo uc. Luat khac day lam lam te an bang ong. co luat day c xay ban th bat c au, luat khac lai day ch co mot ni te t duy nhat (coi Xh 20 24-26 27 1-8 Tl 12 11).

Co lam ieu lap i lap lai. Mot th du: Thap gii c noi en hai lan, di hai hnh thc chang khac nhau bao nhieu (Xh 20 1-17 va Tl 5 6-22).

Bay gi khao sat en cach hanh van va t ng, ta thay nam sach nay a ket thanh mot bi nhng oan rat khac nhau. (Co the so sanh truyen Tao thanh trong oan Khi nguyen 1 va Kn 2). Cac hoc gia thng nhan co bon giong van khac nhau, a c an ket lai mot cach tinh vi.

Bon giong van o la:

- giong van Yavt (v dung Danh Yave ngay t au),

- giong van Elohit (v thng dung Danh Thien Chua la Elohim),

- giong van Th luat (tat ca kinh Th luat), va

- giong van T te.

Can nhac tat ca nhng ieu quan sat c trong khi oc Ngu kinh, va oi chieu vi lch s Israel, ngi ta rut ra ket luan nay: Ngu kinh la mot bo su tap: Luat le co, giang thuyet dien t co, trnh thuat co - thuoc nhng giai oan lch s khac nhau, t Mose cho en the ky th 4 hay th 5 trc Cong nguyen.

Vay Mose nh mot moi gii mac khai va Giao c, lap luat ve te t va phap luat, la khi iem cho mot truyen thong co tnh cach qui luat, ky thac cho hang t te. Hang t te vun trong von ay lam cho truyen thong tien trien ve cac nh che xa hoi va ton giao, cung ve ao c. Cong viec ay c uc ket tng oan hay tng chng ln, trong nhng th tch tieu bieu nh Li Thien Chua cho Israel. Su tap ay u trong o cac ban van c au lai hnh nh co lien lac vi s mang cua Ezra (Ezra 7 14 25-26, Nehemya 8).

Trong cac sach ay, ta thay hoa lan vi nhau nam yeu to van chng nay:

- Mot cai nhn tong quat tren nhan loai, co le kha bi quan, nhng cung noi len mot hy vong ha hen cho moi ngi (cach rieng Khi nguyen oan 1 en 9).

- Nhng ky c lch s ve viec thien c cua cac To phu, va viec Israel ra khoi Aicap. o la hai "hoi" quan trong nhat cho thien trieu Israel c lam Dan chon.

- Nhng khuc trnh thuat dai dong hn cho thay thien trieu ay dien tien thang tram. Nhng ky c rat cu trao a c nhn ngang qua mot kinh nghiem ton giao keo dai mi hay mi hai the ky. Chnh ni ay ma ta phai ap dung quan niem truyen thong tien trien mi mong hieu c ngha cua thanh s.

- Roi en nhng su tap luat le ve sinh hoat cong cong cua Israel va ve le bai te t. Cac luat nay a lan hoi xuat hien, t thi Mose (loi -1225) cho en thi en th tai lap sau Lu ay (t the ky th 6 en the ky th 4).

- Nhng bai dien t hay giang thuyet khuyen nhu dan nam gi luat le va noi len hau qua thng phat tuy theo thai o cua Dan oi vi Giao c.

Trnh thuat va lch s

Mi mot chng au cua sach Khi nguyen nen c e rieng. Qua viec ta lai nguon goc loai ngi, vi mot loi hanh van n gian va nhieu hnh anh hp vi tam nao cua mot dan cha c m mang may, cac chng nay a ra nhng chan ly can ban cua ke o Cu chuoc: Thien Chua tao dng vao buoi au thi gian, viec can thiep ac biet cua Thien Chua trong s xuat hien cua con ngi, nam va n, tnh cach thong nhat cua loai ngi, toi cua to tien tien khi, s sa nga va nhng kho au, coi nh mot hnh phat, c lu truyen.

Cac chan ly nay ong thi cung la cac s kien, va neu cac chan ly nay la nhng chan ly chac chan th cac s kien cung phai la nhng s kien thc mac du chung ta khong the nh ro qua cai lp ao than thoai a c mac cho cac s kien ay, phu hp vi tam nao cua thi ai va moi trng.

Lch s cac to phu la mot cau truyen gia nh: o la mot chuoi nhng ky c ngi ta con gi c ve cac to tien Abraham, Ysaac, Yacob va Yuse. Mot cau truyen bnh dan, chu trong nhieu vao nhng giai thoai ve ca nhan va khong he co y muon cot cac trnh thuat nay vao lch s chung. Cuoi cung, ay la mot cau truyen ton giao: Moi khuc re co tnh cach quyet nh eu c ghi dau bi s can thiep cua Thien Chua va tat ca eu co tnh cach quan phong. Cac s kien c a vao, c cat ngha va c sap xep e minh hoa cho mot luan e ton giao: Co mot Thien Chua a thanh lap mot dan va a ban cho dan ay mot x s. Thien Chua ay la Yave, dan ay la Israel va x ay la at Thanh. Nhng cac trnh thuat nay co tnh cach lch s theo ngha, chung thuat lai nhng bien co that, chung a ra mot hnh anh trung thc ve nguon goc va cac cuoc di dan cua to tien Israel ve cac lien lac a d va chung toc cua ho va ve thai o luan ly va ton giao cua ho.

Sau mot khoang trong dai, sach Xuat hanh va sach Dan so mo ta lai cac bien co t luc Mose sinh ra ti luc ong t tran: Viec ra khoi at Aicap, dng lai Sinai, tien en Caes, hanh trnh ngang qua Yoran va lap c canh ong Moab. Neu choi bo s that lch s cua cac s kien nay va con ngi Mose, th khong lam sao co the hieu c phan ke tiep cua lch s Israel, s trung tn cua Israel oi vi ao Yave va s gan bo cua Israel vi Le luat. Tuy nhien, cung phai nhn nhan rang tam quan trong cua cac ky c nay oi vi sinh hoat cua dan va anh hng cua chung trong cac nghi le a mac cho cac trnh thuat cai mau sac cua mot anh hung ca (nh viec ngang qua Bien o) va oi khi, cua mot phung vu (nh Le Vt qua). Israel, tr thanh mot dan, a i vao lch s chung. Vai tro cua s gia hien ai la so chieu nhng d kien nay cua Kinh Thanh vi nhng s kien cua lch s chung.

Y ngha ton giao

Ton giao cua Cu c cung nh cua Tan c la mot ton giao lch s. Ton giao ay at nen tang tren s mac khai Thien Chua a ban cho nhng con ngi nhat nh, trong nhng ni va hoan canh nhat nh va tren nhng s can thiep cua Thien Chua trong nhng thi ky nhat nh cua s bien hoa cua nhan loai. Ngu Kinh, ghi lai lch s cua nhng lien lac ay gia Thien Chua vi tran gian, la nen tang cua ton giao Dothai va no a tr thanh Le luat cua ton giao ay.

Ngi Dothai tm thay o cau tra li cho nhng cau hoi ve van menh cua mnh. Ngay oan au cua sach Khi nguyen, khong nhng ch co cau tra li cho nhng cau hoi ma moi ngi at ra ve the gii, ve s song, ve au kho, chet choc, nhng con thay cha ng cau tra li cho van nan rieng cua ngi Dothai: Tai sao ang Yave duy nhat lai la Thien Chua cua Israel, tai sao Israel lai la dan cua Ngi trong so cac dan toc tren the gii? Chnh la bi Israel a lanh nhan li ha. Ngu kinh la sach cua nhng li ha: Ha s cu roi cho Aam va Eva sau khi ho sa nga, bao am mot trat t mi cua the gii cho Noe sau Hong thuy va nhat la li ha vi Abraham. Li ha ay a c lap lai cho Ysaac va Yacob va bao gom toan the dan xuat phat t ho. Li ha ay nham trc tiep vao viec chiem hu x ma cac to phu a song: at Ha; nhng cung dien ta nhng lien lac ac biet va duy nhat gia Israel va Thien Chua cua cha ong.

Yave a keu goi Abraham va viec keu goi nay a ham an viec tuyen chon Israel. Chnh Yave a lam cho Israel thanh mot dan cua Ngi bi mot s la chon nhng khong, bi mot y nh cua tnh thng c phac hoa t ngay tao dng va cac ke o cua tnh thng o c thc hien lien tuc ngang qua ca nhng bat trung, that tn cua con ngi.

Li ha va s tuyen chon nay c bao am bi mot giao c. Ngu kinh cung la sach cua nhng giao c: Giao c vi Aam, vi Noe, vi Abraham va cuoi cung vi toan the dan ngang qua Mose. ay khong phai la mot giao keo gia hai ben, v Thien Chua khong can en giao c o va mat khac la chnh Ngi a i bc au; tuy nhien Ngi a dan than vao va co the noi, a t cot mnh vao nhng li ha. Ngc lai Ngi cung oi hoi dan cua Ngi phai trung tn: S t khc cua Israel - toi cua Israel - co the cat t cai lien lac c tao nen bi tnh thng cua Thien Chua.

ieu kien cua s trung tn nay do chnh Thien Chua an nh. Thien Chua ban cho dan Ngi a chon mot le luat, le luat nay cho dan thay bon phan cua mnh, cach oi x phu hp vi y muon cua Thien Chua va trong khi duy tr giao c, chuan b cho viec thc hien cac li ha.

Cac e tai ve li ha, tuyen chon, giao c, le luat la nhng si ch vang an cheo nhau trong Ngu kinh va chay suot trong Cu c. Bi v Ngu kinh t no cha c toan ven: No noi len li ha nhng cha thc hien bi v Ngu kinh cham dt trc khi vao at Ha. No phai c bo ngo nhng mot s cay trong tin tng va nh mot s thuc bach, tin tng trong nhng li ha ma viec chinh phuc at Canaan co ve a lam tron (Yos 23) nhng toi loi a lam can tr va nhng ke i lu ay se nh lai Babylon; s thuc bach cua mot le luat, le luat ay lu truyen trong Israel nh mot ngi chng to cao (Th luat 31 26).

ieu o keo dai cho ti c Kito. c Kito a ky ket mot giao c mi va a vao giao c ay cac Kito-hu, nhng ngi tha t cua Abaham bi long tin. Le luat a c ban ra e duy tr cac li ha nh mot thay day dan ti c Kito, s thc hien cac li ha va do o, trong c Kito, ngi Kito-hu khong con di quyen thay day, ngi Kito-hu a c giai phong khoi le luat. Nhng ieu ay khong co ngha la ngi Kito-hu khong con nam trong giao huan luan ly va ton giao cua le luat na. Bi c Kito a en khong phai e huy bo ma la e lam tron (Mt 5 17). Tan c khong oi nghch vi Cu c ma la noi tiep. Hoi Thanh khong nhng a nhn thay trong nhng bien co ln cua thi cac to phu va thi Mose, trong nhng ngay le va cac nghi le tai sa mac, nhng s thc cua luat mi (s hy sinh cua c Kito, phep ra, cuoc vt qua cua Kito-hu) nhng long tin Kito-giao con oi hoi cung mot thai o can ban ma cac trnh thuat va giao huan cua Ngu kinh oi hoi ni ngi Dothai. Ngi Kito-hu co the oc Ngu kinh theo th t sau: Khi nguyen, sau khi oi choi nhng bat trung cua con ngi toi loi vi long nhan lanh cua Thien Chua tao dng a cho thay trong cac to phu phan thng c ban cho long tin. Sach Xuat hanh la net phac hoa cuoc cu chuoc chung ta. Sach Dan so noi len thi th thach, trong o Thien Chua va giao duc, va sa tr con cai cua Ngi, chuan b cho viec thu hop nhng ke c tuyen la. Sach Levi se c oc vi nhieu li ch hn khi noi lien vi nhng chng cuoi cua tien tri Ezekiel hoac sau cac sach Ezra hay Nehemya. Viec oc sach Th luat se i oi vi viec oc sach cua tien tri Yeremya, mot tien tri gan gui nhat ca ve thi gian lan tinh than.

 

Tr ve Muc Luc Kinh Thanh Cu c

 


Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page