Chu Giai Tan c Theo TOB

Theo ban dch cua Linh Muc An Sn V

 

Prepared for internet by Vietnamese Missionaries in Taiwan


 

Tieu Dan Th Thanh Giu-e

c Ki-to La Thay Chan Ly

 

oc gia kim thi de ngac nhien khi oc Th T. Giu-e v thay nao trang xem ra ky quai va nhieu am ch ho khong hieu g.

Th nay bao coi chng may giao s gia mao, ma kho quan niem ung ho la ai. Chan dung cac oi phng bao ham nhieu net c le, la sao ng cua van chng but chien trong Do-thai giao ong thi vi ky nguyen Ki-to giao. Nhng ngi ay me an, buong tuong, ham ho, vu li... Ho b cao la em chia re vao trong Giao oan, lang ma cac thien than, choi bo Chua Gie-su Ki-to. Phai chang ay la nhom ngo ao, tc nhng ngi t ac la mnh nam c s biet chan that duy nhat ve ao (ngo ao) ban n cu o va nhan o ho khinh che xac tht, buong theo nhng thoi h nghch tnh va nghi ng ve Nhap The? o la ieu giai thch v sao tac gia goi ma mai ho la "pham nhan" (c. 19). V tuy ho t ac la mnh co ban chat cao sieu, nhng thc ra ho b ban nang chi phoi, ch khong theo Thanh Linh thuc ay. Tuy nhien kho xac nh giao ly ho the nao. Nhng ieu chnh xac ta biet c ch lien quan ti moi trng tac gia ma thoi.

Moi trng nay lien he chat che vi cac nhom t the ky 2 trc Cong Nguyen a thay bien soan van chng khai huyen va lu truyen lai nhng tac pham nh sach He-noc, Mong trieu Moi-sen. Chuc Th 12 To phu. Tac gia con dan y nguyen mot oan van trong sach He-noc (c. 14-15) va dung ca Mong trieu Moi-sen hay but tch nao tng t (c. 9).

Moi trng ay cung gan tam quan trong ln cho mot so pham thien than (c. 8), lai co them ac iem gm s d nhp va tach xa nhng ten vo ao khi chung b coi la bat tr: "Ca ao xong con ngi ho lam d, cung che ghet na" (c. 23). May quan niem nay oi lap vi nhng quan niem cua T. Phao-lo va ta con gap thay trong but tch phai E-xe-nien tai Qum-ran, la ni cung lu hanh may cuon khai huyen nhac en tren. o la mot yeu to hay, giup ta th xac nh moi trng ki-to hu goc do-thai, ni bien soan Th T. Giu-e. Nhng s tac gia ton knh thien than khong phng hai chi ti ki-to hoc cua ngai, v ngai tuyen xng "Chua Gie-su Ki-to" (c. 4) chong lai oi phng. c Gie-su chnh la ang ta phai i trong e c song muon i (c. 21).

Li Th nay giang ve s phan xet nhng ten vo ao cung ng trong ng hng khai huyen. Hnh phat tat nhien se en, va a c bao trc trong viec len an cac thien than co toi, trong viec phat thanh So-o-ma va Go-mo-ra, trong viec tieu huy cac the he khong tin ni hoang a. Ta nen ghi chu nao trang tng trng bao ham trong may gng o. Cac ten vo ao kia a b phat, bang nhng cuoc len an noi tieng ngay xa. Tham ch tac gia con noi la ho a b tieu huy trong viec lam loan cua ten Co-re na (c. 11). Hien tai a c loan bao va bao ham trong qua kh. Loi hien tai hoa Thanh Kinh nay noi dai nhng quan niem do-thai va in dau cua mot thi ky, nhng o la mot cach e qua quyet rang loi hanh ong cua Thien Chua khong thay oi va Thanh Kinh luon luon van la tieu chuan co gia tr oi vi hien tai.

Tac gia Th t gii thieu la Giu-e, anh em vi ong Gia-co-be. Thc s Tan c noi en ong Gia-co-be va Giu-e, anh em cua Chua, anh em vi ca ong Gio-se (hoac Gio-sep) va Si-mon (Mc 6,3; Mt 13,55). Vay ay co le la ong Giu-e nay, phan biet vi ong Giu-e Ta-e, mot ngi trong nhom Mi hai nhac en Lc 6,16; Cv 1,13 (x. Mc 3,18; Mt 10,3). Nhng co ung la ong ay a viet Th nay khong? V mot so chi tiet trong Th cho thay la co sau thi cac T. Tong o ( c. 3 co noi en niem tin lu truyen cho cac Thanh o va nhat la c. 17, co noi ve giao huan cac T. Tong o la nhng v xem ra thuoc chung ve qua kh). Vay ung hn, la tac gia phai nai en giao huan cua T. Giu-e, anh em cua Chua. Trong moi trng tac gia song, ngi ta ton knh cac anh em cua Chua Gie-su, la cac ong Gia-co-be va Giu-e va nhac i nhac lai nhng li noi cua cac ngai. ang khac, khong the lui lai qua tre ngay thang bien soan mot la Th an re sau vao moi trng do-thai co thi en the. Vay co the nh ngay thang vao nhng nam 80-90.

Th T. Giu-e mac dau tnh cach t rieng, nhng a c Th 2 T. Phe-ro dung lai (Xem Tieu dan Th nay). Vay Th ay phai c noi tieng phan nao, va ta khong c coi nhe sc manh cua trao lu ki-to hu goc do-thai chay ngam trong Th va nh Th nay ta mi biet c mot so kha canh.

Viec nhan Th nay vao qui ien a gap nhieu kho khan, nhat la trong cac Giao oan Sy-ri. Vao the ky 4, tac gia Eu-se-b ghi nhan la co mot so ngi chong oi. Trai lai qui ien Mu-ra-to-ri (trc nam 200 mot t) va ong Tec-tu-lien (khoang nam 200) trch dan Th nay nh li Thanh Kinh. Ong C-le-men A-lec-xan-i (au the ky 3) a chu giai va ong O-ri-gien (sinh nam 185/6 va qua i nam 254) a dan Th nay. Vay Th nay a c cong nhan rat sm tai Ro-ma, A-lec-xan-i va Cac-ta-go. Theo T. Gie-rom (sinh khoang nam 345 va qua i khoang nam 420) Th nay b ngi ta nghi ng la v trch dan cac Th khong c Hoi Thanh nhn nhan.

 


Back to Home Page