Chu Giai Tan c Theo TOB

Theo ban dch cua Linh Muc An Sn V

 

Prepared for internet by Vietnamese Missionaries in Taiwan


 

May Khai Niem Ve The Gii Hi La

e quoc Roma thay e quoc Hi Lap

The gii Hi La vao au ky nguyen Kito Giao la gia tai trc tiep cua e quoc Hi lap do Alecxan ai e xay dng. Di lp sn Roma, ta van gap lai cung mot loi cai tr tnh thanh, cung nhng ieu kien song tap the va ca nhan, tat mot ieu la cung mot nen van hoa, ngon ng chung van con la tieng Hi Lap.

Nhn qua ban o e quoc Roma, ta se thay ro rang e quoc ay rong bao nhieu, hn la nh viec an c tng ni mot. e quoc ay rong rai ngang vi the gii. Va moi ngay quyen bnh cang nen vng chac hn, nh thu hep nhng khac biet a phng va chong lai vi anh hng cac ngi Man R (Giecmanh, Pact...)

e quoc la thanh qua do nhieu cuoc chinh phuc, nen qui tu nhng mien at co qui che khac nhau: Ai Cap la lanh tho rieng cua Hoang e, nen ngai ac phai Toan Quyen Pho Vng cai tr x ay. Nhng x bao ho la nhng nc con gi cac the che co truyen cua ho. Va cac tnh. Trong cac tnh nay, ngi ta phan biet cac tnh thng ngh (Asia= Tieu A) va cac tnh hoang e, trong o quan oi Roma con chiem ong va quyen bnh do cac tran thu thi hanh. Cac v nay ch lanh trach nhiem trc mot mnh hoang e (Syri). Nhng mien co ac tnh rieng, th do cac tong tran cai tr (Giue).

He thong quan tr nay ch e cho cac mien co ve t tr ben ngoai (Hoi ong Hang Tnh) ay, bao am cho moi ngi c bnh an tng oi, nhng co that, ma nhat la cho cac thanh th thuoc x Asia, nh cac trao oi do trat t ay giup the hien. ang khac, c hng t do phan nao, v do ai hoi (Ekklesia) toan dan va nhat la hoi ong ky lao quan ly. Cac nghiep oan cung ong vai tro ln trong i song xa hoi.

 

Quyen cong dan Roma

Moi ngi la cong dan th tran mnh, lai co the c hng quyen "cong dan Roma": ac an nay co the do gia truyen (nh trng hp Thanh Phaolo), do mua vi gia vang hoac do ban e thng cong. Ngi Cong Dan Roma c mien chu nhuc hnh the xac (Cv 22,25-29) va co quyen nai en toa hoang e (Cv 25,10tt).

 

Than thanh hoa va ton th Hoang e

t lau trc ky nguyen Kito Giao, ngi ta bat au coi cac hoang e nh nhng v than, la con cua than minh va la chnh than minh. Tien trnh nay, anh hng ln do cac tin tng cac dan ong Phng (Ai Cap, Ba T), tng ng vi le ng nhien cua cac s vat: e quoc la mot, th phung t phai to ra nen tang duy nhat cua e quoc. Cac vua Tiberi, Claui, Vetpaien, ch a khuyen khch th cac v tien e ma thoi, con cac vua Caligula, Neron va omixien, th e cho ngi ta th cac ong. Va thc ra, Roma khong buoc ngi ta phai theo ton giao ay: hoang e c viec e cho long nhiet thanh, tri an... hoat ong, hoac e cho cac tnh cac thanh hay cac nghiep oan co c hoi tang boc nha vua. o la ly do giai thch v sao viec th hoang e nay thnh vng la lung nh vay (nguyen thanh Epheso a co nhieu en danh cho viec ay), i oi hoan toan vi nhng hnh thc ton giao khac. Cac thng te eu chon trong so quan lai a phng. ay la mot nhiem vu ph ton, nhng bao am cho ke thi hanh thc s co tam anh hng chnh tr, v ton giao va hanh chanh qua lien he chat che vi nhau.

 

Kito hu cham tran vi viec th hoang e

Tnh trang nay se at cho Kito hu au tien nhieu cau hoi ang ghe s: lam sao e van la cong dan tot, ma khong chap nhan cho mnh b loi keo vao viec ton th hoang e? Nhieu oan van Thanh Phaolo nen sang to, khi ta oc theo anh sang nay: ay chnh la t choi mot vu tru quan. Cac th kien sach Khai Huyen nang tr lai van e nong bong nay.

 

Ca cuoc song hang ngay tham nhuan ton giao cong nhien

Khoi quan chung bam vao nhat la viec ton th than minh gia toc, che ch, gan gui vi nhng moi lo au hang ngay, nhng chnh cac viec th phung bnh dan cung vi viec th hoang e ay, mi to ra ro rang hn het ac tnh cot yeu cua ton giao ng thi: tat ca i song hang ngay eu tham nhuan ton giao, ma lai la mot ton giao cong nhien. Moi giai oan trong i song con ngi, xet theo t cach ca nhan hay phan t mot xa hoi nao (bat luan gia nh, chi toc, nghiep oan hay thanh pho), eu c ton giao anh dau sau xa. Nh vay, chc vu cong khai nao cung bao ham viec d phan tch cc vao s th cung.

 

Ton giao muon mau sac va hoan toan nghi thc

ay la mot th ton giao co nhieu mau sac rat khac nhau (cac than minh ong vo van vo so), nhng viec phung th ch hoan toan nghi thc ma thoi. V the, ton knh than minh va dang cua le cho cac ngai ung theo qui nh: o la long ao c.

Cac le nghi gom co kinh nguyen phung th (keu cau, xin v than nhan cua le, va ban n hue) va hien te hieu la cua le dang tien than minh, thng la lng thc. Mot phan cua le c hoa thieu, va phan con lai th t te a phng hay cac tn o se an, hoac em ra ch ban. V the ma co nhng van e at ra cho Kito hu nao mua cac th tht nay hay c mi d cac ba an nh the (1C 8).

Con ngi dien ta long biet n cac v than minh bang nhieu o dang cung, nh cac th ngi ta lai tm thay trong cac cuoc ao bi bo chien tai Gierusalem ( ay co mot cung thanh ngoai giao dang hien cho v than cha benh).

 

Cac ao co le nghi huyen b de lan rong

S khuay tron cac t tng va cac hang ngi, hien nhi6n la giup cho cac hnh thc phung th bat nguon t ong Phng va co tnh cach bt sa sa mat at nay, de lan rong. V du cac viec phung th than Ist, trong o nhng th thach lien tiep cua mot le nghi nhap ao dan con ngi ti cho nen ong hoa vi than Osirt, la v than a chet, roi c nhng bua ngai cua than Ist lam cho song lai. Ngi ta loan truyen trong o s chac chan c trng sinh bat t.

Cac huyen b co lien lac mat thiet vi viec th phung cong dan va van duy tr nhng lien he a phng, ca khi no, v noi tieng, ma lan rong khap e quoc. ay la nhng nghi le thanh, ngi ta chuan b lau dai, trong bau kh ma y niem b mat oi khi chiem a v ln. Thng thng o ch la nhng nghi le theo mua nham bao am cho viec sinh soi nay n. Tuy nhien, oi khi no cung chu trng ban cho tn o c bao am ve i song, sau luc qua i (luon luon ch nh sc nghi le ma thoi; con giao huan va tn ly, th khong co vai tro nao het). V du nh cac huyen b than Eleust, than iony, trong o dien ta cach da man, nhu cau thoat ly, bang s xuat than va cuong loan thanh, nhan dp nhng cuoc chay ien ro va an tht con ang map may. Mot v than a cho phep tn o tam thoat ly cac ieu kien cuoc song i nay, th khong the bo ri tn o, sau khi ho chet.

o la may ac tnh chnh cua the gii, trong o Kito hu sap sinh hoat bang cach tuyen xng c tin cua mnh: khong phai hoang e, nhng ch co mot mnh c Kito mi la Chua Te. Nen phai vang phuc Ngi, du co lieu mnh cham tran vi khung canh ton giao bao ham ca i song. Ngi ta ch co the ton th Ngi, trong mot i cung hien, tc la mot cach an net , do tnh yeu cam ng cho. o la Tnh Yeu c Chua Kito chng kien va bao ham bao chng la se c song muon i.

 


Back to Home Page