Chu Giai Tan c Theo TOB

Theo ban dch cua Linh Muc An Sn V

 

Prepared for internet by Vietnamese Missionaries in Taiwan


 

Tieu Dan Th Gi Tn Hu Phi-lp

c Ki-to T Nan Phuc Sinh

 

Sang lap Giao oan Phi-lp

Ngay nay o nat, nhng thi co, thanh Phi-lp rat la thnh vng. tren vung at thap di chan nui Pan-gie, cach bien chng mi hai cay so ngan, thanh ay xa kia troi vt tren canh ong bang va c canh tac han hoi, va giau mo vang mo bac. Khi sap nhap mien nay vi x Ma-ke-oan, vua Phi-lp than phu vua A-lec-xan, a tai thiet thanh va cung co them, roi lay ten mnh at cho thanh ay (trc kia goi la Ke-ni-o v co nhieu suoi nho). Ti nam 31 trc Cong nguyen vua Au-gut-to cho thanh nhieu ac an va bien thanh thuoc a ro-ma co nhieu lnh gia lap c tai ay.

T. Phao-lo ti o trong cuoc hanh trnh truyen giao th hai, vao nam 49 hay 50. i theo Ngai co ong Si-la, ong Ti-mo-theu, han la ca ong Lu-ca na, v chnh ni ay, ban tng thuat bat au dung ngoi th nhat so nhieu (Cv 16,10). o la ni, lan au tien, T. Phao-lo rao giang Tin Mng Chau Au. Ngi Do-thai ay that la tha tht, ho khong co Hoi ng, va quen hoi hop nhau ngoai ca thanh, ni b suoi hoac co the la b song Gan-gi-te (2 cay so ngan man Tay). Trong so ho, T. Phao-lo a thanh tay may ngi, vi mot ba tan tong chuyen ban vai ieu, ten la Ly-i-a. Ba ay a cho ngai tro. Tuy nhien co nhng noi kho khan xuat hien. T. Phao-lo b ngc ai va b giam, roi phai la xa thanh ay, e lai o mot cong oan nho, cot yeu thanh bi cac ngi goc dan ngoai (x. Cv 16,11-40; 1Th 2,2).

 

Gi Th

Ngoai tnh than thiet ngai bay to trong Th (v.d.x. 1,3-8; 4,1), ta con nhan ra T. Phao-lo t cam thay ac biet lien ket vi Giao oan nay. Ngai hang gi moi tng quan vi ho. ay la Cong ong duy nhat, ngai a nhieu lan chap nhan cua ho dang (4,15; 2C 11,8-9). Ngai von gi qui tac la loan bao Tin Mng "cach nhng khong" (2C 11,7; x. 1Th 2,9; 2Th 3,7-9; 1C 4,12; 9,15; 2C 11,9). S d ngai a x vi ho theo cach khac han la v thai o phi thng huynh e cua ngi Phi-lp. Ho a giup ngai lan th nhat khi ngai t Ma-ke-oan tray sang Hi-lap. Ve sau, nghe tin ngai lai b tu va thieu thon, ho a thu thap cua dang, roi uy cho ong E-pa-pho-ch em ti cho ngai va lai giup ngai luon. Nhng ong E-pa-pho-ch nga benh va c ao ve nha. T. Phao-lo gi ong ve va giao cho la Th, trong o ngai cam n cac ban than thiet, a tin tc ve ngai va chia se cac ieu ngai d tnh, them nhieu li khuyen khch va can dan cho cong ong tien hanh em xuoi. Trong cac Th ngai, tr la Th Phi-le-mon, th khong co bc nao cha chan tnh than mat ch thiet cho bang.

 

T. Phao-lo b tu

Khi viet Th nay, T. Phao-lo ang b tu, khong chac chi ve viec x an ang ch ngai. V the, ngi ta quen ke Th nay vao so cac "Th viet khi b tu". Theo sach Cong vu, ngoai lan b giam chnh thanh Phi-lp, ta ch biet co lan b tu tai Xe-sa-re roi keo dai them tai Ro-ma. Trong Th lai nhac en "tran ng" (1,13) vi "nha Hoang e" (4,22). V the ngi ta de b cam do coi la Th nay a bien soan Ro-ma (Cv 28,16.30-31). Mot khi nhan gia thuyet nay, ngi ta se a tuoi gia cua T. Tong o ra e giai thch tnh au yem, lng khoan dung (1,15) va long sieu thoat trc nguy nan va cai chet (1,21).

Tuy nhien, ngay nay a so cac nha chu giai ngh la Th a viet tai E-phe-so, vao cung mot thi ky a viet hai Th Co-rin-to. Sach Cong vu ch ghi lai mot so tch truyen ac sac trong i song T. Phao-lo, co y mo ta a tien cua Tin Mng. Ta hau nh khong biet g ve thi han hn hai nam T. Phao-lo lu tru tai E-phe-so (Cv 19,8-10). Vay theo cac Th Co-rin-to, khong nhng T. Phao-lo nhieu lan b giam (2C 11,23) ngay trc khi b tu tai Xe-sa-re, ngai lai con gap nhieu gian nguy nang ne tai E-phe-so na (1C 15,32; 2C 1,8: x. 2C 4,8-10; 6,9). Th noi ti nhieu lan i lai. Ngi Phi-lp a sai ong E-pa-pho-ch, T. Phao-lo gi ong ve. Ong Ti-mo-theu phai i theo ong ay va se em cac tin tc ve. Chnh T. Phao-lo, neu c tha ve, ngai se i thanh Phi-lp. Mac cho ngi ta noi ng giao thong de dang gia Ro-ma va Ma-ke-oan (Via Egnatia), nhng se giai thch on thoa hn nhng cuoc trao oi nang xay ra nh the, neu la khoang cach nh t Phi-lp ti E-phe-so. ang khac, nhng ieu T. Phao-lo d tnh ve ong Ti-mo-theu tng ng vi cac s ngai trnh bay 1Co-rin-to: ngai a sai ong Ti-mo-theu i Co-rin-to tren ng qua Ma-ke-oan, lai bao tin chnh ngai se en (1C 4,17-19; 16,5-10). o la ieu ung vi sach Cong vu. Ngai nh i theo cung mot con ng (Cv 19,21), roi ngai hoan tat cuoc hanh trnh ay (Cv 20,1-2). Ve sau, ngai xet la nhiem vu ngai a hoan tat trong cac mien nay va ch con mong moi i Ro-ma, roi sang Tay-ban-nha (Rm 15,19-20.22-28).

Viec nhac en tran ng khong lam chng la a viet Th Ro-ma. V thi T. Phao-lo, danh t ay con ch ni tru s quan tong tran vi cac ban giay, toa an, nha tu lien he: o la trng hp thanh E-phe-so. Con "cac ngi nha Hoang e" khong nhat thiet la ba con vi Hoang e, ma cung co the la cac no le va phong no cua ngai. Va hang ngi nay co ong tai E-phe-so. Rat co the nhieu ngi trong so ay a an nan tr lai va t nhien la ho con gi lien lac vi T. Phao-lo.

Neu ta co them nhng dau ch khac lam chng cho mot thi ky b tu tai E-phe-so, th se gan hien nhien la a viet Th Phi-lp tai thanh nay, mot t lau trc hai Th Co-rin-to. Theo cac tai lieu ta co hien thi, khong the quyet nh ni lai keo theo ca viec nh ngay thang t na la cach phong chng. Neu viet tai E-phe-so, th ngay thang se la nam 56 hay 57. Trong trng hp nay se khong phai la ta nghe mot T. Phao-lo gia ca noi trong Th, nhng mot ngi ang thi chien au. Ta cung hieu ung hn v sao Th nay co nhieu net noi dung tng ong chat che vi cac Th ln va ca vi Th 1 va 2 The-sa-lo-nch hn la vi cac "Th viet khi b tu".

 

Tnh chnh tong va toan ven

Khong ai neu c ly do nghiem ngh nao phan oi tnh chnh tong cua Th Phi-lp, nhng mot t ngi cho la no khong nhat tr. Ho ngh rang ay la do mot hay nhieu la th trc kia biet lap uc lai vi nhau, du tat ca eu do T. Phao-lo gi cho ngi Phi-lp. Co ke phan biet nhat la la th cam n (1,1-3,1; 4,10-23) va la th day coi chng nhom do-thai hoa (3,1-4,9). ung la 3,1 cat t vi 3,2 qua ot ngot, nhng co the giai thch ieu ay, neu T. Phao-lo oc cac Th ngai cho th ky viet va oc nh the nhieu lan. Ngi khac e ngh chia cat thanh nhng khuc van hn. Khong mot gia thuyet nao xem ra u ly do thuyet phuc hoan toan. Ta co the ky nhan e tai vui mng c nhac i nhac lai trong ca la Th va nhieu dau ch khac lam chng s nhat tr sau xa, khien ta co the coi bon chng nay khong phai la cai g chap va gia tao.

 

Tien trnh t tng

Th nay khong phai la thien khao luan co lc o an khp vi nhau theo ly luan, nhng ta co the tom qua tien trnh t tng theo nh cac tieu e cam moc trong ban dch.

Tuy xa cach, ma T. Phao-lo t cam thay rat gan vi cac ban ngai. au Th, ngai e cap ti mot trong cac e tai se con hien dien trong suot ca la Th, o la s hiep thong huynh e trong c Ki-to la nguon s vui mng. B tu, ngai khong biet so phan mnh se ra sao. Nhng du ket cuoc lan b giam nay co lam sao i na, chac chan la nh ay Tin Mng se c cung co them va ngai a xem thay nhng dau ch cuoc toan thang cua c Ki-to roi. Ngai c mong thi hanh lai trach vu truyen giao va keu mi cac ban hu ngai c viec chien au trung kien can am. Ho phai lam viec ay ma ong thi phai lo bao toan s nhat tr vi long khiem ton va tinh than phuc vu. Muon khuyen nhu ho, T. Phao-lo trch dan mot ban van ac biet quan trong: o la bai ca tung c Ki-to V Toi T au kho c Chua Cha at lam Chu Te the gian (2,6-11). Cong ong phai hiep thong vi c Ki-to toan thang, e lam chng cho manh me va trung thanh. Roi T. Phao-lo gi en cac d tnh ve ong Ti-mo-theu va E-pa-pho-ch.

ch. 3, T. Phao-lo ot ngot xin cac oc gia ngai coi chng nhom do-thai hoa hay gay xao tron. Chac chan ay cung chnh la ieu lam lac ngai a tan cong trong Th Ga-lat. Phai chang ngi Phi-lp a b ho tuyen truyen? Khong chac, v T. Phao-lo khong a ong g au Th. Co le ung hn la ngai muon cho ngi Phi-lp phai coi chng, v ngai a nhan thay nhng tai hoa cua khuynh hng ay ni nhieu Giao oan khac. Phai chang ch la quay ve vi cac ieu buoc gi trong Luat Moi-sen? Hnh nh con co ca khuynh hng song buong tuong na. T. Phao-lo nhac lai viec ngai a gap Chua Phuc Sinh, khien ngai la ngi biet phai khong ai trach c g, ma a quyet tam t bo moi th cao sang, e cho c Ki-to bat lay ngai, roi theo chan c Ki-to va nh c Ki-to cam hng ma am ng cuoc chien au c tin that la cam go vat va. Ngai xin cac ban hu ngai cung nh the. Ho la cong dan cua tan the gii, do Thien Chua ang chuan b va se hoan thanh tren ni vinh hien muon i.

Sau may li tuyen ngon ay, T. Phao-lo lai khuyen phai ong tam nhat tr vi nhau, phai song bnh an vui mng. Ngai dung li le te nh cam n cac ban a giup ngai, khuyen ng lo lang ve so phan ngai lam chi.

o la li ket thuc Th nay, mot trong cac Th T. Phao-lo, cung vi Th Phi-le-mon, co giong ieu va tien trnh thch hp hn ca vi mot "la th". T au en cuoi nhng li tam s va nhan nhu than tnh xen lon vao li nhac nh cac e tai quan trong hn het trong t tng T. Tong o. 

 


Back to Home Page