Chu Giai Tan c Theo TOB

Theo ban dch cua Linh Muc An Sn V

 

Prepared for internet by Vietnamese Missionaries in Taiwan


 

Tieu Dan Th Gi Tn Hu Ro-ma

c Kito ang Cong Chnh Hoa 1

 

Th quan trong nhat cua T. Phao-lo

Trong cac Th Thanh Phao-lo, Th Ro-ma han la quan trong hn het. Khong nhng o la Th dai nhat ma thoi. Xet ve phng dien giao ly, o cung la mot trong nhng Th phong phu nhat khien ngi ta thng coi o la mot Th Khao luan. Lai la Th ket cau mach lac hn ca. Ong Can-vanh a qua quyet rang: "Toan the Th nay eu sap at theo phng phap." Sau het, ve phng dien lch s, khong mot Th nao khac gay anh hng ln lao bang. Mot Than hoc gia The phan mi ay a dam qua quyet (han la co phan hi qua ang) rang: lch s Hoi Thanh a hoa ong vi lch s giai thch Th nay. Co nhien la ban van van luon luon chiem v r u ai trong lch s chu giai Thanh Kinh. Trong so nhng ngi a chu giai Th nay, ta thay co: o. O-ri-gien, T. Gio-an Kim Khau, o. The-o-o-re, o. Am-bo-ro-si-at, T. Au-gut-tinh, o. A-be-la, T. To-ma A-qui-no, v.v... Nhng trong lch s Hoi Thanh, co hai luc, viec chu giai Th nay a ong vai tro quyet liet: mot la the ky th 5, trong cn khung hoang be phai Pe-la-gien va nhng tranh luan soi noi ve tnh cach nhng khong cua n cu o, hai la the ky th 16, hoi bat au cuoc Cai lng.

Nhieu s gia coi cuon chu giai Th Ro-ma do o. Lu-te-ro viet vao nam 1516 that la khi iem cuoc Cai lng. Lai chnh trong khi chu giai Th Ro-ma, la cuon sach chu giai au tien ong viet (mai nam 540 mi xuat ban), o. Can-vanh a sa soan an ban th hai cuon Huan luyen Ki-to giao (1539) va xac nh cac luan e chnh trong giao ly ong. Cac nha Cai lng qu men Th nay ac biet. O. Lu-te-ro qua quyet: "Thc s Th nay la trung tam va cot tuy moi cuon sach". Ong Can-vanh cung chu trng rang "Ai hieu ung Th nay, th m c ca i vao tan kho tang b mat hn het cua Thanh Kinh". oi vi ong Me-lang-tong cuon Loci communes rerum theologicarum (Than hoc tong cng) tac pham xuat sac hang au cua ong, thc ra ch la sach chu giai Th Ro-ma, th Th nay cho ta "Toat lc giao ly Ki-to-giao". Vay cuon tn ly au tien cua giao phai Lu-te-ro thc ra la cuon tn ly cua Th Ro-ma.

T o, cac nha chu giai va than hoc the phan a khong ngng chu giai th nay. Xin nhac en cach rieng cuon chu giai cua Kac-Bat (1919) gay anh hng quyet liet tren t tng than hoc ng thi. Trong khi u ai ban van nay nh the, han la cac than hoc gia the phan a phan nao b loi keo theo hng mot chieu; nha chu giai the phan F. J. Li-en-bac a khong ngan ngai noi la "mat quan bnh". Cac than hoc gia cong giao th lai qua nhan manh ve giao ly cua Th Co-rin-to th nhat.

V vai tro Th Ro-ma a ong trong lch s Hoi Thanh bon the ky gan ay, nen de hieu v sao cac ngi phu trach Ban dch hiep tam Kinh Thanh a quyet nh bat au cong viec bang Th Ro-ma. Ho coi viec dch Th nay nh mot trac nghiem. V ho xac tn rang neu co the trnh bay Th Ro-ma trong mot dch van c moi ngi ng nhan, th ban dch hiep tam Kinh Thanh se khong ung au vao nhng tr lc khong the vt qua. Nhat la ho xac tn ve anh hng than hoc cua cong trnh nay; theo li muc s M. B-nhe, "ban van a khien chung ta chia re" nay phai nen "ban van giup chung ta gap g lai nhau".

 

a v Th Ro-ma trong i song T. Phao-lo

Khi T. Phao-lo oc Th nay cho o. Tec-xi-o (16,12) viet, co le ngai ang Co-rin-to, tai nha o. Gai-o la ke cho ngai va cho ca Giao oan tru ngu (16,23, x. 1C 1,14-15). Ngai sap tray i (co ngi cho la ngai a tray i) Gie-ru-sa-lem (15,25-33), em theo ket qua viec lac quyen ngai a to chc tai Ma-ke-oan va A-kai giup hang "thanh hu tai Gie-ru-sa-lem ang cn tung thieu" (15,25-26). Ngai va song ba thang tai Co-rin-to (Cv 20,3), vao cuoi cuoc hanh trnh truyen giao th ba, trong o, mat thang trc ay, ngai a viet cac Th Co-rin-to, Th Ga-lat va co khi ca Th Phi-lp na. The la ngai vao cuoi mot trong nhng thi ky nhieu bien ong hn het trong hoat ong th tn va than hoc cua ngai. Ngai tng mnh a hoan tat trach vu ben ong (15,19-20). T ay, ngai d tnh em Tin Mng ti phng Tay. Tam hon ngai a hng ve thanh Ro-ma va x Tay-ban-nha (15,24). Nhng ngai lo lang ve ket cuoc chuyen ngai hanh trnh i Gie-ru-sa-lem. Ngai tien cam thay nhng s kho khan ngai se gap o (15,30-31). Sach Cong vu lam chng ta la nhng lo s ay that co ly do: "Gi ay Thanh Linh buoc toi i Gie-ru-sa-lem, nhng khong ro toi se gap nhng g tai ay. Ch biet la t thanh no i ti thanh kia, Thanh Linh c nhac i nhac lai toi rang: xieng xch va khon kho ang ch i toi!... (Cv 20,22-23).

Tuy theo he thong thi gian ngi ta cong nhan, ma xep Th Ro-ma vao nam 57 hay 58, du sao cung vao au mua xuan, tc vao mua ngi ta lai bat au vt bien sau may thang xau tri mua ong.

Khong bao gi ngi ta nghi ng ve s Th Ro-ma chnh tong la cua T. Phao-lo. Ch co hai chng cuoi la at van e phe-bnh van chng, v tap truyen thu ban khong nhat tr ve hai chng ay.

 

Muc tieu va dp viet Th

Tuy biet kha ro ve cac hoan canh bien soan Th Ro-ma, nhng chnh ban chat Th nay th van con b an: phai chang ay la mot thien khao luan di hnh thc la th hay thc s la mot bc Th, mot ban van do hoan canh gay nen? Noi the khac: khi oc Th nay cho th ky viet, T. Tong o thc s muon la giang day cho Giao oan Ro-ma ve chan ly Tin Mng hay la trc tien ngai nham at ti ket qua thc hanh nao o, ap ng vi nhu cau rieng ngai biet la co trong Giao oan Ro-ma?

a) Ban van giao ly

Cho ti the ky 19, a so cac nha chu giai eu coi Th Ro-ma la mot bc Th khao luan: tc la mot ban van giao ly di hnh thc la th ngo. Viec loan bao ngai sap en Ro-ma, oi vi T. Phao-lo ch la mot vien c vay thoi. V khong biet Giao oan nay, khong co quyen chi trc tiep tren ho, ma lai "khong muon xay tren nen tang ngi khac at roi" (15,20), nen T. Phao-lo khong can e cap ti nhng van e cu the cua cong oan, cung khong can dan than vao cuoc tranh luan hay la bien ho ca nhan, Ngai ch nhan dp gi th cho Giao oan Ro-ma e trnh bay vi ngi Ro-ma va qua ngi Ro-ma, vi moi tn o, nhng van e chnh yeu ngai ang suy ngh bay gi, va nhac lai cach thanh than hn va co he thong hn s iep ngai a gi trong Th Ga-lat.

V buoc ta phai so sanh hai Th ay vi nhau. Trong ca hai Th ta eu gap lai nhng e tai chnh trong giao ly T. Phao-lo ve s cong chnh hoa va n cu o, ve luat Moi-sen va c tin Ki-to giao, ve gia tr tien bao cua hnh anh ong Ap-ra-ham, v.v. Nhng net tng phan gia hai Th cung ro ret khong kem. Th Ga-lat cho ta cam tng la a viet trong cn xuc ong the nao, th Th Ro-ma lai khien ta lu y ti giong bnh tnh va giao huan, ti s thanh than vo t, va nhng cai nhn cao sau nh the. Cung chnh la mot s iep, nhng trnh bay va quang dien rong rai hn, than nhien hn, khong co giong but chien. Co ngi a noi Th Ga-lat nh giong nc lu cuon cuon, con Th Ro-ma nh dong nc song em em chay xuoi.

a han la trong suot ca Th T. Phao-lo manh me noi vi ngi oi thoai vo hnh, ma khong bao gi neu ten ngi ay ra cach chnh xac hn. Ch can oc ban viet van cung u khien ta lu y viec T. Phao-lo lien l dung nhng kieu thc hung bien nh loi hoi tu t hoc, than t, tieng keu len, cau xen ke hay la cau trong ngoac. Khong thay trong Th nao ngai x dung nhieu nh trong Th nay cac phng thc hung bien, v du may kieu noi: "Vay biet noi lam sao?", "anh em lai khong biet rang", "bi ngi kia, du ban la ai cung vay"... Nhng chnh viec dung nhieu nh thc tu t nh the lai chng minh ngi oi thoai ch la nhan vat tng tng ma thoi, theo phng thc triet ly bnh dan ng thi.

ac tnh khong le thuoc thi gian va chu trong ve giao ly hn cua Th nay a khien ngi ta muon coi o la mot th "than hoc tong quan". Tuy nhien Th nay co qua nhieu thieu sot, nen khong the coi la mot ban "toat lc giao ly Ki-to giao" hay ca nh la tong hp giao ly cua T. Phao-lo, cung vay. V s khac nhau phi thng khong nhng ve van the, nhng ve ca e tai, gia Th Ro-ma va cac Th Co-rin-to cung viet vao thi ky o, khien ta phai lu y. Cai chi phoi hai Th Co-rin-to la hai e tai gan gui vi nhau: T. Phao-lo bien ho cho quyen bnh tong o cua ngai va tranh  au cho s thong nhat va xay dng Giao oan Co-rin-to. Con trong Th Ro-ma, noi c la khong bao gi e cap ti Giao oan, t na la cach minh nhien, tr ra trong may li nhan nhu thc hanh hai chng cuoi. Li giao huan quan trong Th Co-rin-to noi ve phep Sung An (1C 11,17-34) khong co chut g tng ng trong Th Ro-ma. Trong cac Th Co-rin-to cung co tieng doi vao Th Ro-ma: hai ang eu gap lai hnh anh Hoi Thanh la Than The c Ki-to (1C 12, 12-27; Rm 12,4-6) va e tai c Ki-to la A-am th hai (1C 15; Rm 5).

Tuy khong the coi Th Ro-ma la tong hp t tng than hoc cua T. Phao-lo, va cang khong the coi la tng ng vi cuon tn ly Ki-to giao theo ngha kim thi, nhng khong co the coi o la toat lc ieu chnh T. Phao-lo a hai lan trong th goi la "Phuc am ngai giang" (2,16; 16,25), tc la ieu ngai coi la trung tam cua Tin Mng ngai loan bao cho ch dan.

b) Ban van hoan canh

ang khac, tnh khong le thuoc thi gian va tong quat cua Th Ro-ma khong ngan tr Th nay "co v tr lch s xac nh" va ap ng cac van e nghiem trong hn het a at ra cho Hoi Thanh luc bay gi. oi vi mot so ngi, e tai Hoi Thanh, mac dau khong a ong ti danh t nay, chnh la nhan gii ma moi ng net cot yeu cua t tng trnh bay trong Th eu qui ve o. T. Phao-lo y thc c moi hiem nguy e doa Hoi Thanh vao luc bay gi trong lch s Hoi Thanh: tc la moi nguy chia thanh hai cong oan, mot cong oan ki-to hu goc Do-thai, tha ke Hoi ng Do-thai, mot cong oan ki-to hu goc ch dan ma ngai t biet mnh la tong o cua ho, va giao oan sau cat t khoi cong oan trc, khong con lien lac hu hnh chi vi qua kh. Nhng cn khung hoang mi xay ra trong Giao oan Ga-lat va Co-rin-to cang khien ngai xac tn hn ve tnh nghiem trong cua tnh trang noi ay. Khi bien soan bc th ngai khong biet ro mnh se c tiep on the nao tai Gie-ru-sa-lem. Nen ta hieu v sao trong th danh cho rat nhieu oc gia, T. Phao-lo a muon neu bat s nhat tr cua Mac khai trong Cu c va trong Tin Mng, nhng li ha khong the lam oi vi I-ra-en va vai tro dan ay trong lch s cu o. Th Ro-ma se la nh phan bo tuc - tren bnh dien giao ly - cho viec co gang cua T. Phao-lo - tren bnh dien thc hanh - e to chc lac quyen giup cac nhu cau cua cong oan ki-to hu goc Do-thai va e anh dau tnh lien i cua tn o dan ngoai vi tn o x Pa-le-tin.

Va lai, co ung nh thien ha thng qua quyet la nhng ngi trc tiep nhan Th khong phai la ieu kien cho noi dung va hnh thc cua Th nay? Neu the th Th Ro-ma se la no tr trong tac pham van chng cua T. Phao-lo, v moi Th ngai viet eu do hoan canh oi buoc, ap ng cac nhu cau cua Giao oan ngai viet cho. a vay th ta lai khong can t hoi xem Th Ro-ma co phai la do tnh canh Giao oan Ro-ma vao nhng nam 57-58 oi hoi? Nhieu tac gia a tm toi theo chieu hng ay. tuy nhien, v ta khong biet ro tnh hnh chnh xac cua Giao oan Ro-ma, vao luc T. Phao-lo viet Th cho ho, gom co nhng thanh phan nao, va bao ham nhng khuynh hng chi, cho nen cac ieu giai thch ngi ta e ngh, ta ch co the coi la nhng gia thuyet cho cong trnh nghien cu ma thoi. Chnh bc Th khong cung cap cho ta chi tiet nao ro ret. T. Phao-lo ch neu ly do ngai en tham la s ngai nhiet liet c ao "cung co" niem tin cac ki-to hu tai Ro-ma. Ngai co s cac tn o goc Do-thai tuyen truyen cac y tng ho tai Ro-ma cung nh ho a lam tai Ga-lat hay tai Co-rin-to? Ngai co muon e phong trc cho tn o Ro-ma chong lai cac hanh vi cua tn o Do-thai? Khong phai la khong the co nh vay; nhng trong Th khong co g cho phep ta gan muc tieu ay cho T. Tong o (Tuy nhien, nen x. 16,17-26, nhng giong nghiem khac trong ca oan nay tng phan vi giong on ton trong ca bc Th).

Trong moi gia thuyet a e cap en tren nay, co mot ieu ang cho ta lu y. T au the ky 19 nhieu nha chu giai a t hoi rang phai chang Th Ro-ma cot yeu nham vao muc tieu hoa giai. V ta biet la so ngi Do-thai lu tru tai Ro-ma rat quan trong, tham ch khien Hoang e C-lau-i ra sac ch truc xuat vao nam 49, co le la sau nhng roi loan gay nen tai o do viec rao giang Tin Mng ve c Gie-su Ki-to. Ta lai biet rang nhng ki-to hu goc Do-thai cung b an truc xuat nay, v du nh ong A-qui-la va ba Phi-ca a ti thanh Co-rin-to (Cv 18,2). Tuy nhien, chang bao lau a tru sac ch ay lai, va nhieu ngi Do-thai lai tr ve Ro-ma, khi T. Phao-lo viet Th nay, th ong A-qui-la vi ba Phi-ca lai co mat Ro-ma roi (16,3). Phai chang ki-to hu goc ch dan a co thai o khinh de  va t ton t nhieu oi vi cac anh em goc Do-thai khi ho tr ve Ro-ma (x. 11,17-25; 14,3.10; 15,25-27). Phai chang khi ay Giao oan Ro-ma a b chia re sau xa, tach ra hai be, mot gom ki-to hu goc ch dan, mot gom ki-to hu goc Do-thai? Trc tnh hnh nh vay, T. Phao-lo co le nham muc tieu lam cho ca hai be chap nhan lan nhau, y thc ve s nhat tr can ban cua mnh. Nh the th tuyet nh bc Th co le la cau 7 trong ch. 15: "Vay anh em hay on tiep nhau nh c Ki-to a on tiep anh em, cho vinh danh Thien Chua". Het moi ieu quang dien tren eu qui hng ti cau ket luan thc tien nay.

Nhieu dau ch khien cho gia thuyet nay co phan ung vi s that. Ngi ta a co the ghi nhan la T. Phao-lo luon luon "hng mot con mat ti ngi ki-to hu goc Do-thai va con mat kia ti cac tn o goc ch dan" (P-lay--r). V bc Th nang dung hai t "Do-thai hay Hi-lap" hay nhng t song song vi hai t ay (1,14-16; 2,9.10.25-27; 3,9-29; 4,9-12; 9,23; 10,12; 11,13-25; 15,8tt). ieu ky la la khong thay noi vi "Giao oan Thien Chua" von ong vai tro ke nhan Th trong moi Th khac cua T. Phao-lo. Ta se de giai thch c ieu ay, neu T. Tong o t coi mnh khong phai ng trc mot cong ong hiep nhat. Sau het phan quang dien dai ve dan Thien Chua va ve so menh I-ra-en co the bien minh ay u theo vien anh nay. Gan ay ngi ta nhac lai gia thuyet nay va a ra nhieu luan chng mi cho vng chac them. Neu ung nh vay, th Th Ro-ma se co ac tnh hiep tam sieu vi, trc khi xuat hien danh t nay. Du co ve loi cuon bao nhieu mac long, li giai thch ay van ch la mot gia thuyet ma thoi. V T. Phao-lo khong e cap ieu chi chnh xac ve tnh hnh cua Giao oan Ro-ma, nen ta khong co the coi gia thuyet ay la chac chan c. Du sao gia thuyet ay lam sang to rat nhieu bc Th kho hieu va b an nay va khien Th ay cang ang cho ta lu tam hn na.

 

Lc o Th

Khong mot ban van nao cua T. Phao-lo cho ta co cam tng la c cau ket chat che va theo lc o gat gao cho bang Th Ro-ma. Tuy nhien, du moi nha chu giai eu nhn nhan Th nay, cung nh hau het moi Th khac, gom co hai phan ro rang phan biet vi nhau, mot phan tn ly (1-11), mot phan luan ly hay la khuyen nhu (12-16), nhng ho khong con ong y na, khi can xac nh lc o cach ro ret hn. V the mot t nha chu giai cho rang Th khong co mot c cau nao khac ngoai c cau oi thoai. Ngi ta a noi Th Ro-ma ch la mot bc Th xuat phat t cuoc lien l oi thoai vi ngi Do-thai (dialogus cum Judaeis).

Du vay, a so nha chu giai coi Th nay co lc o vng chac va chn chan, mien la nhn nhan Th ay khong hoan toan nhat tr ve van the hay ve t tng lien tuc vi nhau. T. Phao-lo khong phai la mot nha van co ien va kh van hung bien t ay long ngai phat ra va oc cho th ky viet, ta khong the chia thanh nhng phan oan. Theo cac nha chu giai ay th T. Phao-lo a muon ban ve toi loi (ch. 1 en 3,20), roi ve s cong chnh hoa (ch. 3,21 en 4,25) va sau cung ve s thanh hoa (ch. 5-8). Nhng theo gia thuyet nay, th phan cuoi Th ch la mot chuoi phu trng biet lap t nhieu vi phan tn ly.

Con nhng cong trnh nghien cu mi ay th e ngh nhng ket cau khac nhau, co le gan vi chu y trung tam cua T. Tong o va giong hn vi loi van ngon s trong Cu c, khong a quang dien bang ly luan ng thang theo loi tay phng cho bang nhac i nhac lai nh ng xoay oc theo ong phng. Sau ay la v du tom tat mot trong cac lc o ngi ta mi e ngh. Th lan lt mo ta theo bon t khac nhau canh khon nan cua loai ngi va s toan thang cua Phuc Am: (1) Canh khon nan cua ch dan va Do-thai b Thien Chua phat (ch. 1,18 en 3,20) va n c Gie-su Ki-to cong chnh hoa moi ngi tin cay ni Ngi (3,21 en 4,25). (2) Canh loai ngi khon nan v lien i vi ong A-am th nhat (5,1-14) va c cu o nh lien i vi c Gie-su Ki-to (5,15 en 6,23; trong chng 5 hai e tai khon nan va cu o nay hoa hp mat thiet vi nhau). (3) Loai ngi khon nan v no le Luat Moi-sen (7,1-25) va c giai phong nh Thanh Linh (8,1-39). (4) Dan I-ra-en khon nan v t choi c Ki-to (9,1 en 10,21) va cuoi cung c vao lanh n cu o cua I-ra-en mi bao gom ngi Do-thai va ngi dan ngoai (11,1-36). Co nhien lc o nay ch la gia thuyet, nhng co hai cai li: mot la neu ro s kien bon t mo ta canh khon nan va n cu o nay a dung bon t ng ban chat va nguon goc khac nhau: o la t ng phap ly trong t nhat, t ng b tch trong t hai, t ng than linh trong t ba va t ng lch s trong t cuoi cung. Hai la chng to may chng 9 en 11 co lien lac hu c vi luan chng cac ch. 1 en 8. Tuy nhien, lc o nay khong lam ta thoa man ve hai iem: mot la tuy no chng to cac ch. 9 en 11 t nhien an nhap vi luan chng bc Th, nhng khong lam cho thay ro ba chng ay, du sao, cung la mot phan tng oi biet lap oi vi toan bc Th va tham ch con cau thanh mot toan the tuyet vi nhat tr, khien ta co the t hoi mot cach hp ly rang phai chang ba chng ay a c bien soan rieng, roi sau mi cho xen vao ni o trong bc Th nay.  V ba chng ay khong xuat hien nh la phan noi tiep tat nhien cua cac ch. 1-8 vi e tai can ban a neu len 1,16-17, la s cong chnh mi do c Ki-to em lai cho loai ngi. Hai la lc o ay khong neu ro v tr ban le cua ch. 5. V nhieu nha chu giai a nhan manh rang t ch. 5, thay xuat hien mot quan iem co phan mi me. T chng nay, s cong chnh hoa t ay xuat hien la cai thuoc ve qua kh, la cai a hoan tat roi: cac ong t th "aoriste" (qua kh); c tin con c nhac en 5,2, nay nhng cho cho c cay: e tai Kauchesis (t hao, hien ngang, vinh d) cung c bien hoa va t ay mang y ngha tch cc hn, v s "t hao" ay ch con dien ta s nng ta vao mot mnh Thien Chua ma thoi. Sau het e tai can ban ch. 5,11 en 8 khong phai la s cong chnh hoa, nhng chnh la s song; phep thanh tay khai mac i song vi c Ki-to (ch. 6); va viec thong ban Thanh Linh va s Ngai hien dien trong ta e nen ong lc va nguon song, o chnh la dau ch ta hiep thong vi c Ki-to vinh hien va vi i song than tnh cua Ngi trong trang thai Chua Phuc Sinh huy hoang (ch. 8).

Vay luan chng cac ch. 1 en 8 to ra cang i cang tien. S d ta khong thay ro a tien trien o, chnh la tai T. Tong o oc mot ban van kho, lam khi a theo nhieu dong ly luan va t tng xen treo vao nhau. Du sao cai hay cua loi trnh bay bang bon t mo ta nay la chng to T. Phao-lo tha thiet lu tam vao viec loan bao Tin Mng, lan lt noi vi ngi ki-to hu goc Do-thai va goc dan ngoai, roi sau het trong phan luan ly ket thuc (12,1-16,2) ngai khuyen ho phai song trong cai cu the hang ngay cua tnh yeu thng: t bo moi ieu t ac t cao, e cham lo tm li ch cho ngi khac va lu tam tranh tat ca nhng g co the e doa tnh lien i gia ki-to hu vi nhau va vi het moi ngi. o la cach trong thi gian song i nay, ho se loan bao va phac hoa s hoan tat lch s (13,11-14). Theo vien anh nay, phan th nam cua bc Th an khp hu c vi bon phan au.

 

Than hoc cua Th Ro-ma

Nh chung toi a noi, tuy Th Ro-ma khong e cap ti moi e tai trong than hoc cua T. Phao-lo, nhng he noi ti e tai nao, eu ban mot cach sau xa, sang sua va manh me tuyet vi. Khong co ni nao khac, T. Tong o noi mot cach sieu pham nh the ve quyen nang cua n Chua, ve s chuc d do toi gay nen, ve s cong chnh hoa nh c tin, ve s chet va song lam mot vi c Ki-to Phuc sinh, ve tac ong cua Chua Thanh Linh... Khong the nhan nh ay, mot cach tong quat ve tnh phong phu cua mot t tng ma nhng sac thai tinh vi khong lam yeu i ly luan chat che, va tnh te nh khong ni nao lai lam nhut mat kh van manh me hung hon. Li chu giai rat doi dao, cach rieng oi vi Th nay, se giup ban oc thay moi e tai ln cua T. Tong o tai chnh ni chung xuat hien trong ban van: o la nh mot th tap ng vng cua T. Phao-lo, luon luon co tng quan vi ng hng t tng T. Tong o, ma ban oc se gap thay cuoi nhng trang an ban nay.

 

Trac nghiem cho ban dch hiep tam Kinh Thanh

Xin noi ngay rang ieu qu hoa ac biet oi vi ngi cong giao, chnh thong va the phan chung toi la chung toi a tng bc kham pha ra nhng cai phong phu trong s iep T. Tong o. Chung toi a kham pha ra rang chung toi hiep nhat vi nhau trong cung mot niem say sa tm hieu va cung mot y muon on nhan, e song ngay hom nay, mot trong nhng ng hng quan trong cua s iep nguyen s, s iep a nh qua T. Tong o, ma chinh phuc toan the lu vc bien a trung. Nh lang nghe mot cach tri an tieng noi cua cac nha thi danh a chu giai Th nay qua bao nhieu the ky va tiep thu nhng g phong phu trong cac tap truyen rieng cua tng giao phai, chung toi a cam thay nh mot hong an va phuc loc, cai ac an c cung nhau phien dch va chu giai, vi mot tinh than hiep nhat sau xa, chnh ban van xa kia a la dp gay nen xiet bao tranh chap. E-kp hiep tam phu trach ban dch mi nay, ban dch a lam trac nghiem cho biet la co the hoan thanh Ban dch hiep tam Kinh Thanh, va tat ca nhng ai a mong c va ung ho e-kp chung toi trong viec co gang nay, cung mong c cho cac ban oc - nhat la cac nhom hiep tam - chia se niem vui va n ch ma e-kp chung toi a gap thay trong khi lam viec. 

 


Back to Home Page