Chu Giai Tan c Theo TOB

Theo ban dch cua Linh Muc An Sn V

 

Prepared for internet by Vietnamese Missionaries in Taiwan


 

Tieu Dan Th Gi Tn Hu Ga-lat

c Kito ang Cong Chnh Hoa 2

 

Muon hieu Th Ga-lat, can hieu tnh hnh lch s cac Giao oan T. Phao-lo a viet th cho. Cuoc khung hoang oi T. Tong o phai can thiep khong phai la mot bien co co tam anh hng a phng. o la mot thi iem quan trong trong a tien cua Giao Hoi mi phat sinh. Luc bay gi Giao Hoi can phai la chon dt khoat, e trung thanh vi chan ly Tin Mng. Va bat c thi ai nao trong lch s mnh, Giao Hoi van con phai nhan danh cung mot s trung thanh ay e lam lai s la chon noi ay.

Trc het, xin trnh bay nhng chi tiet ta biet c ve tnh hnh lch s, nh vao sach Cong vu Tong o va chnh bc Th, roi chng to T. Tong o lam sao e benh vc chan ly Tin Mng b ton thng tai Ga-lat va neu nhng giai oan Thanh nhan a theo e trnh bay. Sau het se noi v sao Th nay co tnh hien thi thng trc.

 

Cac hoan canh khung hoang Ga-lat

Nh sach Cong vu ta biet vai tro cua T. Phao-lo trong viec truyen ba Giao Hoi. Ngai la Tong o ch dan, c biet phai ti cac dan ngoai (Cv 9,15; 22,21; 26,17). Nhng s mang ngai ung vao s chong oi lien mien cua mot moi trng goc Do-thai. T. Lu-ca lc tom luan e cua nhom ay the nay: "neu khong chu cat b theo luat Moi-sen, th khong c n cu o" (Cv 15,1). The la nhom do-thai hoa nay muon bat cac tn o goc ch dan phai mang ach Le luat Moi-sen. Theo sach Cong vu, T. Phe-ro khong theo phe ay. c Thanh Linh soi sang, ngai biet la Thien Chua ban Thanh Linh cho ngi dan ngoai cung nh cho ngi Do-thai, v ho tin vao c Ki-to (Cv 10,17; 15,7-11). Con T. Gia-co-be th chap nhan cho dan ngoai vao Giao Hoi; ngai ch oi ho phai tuan theo may qui luat thc hanh ngai cho la can thiet va se do Hoi ngh Gie-ru-sa-lem cong bo (Cv 15,19-21.28).

Sach Cong vu cung cho ta biet nhng lan T. Phao-lo a ghe qua Ga-lat. trong cuoc hanh trnh truyen giao th nhat cua ngai, T. Phao-lo giang Tin Mng cho cac mien pha nam tnh Ga-lat, thuoc a Ro-ma, la Pi-si-i, Ly-cao-ni va Phy-gia (13,14-14,25). Roi trong cuoc hanh trnh truyen giao th hai va th ba, ngai a hai lan (Cv 16,6; 18,23) ghe mien Ga-lat pha Bac; mien nay bao ham vung at gia x Cap-pa-oc va Bien Chet va trai rong xung quanh thanh An-ky (nay la An-ka-ra) va dan c th goc Xen-tch, la nhng ngi duy nhat co the goi la "Ga-lat" theo ngha chat.

o la khung canh, can sap vao ay cac s kien T. Phao-lo ke lai hay la gi nh trong Th Ga-lat. Co the sap nh vay c chang? Neu T. Phao-lo, ngi chng kien cac s kien nay, co trnh bay chung khac vi T. Lu-ca, th co nen coi li chng cua T. Phao-lo hay li tng thuat cua T. Lu-ca la sai lam? Neu theo ung nhng qui tac cua khoa phe bnh lanh manh, ta can t hoi cac d biet nay phai chang co the giai thch bang nhng chu y khac nhau chi phoi hai loi trnh bay cung mot s kien.

T. Phao-lo la mot chng nhan trung thanh, nhng ngai ch nhac lai nhng g lien quan ti muc tieu ngai theo uoi. T. Lu-ca a thu thap nhng tai lieu chac chan, nhng ngai chu tam chng to tac ong Thanh Linh trong viec phat trien Giao Hoi, ch khong phai la ghi nhat ky ve cac thi ky Giao Hoi s khai. V the ngai co the gom gop nhng tai lieu thuoc nguon goc va ngay thang khac nhau va lien ket chung vao cung mot s kien, nh rat co the la trng hp Hoi ngh Gie-ru-sa-lem. o la ly do giup ta hieu v sao Ga 2,1-10 va Cv 15 a trnh bay Hoi ngh ay cach khac nhau.

Tuy nhien ta co the dung sach Cong vu e bo tuc cho cac s kien lch s trong Th va tm cach nh v tr cho cuoc khung hoang Ga-lat. T. Phao-lo a viet Th cho ai? Viet vao ngay thang nao? Ngai co y nham nhng lac thuyet nao va ai la nhng oi phng truyen ba nhng ieu lam lac ay? Ngi ta a a ra nhieu gia thuyet, da theo cac li T. Phao-lo am ch ve mot tnh hnh, nhng ke oc th ngai th biet ro, con chung ta th khong thay xac nh bao nhieu. Mot so trong cac li giai thch nay a chi phoi ca mot loi cat ngha lch s Ki-to giao nguyen thuy. Chung toi ch neu may gia thuyet quan trong hn het co nen tang trong cac ban van.

 

Ai la ngi nhan Th ?

Hoi the ky th 19, ngi ta a co chng minh o la cac Giao oan Ga-lat pha Nam. trong trng hp nay, bc Th co the viet t lau sau cuoc hanh trnh truyen giao th nhat va se la bc th au tien cua T. Phao-lo, gi t thanh An-tieu-kia, khoang nam 49. Cung co the lui ngay thang bien soan lai sau cuoc hanh trnh nhac en Cv 16,6. Nhng a so tac gia kim thi hien nay lai duy tr chu trng nhat tr cua ngi xa: T. Phao-lo viet th cho cac ngi Ga-lat mien Bac (ch co mnh ho mi co the goi la "Ga-lat"), sau khi ngai ghe tham ho lan th hai (Ga 4,13), nhac en Cv 18,23. Chnh vao cuoi thi ky ngai lu tru tai E-phe-so (co le vao mua ong nam 56-57), ngai a bien soan Th nay, ch sau thang trc Th Ro-ma: nh vay se giai thch ung hn nhng tng ong gia hai bc Th.

 

Ai ganh trach nhiem cuoc khung hoang va ho giang day lac thuyet nao?

Mot iem xem ra ro ret: o la nhng ngi gay roi loan ma T. Phao-lo to cao ay, lai muon bat tn o goc ch dan tuan gi Luat Moi-sen (3,2; 4,21; 5,4) va cach rieng la phep cat b (2,3-4; 5,2; 6,12). Co the la cac ngi do-thai hoa e cap ti trong sach Cong vu va luan e cua ho a tom tat Cv 15,1. Nhng phai chang ch co vay?

V bc Th day phai coi chng mot th quan niem ve t do bien thanh luan ly buong tuong (5,13). a the th phai chang T. Phao-lo co hai loai oi phng? o la gia thuyet neu ra do nhng ngi ngh la khong the ong hoa be luan ly buong tuong vi be do-thai hoa oi phai gi Luat Moi-sen. Nhng khong co g chng minh la T. Tong o phai tranh au tren hai mat tran.

Do o ngi ta lai neu len gia thuyet khac. Cac ngi do-thai hoa co the oi gi luat theo kha canh nghi thc ma thoi, nhng ho lai tng mnh c chuan cac oi hoi luan ly trong le luat. Neu vay, th o la phai hon hp tng t nh phai gi nh en trong Th Co-lo-xe (Co 2,16-23). V trong ca hai Th eu e cap ti viec phung th bat lam toi cac nguyen to tran gian (Ga 4,3.9; Co 2,20), hn na, T. Phao-lo hnh nh noi vi ngi Ga-lat rang khi giang phep cat b cho ho, ngi ta a ho ve loi phung th ho a thc thi trc khi an nan tr lai (4,8-10). ang khac, T. Tong o nhan manh ti s kien phep cat b buoc ke chu phep ay phai toan dien trung thanh vi le luat (5,3; x. 3,10). Han la tai cac oi phng T. Phao-lo rao giang ngc lai. Thc the, ngai minh nhien to cao ho trong phan ket, v ho khong gi luat ma lai bat ngi ta chu phep cat b (6,13).

Gia thuyet nay co ve loi cuon, nhng khong bat buoc phai theo. Ta khong can nh no cung hieu c bc Th. Ly do day phai chng luan ly buong tuong, chnh la s kien Giao oan Ga-lat thanh bi cac ngi dan ngoai a an nan tr lai ma nao trang va thoi net a khong c bien hoa mot sm mot chieu. V the T. Phao-lo can xac nh cho ho thay the nao la s t do cua con cai Chua. ang khac, tuy T. Phao-lo hnh nh sap cac nghi thc cua luat Moi-sen va cua dan ngoai giao tren cung mot bnh dien nh nhau, nhng khong tat nhien la nhng ngi do-thai hoa a pha tron hai th o vi nhau. Chnh v T. Phao-lo muon chng to rang ca hai th ay eu em ngi Ga-lat tr ve hnh thc no le ma chnh c Ki-to a ti giai phong chung ta cho khoi. Tham ch T. Phao-lo con noi rang s quay ve vi cac nghi thc ngoai giao con nham xa hn, v khong nhng no gieo roi loan trong Giao Hoi bi lam ton thng Tin Mng ma thoi, no con lam cho ngi ta ra xa Giao Hoi (5,12).

 

Y ngha cuoc khung hoang: la chon oi dien vi Tin Mng duy nhat

B cac oi phng T. Phao-lo anh hng, ngi Ga-lat khong thay rang neu can phai chu cat b mi c n cu o, th c tin ho b ton thng mat roi. T. Tong o giup ho nhan thc la can la chon va la chon nay quan trong lam. Khong phai van e ngi no vi ngi kia. T. Phao-lo au co phan nan v ho lam thiet hai cho ngai, neu ho thch nhng nha giang thuyet khac hn (4,12). ay la chan ly cua Tin Mng duy nhat, ay la s t do Tin Mng ay loan bao cho ta, ay la thap gia cua c Ki-to, nguon thong ban s t do ac sac trong i song mi cua con cai Chua.

Ma Tin Mng se b ton thng, neu huy mat ac tnh pho bien va nhng khong cua n cu o do Tin Mng ay loan truyen, neu con ngi lai chu trng nh cac viec lam e c cu thoat, ch khong nh c tin e on nhan n cu thoat do Thien Chua ban nhng khong cho ho trong c Ki-to. V the, can la chon. T. Phao-lo trnh bay s la chon do Tin Mng bat het moi ngi phai thc thi, nh ba cap danh t oi lap.

Trc het la cap c tin va le luat oi lap hai giai oan lch s n cu o, hai "che o" tong giao: che o le luat tach ri Do-thai vi dan ngoai, von ch co vai tro chuan b cho che o th hai, la che o c tin. c tin en e cham dt che o trc ma thiet lap che o sau. Hai che o ay cot tai nhng g? Hai cap danh t sau se xac nh ieu ay.

Hai la cap Thanh Linh va xac tht neu cho thay ieu con ngi coi la nguon song trong moi che o tren. Hoac nguon song o la Thanh Linh th con ngi nh c tin e m long on nhan; hoac chnh con ngi t ac mnh la nguon o va co the chu toan cac cong viec theo le luat, th khi ay ho la con ngi xac tht. V ieu T. Phao-lo goi la "xac tht", chnh la tnh trang con ngi t at mnh vao the t tuc va t ong kn vao ban than mnh. Tac ong cua Thanh Linh ma xac tht khong the on nhan, se giai phong con ngi, khien cho ho thanh "con cai" Chua, trong khi neu ho theo xac tht th phai lam no le toi loi ma khong the t giai phong mnh. The la cap Thanh linh va xac tht lien quan mat thiet vi cap t do va no le, la cap danh t th ba T. Phao-lo trnh bay vi ngi Ga-lat, e hng dan viec la chon ho phai lam.

Vay ta thay ro cac lam lac cua nhom do-thai hoa, v thai o ho theo la thai o con ngi xac tht. Tin Mng giai phong khoi thai o ay, nh mac khai cho con ngi biet mnh c n keu goi lam "con cai" Chua, nh keu mi ho lay thai o c tin giup ho on nhan Thanh Linh, e nh Ngai ma song i song cua chnh Con Thien Chua.

 

C cau va van the

T. Phao-lo biet rang cac "con mon" cua ngai lam nguy (4,19). Ngai khong i chng minh cho ho mot luan e. Chan ly ngai a loan truyen cho ho va t ay a soi sang con ng ho a chay theo (5,7) chnh la chan ly cua mot bien co: tc la viec Thien Chua can thiep trong c Gie-su Ki-to, e giai thoat loai ngi khoi toi. T. Phao-lo se lai at ngi Ga-lat ra trc bien co tren, ra trc Chua Ki-to chu ong inh Thap gia.

Trong giai oan th nhat (ch. 1 va 2), T. Tong o nhac cho ho nh Chua Gie-su Ki-to la nguon goc s mang ngai, la trung tam s iep ngai rao giang.

Sang giai oan th hai (ch. 3 en 6), T. Phaolo chng to Chua Gie-su Ki-to hoan tat n cu o, chnh la lam cho lch s co y ngha: nh Ngai va trong Ngai, cac ngi c tai sinh lai tm thay s duy nhat cua mnh va tao vat c oi mi se ti s vien man cua no.

Cac giai oan thong nhat vi nhau nh viec quang dien ba cap danh t chng to cho ngi Ga-lat thay nhng kha canh khac nhau cua s la chon can ban do Tin Mng e ngh cho moi ngi phai lam.

 

A. Giai oan th nhat: 1,1-2,21

a) M au (1,10)

1,1-5: Li gi loan bao hai e tai cua giai oan th nhat: s mang T. Phao-lo (c. 1-2); Tin Mng ngai rao giang (c. 3-4). 1,6-10: Tnh trang: Tin Mng duy nhat b ton thng.

b) S mang T. Phao-lo (1,11-2,10)

1,11-24: T. Phao-lo a nhan s mang c Ki-to Phuc sinh sai ngai i loan bao Tin Mng cho dan ngoai: chnh v the ma Thien Chua a chon ngai va ban n keu goi ngai.

2,1-10: Chua ban n cu o cho moi ngi cach nhng khong: dan ngoai khong can chu phep cat b: o la chan ly Tin Mng ma T. Phe-ro va Giao oan Gie-ru-sa-lem va Giao huan Gie-ru-sa-lem a cong khai nhn nhan.

c) Tin Mng T. Phao-lo rao giang (2,11-21)

Tuy nhien v ap lc nhom do-thai hoa, chnh ap lc ma ngi Ga-lat phai chu, T. Phe-ro a khong trung thanh vi chan ly, vi s la chon do chan ly oi hoi. T. Phao-lo duy tr chan ly ay va xac nh s la chon can ban nh cap danh t c tin va le luat. Phai la chon, v c Ki-to chu ong inh Thap gia a hy sinh mang song Ngai cho chung ta. Ai la chon cho mnh nen cong chnh nh cac viec lam, th lam cho cai chet cua c Ki-to thanh ra vo ch cho ho. Ai chap nhan nen cong chnh nh c Ki-to va t choi moi chu trng t cu lay mnh, th ho chng to la cai chet cua c Ki-to sinh hoa trai cho ho: tc la ho song i song tnh yeu cua Con Thien Chua.

 

B. Giai oan th hai: 3,1-6,18

a) M au: (3,1-5)

oi dien vi c Ki-to ong inh Thap gia la ang a ban Thanh Linh cho ho, T. Phao-lo keu goi ngi Ga-lat: s la chon ngu si cua ho khien ho quay ve vi xac tht.

b) Che o c tin va che o le luat trong lch s cu o (3,6-4,7)

3,6-14:Trong y nh Thien Chua, li ha vi ong Ap-ra-ham la ke tin, co lien he vi c Ki-to, va qua Ngi lien he ti moi ke tin khong phan biet ai het. n cu o Chua ha c the hien trong viec ban phat Thanh Linh.

3,15-29: Khong ban le luat nh ieu kien cho viec ban phat Thanh Linh; bat toi nhan gi le luat, co y to cho ho biet mnh no le toi loi va chng to cho ho thay n cu o tai tin vao c Ki-to. Nh c Gie-su Ki-to va trong Ngi ho se c giai phong va hiep nhat vi nhau, v ho se la con cai Chua.

4,1-7:Lch s cu o nen hoan tat trong c Gie-su Ki-to ang lam cho loai ngi khoi no le the gian va c s t do cua con cai Chua, nh lanh nhan Thanh Linh.

c) Khuyen nhu ng quay ve lam no le (4,8-5,12).

4,8-20: T. Phao-lo lo s cho con cai ngai: Tin Mng a giai phong ho, ma nay ngi ta lai co bat ho lam no le na.

4,21-31: Muon c t do, phai la con cai ong Ap-ra-ham, khong phai theo xac tht, nhng theo Thanh Linh.

5,1-12: Ngi Ga-lat hay kien tr song t do bang cach luon luon m long on nhan n nhng khong c Ki-to ban cho, on nhan Thanh Linh ang ban cho ho c tin, yeu va trong cay. o la cach T. Phao-lo xac nh i song mi trong c Gie-su Ki-to.

d) T do that la hoa trai Thanh Linh ang giai phong con ngi khoi lam toi xac tht (3,13-6,10).

5,13-25: oi lap triet e gia xac tht va Thanh Linh.

5,26-6,10: Thanh Linh giai phong khoi an x, v lam cho ta trung thanh vi le luat c Ki-to.

e) Ket luan (6,11-18)

T. Phao-lo lai at ngi Ga-lat ng trc Thap gia c Ki-to. Thap gia nay a cham dt the gian cu ky va xau xa, e cap en ni phan m (1,4). n cu o do c Ki-to chu ong inh thap gia hoan thanh a khai sinh tao vat mi la che o con ngi c bc vao nh c tin va trong o ho c giai phong khoi ach le luat, v c song theo Thanh Linh.

o la c cau bc Th. C cau nay nhat tr nh muc tieu T. Phao-lo theo uoi khi quang dien cac e tai bo tuc nhau chung toi va an c tren ay. Muc tieu ay la: giup kham pha ni Thap gia c Ki-to chnh cong trnh Thien Chua can thiep, e thong y ngha cho lch s va the hien y nh Ngai muon cu o moi ngi mot cach nhng khong.

Muon cong bo huyen nhiem "gay vap pham" nay, T. Phao-lo dung nhng nh thc tuyet vi nang y ngha va tao bao khien ta co the coi o la noi qua theo a but chien va can giai thch cho du bt i. Nhng trai lai, can phai coi chng nhng t ng ay la kieu noi va dung va manh dien ta cac trc giac do Thanh Linh thong ban cho T. Phao-lo biet va loan truyen Huyen nhiem c Ki-to.

Li van va t tng eu la nhng net oc ao cua T. Phao-lo, nen hoa lam mi co ngi ho nghi ve ac tnh chnh tong cua Th nay, va hien nay, xem ra khong con ai choi cai. Tat ca ca tnh T. Phao-lo eu o, lam mot vi long yeu thng tha thiet con cai ngai, s ngai tan hien toan than thi hanh s mang Chua trao cho ngai, s ngai cng quyet toan thang moi tr lc the gian em ra chong oi chan ly cua Tin Mng.

 

Tnh cach hien thi cua th

Th Ga-lat cat van ki-to hu thuoc bat c thi ai nao. Th ay lai cat van Giao Hoi na. Phai chang ki-to hu la tn o chan chnh, la mot ngi c niem tin giai phong khoi moi ieu lo s. Phai chang Giao Hoi van con trong tnh hnh lch s cua ngi Ga-lat? Co nhien nhom do-thai hoa ngay nay khong con va ki-to hu khong s song chung an chung vi ngi dan ngoai. Nhng may the che Giao Hoi ha lai khong lam cho ki-to hu thng b nhot vao nhng gii han, trong o ho chac chan mnh c cu thoat va t hao mnh thc thi le luat c Ki-to, ma ho coi luat ay la mot cach e song hp le vi Thien Chua? Giao Hoi a bat au ngay Linh Giang nh Thanh Linh, khong the t ac la mnh hoan thien nh cac viec lam va nh nhng c cau ngi pham, c cau "xac tht"; chang vay Giao Hoi se no le hoa loai ngi, thay v giao duc c tin va s t do cua con cai Chua.

Vay Th nay keu mi Giao Hoi t hoi xem, nhng the che Giao Hoi co nham ti viec thanh hnh mot cong ong nhat thong nh an re sau vao Tin Mng duy nhat, mot cong ong c Thanh Linh m rong cho moi ngi va khien phuc vu moi ngi, mot cong ong huynh e pho the. o la cau hoi luon luon hien thi. o la tieng keu mi lien l canh tan ieu chnh nh nang lc cua Tin Mng ma Giao Hoi van khong ngng lo kham pha lai cho chnh xac hn.  

 


Back to Home Page