Chu Giai Tan c Theo TOB

Theo ban dch cua Linh Muc An Sn V

 

Prepared for internet by Vietnamese Missionaries in Taiwan


 

Tieu Dan Th 2 Gi Tn Hu Co-rin-to

c Kito S o Thien Chua

 

Trong cac Th T. Phao-lo, Th Co-rin-to th hai la mot ban van tranh au va thuyet phuc hn la bai thuyet trnh theo he thong nh Th Ro-ma, T. Tong o Phao-lo dung trong o mot loi van linh ong va tha thiet, e bien ho cho chc tong o cua ngai chong lai oi phng va co y qua quyet ngai ch le thuoc vao mot mnh c Ki-to. Trong cac li khuyen nhu, T. Tong o pha lon vi nhau mot cach tuyet tai long yeu thng vi li trach mang, cn thnh no bng bng vi tnh au yem thiet tha. Ngai muon bao toan vi bat luan gia nao s nhat tr cua Giao oan Co-rin-to va gop phan xay dng Giao oan ay cho that sau xa.

 

Mot ban van thiet lap han hoi va nang c chu giai

Chnh ban van Th nay a c thiet lap vng vang nh co nhng thu ban t the ky th ba, cach rieng la cac ch cao Set-t Bt-ti (Chester Beatty). Con sm hn na, ngay t the ky th hai, ta a gap nhng li trch dan trong cac sach cua T. I-nha-xi-o thanh An-tieu-kia. The la ngay t au, Th nay a co mat trong bo Th T. Phao-lo. T. Gio-an Kim Khau, T. To-ma A-qui-no, ong L-phe-v E-tap, ong E-rat-m, ong Can-vanh va nhieu ngi khac a chu giai Th nay.

 

V du tot nhat ve van the T. Phao-lo

Th 2 Co-rin-to to cho ta thay ve van the va s cng quyet cua li noi T. Phao-lo cach ro ret hn bai thuyet trnh theo he thong cua Th Ro-ma hay la nhng li giai ap cac van e cua Th Co-rin-to th nhat. Cac danh t va t tng oi lap lien tiep (1,5.17-22.24-2,1.16; 3,3.6.9.13; 4,10-11.18; 5,15.17; 8,9; 9,5; 12,6-10). Mot so cau a ang tr thanh thi danh "Luat thanh van ch lam cho chet, con Thanh Linh mi sinh s song" (3,6); "c Gie-su Ki-to Chua chung ta von Ngi giau co, nhng Ngi a tr nen kho ngheo, e cho ta c nen giau co nh chnh s ngheo kho cua Ngi" (8,9). Muon tan cong, tham ch con quyet liet len an nhng s yeu uoi cua ngi Co-rin-to, T. Tong o biet xen khoi hai vi bong bot. Ch can oc 2 Co-rin-to ch. 8 va 9 la kham pha ra c hai tuyet tac van chng nho nho. Ngi ta trach T. Tong o thieu li khau ? Th coi xem ngai kheo danh lai phan thang li the nao: "Ve li khau toi khong ra hon, nhng thong thai th khong phai the!" (11,6). V a dung nhieu phng thc dien ta khac nhau, nen Th 2 Co-rin-to thng vt tren het moi Th khac (v.d. 2C 4,7-10.16-17; 6,3-10).

 

Cac ngi nhan th

Cung chnh la cac ngi a nhan Th th nhat. Tat ca nhng g a noi tren ve Cong oan Co-rin-to (x. Tieu dan 1C, muc 1) van con ung. Trai lai, cac hoan canh a oi T. Phao-lo gi 1C (x. Tieu dan 1C muc 2), th nay khong con na. Th th hai xac nh ac tnh va tam trang cac ngi nhan Th the nay: phai chang mot trong cac ac tnh cua ho la tinh than chong oi chc vu Tong o cua T. Phao-lo? Chung toi se e cap ti iem nay di ay muc 4. Hnh nh T. Tong o a co nhieu th oi phng: v cac ngi nhan Th va T. Phao-lo a thay moi tng quan gia hai ang trai qua cuoc khung hoang sau xa. ay o thay ho ghen ghet, cai lon, tham ch ca khuynh hng muon la bo c tin. Sau het, rieng viec lac quyen giup hang "thanh hu" nhac ti 1C 16, hai la th T. Phao-lo danh cho viec ay 2C 8 va 9 (x. muc 5) chng to rang long quang ai cua ngi Co-rin-to ch ngoai moi ngoai mieng hn la co thc chat va tinh than to chc cua ho cot y nhat la lieu cho ngi khac thong phan vao cong trnh quyen gop hiep tam do chnh ho sang kien. V lau i trc T. Phao-lo, thien ha lai khong noi rang nhng ngi Hi-lap o lieu mnh ch lam "khan gia dien van va thnh gia hanh ong"! Sao ngi Co-rin-to lai khong tha ke tam linh o phan nao?

 

Cac oi phng T. Tong o

That kho biet cho chnh xac oi phng T. Phao-lo la nhng ngi nao. Phai chang ho thuoc ve Giao oan va phai coi ho vao so cac ngi nhan Th hay la ngi Co-rin-to ch b ho anh hng t hay nhieu? Phai chang ho la mot nhom ong nhat vi nhau? Hay la ho gom nhieu nhom ma ch co mot iem chung la chong lai T. Phao-lo? Phai chang ho cung la chnh nhng ngi T. Tong o co y nham qua cac li ngai giai ap trong Th 1 Co-rin-to?

Toan the Th 2 Co-rin-to cung cap cho ta may li giai ap moi cau hoi tren ay.

Mot phan t thuoc cong ong Co-rin-to a lam nhuc T. Tong o rat nang. ieu nhuc nha ay (2C 2,5) khong nhng mot mnh T. Phao-lo, ma lai a so, tham ch toan the cong ong eu cam thay. Hanh vi ay co the la do mot ngi trong nhom ngo ao Co-rin-to xuc pham. oi vi mot ngi nh the, n cu o trc tien tai tri thc, ch khong oi dan than toan the cuoc song con ngi. Phai chang o cung chnh la ngi 1C 5,1-13 a pham toi loan luan? Co the nh vay. Han la T. Phao-lo xep ngi ay vao hang nhng "ke trc ay pham toi ma khong chu an nan hoi cai ieu o ue, gian dam, phong tung a lam" (2C 12,21). ay ta gap lai khuynh hng ngo ao ay rao giang chnh mnh (4,5) va ho tng la ngay t bay gi ho a chiem hu n cu o sau nay (5,10-13).

oc 2C 10-13, ta con thay xuat hien nhom oi phng khac na. ac tnh ho la cam ng theo ao Do-thai. Cam ng nay khong giup ta xac nh chac chan cac ngi trong nhom la toi ta c Ki-to tc ki-to hu goc Do-thai hay la ho van con la Do-thai hoan toan. 11,21.23, T. Tong o at mnh tren cung mot bnh dien vi ho va cac oi phng ngai xem ra thuoc ve Hoi Thanh: "la ngi Hi-ba thuoc dong doi ong Ap-ra-ham, lam tha tac vien c Ki-to". Tuy nhien, o ch la nhng tong o gia, nguy trang thanh tong o cua c Ki-to (11,13); ho qua tin cay vao ban than mnh. Phai chang ho cho la cha u sac lenh do hoi ngh Gie-ru-sa-lem a cong bo (Cv 1; Ga 2) va an nh cho ngi ngoai phai tuan theo may ieu toi thieu trong Luat Moi-sen? Phai chang ho muon bat ki-to hu goc Do-thai phai tuan toan the cac thc hanh trong ao Do-thai? Co the ung nh vay. Cac li keu goi manh me ay khong nham vao cac phai vien cua T. Phe-ro ma T. Phao-lo van luon luon ton trong cung khong nham cac phai vien T. Gia-co-be t Gie-ru-sa-lem ti, nhng ung hn, chnh la nham vao cac ngi Do-thai theo khuynh hng ai quoc (x. Cv 21,20-36) a theo c tin ki-to giao, la ieu khong mau thuan vi s ho thuoc ve phe ang ay. T. Phao-lo minh chng cho ho thay Giao c mi dt khoat troi vt hn Giao c cu (2C 3,1-18). ay la lan au tien thay goi toan the cac sach co trc Tan c la "Cu c" (3,14).

 

Hoan canh bien soan

Muon co the trnh bay hoan canh bien soan va ngay thang gi Th 2 Co-rin-to, tien van phai ky nhan la 1C 5,9 cung nh 2C 2,3 va 7,8 co nhac ti may Th mat roi. Phai chang a hoan toan mat han hay nh mot t ngui cho la phai tm lai chung trong cac Th qui ien?

Th th hai phai chang la mot bc Th duy nhat? Hay phai coi ch. 10-13 la mot trong hai Th a mat roi? V trong ba oan (ch. 1-7; 8-9; 10-13) th oan cuoi cung co the lam thanh mot khoi rieng. o la bai bien ho gan nh la quyet liet cho chc tong o cua T. Phao-lo. Neu ngi ta muon cat th th hai nay ra, th phan chot nay co the la bc Th nghiem khac a viet lam cho ngi Co-rin-to buon phien va co nhac ti 2C 2,4-9 va 7,8-12. Nhng o ch la mot gia thuyet ma thoi. Ch co mot ieu chac chan la T. Phao-lo a gi t na la bon bc Th cho Giao oan Co-rin-to.

Neu goi bon Th ay la A, B, C, D th A la Th th nhat a mat roi va co nhac en 1C 5,9. B la bc Th th hai, chnh la Th qui ien th nhat cua ta bay gi. C tc Th th ba cung a mat roi, tr khi ta coi 2C 10-13 la mot phan hay tat ca bc Th "a va viet va khoc" o. Con D tc Th th bon, th thanh bi hoac 2C 1-13 hoac bi 2C 1-9 (tuy theo cach la chon C).

 

Ngay thang gi Th

Con ngay thang gi Th th xac nh lam sao? Th Ro-ma a bien soan nam 57 hoac 58 vao au mua xuan, khi T. Tong o lu tru ngan han Co-rin-to. Vay toan the cac th trao oi gia T. Tong o va Giao oan Co-rin-to eu xay ra trc ngay thang o. Neu lu y ti thi ky lu tru can thiet e bien soan Th Ro-ma, ti khoang thi gian can e bc Th chot kp ti Co-rin-to va gay nen nhng ket qua mong muon, th phai xep th nay (D) vao t na la bon nam thang trc, hoac tai Tro-at, hoac tai Ma-ke-oan, khi T. Tong o hanh trnh hng ti Co-rin-to, tc la cuoi nam 56 (hay cuoi nam 57).

ang khac, ta nen nh T. Phao-lo a bo Co-rin-to vao mua he 52; ngai a en E-phe-so mot nam sau o tc la nam 53; cac tin tc nguy ngap ve tnh canh Giao oan Co-rin-to ch en tai ngai vao may tuan hoac may thang sau o tc la nam 54. Vay ngai a viet toan the cac Th vao khoang sm nhat la nam 54 va tre nhat la cuoi nam 56 (57).

Cac bien co dien tien the nay: trong khi lu tru tai E-phe-so, T. Tong o nghe tin nhng roi loan nang ne xay ra trong Giao oan Co-rin-to, bay gi ngai viet Th th nhat A (Th tien qui ien a mat roi va co nhac ti 1C 5,9) va oi tn hu Co-rin-to khong c giao tiep vi cac ngi an xau net to tng. Th th nhat nay khong gay ket qua bao nhieu, nen khoi t lau, T. Phao-lo sai ong Ti-mo-theu (1C 4,17) en e nhac lai li giang day va giao ly ngai.

Bay gi co nhng van e ngi ta viet giay hoi T. Tong o (1C 7,1). Ngai tra li tng iem khi gi Th 1 Co-rin-to (B), co le vao nam 55.

Roi ong Ti-to bo E-phe-so i Co-rin-to: ong muon chuan b tai o viec thi hanh cuoc lac quyen d tnh 1C 16,1-4; nhng tnh canh ong gap thay, khi ti ni, that la tuyet vong: hai bc Th A va B cung nh viec tham vieng cua ong Ti-mo-theu a khong gay c nhng ket qua mong muon.

Bay gi T. Phao-lo quyet nh than hanh en Co-rin-to trong cuoc hanh trnh chp nhoang: o la cuoc hanh trnh th hai, (cuoc th nhat la hanh trnh sang lap Giao oan, 2C 12,14 va 13,1). Ngai a quyet nh that mau, v theo 2C 2,1, ban au ngai a khong d tnh nh vay. Mot cuoc ung o rat quyet liet a xay ra khien T. Phao-lo a bo i ot ngot, e ve E-phe-so. Ti ni, ngai viet Th th ba (C) hoac la Th nghiem khac, va viet va khoc (co nhac ti 2C 2,3-4).

Muon thang s that bai ay, T. Phao-lo uy cho ong Ti-to la ngi kheo thng lng, la nha ngoai giao tai tnh, i gap g lai cac tn o Co-rin-to. Ong Ti-to co em theo la th th ba nay hay la T. Phao-lo a viet va gi lien sau khi ong a i? Ta khong biet c T. Phao-lo sot ruot muon ro thai o ngi Co-rin-to lam sao, ho phan ng the nao sau bc Th ngai viet va s mang ong Ti-to ket cuc lam sao. Nhng hoan canh buoc ngai bo E-phe-so i Tro-at, roi sang Ma-ke-oan. Va chnh tai o, cuoi cung ong Ti-to a en em nhng tin mng (2C 7,13).

T. Phao-lo phan khi nen viet bai bien ho on hoa cho chc tong o cua ngai, va them vao o li keu mi ung ho cuoc lac quyen (ch. 8 va 9 ma ch. 9 co the la mot la Th rieng biet lap vi ch. 8). o la bc Th Co-rin-to th hai cua ta bay gi (D). Ong Ti-to lai i Co-rin-to chuan b cho T. Phao-lo en. Chang bao lau T. Tong o lai gap ong Ti-to ay. Bay gi la cuoi nam 56 (hay 57). Chnh trong lan lu tru th ba tai Co-rin-to nay tam hon T. Phao-lo se c hoan toan sang suot e bien soan Th Ro-ma.

 

C cau

Trong Th nay thay ro ba phan ln:

1. T. Phaolo va nhng moi tng quan gia ngai vi cong oan Co-rin-to: 1,1-7,16.

T. Tong o xuyt chet tai A-si-a (1,8), khong v nhe da ma trien han cuoc hanh trnh a ha, nhng chnh v muon th tha (1,11-2,13). T 2,14 ti 7,4, T. Phaolo gi nh s cao ca cua s vu tong o: ngai neu ro s vu Tan c troi vt hn s vu Cu c (2,14-4,6), roi chng to nhng gian truan va niem hi vong chac chan cua s vu Tan c (4,7-5,10). S vu ay hien thi ro rang la nh lam s than cho c Ki-to va giao hoa vi the gian (5,11-21). Nhng kho khan nh mui nhon thuc ay T. Tong o m rong tam hon cho ngi Co-rin-to (6,1-7,4). T 7,4 en 7,16, T. Phao-lo nhac lai viec ong Ti-to a gap ngai Ma-ke-oan the nao sau khi a giai quyet cuoc khung hoang mot cach may man.

2. Hai bai huan du ve viec lac quyen giup Giao oan Gie-ru-sa-lem: ch. 8 va 9.

3. Cac ch. 10-13 lam thanh mot oan dai, van the thiet tha, oi khi chua chat, nhng van luon luon tran ay s oi hoi chan ly va c tin, trong o T. Phao-lo bien ho cho tnh chnh tong cua s vu ngai. Ch can oc 11,22-32 va 12,1-10, la xac tn c quyen nang cua Tin Mng qua i song cua T. Phao-lo.

 

Tong o cua c Gie-su Ki-to

Cai hng thu sau xa cua Th 2 Co-rin-to la dung hoa chat che vi nhau nhng bien co loai ngi va s hien dien tac ong cua Chua. Khong phai mot ben la bai trnh bay giao ly, con ben kia la bai suy ngam ve cuoc song, nhng la cung mot cai a rat manh me, cung mot ong lc sau xa lien ket chat che ban than c Ki-to va Tac ong hien thi cua Ngi vi i song hien tai cac ki-to hu trong Giao oan Co-rin-to va nhat la vi i song hien tai cua T. Tong o.

Nang thay lien ket Tac ong cua Thanh Linh vi Tac ong cua c Ki-to (1,21; 3,18). oi khi lai them tac ong cua c Chua Cha nh 1,21-22. Nh the, c Ki-to, Thanh Linh, c Chua Cha tng quan rat chat che vi nhau nh 3,3 va 13,13. May nh thc nay phac hoa ra ieu cac the ky sau ngi ta se goi la Ba Ngoi, nhng phac hoa ma nhan manh ti s khac nhau va s nhat tr cua tac ong cac Ngai: c Ki-to, c Chua Cha, Thanh Linh can thiep vao i song cua ca nhan tn hu va i song cua cong oan hau the hien cong trnh cu o.

Mot s kien ang ta lu y: T. Tong o nhan manh ti c Ki-to. Viec dung rat nhieu t ng "trong c Ki-to" neu ro moi tng quan hiep thong hien thi va nh thc "vi c Ki-to" qua quyet s hiep thong sau nay chat che hn khi ta se song lai t trong coi chet. T. Tong o tm c loi dien ta li tuyen xng c tin vao c Ki-to mot cach that la vien man tuyet vi: o la cau "c Ki-to hnh anh Thien Chua" 4,4. Bang nh thc "hnh anh Thien Chua" T. Tong o dien ta ac tnh rieng cua Than The c Ki-to. c Ki-to la Ngi that nh ong A-am, hnh anh Thien Chua. c Ki-to la ang mac khai Thien Chua di at nay: Ngi la hnh anh Thien Chua ngha la ang ma moi ngi eu co the gap c Thien Chua ni Ngi.

Nh vay cai chet va s song lai cua c Ki-to van luon luon giao tiep vi T. Tong o, vi cong ong hay vi ca nhan ki-to hu lam mot vi nhng cong hieu hien thi cua cai chet va s song ay.

2 Co-rin-to la bc Th tuyet vi ban ti s vu tong o. T. Tong o tien bc trong oan rc khai hoan cua c Ki-to va rai hng thm s hieu biet Ngi, mui thm lam cho c song (2,14-17). The la T. Tong o tham d vao so menh cua c Ki-to, mang lay trong than the mnh cai chet cua c Gie-su, e cho s song cua c Gie-su cung to bay ra trong o. S iep Tong o cua T. Phao-lo la bc Th song ong: o la cong ong Co-rin-to; T. Phao-lo tuyen bo vi ngi Co-rin-to rang: "Bc th cua chung toi, chnh la anh em o!" (3,2). T. Phao-lo a tm c kieu noi ung, e mo ta s cao trong va gion mong cua s vu ngai: "mang kho tang qu bau trong nhng bnh sanh" (4,7). Va phan an c manh me va te nh 6,4-10, neu ung quyen nang va s vu ngai. ac tnh nhan loai cua s vu ay hien len ro rang nh moi chi tiet T. Tong o noi ve i qua kh ngai chuyen phuc vu c Ki-to (11,22-31) va to cho ta biet xiet bao canh gian nguy, cc kho va khon nan, that la kinh khung ban than ngai a lan lt ganh chu! Nhng la ganh chu nh la mot ngi a c nghe li Chua day rang: "n Ta a u cho con; v quyen nang Ta cang to ro khi con yeu uoi" (12,9). Ngai lam s than cho c Ki-to (5,20). Ngai thay Chua giao cho s vu giao hoa (5,18). V Chua a ban cho ngai co kha nang lam tha tac cho Giao c mi (3,6).

 

Cu c

Khi qua quyet rang ngi Co-rin-to a tr nen bc th cua c Ki-to ky thac cho s vu ngai, T. Phao-lo cho la a the hien Giao c mi do ngon s Gie-re-mia a loan bao xa (31,31-33). Khong phai la bo tuc hay hoan thien hoa gia Giao c cu, v tuy ngi cham tro vi hnh cham tro cung la mot, nhng a chuyen i t bang a sang bang tht, t sach viet sang tam hon. Giao c mi nay khong gii han vao mot mnh I-ra-en, v m rong ra cho het thay nhng ai on tiep tac ong Thanh Linh trong mnh. Muon chng to lam sao Giao c nay that la Giao c mi, T. Phao-lo a ra cau so sanh cam ong gia Giao c xa ky vi ong Moi-sen va Giao c mi. ay la lan au tien goi Giao c Moi-sen la Giao c cu va at ten cho sach Thanh trong ao Do-thai la Cu c (3,14). T ay Thien Chua tac ong trong moi tam hon, ky nguyen cua Thanh Linh a khi s. Giao c mi khong the co nh vao ch viet nh trng hp Giao c cu khi xa, v Thanh Linh chnh la ang thong ban s song (3,6).

 

Ch mot Hoi Thanh ma thoi

Vao khoang nam 55 tc la mot the he sau khi c Gie-su T nan Phuc sinh, moi nguy ln la moi cong ong a phng nhan manh ti cac ac tnh rieng cua mnh, ma lam thiet hai cho s hiep thong gia moi Giao oan het thay. oi vi T. Tong o Phao-lo, thi ky ang Thu Han a bat au (x. Is 60-62); nen ngai e ngh mot cuoc lac quyen, ma co t ngi a tang cho pham tnh la "hiep tam", v cot y lam noi bat moi lien ket gia cac Giao oan xuat phat t cuoc truyen giao va hang thanh hu tai Gie-ru-sa-lem ang b oi khat tung cc! Ngi Co-rin-to nhiet thanh ung ho cuoc lac quyen ay. Ho la nhng ke au tien e ngh to chc rong rai ni cac Giao oan khac na. e ngh cho ngi khac rong tay quyen gop th de dang hn chnh mnh song quang tam: v ngi Co-rin-to a cham tre lam viec ay (9,4). oi vi T. Tong o, viec tng tr la dau ch s hiep thong tham tram: v ch co Mot Giao Hoi Thien Chua tai Co-rin-to, cung nh tai cac ni khac na. Cuoc lac quyen phai to ra s hiep thong qua nhng net d biet va neu ro s duy nhat cua dan mi, thanh bi ngi Do-thai cung nh ngi ngoai Do-thai.

 

Tnh hien thi

Thi ai chung ta a cac ch dan chnh xac va cac s kien tieu s: Th 2 Co-rin-to ap ng lai s mong ch ay va cung cap cho ta nhieu chi tiet ve i song cua T. Tong o. Th nay co the gay hng thu cho nha tam ly, tham ch ca cho nha phan tam hoc, cho nha chu giai, cho than hoc gia, cho s gia hay cho oc gia thng: ai nay eu kham pha c ngay trong i song, mot con ngi, mot v chu chan, mot v tong o ung au vi nhng van e mi me va gay go. Sau het trong thi au Giao Hoi nay, tat ca eu trong tnh trang tm toi, v tat ca eu la cai phai tm cho ra. Ve iem ay, Th 2 Co-rin-to co the cung cap cho nhieu ch dan va phac hoa ve nhng giai phap can cho cac Giao oan, v phai song trong hoan canh mi, nen can tm ra nhng hnh thc mi e song trung thanh vi Tin Mng vnh cu. 

 


Back to Home Page