Chu Giai Tan c Theo TOB

Theo ban dch cua Linh Muc An Sn V

 

Prepared for internet by Vietnamese Missionaries in Taiwan


 

Tieu Dan Th 1 & 2 Gi Ti-mo-theu

Th Gi Ti-to

c Ki-to Chu Chan Hoi Thanh

 

Trong bo Th T. Phao-lo, hai Th Ti-mo-theu va Th Ti-to lam thanh mot khoi ong nhat ca ve phng dien van chng lan giao ly. ang khac, ng ke Th Phi-le-mon, th ch co may Th nay la gi cho nhng ngi ch danh. T khi cac ong D. N. Bec-ot va P. An-ton, au the ky 18, at ten cho la "Th muc vu", th ten ay a tr nen lu truyen, v neu ro ac tnh rieng may ban van bao ham nhat la cac ch th gi cho nhng v "muc t" cac Giao oan.

 

Cac ngi nhan Th

Ong Ti-mo-theu

Ve ong Ti-mo-theu ta co nhng tai lieu trc tiep do T. Lu-ca trong sach Cong vu va do chnh T. Phao-lo.

Lan au tien T. Phao-lo gap con ngi ve sau se tr nen "phu ta" (Cv 19,22) tuyet vi cho ngai, la Ly-tra, mot thanh thuoc x Ly-cao-ni, la thuoc a Ro-ma, do vua Au-gut-to lap khoang nam 6 trc Cong nguyen. Ong Ti-mo-theu thuoc thanh phan t san trong th xa. Than phu la ngi Hi-lap (Cv 16,1). Thi bay gi ngi ta goi la hi-lap e oi lap vi cac ngi ban x noi tieng tho am Ly-cao-ni va khong co danh tieng g ang ke. Ngi ta cung coi ong ay la ngi dan ngoai, v ong Ti-mo-theu a khong chu cat b ngay th tam theo luat Do-thai. Than mau ong la ba Eu-ni-ke goc Do-thai a theo Ki-to giao Cv 16,1) va cu ba ten la Loi-a co c tin "ngay thang" (2Tm 1,5) a day ong t nho cho biet Thanh Kinh (2Tm 3,15).

Khi bat au lam viec vi T. Phao-lo, ong Ti-mo-theu con tng oi tre. Chng mi lam nam sau, T. Tong o con co the viet th cho ong rang: "Ch e ngi nao khinh con v con tre tuoi" (1Tm 4,12; x. 5,1; 2Tm 2,22). Dang ve nhut nhat va de dat (x. 1C 16,10; 2Tm 1,8), sc khoe mong gion, nen ong hay b yeu. Ta biet li T. Tong o than ai trach ong ve ieu ay: "Con ng uong nguyen nc la thoi, hay dung chut ru nho, v da day con yeu va v con thay trong ngi moi met" (1Tm 5,23). Muon cho khoi gap kho khan vi nhom Do-thai hoa, T. Phao-lo lam phep cat b cho ong (Cv 16,3). Ti mot ngay thang ta khong biet ro, ong Ti-mo-theu c oan ky lao at tay cho (1Tm 4,14; 2Tm 1,6).

Hoat ong truyen giao cua mon o a in dau vet sau xa cua hoat ong truyen giao ong thay. T. Phao-lo than thiet goi ong la "ngi anh em chung ta, cong tac vien Thien Chua trong viec giang Tin Mng ve c Ki-to" (1Th 3,2). Ngai thng em ong i theo trong cac cuoc hanh trnh truyen giao (x. Cv 17,14-15; 18,5; 20,4; 2C 1,19). Ta gap ong Ti-mo-theu ben canh T. Phao-lo khi ngai viet Th 1 va 2 The-sa-lo-nch (1Th 1,1; 2Th 1,1), Th 2 Co-rin-to (2C 1,1), Th Ro-ma (Rm 16,21), Th Phi-lp (Ph 1,1), Th Co-lo-xe (Co 1,1), Th Phi-le-mon (Plm 1). T. Phao-lo cung trao cho ong nhieu s mang rieng tai Ma-ke-oan (x. Cv 19,22), ac biet la oi vi ngi The-sa-lo-nch luon luon van lo au ve Ngay quang lam, hau "giup ho vng ben va phat trien niem tin" (1Th 3,2.6). Ngai con sai ong en vi ngi Co-rin-to, hau nhac lai cho ho nh nhng qui tac ve cach an net trong c Ki-to ung nh li ngai giang day khap ni, trong moi Giao oan (1C 4,17; x. 16,10). Nhng bang chng ta may man c cac ban van Tan c cho ta biet nay giup ta oan biet s cong tac gia T. Phao-lo va ong Ti-mo-theu trong viec truyen giao rat la chat che.

Tnh ngha thiet T. Phao-lo oi vi ong Ti-mo-theu that la trung kien. Khi ly hnh se ng trc ca nguc vao cuoi i ngai, T. Phao-lo c ao gap lai mot lan chot (2Tm 4,9-21) con ngi ngai goi la "con that cua cha trong c tin" (1Tm 1,2).

Ong Ti-to

Ta ch co t tai lieu ve ong Ti-to, v T. Lu-ca khong nhac en ten ong bao gi trong sach Cong vu. Ong sinh bi gia nh "Hi-lap", tc la ngoai giao (Ga 2,3). Roi an nan tr lai han la nh chnh T. Phao-lo (x. Tt 1,4), c ngai em theo i Hoi ngh Gie-ru-sa-lem (Ga 2,1-3). Ngai khong bat ong chu phep cat b (x. Ga 2,3) nh trng hp ong Ti-mo-theu. Hanh ong cua ong a quyet liet trong viec dan xep vu Co-rin-to. Ong a xoay lai tnh the, lam cho Giao oan ung ho T. Phao-lo (x. 2C 7,7) va biet cach lam cho ngi Co-rin-to yeu men mnh. Khi viet th cho ho, T. Phao-lo lam chng khen ong the nay: "Anh a ke cho chung toi c biet: nao anh em khao khat mong ch, nao anh em phan nan hoi han, nao anh em nhiet thanh vi toi, khien cho toi vui mng hn na... Nen anh cang co cam tnh gap boi oi vi anh em, khi nh rang tat ca anh em eu a vang li, a run s xiet bao khi tiep rc anh (2C 7,7.13.15).

T. Phao-lo qu trong tai nang va long yeu men cua ong, v a uy cho ong hoan thanh viec to chc cac cong oan ki-to hu tai C-re-ta (Tt 1,5). Theo 2 Tm 4,10 co le ong a vi T. Phao-lo mot thi gian tai Ro-ma, khi ngai b tu lan th hai, roi ong tray i x an-mat.

 

Ngay thang va ni bien soan

Th Ti-mo-theu th hai

Chung toi bat au bang Th Ti-mo-theu th hai co le la hay nhat. Xem ra ay la la Th muc vu sau cung. V trong o T. Phao-lo viet rang: "Cha chay ua a ti cuoi ng" (4,7). Nen co le la viet ngay trc khi T. Phao-lo qua i.

Phai chang ta co the em s kien ay vao dong lch s, ma xac nh ngay thang T. Phao-lo t ao? Ngi ta e ngh hai giai phap:

- Mot la nhan cac Th muc vu chnh tong la cua T. Phao-lo va do o gia thiet ngai b giam lan na ( tu lan th hai). Ngai b bat vao thi bach hai cua vua Ne-ron (khoang gia nam 64 va thang sau nam 68), roi t ao vao thi ky ay, co le la nam 67 (x. bang chng ong Euseb Lch s Giao Hoi II, XXV, 5). Vay co le la bien soan Th 2 Ti-mo-theu vao ngay thang o.

- Hai la khong nhan toan the cac Th muc vu la cua T. Phao-lo va cho la a bien soan vao thi ky tre hn nhieu, khoang cuoi the ky th nhat hay au the ky th hai.

Nguyen phan tch ban van, th khong the quyet chac ang nao trung. Nen du theo chu trng nao, s khon ngoan cung oi phai coi la co le nh vay thoi.

ay la nhng nguyen to cua van e: Th 2 Ti-mo-theu xem nh a bien soan tai Ro-ma (1,17), trong thi b tu ac biet nghiem khac. T. Phao-lo "phai mang xieng xch nh mot ten gian ac" (2,9); ngai coi viec b tu nay co tnh cach o nhuc: hai lan ngai xin ong Ti-mo-theu ng xau ho v ngai (1,8.12), nhng nen bat chc anh O-ne-si-pho a khong xau ho v ngai b xieng xch (1,16), lai con "sot sang" kiem tm va gap thay ngai tai thu o Ro-ma. ang khac T. Tong o khong ao tng ve ket cuoc vu an ngai. Ngai biet gi ngai khi hanh a gan en, biet ngai a c hien dang lam le quan (4,6). Ngai t cam thay co n mot cach ghe s: anh e-mat "v yeu thch the gian" nen a bo ngai, anh Ke-sen th i Ga-lat, anh Ti-to lai i an-mat (4,10). Ch co mot mnh anh Lu-ca lai vi ngai. Ngai xin ong Ti-mo-theu mau mau ve vi ngai (4,9), trc mua ong (4,21).

ay la T. Phao-lo b tu tai Ro-ma (c cho la b tu lan th nhat) vao khoang nam 61-63, theo sach Cong vu 28,30. Nhng cac hoan canh lan b tu th nhat nay khong an khp vi Th 2 Ti-mo-theu. V khi ay T. Phao-lo tai mot nha t ngai a thue va c t do tiep nhng ke en gap ngai. Vay hoac phai chap nhan la co lan b tu th hai trong o ngai a bien soan Th nay va sach Cong vu khong e cap ti, hoac phu nhan cac s kien lch s trong Th va coi la khong phai do T. Phao-lo a viet Th nay.

Con mot dau ch khac na. T. Phao-lo xin ong Ti-mo-theu em ve cho ngai chiec ao choang ngai a e lai Tro-at tai nha ong Cac-po, cung nh may cuon sach, nhat la sach giay da (4,13). Nhng khong the ong nhat hoa cuoc lu tru nay Tro-at vi cuoc lu tru T. Lu-ca e cap en Cv 20,5. V theo Cv 28,30, th cuoc lu tru nay xay ra nam nam trc khi ket thuc lan b tu (th nhat). Khong the gia thiet la T. Phao-lo a e lai ao choang mua ong trong vong nam nam tai nha ong ban Cac-po.

Mot ghi chu cuoi cung na la T. Phao-lo ky nhan ngai a e anh Tro-phim au om lai Mi-le (4,20). S kien nay khong an khp vi s kien Cv 21,29, v ay ta thay anh Tro-phim manh khoe, i ra pho tai Gie-ru-sa-lem vi T. Phao-lo, trc khi ngai b tu lan th nhat.

V nhng ly do tren, ta khong the lan cuoc lu tru cua T. Phao-lo tai Ro-ma chieu theo 2Tm vi cuoc lu tru T. Lu-ca e cap ti Cv 28,30. Bi o mot so ngi chu trng gia thuyet T. Phao-lo b tu lan th hai tai Ro-ma.

Th Ti-mo-theu th nhat va Th Ti-to

Hai Th nay dung mot so dung ng va ban mot so van e nh Th Ti-mo-theu th hai. nen phai thuoc ve mot thi ky nh nhau. Cac s kien co the giup xac nh hn ve thi gian, that la mong manh. Ch co the noi rang a bien soan hai Th ay khong phai trc hoac trong cuoc hanh trnh truyen giao th ba, cung khong phai sau Th Ti-mo-theu th hai.

Theo 1Tm 1,3, T. Phao-lo tray i Ma-ke-oan va e ong Ti-mo-theu lai E-phe-so e ieu khien cong oan. Khong the chap nhan la cuoc lu tru cua ong Ti-mo-theu tai E-phe-so nay xay ra trong cuoc hanh trnh truyen giao "th ba", v trong suot thi ky o, ong van lien ben canh T. Phao-lo. ang khac, nhng lam lac a lan vao trong cong oan va T. Phao-lo a noi trc trong bai giang t biet ban ky lao (Cv 20,29) khien ta gia thiet la Giao oan E-phe-so a c thiet lap trc o mot thi gian roi. Nen ta lai phai at mot trong hai gia thuyet nay: hoac phu nhan s tnh cua may s kien tren, hoac gia thiet la T. Phao-lo, sau lan b tu tai Ro-ma cham dt vao nam 63, a tiep tuc cong trnh truyen giao va bien soan Th nay sau nam 63 va trc Th Ti-mo-theu th hai.

Ta cung co the theo gia thuyet ay oi vi Th Ti-to. Theo Tt 1,5, T. Phao-lo a e ong Ti-to lai C-re-ta, hau to chc cho xong Giao oan ngai a sang lap tai o. Ngai viet th cho ong trong mot cuoc hanh trnh (Tt 3,12) va bao ong en vi ngai tai Ni-co-po-li e ngh ong. Neu cac s kien nay ung s that, th hoat ong truyen giao phai xay ra vao nhng nam sau khi T. Phao-lo c tha ve, khoang nam 63-67.

 

Noi dung

Cac Th Muc vu va Giao ly T. Phaolo

Thng ngi ta khong at van e ve tnh ong nhat cua cac Th Muc vu. Nhng ve moi tng quan gia than hoc cac Th Muc vu va Giao ly cua T. Phao-lo, th lai khac. Khi so sanh hai ang vi nhau, ta nhan thay nhng tng ong ro ret cung nh nhng d biet ang ke va chnh loi giai thch s kien nay lai gay nen nhng y kien hoan toan oi lap vi nhau.

Nhng tng ong

Co the noi rang "trong but tch khong thuoc ve T. Phao-lo khong ni nao lai thay giao ly T. Phao-lo xuat hien ro rang nh trong cac Th Muc vu". Ma thc s ta gap lai trong cac Th nay nhieu li xac quyet quan trong cua T. Phao-lo: nao long thng xot Thien Chua a to hien ni c Gie-su Ki-to la ang a en cu chuoc toi nhan (1Tm 1,12-17); nao con ngi c cu do an hue nhng khong (Tt 3,7) va nh c tin (1Tm 1,16; 2Tm 3,15); nao khong the nh cac viec lam e nen cong chnh (Tt 3,5; 2Tm 1,9); nao n cu o loai ngi the hien ung theo qui hoach muon i cua Thien Chua (tc "huyen nhiem" bay gi c bay to ra 1Tm 3,16). Ngoai ra, con phai them nao cac li khuyen nhu noi vi no le (1Tm 6,1-2) va lien quan ti thai o phai theo oi vi nhng ke cam quyen (1Tm 2,1; 3,1); nao nhan manh la cac au kho T. Tong o co ch li cho tn hu (2Tm 2,10); nao nhac lai cac tam tnh cua T. Tong o (v du nh long khiem ton: 1Tm 1,12-14, hay la tnh yeu oi vi ong Ti-mo-theu: 1Tm 1,2.18; 5,23; 2Tm 1,2; 1,4; 4,9.21; v.v.); nao s te nh can phai to ra oi vi nhng ai lam lac (2Tm 2,25). Bang liet ke cac iem tng ong tren ay cung u dai, khien ta phai cong nhan (t na) la cac Th Muc vu a c bien soan trong moi trng thuoc anh hng T. Phao-lo.

Nhng d biet

Tuy nhien, nhng d biet gia than hoc va cac Th Muc vu vi Giao ly T. Phao-lo cung co that, khong kem chi nhng tng ong. Tuy co gap thay trong cac Th Muc vu nhng li quan trong T. Phao-lo qua quyet ve n cu o, nhng thng lai dien ra bang t ng khac. c tin, thay v xet trc tien la moi lien ket tn o vi c Ki-to, th lai coi la viec chap nhan va trung thanh vi giao ly a co nh roi (1Tm 4,1; 6,21), vi giao ly lanh manh" (1Tm 1,10; 2Tm 4,3) hay la vi "cua gi" a lu truyen cho cac ngi nh ong Ti-mo-theu (1Tm 6,20; x. 2Tm 2,2). Ngi ta a ky nhan la cac Th nay nhan manh ti cac "viec lanh" (1Tm 2,10; 5,10.25; v.v.) va co mot quan niem luan ly goi la "trng gia" oi lap vi cac oi hoi triet e hn trong cac Th ln cua T. Phao-lo: "a v cot yeu cua c tin hnh nh bay gi danh cho "long ao", "long sung hieu", la mot danh t thay lien l nhac i nhac lai trong cac Th Muc vu, nhng lai hoan toan xa la vi t ng T. Phao-lo quen dung". Long yeu men cung hng ti cho tr nen mot nhan c gia bao nhan c khac, thay v la chnh nhan c ch huy moi nhan c (1Tm 4,12). Con Thanh Linh, th ch nhac ti mot cach phu thuoc ma thoi va n thanh cung ch xet theo mot vien anh co phan han che (Tt 2,11-12). Sau het, ngi ta nhan thay s giam sut trong viec ch i canh chung, v nhan manh ti s can thiet cua i song ao c hien thi (Tt 2,11-14). Moi net o chng minh la ngi ta a ti mot thi ky tre hn, khong con phai la luc at nen tang c tin, nhng la luc can phai lo cung co va to chc Giao Hoi ng trc nguy c cua nhieu be roi.

To chc Giao Hoi

Vao luc phan ong cac T. Tong o a qua i, thay nhan manh ti trach nhiem ngi ch huy cac Giao oan, tc la giam quan va ky lao (hay trng lao). Ve phng dien nay, tnh trang do cac Th Muc vu phan anh la tnh trang cuoi the ky th nhat: ay cha phai la at chc giam muc theo loi quan chu, nh mai sau nay, v giam quan va ky lao trong thc hanh a the hien cac chc nang nh giam muc (x. 1Tm 3,1). Ca hai ang eu co trach nhiem trung tn thong truyen giao huan mnh a lanh nhan va phai neu gng song thanh thien kem them vao li giang thuyet (1Tm 3,1-7; Tt 1,5-9). Cac v ay phai lo cung co tn o trong c tin, ng au vi cac tuyen truyen cua nhng giao s lam lac. Con nhng ta vien, ho cung phai neu gng song thanh thien (1Tm 3,8-13) va phu trach cach rieng viec phuc vu cac ngi yeu au va ngheo kho. ieu ang lu tam la nhng tha tac vu ngon s hay oan sung b cho xuong hang nh, co le la do nhng roi loan giong nh ta a thay xay ra trong Giao oan Co-rin-to. Xet chung th cac tha tac vu cha thay phan nh gii han ro rang; o ch la bat au mot trao lu to chc ma tap truyen sau nay se xac nh them.

Cac be roi

Cac be roi ma cac Th muc vu luon luon chong lai va khien cho can nai ti giao ly trung kien, ta ch thay neu len mot cach tong quat, nen khong the ong hoa chung vi phai ngo ao xac nh ro rang thuoc the ky th hai. Cac giao s lam lac dng nh hoat ong ngay trong long Giao Hoi, chu anh hng chnh yeu bi cac thuyet do-thai hoa: o la nhng ngi Do-thai (Tt 1,10) muon lam giao s Luat phap (1Tm 1,7), m ra nhng cuoc tranh luan ve luat phap (Tt 3,9) va nai ti nhng than thoai do-thai (Tt 1,14), nhng chuyen hoang ng va gia pha (1Tm 1,4). Nhng co the nhan ra trong Giao huan cua ho bat au e cap ti thuyet nh nguyen cua phai ngo ao: v du nh cam hon nhan va t nhieu kieng c khac ve o an (1Tm 4,3), mac dau may kieng c nay co the phat xuat t cac moi trng do-thai. Li qua quyet ve viec Phuc sinh a xay ra roi (2Tm 2,18), cung co the la goc t phai ngo ao. Cac be roi nay i oi vi s be tre ve ang luan ly (x. nhieu bang liet ke cac tnh me net xau trong cac Th muc vu. Tuy nhien phai ky nhan rang nhng bang liet ke ay rat quen thuoc trong gii khac ky: chung a qua cac moi trng cua gii Tan c co lien lac vi triet ly khac ky, e i vao cac Th muc vu. Ve phng dien nay ta thay ac biet ro rang cac Th muc vu chu anh hng thuyet khac ky)

Li tan dng trong cac Th muc vu

Tuy nhien, neu ch tranh luan ve noi dung cac tc hieu giam muc hay ky lao hoac ve may be roi cac Th muc vu muon to cao ma thoi, th cha neu ro gia tr than hoc cua cac Th nay. Ta con phai biet nghe thay vang doi o nhng li tan dng trong phung t cua Giao Hoi thi co. Li tan dng ay ac biet ro rang trong nhng oan thanh thi tien khi con ghi lai ni cac Th muc vu (1Tm 2,5-6; v.v.), va ca trong nhieu oan van ca tung tnh cao ca c Ki-to va s nghiep cua Ngi (1Tm 1,12-17).

 

Tnh chnh tong

Cac Giao oan ki-to hu qua quyet cac Th muc vu thuoc ve qui ien. Ngha la cong oan ki-to hu c Than Linh c Gie-su hng dan, nhn nhan li Thien Chua trong cac Th nay. Nhng van e chnh tong van con bo ngo, tc la co ung T. Phao-lo a bien soan cac Th ay hay chang? Thc s nh chung toi a chng to tren nay, s d ngi ta a phan van nhieu nh the ve ngay thang bien soan, chnh v ngay thang o lien ket vi van e chnh tong. Co nhieu ly do khien ngi ta phai phan van nh vay.

Trc tien la nhng ly chng cua khoa phe bnh hnh thc. Theo mot so ngi cac ly chng rat co gia tr e benh vc tnh chnh tong. Ong C-le-men Ro-ma, T. Po-ly-cap Myc-na, T. I-nha-xi-o An-tieu-kia a biet va trch dan cac Th muc vu. Nh the co ngha la tap truyen cac Giao oan Ro-ma, Myc-na va An-tieu-kia a coi cac Th nay thuoc ve qui ien. Qui ien Mu-ra-to-ri, thiet lap vao nam 180, sap cac Th nay vao bo van th T. Phao-lo. Ong C-le-men A-lec-xan-i trch dan hn bon mi lan, T. I-re-ne minh nhien gan cho T. Phao-lo nhng li ngai trch dan trong cac Th muc vu. The ngha la vao sau na the ky th hai, ngi ta a biet va nhn nhan cac Th ay la cua T. Phao-lo va thuoc ve qui ien y nh mi Th khac vay.

Ket luan nh the co le hi voi. Du sao ly chng rut ra t nhng tng ong gia cac Th muc vu vi cac Th T. I-nha-xi-o va T. Po-ly-cap se bt quyet liet i nhieu, neu ta gia thiet la het moi ban van ay eu le thuoc vao mot tap truyen chung co trc cac Th muc vu. Con qui ien Mu-ra-to-ri, th ta co the em oi lap vi qui ien Mac-xi-o vao gia the ky th 2, khong chap nhan cac Th muc vu vao qui ien. Van hay rang be roi Mac-xi-o a bo toan bo Cu Uc, nen khong a g cac Th muc vu, bi cac Th nay va luan phi vi cac be roi, va ca tung Cu c.

Tren bnh dien phe bnh noi dung, tnh trang cung ho o nh vay. Trc het ay la van e at ra do t ng khong ong nhat. Tren tong so 902 tieng dung trong cac Th muc vu co 305 tieng khong gap thay ni nao khac trong van th cua T. Phao-lo, va 175 tieng khong gap thay ni nao khac trong Tan c. Nh vay la nhieu lam. Tc la theo t le mot lan oi vi 1,55 cau trong cac Th muc vu, con trong 1C, th t le mot lan oi vi 5,33 cau va trong 2C la t le mot lan oi vi 3,66 cau. Vay nen ket luan the nao?

Khong nen qua e cao tam quan trong cua nhng con so ay. Trong cac lan t le o, co lan khong nham y ngha nao ac biet. V du may tieng thuan tuy ch la nhan dp nh da day (1Tm 5,23), ba (2Tm 1,5), giay da (2Tm 4,13), hoac cac thanh ng la-tinh nh song cuoc i (1Tm 2,2), ten gian ac (2Tm 2,9), ma ly do la tai T. Phao-lo a song Ro-ma. Cung can nhac en nhng tieng Thanh Kinh Cc c dung trong ban dch hy-lap va nhng ai a lam quen vi ban dch ay eu dung ti mot cach het sc t nhien.

o la nhng lan t le khong co y ngha ac biet. Nhng cac lan co ngha ac biet th sao? Chang co the do e tai ban en hoac do tac gia.

e tai ban en ay th ac biet: phai lam sao e ieu khien Giao Hoi la nha cua Thien Chua. T. Phao-lo cha bao gi xet e tai theo chieu kch bao la nh vay. Tnh trang mi oi dung ng mi. Ngi ta a ghi chu la co 50 lan t le lien quan ti giao ly lam lac, 29 lan lien quan ti cac t cach tha tac vien cong oan, 61 lan lien quan ti cac vai tro va c tnh cua ong Ti-mo-theu va ong Ti-to, va 90 lan lien quan ti viec to chc chung trong Giao Hoi.

Tac gia cung vay, t thi cac Th ln ti nay a thay oi roi. Mot t tng cng trang nh cua T. Phao-lo ng nhien la thoat ra ngoai vong cng ngac va con ngi a tien hoa, th cung in dau vet vao dung ng ho dung. ieu ay khong phai rieng cho cac Th muc vu, nhng con gap thay trong ca tien trnh hnh thanh bo van th cua T. Phao-lo na. Ngay viec chng minh Th 1 The-sa-lo-nch va Th Co-lo-xe eu do cung mot ngi a viet Th 1 Co-rin-to, a khong phai de dang g.

ang khac, T. Phao-lo a gia i. Li van tr nen cham rai va te nhat, a thien ve day luan ly: v trong 2Tm co ti 30 ong t menh lenh cach! T. Phao-lo a quen nhng tieng keu don dap 2C, nhng li no tung Ga. "ay la mot T. Phao-lo c le dung loi van hien t va de dai noi vi mot ong Ti-mo-theu gia tao" (Loisy). V muon ro rang va th t, nen thch tieng chuyen mon t dung. Cuoc tien hoa ve ngon ng nh vay la cai bnh thng oi vi mot van s khi ve gia. Ta cung cach nhau ve thi gian nh P-la-tong va Sech-pia.

Sau het, ngi ta a neu tam quan trong cua th ky trong viec bien soan cac Th nay. Ong Gie-re-mi-at cho la ly chng nay co gia tr ac biet. S cac tu nhan chong chat len nhau, s d nhp va thieu anh sang trong cac nha tu, s kho viet theo ky thuat ngi xa, - oi vi 2Tm th a phai lam viec nhieu ngay, - khien ta gia thiet la th ky gop phan rat ln. Ben canh nhng oan van do chnh T. Phao-lo oc, v du nh 2Tm 4,6-18, co le th ky a viet nhng khuc dai can c theo giao ly cua T. Tong o va nhng lan au am ao vi Thanh nhan. Cung do sang kien rieng cua th ky a xen vao trong Th nhng oan thanh thi nh 1Tm 1,17; 3,16; 6,15-16 va 2Tm 2,11-13 lay trong phung t. Con may iem khac lien quan ti tnh chnh tong, ta co the xet qua van tat. Nh ta a thay tren nay, co nhng d biet quan trong gia cac Th muc vu va giao ly T. Phao-lo. Vay co the coi o la ly chng quyet liet chong lai tnh chnh tong cua cac Th nay hay khong? Co ngi a tng nh the. Nhng cung co the nhan la T. Phao-lo viet cac Th ay khi a ve gia, vao thi ngai phai ng au vi nhng van e khac khong giong nh trong cac Th buoi au.

Ngi ta con muon coi s kien cac Th nay au tranh chong vi "phai ngo ao" (be roi nay lam chng mot ngay bien soan lui lai mai ve sau) la mot ly chng, e khong nhan la do T. Phao-lo viet. Nhng may be roi cac Th nay am ch khong co nhng net rieng chnh xac cua phai ngo ao thuoc the ky th 2, ma ch gom may net chung vi ao Do-thai. Cac trao lu e cap en trong Th rat co the a xuat hien ngay t khi T. Phao-lo tong o con song.

Con viec to chc Giao Hoi, co the la a at ti mc phat trien ma cac Th khac cua T. Phao-lo cha biet en. Cac ch th lien quan ti viec ay rat co the la phan anh moi u t cua T. Phao-lo trc khi qua i. ay cung vay, khong the a ra ly chng nao quyet liet chong lai tnh chnh tong.

Chung toi cha noi ti s kho ieu hoa khuon kho lch s ta gap thay trong cac Th muc vu vi cac s kien do sach Cong vu tong o cung cap. Thc ra, viec T. Phao-lo b tu "lan th hai" la mot gia thuyet, neu len vi muc tieu duy nhat la tao nen mot khuon kho lch s, trong o i song T. Phao-lo chieu theo cac Th muc vu, co the an khp vao. Noi the khong phai la khong co viec b tu lan th hai. V cuoi sach Cong vu ke lai chuyen b tu lan th nhat, khong tat nhien ham y la T. Tong o khong con song na. Ta thay ly chng nay co phan kho hieu. Theo nguyen tac, le ra ly chng nay phai khien can can nghieng ve pha nhng s kien do cac Th muc vu neu len, v neu khong co nhng ly do nghiem chnh, th khong c phep nghi ng ai thieu s that tha.

Vay phai ket luan lam sao? Nhng ngi choi cung nh nhng ke benh tnh chnh tong cua cac Th muc vu eu co nhng ly do ung an. Nhng ngi khac lai cho rang neu theo lap trng chet trung, cong nhan tnh chnh tong phan dien, co le la giai phap hay hn het. Ta co the gia thiet la mot ngi than phuc T. Phao-lo a tm cach thiet lap, e ap ng cac nhu cau Giao Hoi ng thi nhng g ngi ay coi la chuc th linh thieng cua T. Tong o. Con may chi tiet cu the (nh ao choang va sach giay da e quen tai Tro-at) co the do nhng Th chnh tong T. Phao-lo viet, roi sau lay mot phan xen vao cac Th muc vu.

 


Back to Home Page