Taøi Lieäu Missionary Tutti
Chuùng Ta Laø Nhöõng Nhaø Truyeàn Giaùo:
Haønh Trình Xuyeân Qua Theá Giôùi Kyõ Thuaät Soá
Taøi Lieäu Missionary Tutti - Chuùng Ta Laø Nhöõng Nhaø Truyeàn Giaùo: Haønh Trình Xuyeân Qua Theá Giôùi Kyõ Thuaät Soá.
(WHÑ 22-10-2025) - Taøi Lieäu Missionary Tutti - Chuùng Ta Laø Nhöõng Nhaø Truyeàn Giaùo: Haønh Trình Xuyeân Qua Theá Giôùi Kyõ Thuaät Soá. Baûn dòch tieáng Vieät do Ban JPIC/Tænh Doøng Thaùnh Phanxicoâ Vieät Nam thöïc hieän, Vaên phoøng Hoäi ñoàng Giaùm muïc Vieät Nam hieäu ñính vaø phoå bieán. Baûn dòch naøy ñöôïc taùc giaû Fabio Nardelli vaø Boä Truyeàn thoâng Toøa Thaùnh cho pheùp Vaên phoøng Hoäi ñoàng Giaùm muïc Vieät Nam thöïc hieän.
Boä Truyeàn Thoâng
Chuùng Ta Laø Nhöõng Nhaø Truyeàn Giaùo
Haønh Trình Xuyeân Qua Theá Giôùi Kyõ Thuaät Soá
Taùc giaû: Fabio Nardelli
Chuyeån ngöõ: Ban JPIC/OFMVN
Lôøi Noùi Ñaàu
Taøi lieäu naøy, "Missionary Tutti - Chuùng ta laø nhöõng nhaø truyeàn giaùo", ñöôïc trao taëng nhö moät ñoùng goùp cho vieäc phaân ñònh muïc vuï vaø thaàn hoïc trong boái caûnh Naêm Thaùnh daønh cho caùc nhaø truyeàn giaùo kyõ thuaät soá vaø nhöõng ngöôøi Coâng giaùo coù söùc aûnh höôûng. Ñaây khoâng chæ laø moät taøi lieäu huaán luyeän, nhöng coøn laø lôøi môøi goïi suy tö, laéng nghe, ñoái thoaïi, hoïc hoûi vaø phaân ñònh tröôùc "böôùc ngoaët thôøi ñaïi" maø chuùng ta ñang traûi qua.
Truyeàn giaùo laø caên tính coát yeáu cuûa Hoäi thaùnh. Ngay töø thuôû ban ñaàu, coäng ñoaøn Kitoâ höõu ñaõ soáng ôn goïi truyeàn giaùo, khoâng nhö moät ñaëc quyeàn daønh rieâng cho moät soá ít, nhöng nhö moät söù maïng chung cuûa taát caû nhöõng ai ñaõ laõnh nhaän Bí tích Röûa Toäi.
Naêng ñoäng tính cuûa ôn goïi thöøa sai ñaõ trieån nôû trong suoát doøng lòch söû qua nhieàu hình thöùc vaø ngoân ngöõ khaùc nhau. Nhöng vaãn coù moät yeáu toá chung xuyeân suoát moïi trang söû truyeàn giaùo: baûn chaát cuûa Söù ñieäp Tin möøng, töùc laø Kerygma, vaø vieäc dieãn taû söù ñieäp aáy trong ngoân ngöõ cuûa töøng neàn vaên hoùa, nhö chính Chuùa Thaùnh Thaàn ñaõ thöïc hieän trong ngaøy leã Nguõ tuaàn, giuùp muoân daân hieåu ñöôïc Tin möøng baèng tieáng noùi cuûa hoï.
Ñieàu maø trong nhöõng thôøi ñaïi tröôùc ñaây coù theå ñöôïc xem laø coâng vieäc cuûa nhöõng chuyeân vieân, thì hoâm nay ñöôïc nhìn nhaän laø ôn goïi chung cuûa moïi tín höõu: "Khoán thaân toâi neáu toâi khoâng rao giaûng Tin möøng!" (1 Cr 9,16).
Nieàm xaùc tín aáy ñaõ ñöôïc Coâng ñoàng Vatican II thoåi buøng vaø ñöôïc caùc trieàu ñaïi giaùo hoaøng keá tieáp taùi khaúng ñònh, phaùt hoïa roõ dung maïo cuûa ngöôøi moân ñeä truyeàn giaùo laø: chöùng nhaân, ngöôøi phuïc vuï, löõ khaùch haønh höông, keû gieo nieàm hy voïng.
Trong boái caûnh ñoù, baûn vaên naøy ñeà caäp ñeán moät trong nhöõng bieân giôùi ñaày thaùch ñoá vaø höùa heïn nhaát cuûa söù vuï hoâm nay: moâi tröôøng kyõ thuaät soá. Giaùo hoäi khoâng chæ coi ñoù laø coâng cuï hay khoâng gian trung tính, nhöng nhaän ra ôû ñoù laø nhöõng neàn vaên hoùa ñang ñònh hình caùch con ngöôøi suy nghó, caûm nhaän vaø cö nguï treân theá giôùi.
Haøng trieäu ngöôøi ñang soáng nôi aáy, nhieàu ngöôøi trong tình traïng thöông toån, ñoå vôõ, khaùt khao yù nghóa. Chính ôû ñoù, Giaùo hoäi cuõng ñöôïc môøi goïi hieän dieän nhö ngöôøi Samaritanoâ gaàn guõi vaø nhö ngöôøi meï aân caàn. Trong moät theá giôùi ñoåi thay khoâng ngöøng, bò ñaùnh daáu bôûi toác ñoä coâng ngheä vaø nhöõng hình thöùc coâ ñôn môùi, baûn vaên naøy môøi chuùng ta trôû veà trung taâm cuûa söù vuï: laøm chöùng cho Tình Yeâu, Ñaáng laøm cho cuoäc soáng theâm yù nghóa, vaø trao taëng lyù do cuûa nieàm hy voïng nôi chuùng ta.
Vieäc loan baùo Tin möøng trong moâi tröôøng kyõ thuaät soá ñoøi hoûi moät ñôøi soáng thieâng lieâng nhaäp theå vaø moät loøng trung thaønh saâu xa vôùi Kerygma. Khoâng chæ laø vieäc taïo neân noäi dung toân giaùo, nhöng coøn laø taïo döïng nhöõng moái daây lieân keát, nhöõng coäng ñoaøn, vaø nhöõng kinh nghieäm hieän taïi hoùa söï hieän dieän cuûa Ñöùc Kitoâ. Lôøi rao giaûng chæ sinh hoa keát quaû khi xuaát phaùt töø moät kinh nghieäm bieán ñoåi, töø moät con tim ñaõ ñöôïc chaïm ñeán bôûi aân suûng. Vì theá, loan baùo Tin möøng trong theá giôùi kyõ thuaät soá khoâng phaûi laø moät haønh vi thuaàn kyõ thuaät, nhöng laø moät haønh vi thieâng lieâng vaø mang chieàu kích töông quan saâu xa.
Taøi lieäu naøy giuùp chuùng ta hieåu raèng söù vuï kyõ thuaät soá khoâng phaûi laø moät traøo löu hay chieán löôïc, nhöng laø moät dieãn ñaït cuï theå veà tính naêng ñoäng cuûa truyeàn giaùo voán ñaõ hieän dieän nôi Giaùo hoäi sô khai. Ngaøy nay, naêng ñoäng aáy ñöôïc höôùng tôùi nhöõng "vuøng ngoaïi bieân" môùi, bao goàm caû internet, nôi bieát bao ngöôøi ñang aâm thaàm tìm kieám, daãu khoâng yù thöùc, vì Lôøi coù söùc chöõa laønh hoï, moät nieàm hy voïng coù theå ñoåi thay cuoäc ñôøi hoï. Theo nghóa naøy, lôøi môøi goïi daán thaân truyeàn giaùo trong moâi tröôøng kyõ thuaät soá khoâng phaûi laø ñieàu khaùc bieät vôùi truyeàn thoáng truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi, nhöng chính laø söï noái daøi cuûa doøng chaûy söï soáng aáy, ñöôïc hieän thöïc trong nhöõng ngoân ngöõ vaø vaên hoùa cuûa hoâm nay.
Öôùc gì taøi lieäu naøy khôi leân nôi nhieàu ngöôøi öôùc muoán daâng hieán veû ñeïp Tin möøng ngay taïi nôi ñôøi soáng ñang ñöôïc bieåu loä hoâm nay. Öôùc gì chuùng giuùp ta khaùm phaù raèng, ngay caû trong moâi tröôøng kyõ thuaät soá, Thaùnh Thaàn vaãn tieáp tuïc thoåi, vaø raèng moïi söù vuï cuûa Hoäi thaùnh ñeàu khôûi ñi töø nhöõng cuoäc gaëp gôõ: gaëp gôõ Ñöùc Kitoâ, gaëp gôõ anh chò em mình, vaø gaëp gôõ chính doøng lòch söû maø chuùng ta ñang soáng.
Roâma, thaùng 7 naêm 2025
Ñöùc oâng Lucio Adriaùn Ruiz
Boä Truyeàn thoâng Toøa Thaùnh
Toång Thö kyù
Daãn Nhaäp
Taøi lieäu naøy ñöôïc soaïn nhaân dòp Naêm Thaùnh cuûa Caùc nhaø truyeàn giaùo kyõ thuaät soá vaø nhöõng ngöôøi Coâng giaùo coù söùc aûnh höôûng, nhö moät cô hoäi ñeå ñaøo taïo vaø suy tö, haàu hieåu ñöôïc yù nghóa thaàn hoïc vaø saâu xa cuûa söù maïng maø Thieân Chuùa trao phoù cho moãi ngöôøi trong chính boái caûnh vaø hoaøn caûnh cuûa hoï. Nhöõng suy tö trong taøi lieäu naøy nhaèm khôi daäy lôøi môøi goïi "cho heát thaûy" cuøng leân ñöôøng loan baùo Tin möøng vaø keå laïi "nhöõng kyø coâng" cuûa Thieân Chuùa, qua thöïc taïi kyõ thuaät soá nhö moät ngoân ngöõ, moät cô hoäi vaø moät phöông theá ñeå chaïm ñeán nhöõng ngöôøi coøn ôû xa, ñaëc bieät laø theá giôùi cuûa ngöôøi treû ñang mong chôø Lôøi mang laïi yù nghóa cho cuoäc soáng, vaø ñeå hoï "ñöôïc soáng vaø soáng doài daøo" (Ga 10,10). Trong boái caûnh xaõ hoäi - vaên hoaù vaø Giaùo hoäi hoâm nay, theá giôùi kyõ thuaät soá laø moät nguoàn löïc lôùn lao ñeå loan baùo Tin möøng baèng moät ngoân ngöõ töùc thôøi vaø nhaát laø "trong boái caûnh" ñaët mình vaøo vieãn töôïng cuûa söï gaàn guõi vaø "laéng nghe lòch söû".
Taøi lieäu goàm ba chöông, ñöôïc vieát theo vaên phong ñoái thoaïi, nhaèm taùi khaùm phaù neàn taûng truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi trong chöùc naêng muïc vuï, ñeå hieåu caùch chuyeån dòch nhöõng gì Kinh Thaùnh vaø thaàn hoïc ñaõ daïy lieân quan ñeán laõnh vöïc naøy. Truyeàn giaùo ñaõ ñi töø choã ñöôïc xem nhö moät hoaït ñoäng chuyeân bieät daønh cho "moät soá ít" trôû thaønh moät ôn goïi thieát yeáu cho "moïi ngöôøi". Trong doøng lòch söû, qua moät soá böôùc ngoaët caên baûn, moãi ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa daàn daàn taùi khaùm phaù ra nhieäm vuï coát yeáu cuûa mình, khôûi ñi töø lôøi cuûa thaùnh toâng ñoà: "Khoán thaân toâi neáu toâi khoâng rao giaûng Tin möøng" (1 Cr 9,16).
Trong chöông thöù nhaát, sau khi laøm saùng toû thuaät ngöõ "truyeàn giaùo" veà maët töø ngöõ, vôùi nhöõng caùch hieåu khaùc nhau, phaàn suy tö seõ trình baøy moät caùi nhìn toång quaùt Kinh Thaùnh, döïa treân moät soá baûn vaên gôïi leân nhöõng yeáu toá quan troïng ñeå ruùt ra caùc neùt thieát yeáu nôi caùc nhaø truyeàn giaùo. Vì muïc tieâu cuûa taøi lieäu, ôû ñaây khoâng theo ñuoåi phöông phaùp chuù giaûi chaët cheõ, nhöng muoán ñoïc laïi moät soá ñoaïn Kinh Thaùnh döôùi laêng kính thaàn hoïc - muïc vuï, nhaèm phaùc hoïa lôøi môøi goïi loan baùo Tin möøng cuûa ngöôøi moân ñeä. Chöông naøy keát thuùc vôùi moät toùm löôïc lòch söû ngaén goïn, cho thaáy söï phaùt trieån cuûa khaùi nieäm "truyeàn giaùo" vaø nhöõng chieàu kích maø noù ñaõ mang laáy qua doøng theá kyû.
Chöông thöù hai, khôûi ñi töø Coâng ñoàng Vatican II, seõ daønh moät phaàn choïn loïc cho moät soá vaên kieän cuûa Giaùo hoäi, ñöôïc gom laïi caùch suùc tích nhaèm laøm noåi baät vaøi yeáu toá coát loõi trong coâng cuoäc loan baùo Tin möøng, ñaëc bieät laø di saûn cuûa caùc Giaùo hoaøng haäu Coâng ñoàng. Caùch tieáp caän laø phaân tích moät vaøi neùt ñaëc tröng cuûa Giaùo hoäi nhö: chöùng taù, thaùch ñoá cuûa "hieäp thoâng", "baùc aùi" nhö phong caùch truyeàn giaùo, vaø tính phoå quaùt cuûa truyeàn giaùo.
Sau cuøng, chöông thöù ba gôïi môû moät soá ñònh höôùng muïc vuï, ghi nhôù chieàu kích hoäi nhaäp vaên hoùa, voán ñaëc bieät quan troïng trong tö duy truyeàn giaùo; nhöõng thaùch ñoá cuûa moät "Giaùo hoäi ñi ra", khôûi ñi töø nhöõng ñaëc tính nôi nhaø truyeàn giaùo; vaø sau cuøng laø nhöõng vieãn caûnh cho Giaùo hoäi Thieân nieân kyû thöù ba, voán ñöôïc môøi goïi moãi ngaøy treân haønh trình tieán veà Nöôùc Trôøi ñeå laøm chöùng hic et nunc - taïi ñaây vaø ngay baây giôø - cho veû ñeïp cuûa ñôøi soáng Kitoâ höõu. Ñoàng thôøi, chöông naøy cuõng nhaán maïnh moät soá chöôùng ngaïi caàn traùnh ñeå ngöôøi moân ñeä truyeàn giaùo coù theå soáng troïn veïn ôn goïi bí tích Röûa Toäi cuûa mình.
Phöông phaùp ñöôïc söû duïng laø phöông phaùp heä thoáng, duø khoâng theo vaên phong khoa hoïc chaët cheõ, bôûi muïc ñích cuûa baûn vaên laø cung caáp nhöõng khung tham chieáu vaø nhöõng töø khoùa ñeå hieåu vaø soáng troïn veïn söù maïng loan baùo Tin möøng trong theá giôùi kyõ thuaät soá. Tuy nhieân, taäp saùch khoâng coù tham voïng trình baøy ñaày ñuû, bôûi suy tö veà truyeàn giaùo trong Giaùo hoäi voán roäng lôùn vaø ña daïng theo nhieàu höôùng thaàn hoïc khaùc nhau.
Öôùc mong cuûa taùc giaû laø khôi daäy ngoïn löûa cuûa Thaàn Khí truyeàn giaùo, ñeå moãi ngöôøi töï vaán: laøm theá naøo vaø khi naøo chuùng ta loan baùo Ñöùc Kitoâ cho muoân daân? Vì theá, baûn vaên naøy muoán gôïi leân nôi moãi ngöôøi moät caâu hoûi raát rieâng: "Toâi coù theå laøm gì cho nhöõng ai chöa bieát ñeán veû ñeïp tình yeâu cuûa Thieân Chuùa?". Taùc giaû cuõng hy voïng raèng khi ñoïc taøi lieäu naøy, Thaùnh Thaàn seõ khôi leân trong loøng chuùng ta khaùt voïng "trôû veà vôùi tính öu tieân cuûa Ñöùc Kitoâ trong vieäc rao giaûng (x. EG 11)" vaø "söï hoaùn caûi truyeàn giaùo cuûa toaøn theå coäng ñoaøn Kitoâ höõu (x. EG 9)"[1].
Chöông Moät: Khôûi Nguyeân - Söù Maïng
Trong suoát doøng lòch söû, chieàu kích truyeàn giaùo nôi Giaùo hoäi luoân noåi baät nhö moät yeáu toá mang tính baûn chaát vaø caên tính. Noùi caùch khaùc, Giaùo hoäi khoâng theå khoâng truyeàn giaùo (x. AG2). Lôøi cuûa nhaø thaàn hoïc noåi tieáng H. M. De Lubac ñaõ vang voïng ñieàu naøy, khi ngaøi khaúng ñònh: "Vaäy thì, Giaùo hoäi khoâng chæ laø truyeàn giaùo nôi moät soá thaønh phaàn ñöôïc trao phoù moät chöùc naêng ñaëc bieät. Nhöng Giaùo hoäi laø truyeàn giaùo nôi taát caû caùc phaàn töû cuûa mình, nhöõng ngöôøi cuøng tham döï vaøo moät söï lôùn leân chung"[2].
1.1. Vaán ñeà töø ngöõ
Thuaät ngöõ "mission", xuaát phaùt töø tieáng Latinh mittere, coù theå chæ veà ngöôøi ñöôïc sai ñi, muïc ñích cuûa vieäc sai ñi, nôi choán ñöôïc sai ñeán, hoaëc tính chaát hay keát quaû cuûa vieäc sai ñi. Trong ngoân ngöõ Kitoâ giaùo, töø naøy chuû yeáu ñöôïc söû duïng trong boái caûnh ñöùc tin Ba Ngoâi: noùi veà söù maïng thaàn linh cuûa Chuùa Con vaø Chuùa Thaùnh Thaàn; roài töø ñoù, ñeå chæ veà söù maïng cuûa Giaùo hoäi ñöôïc Ñöùc Kitoâ sai ñi tieáp tuïc coâng trình cöùu ñoä cuûa Ngöôøi trong theá giôùi. Töø theá kyû XVI, thuaät ngöõ naøy ñöôïc gaén lieàn vôùi moät "hoaït ñoäng ñaëc thuø cuûa Giaùo hoäi nhaèm ñöa con ngöôøi vaø caùc daân toäc chöa ñöôïc Kitoâ hoùa ñeán vôùi ñöùc tin vaø laõnh nhaän Bí tích Röûa Toäi"[3]. Ngaøy nay, Giaùo hoäi tieáp tuïc söù maïng cuûa Ñöùc Kitoâ vaø trôû neân daáu chæ vaø bí tích cöùu ñoä cho muoân daân (x. AG 1).
Coäng ñoaøn Kitoâ höõu ñaõ soáng lôøi môøi goïi naøy ngay töø buoåi sô khai. Moïi ngöôøi ñeàu ñöôïc keâu goïi, theo hoaøn caûnh cuûa mình, ñeå loan baùo Nöôùc Thieân Chuùa vaø môøi goïi hoaùn caûi. Söù maïng aáy dó nhieân baét nguoàn töø chính caùc toâng ñoà, nhöng xuyeân suoát doøng lòch söû, söù maïng naøy ñaõ ñöôïc minh nhieân môû roäng cho heát thaûy Kitoâ höõu, nhöõng ngöôøi ñöôïc môøi goïi laøm chöùng, ñeå Ñöùc Kitoâ ñöôïc moïi ngöôøi nhaän bieát.
Veà maët thaàn hoïc, moät khaùi nieäm toùm löôïc toát nhaát lôøi môøi goïi truyeàn giaùo cuûa toaøn theå Giaùo hoäi chính laø yù töôûng veà "daân Thieân Chuùa truyeàn giaùo". YÙ töôûng naøy baét nguoàn töø thaàn hoïc Coâng ñoàng Vatican II, duø cuïm töø aáy khoâng ñöôïc neâu caùch töôøng minh trong caùc vaên kieän[4]. Thöïc vaäy, Coâng ñoàng ñaõ nhaán maïnh caên tính cuûa Giaùo hoäi nhö Daân Thieân Chuùa, ñoàng thôøi taùi khaúng ñònh baûn chaát truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi, môøi goïi moïi tín höõu laõnh nhaän pheùp Röûa phaûi laøm chöùng cho Tin möøng baèng chính ñôøi soáng vaø lôøi noùi, vôùi boån phaän "truyeàn baù ñöùc tin" (x. LG 17). Trong nhöõng thaäp nieân gaàn ñaây, chieàu kích "hoaùn caûi truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi" (x. EG 26-27) ñaõ ñöôïc nhieàu laàn nhaéc laïi, ñaëc bieät nôi Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ, ngaøi ñaët söù maïng vaøo trung taâm, vôùi öôùc mong moät cuoäc canh taân toaøn dieän Giaùo hoäi theo höôùng naøy. Tröôùc ñoù, Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIII cuõng ñaõ phaùc hoïa dung maïo cuûa moät Giaùo hoäi truyeàn giaùo: "môû roäng voøng tay ñoùn laáy theá giôùi, coâng boá Lôøi, ñeå cho doøng lòch söû laøm mình thao thöùc, vaø trôû neân men hoøa hôïp giöõa loøng nhaân loaïi"[5].
Vaäy thì, daân Thieân Chuùa ñöôïc keâu goïi cuøng nhau böôùc ñi treân haønh trình truyeàn giaùo, ñeå moïi ngöôøi nam nöõ ñeàu ñöôïc chaïm tôùi chaân lyù cuûa Ñöùc Kitoâ. Ôn goïi cuûa moãi Kitoâ höõu laø loan baùo Tin möøng, vaø söù maïng maø Thieân Chuùa trao cho moãi thaønh phaàn chính laø nhaéc nhôù cho theá giôùi veà nhöõng kyø coâng vó ñaïi cuûa Thieân Chuùa.
1.2. Laéng nghe Kinh Thaùnh
"Khoâng coù gì laïnh luøng hôn moät Kitoâ höõu khoâng quan taâm ñeán phaàn roãi cuûa ngöôøi khaùc. Baïn khoâng theå vieän lyù do ngheøo khoù: baø goùa phuï daâng hai ñoàng tieàn seõ toá caùo baïn. Baïn khoâng theå vin vaøo söï heøn moïn trong thaân phaän: caùc toâng ñoà ñeàu laø nhöõng ngöôøi ñôn sô, xuaát thaân khieâm haï. Baïn khoâng theå laáy söï doát naùt ñeå bieän minh: caùc ngaøi cuõng laø nhöõng keû thaát hoïc. Baïn khoâng theå laáy söï yeáu ñuoái ñeå thoaùi thaùc: Timoâtheâ cuõng yeáu ñuoái vaø mang nhieàu beänh taät. Ai cuõng coù theå höõu ích cho tha nhaân, neáu hoï muoán laøm taát caû nhöõng gì coù theå [#]. Ñöøng noùi: toâi khoâng theå loâi keùo ngöôøi khaùc; vì neáu baïn thaät söï laø moät Kitoâ höõu, thì ñieàu khoâng theå chính laø chuyeän baïn khoâng loâi keùo ñöôïc ai"[6]. Vôùi nhöõng lôøi thaùch thöùc naøy, thaùnh Gioan Kim Khaåu, vò Giaùm muïc soáng vaøo theá kyû IV, ñaõ ngoû lôøi vôùi caùc tín höõu khi chuù giaûi saùch Coâng vuï Toâng ñoà, nhaéc nhôù moïi Kitoâ höõu veà boån phaän nghieâm tuùc trong vieäc loan baùo vaø laøm chöùng cho Tin möøng. Khi xöa theá naøo thì hoâm nay cuõng vaäy: lôøi môøi goïi truyeàn giaùo vaãn khaån thieát, vaø moãi Kitoâ höõu ñeàu caàn trôû neân moät chöùng nhaân ñaùng tin caäy cho ñöùc tin cuûa mình, moät söù giaû hieàn töø nhöng maïnh meõ cuûa Lôøi cöùu ñoä.
Do ñoù, ñeå coù caùi nhìn ñuùng ñaén veà söù maïng Kitoâ giaùo, ñieàu thieát yeáu laø phaûi quy chieáu veà Kinh Thaùnh, caån troïng suy xeùt caùc baûn vaên ñeå hieåu Thieân Chuùa muoán noùi gì veà truyeàn giaùo[7].
Thaät vaäy, Kinh Thaùnh khoâng trình baøy moät khaùi nieäm coù heä thoáng veà "truyeàn giaùo". Nhöng khi thöïc hieän moät phaân tích ngaén goïn, ñieàu quan troïng laø ñöøng baét ñaàu töø nhöõng yù nieäm ñònh saün, maø haõy coá gaéng naém baét ñoäng löïc nhôø ñoù ñöùc tin ñaõ lan toûa trong thôøi Kinh Thaùnh: xem caùc taùc giaû linh höùng thaät söï muoán dieãn taû ñieàu gì, vaø löu yù caùch maïc khaûi ñöôïc con ngöôøi ñoùn nhaän cuï theå, ñeå roài hoï trôû thaønh nhöõng chöùng nhaân.
Thaät ra, thuaät ngöõ "truyeàn giaùo" khoâng hoaøn toaøn mang tính Kinh Thaùnh, duø yù nghóa cuûa noù ñaõ hieän dieän roõ reät trong Kinh Thaùnh; yù töôûng ñöôïc dieãn ñaït qua töø naøy ñaõ ñöôïc minh chöùng roõ raøng nôi caùc ñoäng töø "sai ñi", "phaùi ñi" vaø meänh leänh "haõy ñi vaø loan baùo".
1.2.1. Cöïu öôùc
Khaùi nieäm truyeàn giaùo xuaát hieän caùch môø nhaït trong thaàn hoïc Cöïu öôùc. Thöïc vaäy, truyeàn giaùo bao haøm hai yeáu toá coát yeáu trong moät toân giaùo: tröôùc heát, ñoù laø hoaït ñoäng nhôø ñoù caùc tín höõu daán thaân ñeå thoâng truyeàn cho ngöôøi khaùc noäi dung giaùo lyù cuõng nhö thöïc haønh ñöùc tin cuûa mình; keá ñeán, ñoù laø yù thöùc raèng hoaït ñoäng aáy chính laø vieäc vaâng phuïc moät meänh leänh Thieân Chuùa. Trong Cöïu öôùc, söù maïng chuû yeáu gaén lieàn vôùi thöïc taïi tuyeån choïn vaø vôùi vieäc Thieân Chuùa sai moät soá ngöôøi ñeå chuyeån ñaït söù ñieäp cuûa Ngaøi. Moät soá göông ñieån hình veà "nhöõng con ngöôøi ñöôïc sai ñi" coù theå tìm thaáy nôi caùc ngoân söù, nhöõng ngöôøi laáy Moâseâ laøm maãu möïc ñöôïc Thieân Chuùa keâu goïi vaø sai ñi ñeå giaûi phoùng daân Ngöôøi khoûi aùch noâ leä vaø daãn vaøo Ñaát höùa (x. Xh 3,7-15; Ñnl 18,15-19); nôi Ngöôøi Toâi Tôù cuûa Ñöùc Chuùa, Ñaáng ñöôïc môøi goïi loan baùo ôn cöùu ñoä khoâng chæ cho con caùi Israel maø coøn cho muoân daân ôû phöông xa (x. Is 42,1-6; 49,6); vaø nôi Gioâna, ngöôøi ñöôïc sai ñeán ñeå keâu goïi thaønh Niniveâ saùm hoái vaø hoaùn caûi. Toùm laïi, coù theå noùi raèng Cöïu öôùc ñaët neàn taûng cho vieäc hieåu caùc khaùi nieäm truyeàn giaùo trong Taân öôùc, cho duø yù töôûng veà moät söù maïng ñaëc thuø cuûa daân Do Thaùi ñoái vôùi chö daân vaãn chöa ñöôïc phaùt trieån roõ raøng.
1.2.2. Taân öôùc
Khaùc vôùi Cöïu öôùc, nôi yù nieäm veà moät leänh truyeàn roõ reät phaûi vöôït qua ranh giôùi ñòa lyù, toân giaùo vaø xaõ hoäi ñeå ñöa caùc daân toäc khaùc ñeán vôùi ñöùc tin coøn hieám hoi thì Taân öôùc, nhö nhaø thaàn hoïc D. Bosch nhaän ñònh, coù theå ñöôïc goïi laø moät quyeån saùch ñích thöïc veà truyeàn giaùo[8]. Nhaø truyeàn giaùo tieân khôûi chính laø Ñöùc Kitoâ Gieâsu, Ñaáng ñöôïc Chuùa Cha sai ñeán ñeå coâng boá lôøi haèng soáng cho nhaân loaïi (x. Ga 3,34; 17,25; 14,24) vaø ñeå thöïc hieän caùc coâng trình cuûa Ngöôøi (x. Ga 5,36-37). Trong caùc saùch Tin möøng, Ñöùc Gieâsu hieän dieän nhö moät nhaø giaûng thuyeát löõ haønh, ñi ngang qua caùc laøng maïc ñeå coâng boá Nöôùc Thieân Chuùa cho daân Israel. Ngöôøi khoâng chæ döøng laïi ôû vieäc giaûng daïy, nhöng coøn chöõa laønh beänh taät vaø phuïc hoài nhöõng keû bò loaïi tröø nhö nhöõng daáu chæ baùo tröôùc veà söï xuaát hieän cuûa Nöôùc Thieân Chuùa (x. Lc 11,14-20). Toaøn boä ñôøi soáng traàn theá cuûa Ñöùc Gieâsu laø moät chöùng taù vaø laø söï bieåu loä cuûa loøng vaâng phuïc ñoái vôùi söù maïng maø Ngöôøi laõnh nhaän töø Chuùa Cha: töø lôøi rao giaûng taïi Galileâ, ñeán vieäc chaêm soùc töøng con ngöôøi bò toäi loãi laøm thöông toån, cho tôùi hieán teá treân thaäp giaù. Sau cuøng, chính Ñöùc Gieâsu ñaõ sai caùc moân ñeä ra ñi ñeå loan baùo Nöôùc Thieân Chuùa vaø phuùc aâm hoùa muoân daân, haàu tieáp noái coâng trình rao giaûng vaø chöõa laønh cuûa Ngöôøi (x. Mt10,7-8; Ga 20,21)[9].
Phong caùch truyeàn giaùo nôi Ñöùc Gieâsu vaø nôi caùc moân ñeä Ngöôøi ñaëc bieät ñaùng löu yù: maëc duø Ngöôøi khoâng thöïc hieän moät "söù maïng ad extra" theo nghóa vöôït khoûi bieân giôùi Israel, nhöng Ngöôøi luoân yù thöùc mình ñaõ ñöôïc sai ñi ñeå rao giaûng vaø coâng boá Nöôùc Thieân Chuùa. Ñöùc Gieâsu ñaõ thöïc hieän söù maïng aáy trong moät loái soáng löõ haønh, ñeán vôùi con ngöôøi ngay trong ñôøi soáng haèng ngaøy cuûa hoï. Caùc baûn toùm keát hoaït ñoäng cuûa Ngöôøi ñaõ dieãn taû raát roõ ñieàu naøy: "Ñöùc Gieâsu ñi khaép caùc thaønh thò, laøng maïc, giaûng daïy trong caùc hoäi ñöôøng, rao giaûng Tin möøng Nöôùc Trôøi, vaø chöõa laønh heát moïi keû beänh hoaïn taät nguyeàn" (Mt 9,35).
A) Caùc saùch Tin möøng
Trong ba saùch Tin möøng Nhaát laõm, Maùttheâu thöôøng ñöôïc coi laø Tin möøng truyeàn giaùo. Taùc giaû xuaát thaân töø moät coäng ñoaøn Kitoâ höõu goác Do Thaùi, nhöng ñoàng thôøi laïi môû ra moät taàm nhìn phoå quaùt veà Kitoâ giaùo. Troïng taâm ôû ñaây laø vieäc rao giaûng Tin möøng khoâng bieân giôùi, laøm cho muoân daân trôû thaønh ñoái töôïng cuûa Lôøi ñöôïc coâng boá (x. Mt 24,14). Chính Tin möøng naøy ñaõ löu giöõ lôøi "leänh truyeàn phoå quaùt" (Mt 28,16-20) noåi tieáng, boå tuùc cho leänh truyeàn tröôùc ñoù höôùng veà Israel (x. Mt 10,6). Nhö theá, hai baûn vaên Mt 10 vaø Mt 28 trôû thaønh trung taâm cuûa thaàn hoïc truyeàn giaùo: trong khi baûn vaên thöù nhaát ñöa ra nhöõng chæ daãn veà caùch thöùc rao giaûng, nhöng coøn giôùi haïn trong phaïm vi "nhöõng chieân laïc nhaø Israel" (Mt 10,6), thì baûn vaên thöù hai laïi trình baøy leänh truyeàn cuûa Ñaáng Phuïc Sinh daønh cho muoân daân, môû roäng chaân trôøi maø khoâng coøn giôùi haïn naøo.
Ñoaïn vaên ñaëc tröng nhaát chính laø vieäc Ñaáng Phuïc Sinh sai caùc moân ñeä: "Möôøi moät moân ñeä ñi tôùi mieàn Galileâ, ñeán ngoïn nuùi Ñöùc Gieâsu ñaõ truyeàn cho caùc oâng ñeán. Khi thaáy Ngöôøi, caùc oâng baùi laïy, nhöng coù maáy oâng laïi hoaøi nghi. Ñöùc Gieâsu ñeán gaàn, noùi vôùi caùc oâng: "Thaày ñaõ ñöôïc trao toaøn quyeàn treân trôøi döôùi ñaát. Vaäy anh em haõy ñi vaø laøm cho muoân daân trôû thaønh moân ñeä, laøm pheùp röûa cho hoï nhaân danh Chuùa Cha, Chuùa Con vaø Chuùa Thaùnh Thaàn, daïy baûo hoï tuaân giöõ moïi ñieàu Thaày ñaõ truyeàn cho anh em. Vaø ñaây, Thaày ôû cuøng anh em moïi ngaøy cho ñeán taän theá" (Mt 28,16-20). Ñoaïn vaên naøy thöôøng ñöôïc goïi laø meänh leänh truyeàn giaùo hay leänh truyeàn troïng ñaïi. Baûn vaên bao goàm moät maïc khaûi hay söï kieän hieän ra cuûa Chuùa Kitoâ (c.18b), moät leänh truyeàn (cc.19-20a), vaø moät lôøi höùa (c.20b). Ñaëc bieät, leänh truyeàn mang tính naêng ñoäng vaø xaùc ñònh muïc tieâu cuûa söù maïng qua ñoäng töø "laøm cho thaønh moân ñeä". Caùch dieãn ñaït naøy ñöôïc hieåu nhö moät söï daán thaân ñoøi hoûi: khi noùi ñeán "laøm cho thaønh moân ñeä" khoâng chæ ñôn thuaàn aùm chæ vieäc gia taêng soá thaønh vieân cuûa Giaùo hoäi ñeå môû roäng cô caáu, nhöng coøn nhaán maïnh ñeán moät söï caêng thaúng coát yeáu giöõa Giaùo hoäi vaø tö caùch moân ñeä. Moãi thaønh vieân cuûa Giaùo hoäi ñeàu phaûi laø moät moân ñeä, nhöng thöïc teá khoâng phaûi luùc naøo cuõng nhö vaäy (x. Mt 13,20-22; 13,24-30; 13,47-50). Vì theá, thaùnh söû Maùttheâu nhaéc laïi söï caàn thieát cuûa moät ngöôøi moân ñeä trieät ñeå, trong ñoù ngöôøi moân ñeä ñöôïc keâu goïi soáng hieäp thoâng vôùi nhau vaø vôùi Thaày, ñoàng thôøi thi haønh yù muoán cuûa Chuùa Cha. Trình thuaät cuûa Maùttheâu keát thuùc trong moät hình thöùc "môû": nghóa laø khoâng coù moät phaàn keát töï söï roõ reät, cuõng khoâng coù töôøng thuaät cuoái cuøng veà nhöõng gì Ñöùc Gieâsu hay caùc moân ñeä ñaõ laøm sau ñoù. Thöïc ra, söù maïng cuûa Giaùo hoäi trung thaønh baûo toàn toaøn veïn giaùo huaán cuûa Ñöùc Kitoâ laø loan baùo vaø laøm cho bieán coá neàn taûng cuûa lòch söû aáy luoân hieän dieän qua doøng thôøi gian, vôùi nieàm xaùc tín veà söï hieän dieän haèng höõu cuûa Ñöùc Kitoâ. Theo nghóa ñoù, thaùnh Maùttheâu ñaõ toùm goïn moät caùch soáng ñoäng giaùo lyù veà tính Coâng giaùo ngay trong trình thuaät cuûa mình.
Thaùnh Luca trình baøy meänh leänh truyeàn giaùo cuûa Ñaáng Phuïc Sinh trong Lc 24,47-49 vaø Cv1,6-8: hai ñoaïn vaên mang laïi nhöõng xaùc ñònh roõ raøng hôn veà söù maïng cuûa caùc moân ñeä. Tin möøng thöù ba cuõng laø Tin möøng Nhaát laõm duy nhaát noùi ñeán moät cuoäc sai ñi laàn thöù hai, khi khoâng chæ nhoùm Möôøi hai ñöôïc sai ñi rao giaûng (x. Lc 9,1-6), maø coøn caû baûy möôi hai moân ñeä khaùc nöõa (x. Lc 10,1-20). Khoâng ñi saâu vaøo vieäc phaân tích chi tieát, caàn nhaán maïnh raèng phaïm truø chöùng taù giöõ vai troø then choát trong moâ hình thaàn hoïc cuûa Luca, voán seõ ñöôïc trieån khai ñaày ñuû hôn trong saùch Coâng vuï Toâng ñoà. Thöïc vaäy, trong Tin möøng thöù ba, vieäc rao giaûng truyeàn giaùo mang moät yù nghóa hoaøn toaøn Kitoâ hoïc, vaø caùc moân ñeä chính laø nhöõng chöùng nhaân cuûa Ñaáng Phuïc Sinh. Nhö theá, vieãn töôïng cuûa leänh truyeàn vöøa mang tính Kitoâ hoïc vöøa mang tính chöùng taù.
Thaùnh Gioan, ngöôïc laïi, laø nhaø thaàn hoïc lôùn veà truyeàn giaùo, bôûi hôn ai heát, ngaøi ñaõ tìm hieåu vaø ñaøo saâu yù nghóa veà con ngöôøi vaø söù vuï cuûa Ñöùc Gieâsu. Tin möøng Gioan khoâng noùi ñeán moät leänh sai ñi tröôùc Phuïc sinh, cuõng khoâng nhaán maïnh ñeán ñoái töôïng ñöôïc sai ñeán, nhö theå ñeà taøi truyeàn giaùo chæ mang tính thöù yeáu. Tuy nhieân, Gioan laïi ghi laïi leänh truyeàn cuûa Ñaáng Phuïc Sinh: "Nhö Cha ñaõ sai Thaày, Thaày cuõng sai anh em" (Ga 20,21). Quaû thaät, trong Tin möøng thöù tö, Ñöùc Gieâsu thöôøng xuyeân baøy toû yù thöùc raèng Ngöôøi ñaõ ñöôïc sai ñi thi haønh söù maïng, vaø Ngöôøi khaúng ñònh nguoàn goác thaàn linh cuûa söù maïng aáy khi goïi Chuùa Cha laø "Ñaáng ñaõ sai Thaày". Baøi hoïc ñaàu tieân ruùt ra chính laø ñieàu naøy: Ñöùc Gieâsu laø nhaø truyeàn giaùo cuûa Chuùa Cha, bôûi Ngöôøi khoâng töï mình maø ñeán (x. Ga 7,28), nhöng ñaõ ñöôïc Cha sai ñeán trong theá gian ñeå nhaân loaïi nhôø Ngöôøi maø ñöôïc cöùu ñoä (x. Ga 3,17). Öôùc muoán duy nhaát cuûa Ngöôøi laø thi haønh thaùnh yù Ñaáng ñaõ sai Ngöôøi vaø hoaøn taát coâng trình cuûa Ngöôøi (x. Ga4,34). Trong vieãn töôïng naøy, meänh leänh truyeàn giaùo mang chieàu kích ñaëc thuø Giaùo hoäi hoïc: coäng ñoaøn toâng ñoà ñöôïc thaùnh hieán cho söù maïng, vaø nhö theá, Giaùo hoäi töï baûn chaát laø truyeàn giaùo vaø höôùng môû ra cho muoân daân. Tuy nhieân, quy chieáu Kitoâ hoïc vaãn mang tính neàn taûng: Ñöùc Kitoâ, Ñaáng ñöôïc sai, laïi sai caùc moân ñeä cuûa Ngöôøi tieáp noái söù maïng Ngöôøi ñaõ laõnh nhaän, thieát laäp neân moät söï song song giöõa Ngoâi Lôøi ñöôïc Cha sai vaø caùc moân ñeä ñöôïc Ñaáng Phuïc Sinh sai ñi. Vì lyù do ñoù, moïi thaønh phaàn cuûa coäng ñoaøn ñeàu ñöôïc sai ñi vaø trôû thaønh nhaø truyeàn giaùo: hoï phaûi mang Lôøi ñeán cho theá giôùi, vaø ñeå chu toaøn ñieàu naøy, hoï laõnh nhaän hoàng aân Thaùnh Thaàn (x. Ga 20,22), Ñaáng laøm cho söï hieän dieän cuûa Ñaáng Phuïc Sinh luoân soáng ñoäng (x. Ga 14,16-17). Hôn nöõa, tính phoå quaùt cuûa söù maïng naøy laïi caøng roõ neùt: moät soá trình thuaät trong Tin möøng Gioan ñaõ minh chöùng caùch hieån nhieân taàm voùc hoaøn vuõ cuûa bieán coá cöùu ñoä Meâsia (x. Ga 3,16; 4,4; 10,16).
B) Saùch Coâng vuï Toâng ñoà
Keát thuùc "môû" cuûa Tin möøng Maùttheâu (x. Mt 28,16-20) khoâng thuaät laïi phaûn öùng cuûa caùc moân ñeä tröôùc leänh truyeàn truyeàn giaùo; coøn phaàn keát cuûa Maùccoâ thì chæ ñöa ra moät coâng thöùc thi haønh raát khaùi quaùt vaø suùc tích: "Caùc oâng ra ñi rao giaûng khaép nôi. Coù Chuùa cuøng hoaït ñoäng vôùi caùc oâng, vaø duøng nhöõng daáu laï keøm theo maø xaùc nhaän lôøi caùc oâng rao giaûng" (Mc 16,20). Ñeå hieåu nhöõng böôùc khôûi ñaàu cuûa coäng ñoaøn Kitoâ höõu vaø buoåi khai nguyeân ñaày khoù khaên cuûa söù vuï toâng ñoà, chuùng ta phaûi quay veà vôùi Luca vaø taùc phaåm mang tính lòch söû-thaàn hoïc goàm hai taäp (Tin möøng vaø Coâng vuï Toâng ñoà), trong ñoù Luca trình baøy söï chuyeån tieáp töø Ñöùc Gieâsu sang Giaùo hoäi, cuõng nhö traùch vuï tieáp noái ñöôïc trao phoù cho coäng ñoaøn cuûa Ñöùc Kitoâ. Thöïc vaäy, saùch Coâng vuï Toâng ñoà khôûi ñi chính xaùc töø ñieåm Tin möøng keát thuùc, vaø cuõng nhö trong thaàn hoïc Gioan, söï chuyeån tieáp aáy ñöôïc thöïc hieän nhôø Chuùa Thaùnh Thaàn, Ñaáng ñöôïc Ñaáng Phuïc Sinh höùa ban vaø trao taëng[10].
Moïi ngöôøi ñeàu bieát muïc ñích cuûa taùc phaåm laø thuaät laïi haønh trình Tin möøng ñi töø mieàn ñaát Palestin ñeán taän thuû ñoâ cuûa ñeá quoác. Nhaân vaät chính cuûa caâu chuyeän laø Ñöùc Gieâsu, Chuùa Thaùnh Thaàn vaø caùc toâng ñoà. Trong boái caûnh môùi naøy, vieäc coâng boá Nöôùc Thieân Chuùa nay ñöôïc gaén lieàn vôùi vieäc coâng boá chính Ñöùc Gieâsu vaø cuoäc phuïc sinh cuûa Ngöôøi (x. Cv 1,8; 2,22). Cuoán saùch vöøa mang tính chöùng töø lòch söû, vöøa haøm chöùa noäi dung thaàn hoïc, vì noù cho thaáy lôøi rao giaûng kerygma nay ñaõ trôû thaønh dieãn taû ñöùc tin cuûa Giaùo hoäi, ñöôïc coâng boá trong lôøi rao giaûng chính thöùc: qua chöùng töø aáy, chuùng ta gaëp gôõ moät Giaùo hoäi soáng ñoäng, naêng ñoäng, loan baùo Tin möøng, böøng chaùy löûa nhieät thaønh truyeàn giaùo.
Trong saùch Coâng vuï Toâng ñoà, noái tieáp vôùi nhaõn quan Giaùo hoäi cuûa Maùttheâu vaø nhö moät söï phaùt trieån töï nhieân, Luca moâ taû Giaùo hoäi ñaõ ñöôïc "hình thaønh trong lòch söû" nhôø lôøi rao giaûng cuûa caùc toâng ñoà, khôûi ñi töø Gieârusalem vaø daân Israel, nhöng ñoàng thôøi ñaõ mang taàm nhìn phoå quaùt, höôùng ñeán muoân daân, ñieàu naøy ñöôïc minh chöùng roõ raøng qua lôøi Ñöùc Gieâsu Phuïc Sinh: "Anh em seõ nhaän ñöôïc söùc maïnh cuûa Thaùnh Thaàn khi Ngöôøi ngöï xuoáng treân anh em. Baáy giôø anh em seõ laø chöùng nhaân cuûa Thaày taïi Gieârusalem, trong khaép caùc mieàn Giuñeâ, Samari vaø cho ñeán taän cuøng traùi ñaát" (Cv 1,8). Vaên baûn truyeàn giaùo tieân khôûi naøy coøn haøm chöùa nhöõng heä quaû thaàn hoïc veà Giaùo hoäi, khi nhaán maïnh ñeán vai troø trung taâm cuûa caùc chöùng nhaân, nhöõng ngöôøi ñöôïc sai ñi ñeå loan baùo ôn cöùu ñoä cho toaøn theá giôùi. Coù tranh luaän raèng vai troø chöùng nhaân chæ daønh rieâng cho nhoùm Möôøi hai. Tuy nhieân, theo aùnh saùng cuûa baûn vaên, caàn khaúng ñònh raèng voøng chöùng nhaân nôi Luca roäng lôùn hôn (x. Lc 10,1), duø ngaøi vaãn daønh söï nhaán maïnh ñaëc bieät cho nhoùm Möôøi hai (x. Lc 6,12-16).
Trong saùch Coâng vuï Toâng ñoà, "chöùng nhaân" (martyras) laø ngöôøi ñöôïc keâu goïi loan baùo Tin möøng, nghóa laø coâng boá Ñöùc Gieâsu ñaõ phuïc sinh; thöïc vaäy, baûn vaên thöôøng nhaéc ñeán "nhöõng chöùng nhaân cuûa söï phuïc sinh" (Cv 1,22; 10,41). Tuy nhieân, Luca cuõng quy chieáu ñeán chính cuoäc ñôøi vaø söù vuï cuûa Ñöùc Gieâsu. Söï daãn daét, söùc maïnh vaø naâng ñôõ cho vieäc laøm chöùng aáy chính laø söï hieän dieän cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn (x. Cv 1,8). Saùch Coâng vuï Toâng ñoà keå laïi theo töøng bieán coá leû teû lòch söû khôûi ñaàu cuûa söù vuï truyeàn giaùo nôi caùc daân toäc, khi Giaùo hoäi töøng böôùc ñöôïc hình thaønh vaø môû roäng ñeán muoân nöôùc. Taàm nhìn nay ñaõ mang tính phoå quaùt, vì coøn bao goàm caû theá giôùi daân ngoaïi.
Caùc ñaëc ñieåm cuûa Giaùo hoäi trong saùch Coâng vuï Toâng ñoà coù theå ñöôïc toùm goïn nôi ba hoaït ñoäng: chöùng taù, phuïc vuï (diakonia), vaø söù vuï. Nhöõng trình thuaät veà caùc bieán coá phi thöôøng ñaõ khai môû yù thöùc veà moät Giaùo hoäi maø ñaëc tính neàn taûng laø chöùng taù: nhoùm Möôøi hai taïo thaønh taäp theå "chöùng nhaân" ñöôïc sai ñi ñeå laøm chöùng cho Ñöùc Kitoâ taïi Gieârusalem, khaép Giuñeâ, Samari, vaø cho ñeán taän cuøng traùi ñaát (x. Cv 1,8). Khía caïnh thöù hai laø diakonia, khoâng chæ nôi trình thuaät veà vieäc thieát laäp caùc phoù teá (x. Cv 6,1-6), maø coøn trong vieäc phuïc vuï baøn aên (x. Cv 6,1-2), ñöôïc moâ taû nhö hôi thôû thöôøng ngaøy cuûa coäng ñoaøn tieân khôûi, voán "ñoàng taâm nhaát trí, moät loøng moät yù" (x. Cv 4,32). Ñaëc tính thöù ba vaø cuoái cuøng chính laø söù vuï. Ñaïi töø "chuùng toâi" maø nhoùm Möôøi hai duøng ñeå noùi veà mình mang muïc ñích truyeàn giaùo: "Phaàn chuùng toâi, nhöõng gì tai ñaõ nghe, maét ñaõ thaáy, chuùng toâi khoâng theå khoâng noùi ra# Chuùng toâi laø chöùng nhaân cuûa nhöõng ñieàu ñoù, vaø caû Chuùa Thaùnh Thaàn cuõng laøm chöùng nhö vaäy" (x. Cv 4,20; 5,32; 10,41-42; 22,15; 23,11).
C) Phaoloâ, vò toâng ñoà daân ngoaïi
Thaät khoù coù theå keát thuùc ñoaïn khaûo saùt Kinh Thaùnh ngaén goïn naøy maø khoâng noùi ñoâi ñieàu veà Phaoloâ, "toâng ñoà daân ngoaïi"[11]. Caùc thö cuûa ngaøi cung caáp nhöõng neàn taûng coát loõi ñeå naâng ñôõ yù nieäm veà moät Giaùo hoäi truyeàn giaùo, thaäm chí coøn ñònh hình phöông phaùp truyeàn giaùo, bôûi vì nôi Phaoloâ, söù maïng khoâng phaûi laø moät thöïc taïi tröøu töôïng nhöng laø moät kinh nghieäm soáng ñoäng, boäc loä moät nhaõn quan môùi veà theá giôùi vaø thuùc ñaåy Giaùo hoäi tieán böôùc vôùi moät vieãn töôïng loan baùo Tin möøng. Kitoâ höõu ñöôïc môøi goïi trôû thaønh nhöõng nhaø truyeàn giaùo, caên tính ñöôïc ñoàng hình ñoàng daïng vôùi Ñöùc Kitoâ, ñieàu aáy khieán hoï caûm nhaän mình ñöôïc sai ñi khoâng phaûi ñeå loan baùo chính mình, nhöng ñeå coâng boá Ñöùc Gieâsu laø Chuùa: "Bôûi chuùng toâi khoâng rao giaûng chính mình, maø chæ rao giaûng Ñöùc Kitoâ Gieâsu laø Chuùa; coøn chuùng toâi, chuùng toâi chæ laø toâi tôù cuûa anh em, vì Ñöùc Gieâsu" (2 Cr 4,5; x. 2 Cr 5,14-21; 6,1-2)[12]. Trong nhöõng haønh trình truyeàn giaùo, Phaoloâ khoâng bao giôø ñôn ñoäc: ngaøi luoân coù nhöõng coäng söï, nam cuõng nhö nöõ, nhöõng ngöôøi theo nhieàu caùch khaùc nhau trôû thaønh nhöõng nhaø truyeàn giaùo hay nhöõng ngöôøi coâng boá Tin möøng. Vì theá, kinh nghieäm cuûa Phaoloâ coù theå ñöôïc coi laø chöùng töø tieân khôûi cuûa moät "Giaùo hoäi truyeàn giaùo" môøi goïi moïi ngöôøi cuøng chung tay loan baùo Tin möøng khoâng bieân giôùi.
Nhö chuùng ta bieát, Phaoloâ sinh khoaûng naêm 5 sau Coâng nguyeân taïi Tarsoâ, moät thaønh phoá Hy Laïp thuoäc mieàn Kiliki, trong moät gia ñình Do Thaùi quyù toäc. Ngaøi ñaõ ñöôïc ñaøo luyeän kyõ löôõng khoâng chæ trong Do Thaùi giaùo maø coøn thaám nhuaàn vaên hoùa Hy Laïp, vaø ñaõ haønh ngheà laøm leàu, moät coâng vieäc veà sau giuùp ngaøi soáng ñoäc laäp khi ôû Coârintoâ (x. Cv 18,1-4). Khi coøn treû, ngaøi laø ngöôøi baùch haïi Kitoâ höõu (x. Cv 8,3; 1 Cr 15,9) vaø coù maët trong cuoäc töû ñaïo cuûa thaùnh Steâphanoâ (x. Cv 7,58). Tuy nhieân, treân ñöôøng ñi Ñamas, Ñöùc Kitoâ Phuïc Sinh ñaõ hieän ra vôùi ngaøi (söï kieän naøy ñöôïc thuaät laïi ba laàn: Cv 9,1-19; 22,5-16; 26,9-18), vaø Phaoloâ, choaùng ngôïp bôûi thò kieán, ñaõ hoaùn caûi (khoaûng naêm 34). Kinh nghieäm caù nhaân saâu xa gaëp gôõ Ñöùc Kitoâ Phuïc Sinh ñaõ ñoåi môùi cuoäc ñôøi ngaøi, bieán ngaøi thaønh moät moân ñeä vaø nhôø ñoù, moät Kitoâ höõu. Töø sau bieán coá aáy, ngaøi baét ñaàu moät coâng trình toâng ñoà khoâng meät moûi, thieát laäp nhieàu coäng ñoaøn Kitoâ höõu, qua nhöõng haønh trình ñöa ngaøi töø Tieåu AÙ sang Macedonia, roài ñeán Atheâna vaø Coârintoâ, tröôùc khi trôû veà EÂpheâsoâ.
"Haõy ñi, vì Thaày seõ sai anh ñeán vôùi caùc daân ngoaïi ôû phöông xa" (Cv 22,21) ñoù laø lôøi Phaoloâ nghe ñöôïc khi xuaát thaàn trong Ñeàn thôø: ôn goïi ñaëc thuø maø ngaøi caûm nhaän laø ñem lôøi rao giaûng tieân khôûi veà Ñöùc Kitoâ Cöùu Ñoä vöôït khoûi moïi bieân giôùi. Khi thaønh laäp nhöõng coäng ñoaøn môùi, ngaøi muoán ñaët giöõa loøng caùc daân toäc vaø caùc mieàn tænh thaønh nhöõng daáu chæ soáng ñoäng veà quyeàn Chuùa Kitoâ, ñeå khoâng moät ai vaø khoâng nôi naøo coù theå cho mình laø bò loaïi tröø. Vaän duïng nhöõng truyeàn thoáng vaên chöông ñöông thôøi, Luca moâ taû "cuoäc chaïy ñua" cuûa Lôøi Chuùa trong theá giôùi qua haønh trình cuûa Phaoloâ, theo theå loaïi "du haønh" voán quen thuoäc thôøi baáy giôø. Trong caùc chuyeán ñi aáy, Phaoloâ ñaõ vieát nhöõng böùc thö (göûi tín höõu Roâma, Coârintoâ, Galaùt, EÂpheâsoâ...) veà sau ñöôïc ñöa vaøo Taân öôùc.
Khi chieâm ngaém lòch söû vò toâng ñoà, chuùng ta coù theå ghi nhaän boán "haønh trình toâng ñoà", töø ñoù ruùt ra vaøi yeáu toá coát yeáu cho vieäc loan baùo Tin möøng caùc daân toäc: Quan taâm ñeán hoäi nhaäp vaên hoùa, nghóa laø laéng nghe cuï theå lòch söû vaø boái caûnh nôi söù ñieäp Tin möøng ñöôïc khôûi ñi hoaëc ñöôïc loan baùo. Tinh thaàn coäng ñoaøn vaø huynh ñeä, voán laø ñaëc tröng trong kinh nghieäm cuûa Phaoloâ vaø vaãn mang yù nghóa quan troïng trong boái caûnh Giaùo hoäi hoâm nay. Söï ña daïng trong hình thöùc loan baùo Tin möøng, caû baèng lôøi noùi (rao giaûng, giaùo huaán, baøi giaûng) laãn baèng vaên baûn (thö töø, saùch vôû, söù ñieäp ngaén, hình aûnh). Chieàu kích toaøn dieän, nghóa laø vieäc rao giaûng Tin möøng khôûi ñi töø chöùng taù ñôøi soáng vaø bao truøm toaøn theå con ngöôøi chuùng ta.
Chöùng töø caù nhaân duy nhaát veà phong caùch vaø phöông phaùp truyeàn giaùo cuûa Phaoloâ ñöôïc tìm thaáy trong saùch Coâng vuï Toâng ñoà vaø ñaëc bieät laø trong caùc thö cuûa ngaøi, voán coù theå ñöôïc coi nhö nhöõng khí cuï ñích thöïc cuûa vieäc loan baùo Tin möøng. Caùc baûn vaên naøy cho thaáy Phaoloâ yù thöùc roõ raøng raèng mình ñaõ ñöôïc "Thieân Chuùa keâu goïi" ñeå trôû thaønh toâng ñoà daân ngoaïi, ñöôïc trao söù maïng mang Tin möøng Ñöùc Gieâsu Kitoâ ñeán cho löông daân. Ngaøi bieát chính Ñöùc Kitoâ ñaõ haønh ñoäng qua ngaøi ñeå ñöa daân ngoaïi ñeán choã vaâng phuïc ñöùc tin (x. Rm15,18; Gl 1,15-16): cuõng nhö Pheâroâ ñöôïc uûy thaùc loan baùo Tin möøng cho nhöõng ngöôøi chòu caét bì, thì Chuùa cuõng trao cho Phaoloâ söù vuï vôùi nhöõng ngöôøi khoâng chòu caét bì (x. Gl 2,7-9). Phong caùch truyeàn giaùo cuûa Phaoloâ ñöôïc boäc loä nôi nhöõng "cöû chæ caù nhaân" phaûn aùnh linh hoàn ngaøi: quaûng ñaïi, saün saøng, vaø luoân ñaët mình trong thaùi ñoä "tìm kieám", nghóa laø ñi ñeán vôùi con ngöôøi taïi nôi hoï thöïc söï soáng, ñeå trao ban cho hoï kinh nghieäm soáng môùi trong Ñöùc Kitoâ, trong boái caûnh Giaùo hoäi. Tuy nhieân, phöông phaùp cuûa ngaøi luoân ñöôïc ghi daáu baèng ñoái thoaïi vaø söï saün saøng gaëp gôõ thính giaû theo caùch vaø baèng nhöõng phöông tieän gaàn guõi vôùi hoï nhaát. Duø vaäy, lôøi rao giaûng cuûa ngaøi luoân mang tính môùi meû, thaäm chí gaây chaán ñoäng, bôûi ngaøi muoán ñem ñeán ñieàu môùi laï cho naõo traïng vaø ñôøi soáng cuûa ngöôøi nghe. Chính söï môùi meû cuûa Ñöùc Kitoâ, Ñaáng ñaõ laøm ñaûo loän cuoäc ñôøi Phaoloâ, luoân buøng noå trong vieäc rao giaûng cuûa ngaøi, ñi vaøo ñôøi soáng thính giaû, thuùc ñaåy hoï tin nhaän. Noäi dung coâng trình truyeàn giaùo cuûa Phaoloâ chính laø chia seû ñöùc tin cuûa mình vöôït leân treân moïi bieân giôùi daân toäc, cô caáu yù thöùc heä hay toân giaùo: ñieàu môùi meû ñoù chính laø Ñöùc Kitoâ, Ñaáng ñaõ bieán ñoåi Phaoloâ vaø laøm cho ngaøi coù khaû naêng bieán ñoåi tha nhaân nhôø vieäc coâng boá Tin möøng (x. 1 Cr 9,15-23).
Keát luaän, sau khi phaân tích kyõ cuoäc ñôøi naêng ñoäng cuûa Phaoloâ, chuùng ta coù theå neâu baät vaøi yeáu toá ñaëc tröng, cuõng coù theå giuùp Giaùo hoäi hoâm nay suy tö veà phong caùch truyeàn giaùo:
1) Ñoùn nhaän gian khoå vaø thöû thaùch (x. 2 Cr 11,23-28) voán hieän dieän trong ñôøi soáng moïi nhaø loan baùo Tin möøng. Kinh nghieäm bò hieåu laàm, thaát voïng, coâ ñôn, nhöõng khoå ñau thaân xaùc hay thaát baïi toâng ñoà ñaõ in daáu saâu ñaäm vaøo ñôøi soáng thieâng lieâng cuûa Phaoloâ. Nhöng chính nhöõng ñieàu aáy laïi trôû thaønh cô hoäi, khi ngaøi noùi: "Queân ñi chaëng ñöôøng ñaõ qua, ñeå lao mình veà phía tröôùc. Toâi chaïy thaúng tôùi ñích" (Pl 3,13-14).
2) Taàm quan troïng cuûa caùc coäng söï (x. 1 Cr 16,10; Pl 4,1-3). Treân haønh trình loan baùo Tin möøng, Phaoloâ khoâng chæ xaùc ñònh "hoaït ñoäng truyeàn giaùo" cuûa mình (x. 1 Cr 9), nhöng coøn nhaán maïnh ñeán tính thieát yeáu vaø trung taâm cuûa vieäc coù nhöõng ngöôøi nam nöõ ñoàng haønh trong haønh trình Tin möøng (x. 1 Cr 16,13-18; Rm 16,1-15; Pl 4,1-3).
3) Saün saøng döøng laïi vaø böôùc vaøo ñoái thoaïi (x. Cv 18,1-4). Trong loøng nhieät thaønh toâng ñoà, Phaoloâ ñaõ coù kinh nghieäm quyù giaù veà tình thaân trong gia ñình Akila vaø Priscilla, nôi ngaøi chia seû ngheà nghieäp vaø nhaát laø cho pheùp mình ñöôïc chaát vaán. Trong vieäc loan baùo Tin möøng hoâm nay, ñieàu coát yeáu laø bieát laéng nghe nhöõng thao thöùc vaø vaán naïn cuûa boái caûnh, ñeå khoâng trao ban moät "saûn phaåm ñoùng goùi saün" nhöng trao ban söï phong phuù cuûa Tin möøng gaëp gôõ ñôøi soáng thöôøng nhaät.
4) Söï ñôn sô vaø nheï nhaøng nhö caùch tieáp caän nhaân loaïi bò thöông toån (x. 2 Cr 12,1-5). Treân haønh trình, Phaoloâ yù thöùc nhöõng giôùi haïn cuûa mình vaø khaúng ñònh: "Theá neân toâi raát vui möøng vaø töï haøo vì nhöõng yeáu ñuoái cuûa toâi, ñeå söùc maïnh cuûa Ñöùc Kitoâ ôû maõi trong toâi" (2 Cr 12,9). Vôùi phong caùch ñôn sô, trieät ñeå vaø vui töôi, vieäc loan baùo Tin möøng thöïc söï coù theå sinh hoa keát traùi vaø ñem lòch söû ñeán choã vieân maõn.
5) Phong caùch Tin möøng laø öu tieân trong vieäc coâng boá Lôøi Chuùa (x. 1 Cr 9,16.23). Ñoái vôùi Kitoâ höõu, loái soáng thieát yeáu laø loái soáng cuûa moät ngöôøi löõ haønh, vaø nhôø ñoù, cuûa moät nhaø truyeàn giaùo, ngöôøi rao giaûng Lôøi vaø kieân trì trong moïi hoaøn caûnh, "tieän hay khoâng tieän cuõng cöù rao giaûng" (2 Tm 4,2).
1.3. Laéng nghe lòch söû
Trong suoát doøng lòch söû, "söù maïng cuûa daân Thieân Chuùa" ñaõ khoâng ngöøng bieán ñoåi vaø thích öùng vôùi nhöõng thôøi ñaïi khaùc nhau (coå ñaïi, trung coå, caän ñaïi vaø hieän ñaïi), cho ñeán khi böôùc vaøo giai ñoaïn "chuaån bò" tröïc tieáp cho Coâng ñoàng Vatican II. Trong thôøi caùc giaùo phuï, nhö chuùng ta ñaõ bieát, coù söï tieáp noái veà nhöõng chuû ñeà vaø yeáu toá töø thôøi Kinh Thaùnh. Chính trong giai ñoaïn naøy xuaát hieän nhöõng "ngöôøi rao giaûng löu ñoäng" (caùc Kitoâ höõu giaùo daân), theo chöùng töø cuûa saùch Didache, hoï ñaõ soáng moät ñôøi soáng trieät ñeå vaø ñôn sô, ñaët neàn taûng cho söï lan roäng ban ñaàu cuûa Kitoâ giaùo[13]. Cuõng trong giai ñoaïn aáy, nhöõng "Kitoâ höõu bình thöôøng" cuõng laø moät bieåu hieän cuï theå cuûa khaùi nieäm "daân truyeàn giaùo", bôûi nhôø nhöõng caùch thöùc ñôn sô vaø chöùng taù ñôøi soáng Bí tích Thaùnh Taåy, hoï ñaõ loan baùo Tin möøng baèng "ngoân ngöõ cuûa ñöùc aùi" qua tình huynh ñeä.
Lieân quan ñeán coâng cuoäc loan baùo Tin möøng roäng khaép trong thôøi coå ñaïi, voán mang ñaäm tính bình daân, hoaït ñoäng truyeàn giaùo cuûa Hoäi thaùnh daàn suy giaûm vaø theo moät nghóa naøo ñoù, bò thu heïp laïi, mang tính "giaùo só hoùa". Quaû thaät, vieäc loan truyeàn Tin möøng baét ñaàu dieãn ra chuû yeáu qua noã löïc cuûa "moät soá ít", caùc ñan só taän hieán, nhöõng ngöôøi trôû thaønh nhaân toá chính cuûa phong traøo truyeàn giaùo ñaàu thôøi Trung coå. Ñan vieän trôû thaønh nôi lan toûa ñöùc tin, ñoàng thôøi cuõng laø trung taâm vaên hoùa, laø ñieåm quy chieáu cho vieäc rao giaûng truyeàn giaùo. Vaøo cuoái thôøi Trung coå, "daân truyeàn giaùo" ñöôïc theå hieän nôi caùc doøng haønh khaát lôùn, ñaëc bieät laø doøng Phanxicoâ vaø Ña Minh, voán ñaõ mang laïi moät söùc baät môùi cho chieàu kích truyeàn giaùo, voán suy yeáu roõ reät vaøo khoaûng naêm 1000. Caùc ngaøi ñaõ trôû thaønh daáu chæ haønh ñoäng cuûa Thieân Chuùa trong lòch söû nhaân loaïi qua vieäc "rao giaûng" vaø "giaûi toäi", nhöõng daáu chæ cuûa söï canh taân Kitoâ giaùo. Thaät söï coù theå goïi caùc ngaøi laø "daân loan baùo Tin möøng", bôûi chính phong caùch rao giaûng cuûa caùc ngaøi mang ñaäm neùt trieät ñeå vaø tình huynh ñeä (x. Mt 10). Tuy nhieân, hình thöùc loan baùo Tin möøng cuûa caùc doøng haønh khaát vaãn mang saéc thaùi "giaùo só", vì vaãn laø coâng vieäc cuûa "moät soá ít" ñöôïc choïn sai ñi ñeán nhöõng mieàn ngoaïi giaùo ñeå loan baùo Tin möøng.
Trong giai ñoaïn caän ñaïi, ñaõ coù moät söï buøng noå truyeàn giaùo nhôø vieäc khaùm phaù ra nhöõng mieàn ñaát môùi. Nhôø ñoù, hoaït ñoäng truyeàn giaùo mang tính toaøn caàu, lan roäng ñeán chaâu Myõ, chaâu Phi vaø chaâu AÙ, luoân döôùi söï ñieàu phoái cuûa Toøa Thaùnh. Trong giai ñoaïn naøy, "daân truyeàn giaùo" vaãn giöõ tính caùch chuû yeáu laø "giaùo só", bôûi Toøa Thaùnh ñaõ thieát laäp hai cô cheá phaùp lyù: Patronato vaø Propaganda Fide, ñeå toå chöùc phong traøo truyeàn giaùo. Nhöõng "nhaø loan baùo Tin möøng" chính yeáu cuûa thôøi kyø naøy laø caùc tu só ñöôïc sai ñeán nhöõng laõnh thoå cuï theå. Trong soá ñoù, coù theå keå ñeán vò tu só Ña Minh Bartolomeù de Las Casas, vaø caùc tu só doøng Teân nhö Phanxicoâ Xavieâ vaø Matteo Ricci, nhöõng ngöôøi ñaõ thöïc söï khôûi xöôùng tieán trình hoäi nhaäp vaên hoùa. Caùc ngaøi ñaõ baûo veä giaù trò tích cöïc cuûa vaên hoùa, phong tuïc vaø caùc giaù trò nôi nhöõng mieàn ñaát caùc ngaøi hieän dieän, khi coâng boá Tin möøng.
Trong giai ñoaïn hieän ñaïi, ñaëc bieät töø theá kyû XIX ñeán theá kyû XX, ñöôïc goïi laø "theá kyû truyeàn giaùo", söï quan taâm ñeán hoaït ñoäng truyeàn giaùo caøng ñöôïc cuûng coá, caû veà maët hoã trôï kinh teá laãn phaùt trieån chuû theå truyeàn giaùo. Thöïc vaäy, theá kyû XX ñaõ chöùng kieán söï ra ñôøi cuûa "Ngaøy Theá giôùi Truyeàn giaùo" (1926) vaø saùng kieán goïi laø "Thaùng Truyeàn giaùo" (khoaûng naêm 1960), nhö moät cô hoäi ñeå khôi daäy trong daân Thieân Chuùa yù thöùc vaø tính khaån thieát cuûa hoaït ñoäng truyeàn giaùo nôi moïi ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa.
1.4. Keát luaän
Toùm löôïc moät soá ñieåm trong phaân tích ngaén naøy, tröôùc heát chuùng ta nhaän thaáy thaùnh yù cuûa Chuùa laø sai caùc moân ñeä cuûa Ngöôøi, tröôùc heát trong bieân giôùi Israel, roài ñeán taän cuøng traùi ñaát; tieáp ñeán laø söï baûo ñaûm veà söï hieän dieän cuûa Ñaáng Phuïc Sinh, Ñaáng ban Thaàn Khí vaø khoâng bao giôø boû rôi caùc moân ñeä cuûa Ngöôøi; hôn nöõa, laø söï daán thaân cuûa coäng ñoaøn tieân khôûi, vöøa nhö moät toaøn theå, vöøa qua nhöõng "ngöôøi ñöôïc sai ñi" ñaëc bieät, ñeå rao giaûng, cöû haønh vaø laøm chöùng. Ta cuõng nhaän ra söï khoân ngoan cuûa Thaày khi sai caùc moân ñeä hay "nhaø truyeàn giaùo chuyeân traùch" ñi töøng hai ngöôøi moät; nguyeân taéc phoå quaùt tính vaø kinh nghieäm cuûa Phaoloâ. Neàn taûng cuûa Hoäi thaùnh truyeàn giaùo chính laø söï neân ñoàng hình ñoàng daïng vôùi Ñöùc Kitoâ vaø yù muoán cuûa Ngöôøi, ñieàu naøy cuõng ñònh hình phöông phaùp ra ñi ñeán muoân daân (ad gentes), trong khi noäi dung coát loõi laø loan baùo Tin möøng cöùu ñoä.
Kinh Thaùnh ñaõ neâu baät tính khaån thieát cuûa vieäc loan baùo Tin möøng nhö moät söù vuï cho moïi moân ñeä, nhö moät boån phaän huynh ñeä, vaø saùch Coâng vuï Toâng ñoà ñaõ trieån khai ñieàu ñoù baèng vieäc trao cho noù moät caáu truùc khôûi ñaàu. Tin möøng Maùttheâu giuùp chuùng ta ñaøo saâu chieàu kích "moân ñeä", trong khi Luca khai trieån chieàu kích "chöùng nhaân". Nhaân vaät toâng ñoà Phaoloâ noåi baät vôùi moät giaù trò ñaëc bieät: ngoaøi neàn taûng thaàn hoïc veà keá hoaïch cöùu ñoä phoå quaùt vaø söï khaån thieát cuûa ñöùc aùi, ngaøi coøn neâu göông veà moät söù vuï ñöôïc thöïc hieän trong tinh thaàn coäng taùc, quy tuï moïi ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa, caû nam laãn nöõ.
Trong suoát doøng lòch söû, khaùi nieäm "daân truyeàn giaùo" ñaõ mang nhieàu yù nghóa khaùc nhau vaø, vaøo thôøi ñieåm hieän taïi, döôøng nhö ñang trôû veà nguoàn coäi: coâng cuoäc truyeàn giaùo khôûi ñaàu laø nhieäm vuï cuûa "moïi ngöôøi", roài trôû thaønh söù vuï daønh cho "moät soá ngöôøi" (caùc ñan só, caùc doøng haønh khaát, caùc hoäi doøng chuyeân traùch truyeàn giaùo), mang ñaäm tính giaùo só; vaø nay, moät laàn nöõa, trôû thaønh ñoøi hoûi ñoái vôùi "moïi ngöôøi ñaõ laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy", ñöôïc môøi goïi soáng ôn goïi Kitoâ höõu nhö moät nhaø loan baùo Tin möøng, laøm chöùng cho Ñaáng Phuïc Sinh baèng vieäc laøm, vaø khi caàn, caû baèng lôøi noùi.
Vì theá, lôøi cuûa thaùnh Gioan Kim Khaåu vaãn coøn nguyeân tính thôøi söï: "Ñöøng noùi: toâi khoâng theå ñöa ai veà vôùi Ñöùc Kitoâ; neáu baïn laø Kitoâ höõu, thì ñieàu khoâng theå laø baïn laïi khoâng loâi keùo ñöôïc ai veà vôùi Ngöôøi"[14]. Thaät vaäy, nhö thaùnh Phaoloâ noùi, Kitoâ höõu laø ngöôøi ñaõ ñöôïc Ñöùc Kitoâ chinh phuïc (x. Pl 3,12). Cuõng theá, nhö ngöôøi bò quyû aùm ñöôïc Chuùa Gieâsu chöõa laønh, ñöôïc bình an vaø vui möøng tröôùc hoàng aân ñaõ laõnh nhaän, anh ta ñaõ caûm nghieäm lôøi môøi khaån thieát cuûa Thaày: "Anh cöù veà nhaø vôùi thaân nhaân, vaø thuaät laïi cho hoï bieát moïi ñieàu Chuùa ñaõ laøm cho anh, vaø Ngöôøi ñaõ thöông anh nhö theá naøo" (Mc 5,19). Bôûi vaäy, toaøn theå coäng ñoaøn Kitoâ höõu, noi göông coäng ñoaøn tieân khôûi taïi Gieârusalem, cuõng maïnh meõ caát tieáng vôùi con ngöôøi hoâm nay: "Phaàn chuùng toâi, nhöõng gì tai ñaõ nghe, maét ñaõ thaáy, chuùng toâi khoâng theå khoâng noùi ra" (Cv 4,20). Ñöùc tin ñöôïc cuûng coá khi ñöôïc trao ban, vaø vì theá, ñieàu khaån thieát ñoái vôùi Giaùo hoäi cuûa Thieân nieân kyû thöù ba laø tieáp tuïc soáng vôùi loøng haêng say môùi meû, nhieät thaønh loan baùo Tin möøng cho bao "ngöôøi xa laï" ñang ôû gaàn beân chuùng ta, theo chính lôøi cuûa thaùnh Phaoloâ: "Khoán thaân toâi neáu toâi khoâng rao giaûng Tin möøng!" (1 Cr 9,16).
Chöông Hai: Nieàm Vui Cuûa Vieäc Loan Baùo Tin Möøng
Tinh thaàn truyeàn giaùo nôi Giaùo hoäi khoâng neân ñöôïc hieåu nhö moät chöông muïc rieâng bieät trong saùch thaàn hoïc veà Giaùo hoäi hoïc, nhöng phaûi ñöôïc naém baét nhö moät chieàu kích trung taâm, gaén boù maät thieát vôùi yù thöùc Giaùo hoäi. Ñöùc Hoàng y Giovanni Battista Montini, Toång Giaùm muïc Milano (sau naøy laø Ñöùc Phaoloâ VI), ñaõ dieãn ñaït xaùc ñaùng tö töôûng naøy khi noùi raèng: "Ôn goïi truyeàn giaùo phaùt sinh töø trong loøng Giaùo hoäi"[15].
2.1. Coâng ñoàng "Truyeàn giaùo"
Trong boái caûnh ñoù, Coâng ñoàng Vatican II ñaõ dieãn ra, vaø thöïc söï coù theå goïi laø moät Coâng ñoàng "truyeàn giaùo" bôûi vì söï quan taâm cuûa caùc Ñöùc Giaùo hoaøng (Gioan XXIII vaø Phaoloâ VI) cuõng nhö cuûa caùc Nghò phuï Coâng ñoàng luoân höôùng ñeán chieàu kích muïc vuï, nghóa laø chieàu kích loan baùo Tin möøng cuûa Giaùo hoäi.
Trong soá nhieàu vaán ñeà ñöôïc ñaët ra, tính chaát truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi ñöôïc soi saùng caùch ñaëc bieät khi baøn ñeán vieäc môû roäng "chuû theå truyeàn giaùo". Caâu hoûi maø Coâng ñoàng töï ñaët ra laø: "Ai laø chuû theå cuûa vieäc loan baùo Tin möøng?" hay "Ai laø nhöõng ngöôøi loan baùo Tin möøng?" Caùc baûn vaên Lumen gentium, Ad gentes vaø Gaudium et spes ñaõ ñöa ra nhöõng ñònh höôùng cho thaáy raèng toaøn theå daân Thieân Chuùa - trong töøng thaønh phaàn (giaùm muïc, linh muïc, phoù teá, giaùo daân, vaø tu só) - ñeàu laø nhöõng taùc nhaân chính cuûa hoaït ñoäng truyeàn giaùo. Hieán cheá Lumen gentium trình baøy moät soá "danh xöng truyeàn giaùo": daân tö teá, tieân tri vaø vöông ñeá; daân thieân sai; bí tích cöùu ñoä; vaø daân truyeàn giaùo. Neàn taûng chung cho taát caû caùc danh xöng naøy chính laø Bí tích Thaùnh Taåy, nhôø ñoù moãi tín höõu coù khaû naêng thi haønh chöùc naêng rieâng cuûa mình. Vaên baûn xaùc quyeát: "Moãi ngöôøi moân ñeä cuûa Ñöùc Kitoâ ñeàu coù boån phaän goùp phaàn vaøo vieäc truyeàn baù ñöùc tin" (LG 17).
Lumen gentium trao cho moãi thaønh phaàn moät traùch vuï rieâng, vaø ñieàu ñoù ñöôïc Saéc leänh Ad gentes trieån khai chi tieát hôn khi noùi ñeán nhöõng haønh ñoäng cuï theå. Saéc leänh naøy cuõng chæ roõ "Giaùo hoäi ñòa phöông" laø ñoäng löïc cuûa toaøn boä coâng cuoäc loan baùo Tin möøng (x. AG 19-22), vaø daønh haún moät chöông ñeå noùi veà "söï coäng taùc", giaûi thích ñaëc thuø cuûa töøng thaønh phaàn (x. AG 35-41). Giaùm muïc laø nhöõng ngöôøi ñaàu tieân coù traùch nhieäm toâng ñoà, coù boån phaän "rao giaûng" Tin möøng; linh muïc, laø coäng söï vieân cuûa giaùm muïc, daán thaân vaøo vieäc rao giaûng qua huaán giaùo vaø cöû haønh bí tích; tu só giöõ vai troø "öu tieân" vaø thieát yeáu trong vieäc môû roäng Nöôùc Thieân Chuùa; giaùo daân ñöôïc môøi goïi khôi daäy tinh thaàn truyeàn giaùo vaø boài döôõng tinh thaàn aáy nôi gia ñình; coøn caùc nhaø truyeàn giaùo ad gentes thì khôûi ñi töø nhöõng vuøng xa xoâi ñeå mang lôøi rao giaûng qua coâng cuoäc hoäi nhaäp vaên hoùa. Tuy nhieân, saéc leänh nhaán maïnh ñaëc bieät raèng: "Toaøn theå Giaùo hoäi ñeàu phaûi truyeàn giaùo vaø coâng cuoäc Phuùc AÂm hoùa laø nhieäm vuï caên baûn cuûa ñoaøn daân Chuùa, vì theá, thaùnh Coâng ñoàng môøi goïi moïi ngöôøi thöïc hieän cuoäc canh taân töø noäi taâm, ñeå khi ñaõ yù thöùc saâu saéc veà traùch nhieäm cuûa moãi ngöôøi trong vieäc truyeàn baù Tin möøng, taát caû cuøng tham gia vaøo coâng cuoäc truyeàn giaùo cho muoân daân" (AG 35).
Hieán cheá muïc vuï Gaudium et spes trình baøy hình aûnh moät Giaùo hoäi bieát laéng nghe "nhöõng daáu chæ thôøi ñaïi" vaø "phuïc vuï nhaân loaïi". Vaên baûn naøy tìm caùch môû roäng söù vuï ñeán nhöõng "traùch nhieäm lòch söû" vaø ñaët ra moät söï töông quan qua laïi giöõa daân Thieân Chuùa vaø nhaân loaïi trong nhaõn quan "trao ñoåi". Coâng ñoàng khaúng ñònh: "Daân Thieân Chuùa, nhôø ñöùc tin, luoân xaùc tín raèng mình ñöôïc höôùng daãn bôûi Thaàn Khí cuûa Chuùa Kitoâ ñang bao truøm caû ñòa caàu, coá gaéng phaân ñònh ñaâu laø nhöõng daáu chæ xaùc thöïc veà söï hieän dieän hoaëc yù ñònh cuûa Thieân Chuùa trong caùc bieán coá, caùc nhu caàu vaø öôùc voïng maø hoï ñang döï phaàn cuøng vôùi nhöõng ngöôøi ñöông thôøi" (GS 11).
Toùm laïi, coù theå noùi raèng caùc vaên kieän cuûa Coâng ñoàng Vatican II ñaõ phaùc hoïa moät böôùc chuyeån dòch "troïng taâm": töø moät Giaùo hoäi kheùp kín vaøo chính mình, sang moät Giaùo hoäi "vì tha nhaân" trong tinh thaàn laéng nghe vaø phuïc vuï, vôùi yù thöùc raèng hoaït ñoäng truyeàn giaùo laø cuûa toaøn theå Giaùo hoäi, laø söù maïng cuûa daân Thieân Chuùa. Caùc Ñöùc Giaùo hoaøng trong thôøi haäu Coâng ñoàng, ñöôïc soi höùng bôûi Vatican II, ñaõ nhaán maïnh ñeán tính trung taâm cuûa söù vuï truyeàn giaùo trong Hoäi thaùnh, vaø lôøi môøi goïi moïi ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa soáng nhö moät "nhaø truyeàn giaùo" vôùi nhöõng yeáu toá caên baûn laøm neân caên tính aáy: chöùng taù, hieäp thoâng, baùc aùi vaø tính phoå quaùt.
2.2. Chöùng taù
"Con ngöôøi thôøi nay saün saøng laéng nghe caùc chöùng nhaân hôn laø caùc thaày daïy [#]". Vì theá, chính baèng ñôøi soáng vaø caùch haønh xöû cuûa mình maø Giaùo hoäi seõ loan baùo Tin möøng cho theá giôùi, noùi caùch khaùc, baèng chöùng taù soáng ñoäng cuûa söï trung thaønh vôùi Chuùa Gieâsu" (EN 41). Nhöõng lôøi naøy cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phaoloâ VI laøm noåi baät moät trong nhöõng khía caïnh thieát yeáu cuûa ñôøi soáng truyeàn giaùo trong boái caûnh hieän nay. Trong boái caûnh Giaùo hoäi maø ngaøi hoaït ñoäng, ngaøi ñaõ maïnh meõ khôi laïi vieäc thöïc thi coâng cuoäc loan baùo Tin möøng nhö laø ôn goïi cuûa toaøn theå Giaùo hoäi, vaø nhöõng taùc vieân cuûa vieäc loan baùo Tin möøng ñöôïc môøi goïi "laøm chöùng" ñeå nuoâi döôõng moät naõo traïng ngaøy caøng thaám ñaãm tinh thaàn truyeàn giaùo.
Ñöùc Giaùo hoaøng Phaoloâ VI (1963-1978), voán ñaëc bieät löu taâm ñeán chieàu kích toâng ñoà cuûa Giaùo hoäi, ñieàu ngaøi ñaõ thöïc hieän qua nhieàu chuyeán ñi ñeán caùc chaâu luïc ngoaøi AÂu chaâu ñöôïc bieát ñeán vôùi Toâng huaán Evangelii nuntiandi (1975), voán vaãn coøn ñöôïc coi nhö moät caåm nang lyù thuyeát vaø thöïc haønh cho coâng cuoäc truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi. Vôùi vaên phong ñieàm tónh, quaân bình vaø moät taâm hoàn côûi môû tröôùc nhöõng bieán ñoåi mang tính thôøi ñaïi, ngaøi ñaõ choïn xem vieäc loan baùo Tin möøng nhö neùt caên baûn trong caên tính cuûa Giaùo hoäi, vaø ñoái thoaïi nhö moät yeáu toá caáu thaønh söù vuï. Ngaøi luoân mô öôùc moät Giaùo hoäi höôùng ra beân ngoaøi, trong ñoù nhieät huyeát truyeàn giaùo nhö laø DNA cuûa ñöùc tin Kitoâ giaùo. Chính vì vaäy, trong moät thôøi ñaïi maø hoaït ñoäng truyeàn giaùo ñang khuûng hoaûng, ngaøi ñaõ tieân tri nhaéc laïi raèng: "Loan baùo Tin möøng thöïc söï laø hoàng aân vaø ôn goïi rieâng cuûa Giaùo hoäi, laø caên tính saâu xa nhaát cuûa Giaùo hoäi. Giaùo hoäi hieän höõu laø ñeå loan baùo Tin möøng" (EN 14). Ngaøi cuõng ñònh nghóa vieäc loan baùo Tin möøng nhö laø moät "ôn goïi" caàn ñöôïc ñaùp traû trong chieàu kích Giaùo hoäi, trong ñoù moãi ngöôøi ñaõ laõnh nhaän Bí tích Röûa Toäi, nhaân danh Ñöùc Kitoâ, baèng moät haønh ñoäng mang tính Giaùo hoäi (x. EN 60), mang Tin möøng ñeán cho moät daân toäc cuï theå, vôùi söï löu taâm ñaëc bieät ñeán nhöõng bieåu töôïng, nguyeân taéc vaø giaù trò cuûa neàn vaên hoùa aáy.
Toâng huaán Evangelii nuntiandi, ñöôïc xem nhö "hieán chöông" cuûa söù vuï loan baùo Tin möøng cuûa Giaùo hoäi, cuõng suy tö veà caùc "taùc vieân loan baùo Tin möøng", khôûi ñi töø moät caâu hoûi then choát maø ngaøi traû lôøi baèng aùnh saùng cuûa nhöõng suy tö troïng yeáu töø Coâng ñoàng Vatican II. Ngaøi vieát: "Vaäy ai laø ngöôøi coù söù maïng loan baùo Tin möøng? Coâng ñoàng Vatican II ñaõ ñöa ra moät caâu traû lôøi roõ raøng cho caâu hoûi naøy: trong Giaùo hoäi 'do leänh truyeàn cuûa Thieân Chuùa, coù boån phaän phaûi ra ñi khaép theá gian vaø rao giaûng Tin möøng cho moïi loaøi thuï taïo'. Vaø trong moät baûn vaên khaùc: '# toaøn theå Giaùo hoäi truyeàn giaùo, vaø vieäc loan baùo Tin möøng laø boån phaän caên baûn cuûa Daân Thieân Chuùa'" (EN 59). Thöïc vaäy, töø baûn vaên naøy, roõ raøng thaáy raèng hoaït ñoäng truyeàn giaùo, ñöôïc nuoâi döôõng bôûi Chuùa Thaùnh Thaàn, caàn ñeán söï coäng taùc cuûa nam cuõng nhö nöõ trong muoân vaøn taùc vuï nhöng trong cuøng moät söù maïng duy nhaát ñeå coù theå lan roäng. Vì theá, Ñöùc Giaùo hoaøng Phaoloâ VI, khi xeùt ñeán vai troø cuûa töøng chuû theå cuï theå trong söù maïng, ñaõ nhaán maïnh vaø xaùc nhaän giaùo huaán Coâng ñoàng raèng Giaùo hoäi laø "toaøn theå mang tính truyeàn giaùo" (x. LG 17; AG 35), ñoàng thôøi taùi khaúng ñònh raèng noã löïc truyeàn giaùo laø ôn goïi chung cuûa moïi ngöôøi vaø laø traùch nhieäm ngaøy caøng khaån thieát ñoái vôùi töøng Kitoâ höõu[16].
Moät yeáu toá quan troïng trong vieäc canh taân ñôøi soáng Kitoâ höõu laø yù thöùc veà moät "cam keát môùi ñoái vôùi chöùng taù" giöõa loøng theá giôùi: Kitoâ höõu ñöôïc tham döï vaøo moät chöông trình kyø dieäu cuûa Thieân Chuùa, trong ñoù hoï khoâng chæ laø nhöõng ngöôøi tham döï, maø coøn laø nhöõng chöùng nhaân cuûa Nöôùc Thieân Chuùa giöõa theá gian. Moät lónh vöïc chaéc chaén maø moãi Kitoâ höõu ñöôïc môøi goïi daán thaân laøm chöùng trong boái caûnh hieän ñaïi laø xaõ hoäi, nôi moãi ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa coù theå thi haønh söù vuï cuûa mình vì thieän ích chung.
Ñeå hoaøn taát böùc tranh naøy, caàn nhaéc ñeán hình thaùi "chöùng nhaân" nôi Giaùo hoäi: Giaùo hoäi khoâng chæ loan baùo Tin möøng cho ngöôøi khaùc, nhöng trong chieàu saâu baûn theå, Giaùo hoäi chính laø "Tin möøng ñaõ ñöôïc ñoùn nhaän". Giaùo hoäi hieän höõu nhö chöùng nhaân cuûa Tin möøng vaø vì theá, Giaùo hoäi theå hieän taát caû caùc haønh ñoäng cuûa mình töø nhöõng hình thöùc loan baùo minh nhieân, ñeán cöû haønh bí tích, ñeán ñôøi soáng baùc aùi nhö nhöõng haønh vi töï hieán, nhôø ñoù Giaùo hoäi ñeå cho Tin möøng ñònh hình chính mình. Tin möøng vaø Giaùo hoäi vì theá thuoäc veà nhau moät caùch saâu xa: Giaùo hoäi laø "chöùng nhaân" cuûa Tin möøng Ñöùc Gieâsu. Trong daán thaân muïc vuï ñeå trôû neân chöùng nhaân trong söù vuï cuûa Giaùo hoäi, moãi Kitoâ höõu ñöôïc môøi goïi böôùc vaøo moät tieán trình lieân læ canh taân vaø hoaùn caûi noäi taâm, ñeå veû ñeïp cuûa tình yeâu Thieân Chuùa ngaøy caøng toûa saùng röïc rôõ hôn.
2.3. Hieäp thoâng
"Toâi ñaõ ñi khaép theá giôùi ñeå loan baùo Tin möøng, ñeå 'cuûng coá anh em' trong ñöùc tin, ñeå an uûi Giaùo hoäi, ñeå gaëp gôõ con ngöôøi. Ñoù laø nhöõng cuoäc haønh trình ñöùc tin... ñoàng thôøi cuõng laø nhöõng cô hoäi cuûa moät cuoäc daïy giaùo lyù löu ñoäng, cuûa vieäc loan baùo Tin möøng trong vieäc gieo raéc Tin möøng vaø huaán quyeàn toâng ñoà ñeán taän cuøng traùi ñaát" (Redemptoris Missio 63). Nhöõng lôøi naøy cuûa Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñöôïc trích daãn nhaèm nhaán maïnh ñeán thöïc taïi naêng ñoäng cuûa Giaùo hoäi vaø taàm quan troïng cuûa haønh trình nhö moät yeáu toá coát yeáu cuûa vieäc loan baùo Tin möøng.
Trieàu ñaïi Giaùo hoaøng cuûa Ñöùc Gioan Phaoloâ II (1978-2005) ngay töø ñaàu ñaõ mang tính truyeàn giaùo vaø hieäp thoâng roõ reät, nhaïy beùn tröôùc nhöõng vieãn töôïng môùi cuûa coâng cuoäc loan baùo Tin möøng vaø môøi goïi moïi ngöôøi cuøng chung traùch nhieäm vaø tham gia vaøo söù maïng cuûa Giaùo hoäi. Ngaøi nhieàu laàn nhaéc laïi raèng baûn chaát truyeàn giaùo laø moät thöïc taïi noäi taïi vaø caáu thaønh cuûa coäng ñoaøn, ñoàng thôøi nhaán maïnh raèng, bôûi vì Giaùo hoäi mang tính hoaøn vuõ vaø ñöôïc caém reã trong nhieàu boái caûnh vaên hoùa khaùc nhau, neân Giaùo hoäi ñöôïc môøi goïi mang laáy nhöõng hình thaùi ña daïng khaép nôi treân theá giôùi maø khoâng ñaùnh maát caên tính truyeàn giaùo cuûa mình. Nhieät huyeát loan baùo Tin möøng cuûa Giaùo hoäi hoaøn vuõ cuõng ñöôïc khaån caàu vaø mong öôùc cho töøng Giaùo hoäi ñòa phöông: thöïc vaäy, moãi giaùo phaän ñöôïc môøi goïi yù thöùc ngaøy caøng saâu xa hôn veà ôn goïi cuûa mình laø rao giaûng Tin möøng ñeán taän cuøng traùi ñaát. Moät Giaùo hoäi ñaõ ñöôïc loan baùo Tin möøng, ñaõ ñöôïc chaïm ñeán bôûi Tin möøng, thì taát yeáu cuõng trôû thaønh Giaùo hoäi loan baùo Tin möøng.
Lôøi môøi goïi maø ngaøi ñöa ra vaøo ñaàu Thieân nieân kyû thöù ba: "Giôø ñaây chuùng ta phaûi höôùng veà phía tröôùc, chuùng ta phaûi 'ra choã nöôùc saâu maø thaû löôùi', tín thaùc vaøo lôøi cuûa Ñöùc Kitoâ: Duc in altum" (NMI 15)[17], ñaõ toùm keát troïn veïn tinh thaàn truyeàn giaùo trong trieàu ñaïi cuûa ngaøi: moät caùch khoâng meät moûi vaø doài daøo, ngaøi muoán ñem söù ñieäp cöùu ñoä cuûa Kitoâ giaùo ñeán vôùi töøng con ngöôøi. Löûa toâng ñoà cuûa ngaøi ñaõ khôi daäy trong Giaùo hoäi moät nhieät huyeát truyeàn giaùo môùi, khoâng theå chæ phoù maëc cho caùc "chuyeân gia", nhöng ñoøi hoûi söï tham gia cuûa moïi phaàn töû daân Thieân Chuùa trong tinh thaàn ñoàng traùch nhieäm, môøi goïi hoï haân hoan loan baùo Ñöùc Kitoâ cho nhöõng ai chöa nhaän bieát Ngaøi qua chính daán thaân haèng ngaøy.
Thoâng ñieäp Redemptoris Missio (1990), ra ñôøi trong moät boái caûnh lòch söû vaø Giaùo hoäi ñaày khoù khaên, ñaõ ñeà nghò moät söï canh taân ñôøi soáng Kitoâ höõu vaø taùi khôûi ñoäng hoaït ñoäng truyeàn giaùo ad gentes, nhaèm xaây döïng neàn taûng thaàn hoïc vöõng chaéc cho truyeàn giaùo, baèng moät can thieäp ñaày uy tín vaø roõ raøng veà traùch nhieäm truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi. Xem moái lieân heä giöõa baûn chaát truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi vaø daân Thieân Chuùa laø troïng taâm, ngaøi taùi khaúng ñònh söï tham döï phoå quaùt cuûa caùc thaønh phaàn trong Giaùo hoäi vaøo traùch nhieäm truyeàn giaùo, vöôït leân treân moïi hình thöùc ñoäc quyeàn, ñoàng thôøi xaùc nhaän raèng chính ñôøi soáng Giaùo hoäi, trong tö caùch ñöôïc xaây neàn treân pheùp Röûa, laø caáu truùc truyeàn giaùo. Caùc tín höõu chia seû traùch nhieäm naøy khoâng chæ vì nhu caàu hieäu quaû toâng ñoà, nhöng tröôùc heát bôûi boån phaän phaùt sinh töø Bí tích Röûa Toäi.
Nhieàu laàn, Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ noùi ñeán söï ñoàng traùch nhieäm cuûa moïi thaønh phaàn daân Thieân Chuùa trong haønh ñoäng loan baùo Tin möøng cuûa Giaùo hoäi, nhö moät phaàn cuûa lôøi môøi goïi böôùc vaøo yù thöùc môùi veà ôn goïi truyeàn giaùo nôi toaøn theå daân Chuùa: laéng nghe Lôøi môøi goïi moïi ngöôøi loan baùo nhöõng "söï giaøu coù khoân löôøng cuûa Ñöùc Kitoâ" (x. Ep 3,8), taát caû ñeàu ñöôïc môøi goïi trôû neân chöùng nhaân vaø thöøa sai cuûa söï thaät.
Ñoùng goùp cuûa giaùo daân trong hoaït ñoäng loan baùo Tin möøng cuûa Giaùo hoäi laø neàn taûng, qua hieäp thoâng vaø tham döï. Ôn goïi cuûa giaùo daân mang tính truyeàn giaùo trong moïi chieàu kích: söù maïng cuûa hoï laø ñem Tin möøng veà Thieân Chuùa ñaõ nhaäp theå ñeå cöùu nhaân loaïi khoûi toäi loãi vaø daãn ñöa ñeán söï soáng ñôøi ñôøi, ñeán moïi nôi. Vieäc loan baùo Tin möøng naøy ñöôïc theå hieän qua göông soáng vaø qua vieäc ñöa ra lyù chöùng cho nieàm tin cuûa hoï (x. 1 Pr 3,15). Caùc tín höõu giaùo daân ñöôïc môøi goïi soáng ôn goïi aáy trong hieäp thoâng vôùi tha nhaân, trong ñoái thoaïi vaø coäng taùc lieân læ, ñeå ôn goïi truyeàn giaùo cuûa toaøn theå daân Chuùa ngaøy caøng ñöôïc thöïc hieän caùch vieân maõn hôn.
Giaùo hoäi khoâng theå ruùt lui khoûi hoaït ñoäng truyeàn giaùo nôi caùc daân toäc, vaø vieäc loan baùo Ñöùc Kitoâ vaãn laø "öu tieân" cuûa töøng Kitoâ höõu ñaõ chòu pheùp Röûa. Ñoù laø moät lôøi loan baùo vui töôi, bôûi vì ñoù laø quaø taëng nhöng khoâng cuûa ôn cöùu ñoä ñöôïc trao ban cho heát thaûy, khoâng tröø moät ai, vaø vì theá laø moät nieàm vui caàn ñöôïc thoâng truyeàn "töø theá heä naøy sang theá heä khaùc". Phong caùch cuûa ngöôøi loan baùo Tin möøng luoân luoân naêng ñoäng, "ra ñi", vaø gaén lieàn vôùi hieäp thoâng: cuøng nhau böôùc ñi nhö nhöõng nhaø loan baùo Tin möøng chính laø thaùch ñoá thöïc söï cuûa Giaùo hoäi trong Thieân nieân kyû thöù ba, trong moïi boái caûnh ñòa lyù vaø vaên hoùa.
2.4. Baùc aùi
"Leänh truyeàn loan baùo Tin möøng maø Ñöùc Kitoâ ñaõ trao phoù cho caùc moân ñeä [#] phaûi trôû thaønh boån phaän cuûa toaøn theå daân Thieân Chuùa: giaùm muïc, linh muïc, phoù teá, tu só nam nöõ vaø giaùo daân [#]. Moïi thaønh phaàn cuûa böùc khaûm vó ñaïi laø Giaùo hoäi ñeàu phaûi caûm thaáy mình ñöôïc ñaët tröôùc ñoøi hoûi caáp thieát cuûa leänh truyeàn töø Chuùa, ñeå rao giaûng Tin möøng, haàu danh Ñöùc Kitoâ ñöôïc loan baùo khaép nôi"[18]. Vôùi nhöõng lôøi naøy, Ñöùc Giaùo hoaøng Beâneâñictoâ XVI muoán chæ ra raèng loøng nhieät thaønh truyeàn giaùo laø yeáu toá caáu thaønh cuûa toaøn theå Giaùo hoäi: Giaùo hoäi khoâng theå thoaùi thaùc khoûi söù maïng laøm chöùng cho tình yeâu cuûa Thieân Chuùa tröôùc nhöõng ai coøn ñang ôû trong boùng toái; do ñoù, ñaây khoâng phaûi laø moät ñaëc tính phuï theâm hay tuøy choïn, nhöng laø caên tính thieát yeáu. Giaùo hoäi luoân ôû trong tình traïng truyeàn giaùo, vaø Ñöùc Kitoâ, hoâm nay cuõng nhö xöa, tieáp tuïc sai töøng Kitoâ höõu ñaõ chòu pheùp Röûa ñi vaøo caùc neûo ñöôøng cuûa theá giôùi ñeå loan baùo Tin möøng cho muoân daân (x. Mt 28,19).
Ñöùc Giaùo hoaøng Beâneâñictoâ XVI (2005-2013), duø khoâng ban haønh moät vaên kieän naøo hoaøn toaøn daønh rieâng cho tính caùch truyeàn giaùo cuûa daân Thieân Chuùa, nhöng ñaõ chæ ra baùc aùi nhö laø yeáu toá trung taâm cuûa moïi hoaït ñoäng truyeàn giaùo trong Giaùo hoäi, ñaëc bieät nhaán maïnh ñeán chieàu kích töông quan vaø caù vò. Ñeå trôû neân nhaø truyeàn giaùo, tröôùc tieân chuùng ta phaûi taùi khaùm phaù caên tính moân ñeä: ñöôïc thaùp nhaäp vaøo Ñöùc Kitoâ, ngöôøi moân ñeä soáng trong tình yeâu cuûa Thieân Chuùa vaø vì theá, laøm chöùng cho nhöõng ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ thôøi ñaïi mình veà kho taøng voâ giaù duy nhaát laø Tin möøng cuûa Ñöùc Kitoâ. Ngaøi ñaõ neâu baät moái lieân keát chaët cheõ giöõa moân ñeä vaø söù maïng, coi ñoù laø hai maët cuûa cuøng moät thöïc taïi: ngöôøi moân ñeä khoâng bao giôø ngöøng loan baùo cho theá giôùi raèng chæ mình Ñöùc Kitoâ laø Ñaáng Cöùu Ñoä, vaø hoï yù thöùc raèng neáu thieáu Ngaøi thì khoâng coù aùnh saùng, ôn cöùu ñoä hay nieàm hy voïng. Ñaëc bieät yù nghóa laø nhöõng lôøi ngaøi giaûng trong Thaùnh leã taïi Aparecida naêm 2007, khi ngaøi khaúng ñònh: "Giaùo hoäi coi mình laø moân ñeä vaø thöøa sai cuûa Tình Yeâu naøy: chæ laø thöøa sai trong möùc ñoä laø moân ñeä [...]. Giaùo hoäi khoâng hoaït ñoäng baèng caùch chieâu duï. Ñuùng hôn, Giaùo hoäi lôùn leân nhôø söùc thu huùt: nhö chính Ñöùc Kitoâ 'loâi keùo moïi ngöôøi ñeán vôùi mình' baèng quyeàn naêng cuûa tình yeâu, ñaït ñeán toät ñænh nôi hy teá thaäp giaù, thì Giaùo hoäi cuõng chæ hoaøn taát söù maïng trong möùc ñoä hieäp nhaát vôùi Ñöùc Kitoâ, vaø Giaùo hoäi thöïc hieän moïi vieäc cuûa mình trong söï moâ phoûng thieâng lieâng vaø thöïc haønh ñoái vôùi tình yeâu cuûa Chuùa mình"[19].
Giaùo hoäi muoán bieán ñoåi theá giôùi baèng vieäc loan baùo Tin möøng cuûa tình yeâu: söù maïng cuûa Giaùo hoäi laø môøi goïi muoân daân ñoùn nhaän ôn cöùu ñoä maø Thieân Chuùa ñaõ thöïc hieän nhôø Con cuûa Ngaøi, vaø Giaùo hoäi môøi goïi moïi thaønh phaàn tham döï vaøo coâng trình naøy baèng caùch quaûng ñaïi chia seû Lôøi Chuùa vôùi tha nhaân. Hoaït ñoäng truyeàn giaùo chính laø chia seû Tin möøng vaø thoâng truyeàn tình baïn vôùi Ñöùc Kitoâ: khoâng coù gì ñeïp ñeõ hôn laø ñöôïc gaëp gôõ Ngöôøi vaø trao taëng Ngöôøi cho moïi ngöôøi.
Lôøi môøi goïi loan baùo Tin möøng laø daønh cho taát caû moïi ngöôøi vaø keùo theo moät söï thanh luyeän trieät ñeå. Thöïc vaäy, chieàu kích chöùng taù trong vieäc phuïc vuï Lôøi laø yeáu toá coát loõi. Tröôùc tieân, caàn trôû neân nhöõng chöùng nhaân trung tín vaø ñaùng tin caäy cuûa Ñöùc Kitoâ, luoân ghi nhôù raèng söù maïng loan baùo Tin möøng cuûa Giaùo hoäi khoâng chæ laø phoå bieán söù ñieäp Tin möøng, nhöng coøn laø ñeå Tin möøng thaám nhaäp saâu xa vaøo nhöõng loái suy nghó vaø tieâu chuaån phaùn ñoaùn, haàu ñem ñeán moät söï canh taân thöïc söï. Trong söï ña daïng cuûa ñoaøn suûng vaø thöøa taùc vuï, nhö nhöõng chi theå cuûa Thaân Theå Ñöùc Kitoâ, töøng Kitoâ höõu ñeàu ñöôïc môøi goïi laøm chöùng cho aùnh saùng phuïc sinh. Thaät vaäy, vò thöøa sai laø ngöôøi con trung thaønh cuûa Giaùo hoäi, ñaày traøn tình yeâu ñoái vôùi nhaân loaïi, vaø luoân saün saøng "trình baøy lyù chöùng veà nieàm hy voïng vó ñaïi ñang ôû trong loøng chuùng ta" (x. 1 Pr 3,15).
2.5. Taát caû ñeàu laø nhaø truyeàn giaùo
"Nhôø Bí tích Röûa Toäi, moïi thaønh phaàn daân Thieân Chuùa ñaõ trôû thaønh nhöõng moân ñeä truyeàn giaùo (x. Mt 28,19). Taát caû nhöõng ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa [...] ñeàu laø nhöõng taùc nhaân cuûa vieäc loan baùo Tin möøng, vaø thaät thieáu soùt neáu nghó ñeán moät chöông trình Phuùc AÂm hoaù chæ do nhöõng 'chuyeân gia' ñaûm nhaän, trong khi phaàn coøn laïi cuûa caùc tín höõu chæ laø nhöõng ngöôøi thuï ñoäng ñoùn nhaän. Coâng cuoäc Taân Phuùc AÂm hoaù ñoøi hoûi söï daán thaân caù nhaân cuûa töøng ngöôøi ñaõ laõnh nhaän pheùp Röûa [...]. Moãi Kitoâ höõu laø moät nhaø thöøa sai trong möùc ñoä hoï ñaõ gaëp gôõ tình yeâu Thieân Chuùa nôi Ñöùc Kitoâ Gieâsu; chuùng ta khoâng coøn noùi raèng mình laø 'moân ñeä' vaø 'nhaø truyeàn giaùo', nhöng luoân luoân laø 'nhöõng moân ñeä truyeàn giaùo'" (EG 120). Vôùi nhöõng lôøi naøy, Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ muoán laøm môùi laïi lôøi môøi goïi soáng Bí tích Röûa Toäi trong vieãn töôïng truyeàn giaùo, nhaán maïnh roõ hôn chieàu kích ngoân söù nôi moãi Kitoâ höõu.
Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ (2013-2025) ñaõ trieån khai thaàn hoïc truyeàn giaùo rieâng cuûa ngaøi, khoâng chæ qua Toâng huaán Evangelii gaudium (2013), maø coøn baèng vieäc coâng boá moät cuoäc caûi toå giaùo trieàu Roâma trong Toâng hieán Praedicate Evangelium (2022), trong ñoù, vieäc loan baùo Tin möøng ñöôïc ñaët ôû trung taâm söù maïng cuûa Giaùo hoäi.
Huaán quyeàn cuûa ngaøi trong laõnh vöïc truyeàn giaùo coù theå toùm laïi trong vaøi "töø khoaù" gaén boù ñaëc bieät vôùi ngaøi: yù töôûng veà daân Thieân Chuùa, "Giaùo hoäi ñi ra", vai troø cuûa vaên hoùa, söï quan taâm ñeán caùc vuøng ngoaïi bieân, vaø döï phoùng truyeàn giaùo cuûa moät Giaùo hoäi hieäp haønh. Trong toaøn boä ñöôøng höôùng naøy, khoâng khoù ñeå nhaän ra neàn taûng Giaùo hoäi hoïc - truyeàn giaùo trong tö töôûng cuûa ngaøi, töø ñoù xaùc ñònh ñöôïc nhöõng yeáu toá ñaëc tröng cho caùi nhìn veà söù vuï, ñöôïc dieãn taû caùch ñaëc bieät trong Evangelii gaudium. Vì theá, ta coù theå noùi ñeán moät Giaùo hoäi hoïc vöøa mang tính Bí tích Röûa Toäi vöøa mang tính truyeàn giaùo, lieân keát moïi thaønh phaàn daân Thieân Chuùa trong moät muïc tieâu duy nhaát: loan baùo Tin möøng.
Ngaøi lieân keát baûn chaát truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi vôùi nhu caàu muïc vuï luoân canh taân, trong moät cuoäc ñoåi môùi thöïc söï. Tinh thaàn truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi khoâng tuøy thuoäc vaøo noã löïc yù chí hay saùng kieán rieâng, nhöng laø söï vaâng phuïc tieáng goïi cuûa Ñöùc Kitoâ, Ñaáng trong Chuùa Thaùnh Thaàn, thuùc ñaåy vaø daãn ñöa töøng ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa trôû thaønh chöùng nhaân cuûa loøng thöông xoùt vaø cuûa ñôøi soáng môùi.
Giaùo hoäi taùi khaùm phaù chính mình khi ñaët söù maïng laøm trung taâm nhö laø lyù do hieän höõu cuûa ñôøi soáng Giaùo hoäi söû duïng ñoái thoaïi nhö moät phöông phaùp, vaø thöïc thi tinh thaàn ñoàng traùch nhieäm nhö moät caùch dieãn taû cuûa "söï tham gia" phoå quaùt vaø ña daïng, quy tuï söï khaùc bieät trong hieäp nhaát (x. 1 Cr 12). Thöïc vaäy, tham gia laø moät ñoøi hoûi cuûa ñöùc tin röûa toäi, nhôø ñoù, trong söï ña daïng cuûa caùc thöøa taùc vuï vaø ñoaøn suûng, moïi ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa ñeàu ñöôïc môøi goïi tham döï vaøo ñôøi soáng vaø söù maïng chung cuûa Giaùo hoäi. Trong tö töôûng cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ, yù nieäm veà moät söù vuï vöôn tôùi "moïi ngöôøi" trong vieãn töôïng cöùu ñoä luoân hieän dieän, ñoàng thôøi cuõng laø moät söù vuï khôûi ñi töø "moïi ngöôøi" nhö nhöõng chuû theå tích cöïc cuûa vieäc loan baùo Tin möøng. Trong nhaõn quan Giaùo hoäi hoïc cuûa ngaøi, beân caïnh tính phoå quaùt cuûa ôn cöùu ñoä, coù theå khaúng ñònh roõ tính phoå quaùt cuûa söù vuï, voán bao haøm töøng ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa, nhôø Thaùnh Thaàn ñaõ laõnh nhaän vaø chieàu kích ngoân söù cuûa Ñöùc Kitoâ. Caùi nhìn naøy cuõng hieån hieän trong lôøi Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ: "Tính hieäp haønh laø caùch dieãn taû baûn chaát cuûa Giaùo hoäi, laø hình thöùc, laø phong caùch vaø laø söù maïng cuûa Giaùo hoäi"[20]. Thöïc ra, tieán trình hieäp haønh khoâng heà deã daøng hay hieån nhieân, nhöng noù coù theå laø moät cô hoäi quan troïng ñeå cuøng nhau leân ñöôøng.
Khi laéng nghe "daáu chæ thôøi ñaïi" vaø cuøng nhau "böôùc ñi" trong loøng Giaùo hoäi, moãi ngöôøi chuùng ta, nhôø pheùp Röûa, ñöôïc môøi goïi haèng ngaøy soáng nhö nhöõng ngoân söù trong thôøi ñaïi naøy, loan baùo tình yeâu thöông xoùt cuûa Thieân Chuùa.
2.6. Keát luaän
Caùc vaên kieän cuûa Giaùo hoäi ñaõ ñem laïi nhöõng suy tö quyù giaù cho vieäc tìm hieåu ñaëc tính cuûa caùc nhaø thöøa sai, ñoàng thôøi minh chöùng roõ raøng cho nguyeân taéc phi giaùo só hoùa: töø choã chæ coù haøng phaåm traät laø chuû theå cuûa hoaït ñoäng truyeàn giaùo, nay chuyeån sang moät coäng ñoaøn toaøn caàu, trong ñoù moïi ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa "phaûi" loan baùo Tin möøng, vôùi moät caùi nhìn Giaùo hoäi hoïc hoaøn toaøn ñoåi môùi. Chuû ñeà chính cuûa thôøi kyø haäu Coâng ñoàng trong laõnh vöïc truyeàn giaùo coù theå toùm goïn trong dieãn ñaït: "toaøn theå Giaùo hoäi truyeàn giaùo, vaø moïi thaønh phaàn trong Giaùo hoäi ñeàu ñöôïc keâu goïi tham gia truyeàn giaùo". Vôùi ñònh höôùng naøy, caùc Ñöùc Giaùo hoaøng khoâng chæ döøng laïi ôû moät lôøi khuyeân thieâng lieâng daønh cho caùc Kitoâ höõu, nhöng coøn keâu goïi töøng ngöôøi ñaõ laõnh nhaän pheùp Röûa yù thöùc traùch nhieäm truyeàn giaùo, voán laø cuûa rieâng mình.
Giaùo hoäi, trong söï vaâng phuïc leänh truyeàn cuûa Chuùa Gieâsu daønh cho caùc toâng ñoà sau khi Ngöôøi soáng laïi: "Anh em haõy ñi vaø laøm cho muoân daân trôû thaønh moân ñeä" (Mt 28,19), ñöôïc môøi goïi taùi khaùm phaù söï hieäp nhaát cuûa söù vuï nhö ôn goïi nguyeân thuûy cuûa mình, ñeå töø ñoù soáng troïn veïn caên tính hieäp haønh. Quaû thaät, tính hieäp haønh laø moät daáu chæ ngoân söù veà caên tính vaø söù maïng cuûa Giaùo hoäi, voán ñöôïc trao phoù vieäc gìn giöõ vaø loan baùo ôn cöùu ñoä nôi Ñöùc Kitoâ vaø Tin möøng cuûa Ngöôøi. Vieäc loan baùo vaø laøm chöùng cho Tin möøng chính laø moät bieán coá tình yeâu, phaùt xuaát töø toaøn theå daân Thieân Chuùa, dieãn taû baûn chaát saâu thaúm cuûa Giaùo hoäi, ñieàu laøm cho Giaùo hoäi trôû thaønh truyeàn giaùo trong doøng thôøi gian vaø lòch söû. Vì theá, tính hieäp haønh vaø tinh thaàn truyeàn giaùo coù theå ñöôïc coi laø "hai maët cuûa cuøng moät ñoàng xu". Giöõa chuùng toàn taïi moät söï thaåm thaáu laãn nhau: söù vuï laø cuøng ñích toái haäu cuûa moïi tieán trình coäng ñoaøn vaø hieäp haønh; ñoàng thôøi, tính hieäp haønh laïi laø phong caùch soáng söù maïng loan baùo Tin möøng trong loøng Giaùo hoäi, voán mang troïn veïn baûn chaát truyeàn giaùo (x. AG 35).
Chöông Ba: Vaán Ñeà Caùch Thöùc
Sau khi taùi khaùm phaù neàn taûng cuûa ôn goïi trôû neân "nhaø truyeàn giaùo" trong moät boái caûnh vaên hoùa ñöôïc ñaùnh daáu bôûi theá tuïc hoùa vaø tính ña nguyeân, nhöng ñoàng thôøi cuõng bôûi khaùt voïng tìm kieám yù nghóa saâu xa cuûa ñôøi soáng, phaàn cuoái cuûa taøi lieäu naøy nhaán maïnh chieàu kích muïc vuï nhöõng yeáu toá thieát yeáu cho ñôøi soáng cuûa "vò thöøa sai kyõ thuaät soá". Loan baùo Tin möøng qua caùc phöông tieän kyõ thuaät soá laø moät hình thöùc ñöông ñaïi cuûa söù maïng duy nhaát cuûa Giaùo hoäi, voán luoân ñöôïc môøi goïi rao giaûng Tin möøng "thuaän thôøi cuõng nhö nghòch thôøi" (2 Tm 4,2). Sau khi laøm saùng toû yù nghóa cuûa thuaät ngöõ "truyeàn thoâng" nhö moät bieåu hieän cuûa ñoái thoaïi vaø gaëp gôõ, chuùng ta seõ coá gaéng neâu baät moät soá ñieåm caên baûn ñeå soáng söù maïng nhö laø vieäc coâng boá Tin möøng vaø truyeàn ñaït ñöùc tin, ñoàng thôøi löu yù ñeán moät vaøi neùt ñaëc tröng cuûa "phaân ñònh". Sau ñoù, chuùng ta seõ neâu leân vaøi ñaëc tính cuûa nhaø loan baùo Tin möøng, cuõng nhö chæ ra nhöõng caùm doã thöôøng gaëp; vaø cuoái cuøng, trong aùnh saùng cuûa nhöõng thaùch ñoá trong boái caûnh Giaùo hoäi hieän nay, chuùng ta seõ xem xeùt taàm quan troïng cuûa "loan baùo laàn ñaàu tieân", ñaëc bieät laø vieäc coâng boá kerygma nhö traùi tim cuûa ñöùc tin Kitoâ giaùo.
3.1. Töø tröïc tuyeán ñeán ñôøi thöïc
Truyeàn thoâng laø söï trao ñoåi thoâng tin, yù töôûng vaø tö töôûng giöõa con ngöôøi, cho pheùp hoï keát noái vôùi nhau ñeå coäng taùc vaø xaây döïng caùc moái töông quan: ñaây laø yeáu toá thieát yeáu cuûa töông taùc nhaân loaïi. Khoâng coù truyeàn thoâng, döôøng nhö khoâng theå hình dung theá giôùi hoâm nay. Vieäc truyeàn ñaït baèng lôøi noùi, cöû chæ, hình aûnh vaø caû söï thinh laëng chính laø neàn taûng cuûa caùc moái quan heä vaø giuùp con ngöôøi thoaùt khoûi tình traïng "coâ ñoäc kheùp kín" maø nhieàu khi hoï phaûi ñoái dieän. Trong haàu heát caùc tröôøng hôïp, muïc ñích cuûa truyeàn thoâng laø truyeàn ñaït nhöõng yù nghóa vaø caûm xuùc, nhôø ñoù baûo ñaûm söï thaáu hieåu laãn nhau giöõa "toâi" vaø "anh/chò". Xeùt veà maët töø ngöõ, "truyeàn thoâng" khaùc vôùi "thoâng tin" hay "ñoái thoaïi", vaø theo moät nghóa naøo ñoù, bao haøm caû hai. Truyeàn thoâng thöôøng bò ñoàng hoùa vôùi vieäc trao ñoåi thoâng tin vaø kieán thöùc vôùi moät ngöôøi ñoái thoaïi khaùc; nhöng nhö ñaõ bieát, töø communis, goác cuûa caùc töø "communicare" vaø "communicatio", nhaán maïnh chieàu kích hieäp thoâng nhö moät yeáu toá coát loõi. Trong boái caûnh Kitoâ giaùo, yù nghóa hieäp thoâng qua söï tham döï thöôøng ñöôïc duøng ñeå dieãn taû tình yeâu caù vò cuûa Thieân Chuùa ñöôïc thoâng ban cho caùc tín höõu (x. 2 Cr 13,13).
Trong boái caûnh vaên hoùa ñaëc thuø naøy, hieän dieän trong theá giôùi tröïc tuyeán laø ñieàu thöïc söï caàn thieát: ñieàu ñoù coù nghóa laø hieåu ngoân ngöõ, thoùi quen, bieåu töôïng vaø vieäc söû duïng hình aûnh. Lieân keát khía caïnh naøy vôùi söù maïng phoå quaùt cuûa Giaùo hoäi coù nghóa laø, ôû moät möùc ñoä naøo ñoù, ñoùn nhaän nhöõng thao thöùc cuûa theá giôùi vaø thuùc ñaåy thöïc taïi auditus historiae, töùc "laéng nghe lòch söû" nhö moät ñieåm khôûi ñaàu ñeå canh taân modus vivendi (caùch soáng) cuûa chuùng ta. Coâng cuoäc truyeàn giaùo trong theá giôùi kyõ thuaät soá luoân phaûi höôùng ñeán ñoái thoaïi, vaø döùt khoaùt nhaém tôùi nhöõng cuoäc gaëp gôõ thaät söï. Cuïm töø töø tröïc tuyeán ñeán ñôøi thöïc roõ raøng laø moät caùch dieãn ñaït mang tính khieâu khích, khoâng nhaèm coi nheï thöïc taïi naøo, nhöng ñoàng thôøi chæ ra moät söï "chuyeån tieáp" ñeå nhöõng lôøi noùi vaø noäi dung ñöôïc truyeàn taûi trong theá giôùi aûo coù theå trôû thaønh cô hoäi thuaän lôïi cho moät cuoäc gaëp gôõ vôùi Ñöùc Kitoâ, môû ra con ñöôøng böôùc vaøo ñôøi soáng ñöùc tin haèng ngaøy.
Trong theá giôùi truyeàn thoâng, beân caïnh phöông phaùp, ngoân ngöõ vaø noäi dung, ñieàu hoaøn toaøn caàn thieát laø phaûi saün saøng "luoân luoân minh giaûi nieàm hy voïng cuûa chuùng ta" (1 Pr 3,15); vaø ñoái vôùi ngöôøi Kitoâ höõu truyeàn thoâng, luoân caàn coi chieàu kích martyria, töùc chöùng taù cuûa ngöôøi moân ñeä Ñöùc Kitoâ nhö moät yeáu toá coát loõi.
3.2. Vò thöøa sai giöõa ñôøi
Muïc ñích cuûa vieäc loan baùo laø gì? Ñaâu laø cuøng ñích cuûa truyeàn giaùo kyõ thuaät soá? Khoâng nghi ngôø gì nöõa, chuùng ta coù theå traû lôøi raèng: muïc tieâu cuûa vieäc Phuùc AÂm hoaù chính laø cuoäc gaëp gôõ vôùi Thieân Chuùa, ñeå giuùp con ngöôøi böôùc ñi treân con ñöôøng neân thaùnh. Thöïc ra, nhö Kinh Thaùnh khaúng ñònh, ta coù theå noùi raèng muïc ñích cuûa moïi söù maïng laø söï soáng ñôøi ñôøi, nhö chính lôøi Ñöùc Gieâsu: "ñeå hoï nhaän bieát Cha, Thieân Chuùa duy nhaát vaø chaân thaät, vaø nhaän bieát Ñaáng Cha ñaõ sai ñeán, laø Gieâsu Kitoâ" (Ga 17,3). Vì theá, vieäc mang söù ñieäp cöùu ñoä vaø ôn cöùu chuoäc ñeán vôùi "moïi ngöôøi" laø ñieàu öu tieân vaø khaån thieát: trong moïi boái caûnh vaên hoùa, Lôøi Chuùa trôû thaønh "con ñöôøng" nhôø chöùng taù vaø haønh ñoäng cuûa moãi ngöôøi ñaõ laõnh nhaän Bí tích Röûa Toäi, laø "muoái cho ñôøi" vaø "aùnh saùng cho traàn gian" (x. Mt 5,13-16), chæ cho theá giôùi thaáy söï thaùnh thieän nhö chuaån möïc cao caû cuûa ñôøi soáng Kitoâ höõu (x. NMI 31). Truyeàn giaùo trong theá giôùi kyõ thuaät soá luoân laø cô hoäi cho cuoäc gaëp gôõ giöõa "söï luoân luoân" cuûa ñöùc tin vaø "söï môùi meû" cuûa boái caûnh hieän taïi: moät thaùch ñoá vöøa khaét khe vöøa haáp daãn, môøi goïi chuùng ta khôûi ñi töø chính Ñöùc Kitoâ, Ñaáng laø söï vieân maõn cuûa söï soáng, ñaõ toû mình trong lòch söû. Nhaø loan baùo Tin möøng, thöïc vaäy, laø ngöôøi tröôùc heát ñaõ ñöôïc "loan baùo Tin möøng" ñaõ ñöôïc chaïm ñeán bôûi aân suûng Thieân Chuùa ôû moät khoaûnh khaéc cuï theå trong ñôøi; vaø hoï trôû thaønh ngöôøi phuïc hoài chính vì ñaõ ñöôïc Ñöùc Kitoâ phuïc hoài.
Phaàn naøy muoán trình baøy söù maïng trong theá giôùi kyõ thuaät soá nhö moät tieán trình: qua nhöõng böôùc ñi cuï theå, chuùng ta seõ cho thaáy veû ñeïp, söùc maïnh, cuõng nhö nhöõng yeáu toá coù theå laøm chaäm böôùc tieán cuûa haønh trình loan baùo Tin möøng. Dó nhieân, muïc tieâu khoâng phaûi laø ñöa ra moät caåm nang cöùng nhaéc ñeå raäp khuoân, nhöng laø gioáng nhö ta chieâm ngaém moät böùc aûnh vaø coá gaéng moâ taû nhöõng chi tieát giuùp ta traân troïng hôn dung maïo ñöôïc phaùc hoïa nôi ñoù.
A) Khôûi ñaàu bao giôø cuõng laø "cuoäc tieáp xuùc ñaàu tieân" nghóa laø moïi cô hoäi thieát laäp moái töông quan gaàn guõi vaø tín nhieäm, nôi ñoù ta coù theå naém baét cô hoäi ñeå "truyeàn ñaït" Lôøi. Nhìn vaøo boái caûnh ñöông ñaïi, ñaëc bieät laø nôi giôùi treû, ta coù theå duøng moät caùch phaân loaïi ngoân ngöõ raát thuù vò, giuùp phaùc hoïa roõ khung caûnh moâi tröôøng chung quanh. Trong theá giôùi toân giaùo, ta coù theå phaân bieät nhöõng haïng ngöôøi sau ñaây:
a) "xa-xa": töùc laø nhöõng ngöôøi khoâng phaûi Kitoâ höõu vaø voán dó xa laï hoaøn toaøn vôùi moâi tröôøng cuûa chuùng ta;
b) "xa-gaàn": töùc laø nhöõng ngöôøi khoâng ñeán nhaø thôø nhöng coù nhöõng thao thöùc chaân thaät, ñang bò thöû thaùch bôûi cuoäc soáng vaø saün saøng laéng nghe, ñöôïc ñoùn tieáp;
c) "gaàn-xa": töùc laø nhöõng ngöôøi coù tham döï phuïng vuï hay sinh hoaït, nhöng nhieàu khi vôùi thaùi ñoä kheùp kín, quy veà chính mình hôn laø thöïc söï gaëp gôõ Thieân Chuùa; hoï coù nguy cô "laøm vieäc cuûa Chuùa maø khoâng coù Chuùa";
d) "gaàn-gaàn": töùc laø nhöõng ngöôøi ñaõ thöïc söï gaëp ñöôïc Thaày, ñaõ hoaùn caûi vaø vui möøng daán thaân phuïc vuï Nöôùc Trôøi.
Loan baùo Tin möøng dó nhieân laø cho moïi ngöôøi, nhöng seõ ñaëc bieät höõu hieäu ñoái vôùi nhöõng ngöôøi "xa-xa" vaø "xa-gaàn" töùc laø nhöõng ai theo nhöõng caùch khaùc nhau vaãn môû loøng ñoùn nhaän moät Lôøi coù theå ñi vaøo haønh trình noäi taâm tìm kieám yù nghóa, khôi laïi nieàm khaùt khao söï thaät vaø söï soáng vieân maõn. Vôùi nhöõng ngöôøi "gaàn-xa" phong caùch caàn duøng laø moät söï "ñaûo ngöôïc" trong ñöùc tin, giuùp hoï bieát nhìn cuoäc soáng khoâng khôûi ñi töø chính mình vaø muïc tieâu rieâng cuûa mình, nhöng töø cöùu caùnh laø Nöôùc Thieân Chuùa. Coøn ñoái vôùi nhöõng ngöôøi "gaàn-gaàn" söù maïng loan baùo Tin möøng coù nhieäm vuï giuùp hoï "ñaøo saâu" noäi taâm, ñeå böôùc vaøo haønh trình tröôûng thaønh trong tình yeâu.
B) Böôùc thöù hai laø vieäc loan baùo tröïc tieáp vaø minh nhieân, luoân khôûi ñi töø Kinh Thaùnh nhö laø döõ lieäu caên baûn phaûi ñöôïc truyeàn ñaït, vaø theo moät nghóa naøo ñoù, trôû thaønh moät hình thöùc khai taâm ñöùc tin cuõng nhö giuùp con ngöôøi lôùn leân trong nhaân baûn. Khi minh nhieân tieán haønh vieäc rao giaûng Tin möøng, ñieàu caàn thieát laø phaûi coù moät hieåu bieát ñuùng ñaén veà nhaân hoïc Kinh Thaùnh, khôûi ñi töø moâ hình tam phaân (thaân xaùc, taâm lyù vaø thaàn khí). Neáu thieáu neàn taûng naøy, seõ deã rôi vaøo naõo traïng luaân lyù thuaàn tuùy hay taâm lyù chuû nghóa, voán khoâng chaïm tôùi caên reã saâu xa cuûa con ngöôøi. Ñoïc laïi nhöõng chöông ñaàu cuûa saùch Saùng theá (x. St 1-4), ñieàu quan troïng laø luoân giöõ moät caùi nhìn nhaân hoïc tích cöïc, nhaán maïnh ñeán söï toát laønh cuûa coâng trình saùng taïo, qua ba chieàu kích: taïo döïng, sa ngaõ vaø ôn cöùu ñoä. Trung taâm cuûa caùch tieáp caän naøy chính laø maàu nhieäm Vöôït qua, yeáu toá mang tính quyeát ñònh cho thaáy thöïc taïi cuûa moät "cuoäc vöôït qua" trong ñoù tình yeâu cöùu ñoä ñöôïc bieåu loä caùch ñaëc bieät, vaø ñöôïc hoaøn taát baèng vieäc ñoàng haønh vôùi moïi loaøi thuï taïo treân haønh trình tieán veà Trôøi. Khi loan baùo söï thieän haûo vaø tình yeâu quan phoøng cuûa Thieân Chuùa daønh cho thuï taïo, ta cuõng caàn löu taâm ñaëc bieät ñeán thöïc taïi toäi loãi, nghóa laø: söï döõ ñaõ xaâm nhaäp vaøo con ngöôøi theá naøo, vaø nhöõng nguyeân taéc Kitoâ giaùo naøo caàn thieát ñeå böôùc vaøo moät cuoäc chieán ñaáu thieâng lieâng, moät "traän chieán ñöùc tin" (x. Ep 6,10-18).
C) Böôùc thöù ba laø haønh trình ñöùc tin thöôøng nhaät, ñoàng haønh vôùi hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi nhôø ñoùn nhaän Lôøi, moät cöû chæ chöõa laønh vaø cöùu ñoä, môû ra moät "höôùng ñi môùi" trong lòch söû. Nhöõng baûn vaên Kinh Thaùnh ñaëc bieät gôïi höùng cho tieán trình lôùn leân vaø keát hieäp naøy laø: cuoäc gaëp gôõ cuûa thaùnh Philippheâ vôùi vieân thaùi giaùm EÂthioâpia (x. Cv 8,26-40), vaø giaùo huaán veà söï hieäp nhaát trong Thaân Theå Ñöùc Kitoâ (x. Ep 4). Hai baûn vaên naøy nhaán maïnh ba chieàu kích neàn taûng giuùp löôïng giaù möùc ñoä tröôûng thaønh vaø tieán trieån cuûa ñôøi soáng ñöùc tin nôi moät ngöôøi:
1) Chieàu kích phaùt trieån: nhaém tôùi söï saün saøng vaø ngoan nguøy cuûa con ngöôøi trong vieäc lôùn leân veà "tuoåi taùc, khoân ngoan, aân suûng tröôùc maët Thieân Chuùa vaø loaøi ngöôøi" (Lc 2,52).
2) Chieàu kích töông quan: khoâng ñaët naëng soá löôïng caùc moái quan heä, nhöng nhaán maïnh ñeán chaát löôïng, ñeå coù theå caûm neám "chieàu roäng, chieàu daøi, chieàu cao vaø chieàu saâu cuûa tình yeâu Ñöùc Kitoâ" (Ep 3,18).
3) Chieàu kích quyeát ñònh: lieân quan ñeán nhöõng quyeát ñònh töï do vaø yù thöùc, ñöôïc ño löôøng baèng chính Ñöùc Gieâsu, Ñaáng "quyeát ñònh leân Gieârusalem" (Lc 9,51).
Trong ñôøi soáng haèng ngaøy, phaân ñònh laø yeáu toá caên baûn, vaø luoân mang tính Giaùo hoäi, bôûi vì noù lieân quan ñeán söï hieäp thoâng vôùi Thieân Chuùa, vôùi chính mình vaø vôùi tha nhaân. Ñaây laø moät habitus, töùc laø moät thoùi quen, moät cung caùch soáng trong söï ñoàng haønh cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn nôi töøng khoaûnh khaéc ñôøi thöôøng. Toùm goïn moät chuû ñeà phöùc taïp vaø quan troïng naøy, ta coù theå tìm thaáy ít laø ba chieàu kích caàn thieát cho vieäc suy tö veà hoaït ñoäng truyeàn giaùo trong theá giôùi kyõ thuaät soá:
i) Phaân ñònh luaân lyù - giuùp nhaän ra ñieàu thieän vaø ñieàu aùc, ñieàu gì thöïc söï toát laønh vaø ñieàu gì gaây haïi cho con ngöôøi, trong aùnh saùng lôøi cuûa thaùnh Phaoloâ: "Söï thieän toâi muoán thì toâi khoâng laøm, nhöng söï aùc toâi khoâng muoán, toâi laïi cöù laøm" (Rm 7,19).
ii) Phaân ñònh thieâng lieâng - giuùp phaân bieät ñieàu toát vaø ñieàu toát hôn, ñeå con ngöôøi coù theå trieån nôû trong ñôøi soáng, nhö lôøi Ñöùc Gieâsu: "Thaày ñaõ noùi vôùi anh em ñeå anh em ñöôïc höôûng nieàm vui cuûa Thaày, vaø nieàm vui cuûa anh em ñöôïc neân troïn veïn" (Ga 15,11).
iii) Phaân ñònh ôn goïi - höôùng ñeán vieäc nhaän ra hoa traùi tröôûng thaønh trong caùch thöùc Thieân Chuùa ban ôn cöùu ñoä, giuùp chuùng ta hieåu Ngöôøi keâu goïi ta soáng tình yeâu theá naøo, ñeå ôn goïi khoâng chæ daønh cho caù nhaân, maø coøn nuoâi döôõng söï soáng cuûa nhieàu anh chò em. Trong boái caûnh naøy, lôøi thaùnh Phaoloâ thaät thích hôïp: "Moãi ngöôøi ñöôïc Thieân Chuùa ban cho ñaëc suûng rieâng, keû theá naøy, ngöôøi theá khaùc" (1 Cr 7,7).
Lôøi môøi goïi tín höõu böôùc vaøo tieán trình phaân ñònh ñaët neàn taûng treân thaàn hoïc, nhaân hoïc vaø quan nieäm veà moái töông quan Thieân Chuùa - con ngöôøi coù theå ñöôïc toùm goïn nhö sau:
a) Thieân Chuùa laø Cha, Ñaáng yeâu thöông, cöùu chuoäc vaø môøi goïi con ngöôøi hieäp thoâng vôùi Ngaøi, vì Ngaøi mong öôùc söï vieân maõn troïn veïn cuûa con ngöôøi.
b) Con ngöôøi laø thuï taïo, trong töông quan con thaûo vôùi Thieân Chuùa, nhôø ñoù nhaän laõnh ôn cöùu ñoä vaø lôøi môøi goïi hieäp thoâng vôùi Ngaøi.
c) Moái töông quan Thieân Chuùa - con ngöôøi, nhö moät töông quan Cha - con, laø moät moái töông quan tröôûng thaønh, ñaày traùch nhieäm vaø tín thaùc. Chính vì yeâu thöông, Thieân Chuùa khoâng thay theá trí tueä vaø töï do cuûa con ngöôøi, nhöng baûo ñaûm söï töï laäp cuûa noù.
Phaân ñònh, vì theá, vöøa laø moät hoàng aân, vöøa laø moät ngheä thuaät caàn ñöôïc hoïc hoûi trong kinh nghieäm thieâng lieâng cuûa ñôøi soáng haèng ngaøy, qua nhöõng thöïc haønh neàn taûng. Tröôùc heát, phaân ñònh laø moät moái "töông quan" soáng ñoäng, trong ñoù con ngöôøi vaø Thieân Chuùa nhaän bieát vaø ñoái thoaïi vôùi nhau, ngay caû trong vieãn töôïng cuûa söï hoaùn caûi. Ngheä thuaät phaân ñònh chính laø söï taùi sinh cuûa con ngöôøi, bôûi leõ ñoù laø moät cuoäc "sinh laïi bôûi ôn treân", trong tình yeâu, khôûi ñi töø kinh nghieäm cöùu ñoä (x. Ga 3). Nôi choán maø tieán trình thieâng lieâng quan troïng naøy dieãn ra chính laø ñôøi soáng cuûa töøng caù nhaân, vaø vì theá nguyeân taéc nhaäp theå mang yù nghóa coát yeáu: bôûi phaân ñònh khôûi ñi töø nhöõng tö töôûng, caûm xuùc vaø yù chí cuûa con ngöôøi, trong söï ñoái chieáu vôùi Lôøi Chuùa, vôùi maàu nhieäm tình yeâu Ba Ngoâi, vôùi Thaày Gieâsu, vaø vôùi Ñöùc Trinh Nöõ Maria, Ngöôøi Nöõ cuûa hoøa giaûi. Phaân ñònh luoân dieãn ra trong caàu nguyeän, nghóa laø trong söï thaân maät vôùi Thieân Chuùa, nhôø ñoù moãi ngöôøi ñöôïc giaûi thoaùt khoûi naõo traïng toäi loãi, bieát böôùc ñi töø söï döõ ñeán söï laønh, vaø roài khao khaùt tìm kieám thaùnh yù Chuùa, trong haønh trình ñi töø ñieàu thieän ñeán ñieàu thieän haûo.
Keát thuùc phaàn naøy veà "tinh thaàn truyeàn giaùo cho heát thaûy", thieát töôûng cuõng neân nhaán maïnh ñeán nhöõng ñieåm maïnh vaø nhöõng giôùi haïn trong hoaït ñoäng loan baùo Tin möøng cuûa Giaùo hoäi, vaø ñaëc bieät trong söù vuï truyeàn giaùo nôi moâi tröôøng kyõ thuaät soá. Vieäc coâng boá Tin möøng - duø qua giaùo lyù, nhöõng thoâng ñieäp ngaén goïn, chöùng töø hay caùc phöông tieän truyeàn thoâng tröïc quan - vaãn luoân laø moät "khôûi ñieåm", coù nhieäm vuï ñaùnh ñoäng löông taâm, khôi daäy nhöõng caâu hoûi, vaø gieo vaøo loøng ngöôøi öôùc muoán cuøng khaùt voïng tìm kieám. Trong caùc naêng ñoäng löïc nhaân sinh vaø thieâng lieâng, luoân caàn coù moät yeáu toá "phaù vôõ", ñeå giuùp chuùng ta taùi dieãn giaûi khoaûng caùch vaø tình traïng toäi loãi; nhôø ñoù maø daãn ñeán moät yeáu toá "xaây döïng" caàn thieát, voán trao ban nhöõng nguyeân taéc vaø tieâu chí soáng cho moät "ñôøi soáng môùi". Trong tieán trình naøy, moät ñieåm maïnh khoâng theå thieáu chính laø "tình huynh ñeä", hay noùi caùch khaùc, laø tính trung taâm cuûa söï coäng taùc, nhôø ñoù chuùng ta coù theå cuøng nhau coâng boá, keå laïi vaø laøm chöùng cho Tin möøng, qua nhieàu tieáng noùi vaø nhieàu phong caùch khaùc nhau, nhöng treân heát vaãn laø trong chieàu kích cuûa moät Thaân Theå duy nhaát laø Ñöùc Kitoâ (x. 1 Cr 12).
Trong coâng cuoäc loan baùo Tin möøng, luoân caàn ghi nhôù "khôûi ñieåm", nghóa laø boái caûnh vaø hoaøn caûnh cuï theå maø chuùng ta ñöôïc môøi goïi ñeå rao giaûng, keå caû qua vieäc phaân tích vaø moâ taû ngaén goïn thöïc taïi hic et nunc (ôû ñaây vaø luùc naøy). Ñoàng thôøi, cuõng caàn ghi nhôù "muïc tieâu", töùc laø muïc ñích cuûa vieäc coâng boá vaø nhöõng hoa traùi maø haønh ñoäng truyeàn giaùo phaûi höôùng ñeán. Sau cuøng, caàn xaùc ñònh "con ñöôøng" seõ ñi, nghóa laø töï hoûi: nhöõng yeáu toá naøo caàn söû duïng, nhöõng yeáu toá naøo neân gaùc laïi, ñeå töø ñoù xaùc ñònh phaïm vi hoaït ñoäng vaø giuùp toái öu hoùa söù maïng cuûa Giaùo hoäi. Ngoân ngöõ öu tieân chaéc chaén vaãn laø ngoân ngöõ cuûa "chöùng taù": trong boái caûnh kyõ thuaät soá, ngoaøi vieäc söû duïng Lôøi Chuùa moät caùch quaân bình vaø xaùc thöïc, öu tieân haøng ñaàu chính laø tieáp caän baèng chöùng töø, qua vieäc keå laïi nhöõng kinh nghieäm soáng mang tính "cöùu ñoä", hoaëc nhöõng chöùng töø veà söï thaùnh thieän "bình dò beân caïnh ta" (x. GE 7), voán coù söùc truyeàn ñaït nhöõng söù ñieäp ñaëc bieät yù nghóa. Khi keát thuùc moät haønh trình truyeàn giaùo, keå caû trong theá giôùi kyõ thuaät soá, ñieàu thích hôïp laø daønh thôøi gian ñeå löôïng giaù, laéng nghe nhöõng phaûn hoài, keå caû töø caùc toå chöùc beân ngoaøi, haàu coù theå suy tö veà nhöõng thieáu soùt, nhöõng ñieåm yeáu, vaø nhöõng giaù trò quan troïng neân ñöôïc ñeà nghò taùi khôûi ñoäng.
Trong boái caûnh truyeàn giaùo, cuõng caàn nhaán maïnh raèng Lôøi Chuùa ñöôïc coâng boá khoâng chæ phaùt xuaát töø taøi naêng cuûa ngöôøi rao giaûng, maø coøn ñöôïc naâng ñôõ bôûi nhöõng "toïa ñoä voâ hình" voán caàn thieát trong ñôøi soáng ñöôïc cöùu chuoäc cuûa moãi Kitoâ höõu. Ngay caû trong theá giôùi kyõ thuaät soá, vaãn toàn taïi nguy cô lôùn laø döøng laïi ôû caûm xuùc nhö moät giai ñoaïn duy nhaát ñeå tieáp nhaän maïc khaûi. Chaéc chaén, laõnh vöïc caûm xuùc coù choã ñöùng quan troïng, nhöng khoâng theå laø ñieåm ñeán cuoái cuøng ñeå xaây döïng moät haønh trình hoaùn caûi vaø loan baùo Tin möøng. Söù maïng trong moâi tröôøng kyõ thuaät soá khoâng theå chæ thu goïn thaønh nhöõng "quaûng caùo" hay "thoâng ñieäp thöông maïi", nhöng caàn bieát söû duïng hình aûnh, caâu vaên ngaén goïn vaø noäi dung coát yeáu, nhaèm daãn ngöôøi nghe ñi treân moät "haønh trình" töøng böôùc, trong moät loâ-gíc tieán trieån vaø tieäm tieán, luoân nhôù ñeán kinh nghieäm Kinh Thaùnh veà vieäc thaùnh Philippheâ böôùc leân coã xe cuûa vieân thaùi giaùm (x. Cv 8,26-40). Thaät vaäy, trong haønh trình "khôûi ñaàu" gaén lieàn ñaëc bieät vôùi "vieäc rao giaûng laàn thöù nhaát", luoân caàn duy trì moät söï caêng thaúng thieâng lieâng höôùng veà phaân ñònh, nhö moät cô hoäi ñeå saøng loïc vaø xaùc minh nhöõng linh höùng phaùt xuaát töø Thieân Chuùa (x. 1 Ga4,1). Sau cuøng, khi laéng nghe "boái caûnh", ñieàu quan troïng laø phaûi töø boû nhöõng "thaønh kieán" hay "giaû ñònh coù saün" veà theá giôùi ngöôøi treû, cuõng nhö traùnh vieäc chæ söû duïng nhöõng phong caùch hay noäi dung ñoùng khung saün. Traùi laïi, nhaø truyeàn giaùo trong moâi tröôøng kyõ thuaät soá luoân phaûi vaâng theo söï saùng taïo cuûa Thaùnh Thaàn, Ñaáng khôi leân nhöõng caûm xuùc môùi meû, daãn ñöa ñeán hieäp thoâng vaø ñeán khaùt voïng trao ban cho heát thaûy moïi ngöôøi Lôøi Tin möøng soáng ñoäng vaø vónh toàn.
3.3. Söùc maïnh cuûa Tin möøng
Vieäc truyeàn ñaït Tin möøng laø moät nhieäm vuï öu tieân cuûa moïi ngöôøi ñaõ laõnh nhaän pheùp Röûa, vaø coù theå ñöôïc hieåu nhö moät cuoäc haønh trình trong sa maïc cuûa thôøi ñaïi chuùng ta. Loan baùo Tin möøng chính laø laøm cho veû ñeïp cuûa chaân lyù toûa saùng trong hieän taïi. Nhö moät vaên kieän cuûa Boä Giaùo lyù Ñöùc tin ñaõ xaùc quyeát: "Thuaät ngöõ 'loan baùo Tin möøng' mang moät yù nghóa raát phong phuù. Theo nghóa roäng, noù dieãn taû troïn veïn söù maïng cuûa Giaùo hoäi: toaøn theå ñôøi soáng Giaùo hoäi chính laø vieäc thöïc hieän traditio Evangelii, töùc laø coâng boá vaø trao ban Tin möøng [...]. Loan baùo Tin möøng ñöôïc höôùng ñeán toaøn theå nhaân loaïi. Duø theá naøo ñi nöõa, loan baùo Tin möøng khoâng chæ coù nghóa laø daïy moät hoïc thuyeát, nhöng laø coâng boá chính Ñöùc Gieâsu Kitoâ baèng lôøi noùi vaø vieäc laøm, nghóa laø trôû neân khí cuï cho söï hieän dieän vaø hoaït ñoäng cuûa Ngöôøi trong theá giôùi"[21]. Vì theá, ñoái vôùi moïi nhaø truyeàn giaùo, ñieàu kieän tieân quyeát ñeå laøm chöùng cho Tin möøng chính laø tröôùc heát bieát laéng nghe tieáng Chuùa, Ñaáng môû ra nguoàn maïch cho moät haønh trình hoøa giaûi, theo chính phöông theá cuûa Thieân Chuùa, ñoù laø con ñöôøng khieâm haï, con ñöôøng cuûa Nhaäp Theå.
Moïi Kitoâ höõu, nhôø Bí tích Röûa Toäi, ñeàu ñöôïc Thieân Chuùa keâu goïi coâng boá Tin möøng vaø coå voõ moät neàn vaên hoùa gaëp gôõ. Thaät vaäy, vieäc loan baùo Tin möøng khoâng theå chæ phaùt xuaát töø nhöõng suy tö lyù thuyeát cao ñeïp, nhöng phaûi baét ñaàu töø beân trong neàn vaên hoùa, töø söï ñôn sô cuûa nhöõng taâm hoàn khieâm haï, töø sensus fidei (caûm thöùc ñöùc tin) cuûa toaøn theå daân Chuùa, vaø töø nieàm tin cuûa ngöôøi ngheøo. Ñoái vôùi Giaùo hoäi, vieäc naâng ñôõ tieán trình hoäi nhaäp vaên hoùa cuõng coù nghóa laø gaén boù vôùi nguyeân taéc Nhaäp Theå: daân Thieân Chuùa thöïc söï ñöôïc sinh ra vaø lôùn leân trong nhöõng neàn vaên hoùa maø Giaùo hoäi gaëp gôõ; chính trong chieàu kích vaên hoùa, Giaùo hoäi taùi khaùm phaù caên tính cuûa mình, tieáp nhaän loái soáng vaø nhöõng caùch dieãn taû ña daïng xuyeân suoát doøng lòch söû. Loan baùo Tin möøng nhaèm bieán ñoåi vaø thaêng hoa caùc neàn vaên hoùa, vaø qua söù maïng naøy, Giaùo hoäi, khi nhaäp theå vaøo caùc daân toäc khaùc nhau, vöøa ñöôïc phong phuù hoùa, vöøa trôû neân phoå quaùt hôn. Khaùi nieäm "vaên hoùa" giöõ vò trí trung taâm trong suy tö thaàn hoïc: khôûi ñi töø ñònh nghóa ñöôïc ghi trong Hieán cheá Gaudium et spes (x. GS 53), vaên hoùa coù theå ñöôïc moâ taû nhö moät khí cuï quyù giaù ñeå hieåu caùc hình thaùi khaùc nhau cuûa ñôøi soáng Kitoâ höõu, bôûi con ngöôøi luoân hieän höõu trong moät boái caûnh vaên hoùa cuï theå (x. EG 115). Khi hoäi nhaäp vaøo moät daân Thieân Chuùa duy nhaát, caùc neàn vaên hoùa khaùc nhau khoâng ñaùnh maát caên tính rieâng, nhöng cuøng nhau goùp phaàn laøm phong phuù göông maët ña daïng cuûa Giaùo hoäi (x. EG116). Nhôø theá, Giaùo hoäi bieåu loä caùch cuï theå tính Coâng giaùo ñích thöïc cuûa mình.
Thieân Chuùa môøi goïi moïi Kitoâ höõu coù moät taâm hoàn nhaïy beùn tröôùc nhöõng nhu caàu cuûa muoân daân, ñaëc bieät laø cuûa giôùi treû. Ngaøi cuõng môøi goïi chuùng ta kieân nhaãn trong vieäc chôø ñôïi vaø quaûng ñaïi daán thaân cho tieán trình gieo haït, khoâng quaûn ngaïi vaát vaû, vì chính ngöôøi gieo gioáng ñaõ ra ñi ñeå gieo haït (x. Lc 8,5). Ngöôøi loan baùo Tin möøng ñöôïc môøi goïi böôùc ñeán vôùi tha nhaân trong nieàm hy voïng, nhaän ra nhöõng daáu chæ cuûa Ñaáng Phuïc Sinh, coå voõ nhöõng giaù trò vaø taøi naêng nôi ngöôøi khaùc, maø khoâng rôi vaøo caïm baãy coi söù vuï chæ nhö moät "phöông tieän" ñeå laáp ñaày caùi goïi laø "khoaûng troáng" cuûa ngöôøi khaùc baèng noäi dung hay giaùo thuyeát. Coù theå coù nhieàu caùch theá ñeå loan baùo Tin möøng: baèng coâng boá (x. Mc 1,15), baèng quy tuï (x. Mt 22), baèng chieáu toûa (x. Mt 5,16), hoaëc baèng söï lan toûa nhö men (x. 1 Pr 3,1).
Hieåu ñöôïc raèng loan baùo Tin möøng luoân bieåu loä quyeàn naêng "ñaûo loän" cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn, Ñaáng muoán gaëp gôõ moïi daân toäc vaø moïi neàn vaên hoùa ñeå nhaéc nhôù hoï veà nhöõng kyø coâng cuûa Thieân Chuùa, giôø ñaây ta höôùng ñeán moät soá ñaëc tính nôi nhaø truyeàn giaùo duø laø nam hay nöõ, ngöôøi ñaõ ñöôïc chaïm ñeán bôûi tình yeâu Thieân Chuùa vaø leân ñöôøng tìm kieám nhaân loaïi laïc maát.
Ñaëc tính caên baûn ñaàu tieân laø chaêm soùc saâu xa cho moái töông quan caù vò vôùi Thieân Chuùa: ai kín muùc töø nguoàn tình yeâu cuûa Ñöùc Kitoâ thì cuõng coù theå laøm dòu côn khaùt cuûa tha nhaân, khôûi ñi töø chính aân suûng maø mình ñaõ laõnh nhaän. Ngöôøi rao giaûng Tin möøng ñöôïc keâu goïi neân ñoàng hình ñoàng daïng vôùi Ñöùc Kitoâ: chính tình yeâu daønh cho Ngöôøi thuùc baùch moân ñeä vöôn tôùi moïi anh chò em ñang bò thöông toån. Chuùa Thaùnh Thaàn laø nhaân vaät chính cuûa hoaït ñoäng truyeàn giaùo trong ñôøi soáng Giaùo hoäi; do ñoù, moãi nhaø truyeàn giaùo ñöôïc môøi goïi môû loøng ñoùn nhaän nhöõng aân hueä cuûa Thaàn Khí, voán luoân ñöôïc trao ban vì lôïi ích tha nhaân. Laøm chöùng cho söù vuï cuûa mình vôùi xaùc tín chính laø ñieàu laøm cho vieäc coâng boá trôû neân khaû tín vaø trung thöïc: Ñöùc Kitoâ caàn nhöõng moân ñeä thöøa sai ñaõ thöïc söï gaëp gôõ aân suûng cuûa Thieân Chuùa vaø trôû neân ngöôøi mang Tin möøng ñeán moïi neûo ñöôøng cuûa ñôøi soáng haèng ngaøy. Trong caùc thö cuûa mình, thaùnh Phaoloâ ñaõ duøng nhöõng hình aûnh raát soáng ñoäng ñeå moâ taû ñôøi soáng cuûa moät nhaø truyeàn giaùo:
a) Ngöôøi noâng phu vaát vaû, tay laám ñaát, ñeå coù theå "thu hoaïch" hoa traùi (x. 2 Tm 2,6);
b) Löïc só soáng ñoäng löïc cuûa ñöùc tin ñeå ñaït voøng hoa vónh cöûu cuûa Nöôùc Trôøi (x. 1 Cr9,25);
c) Chieán só kieân cöôøng chieán ñaáu trong cuoäc chieán chính nghóa cuûa ñöùc tin ñeå ñoaït laáy trieàu thieân coâng chính (x. 2 Tm 4,7-9).
Thaùch ñoá cuûa "tình huynh ñeä" trong söù maïng kyõ thuaät soá trôû thaønh moät giaù trò thieát yeáu, vì vieäc coâng boá Tin möøng "töøng hai ngöôøi moät" (x. Mc 6,7) coù theå mang laïi giaù trò gia taêng, traùnh ñöôïc söï quy ngaõ, kieâu caêng, ghen tî hay nhöõng ñoái khaùng voâ ích. Loan baùo trong hieäp thoâng chính laø moät thaùi ñoä bieát ôn ñoái vôùi ñieàu thieän maø Thieân Chuùa ñaõ thöïc hieän nôi theá giôùi vaø trong ñôøi soáng Hoäi thaùnh vaø ñoù chính laø moät chöùng taù ñích thöïc mang tính Tin möøng. Traùi laïi, than phieàn, ganh tî, laåm baåm vaø voâ ôn laïi laø nhöõng thaùi ñoä xa laï vôùi ñôøi soáng Kitoâ höõu chaân chính vaø chæ phôi baøy moät cuoäc ñôøi voâ nghóa. Nhöng ai bieát taï ôn vì nhöõng coâng trình cuûa Thieân Chuùa nôi Hoäi thaùnh thì cuõng bieát xaây döïng moät phong caùch töông quan môùi, thaäm chí daùm ñi ngöôïc doøng ñeå trung thaønh vôùi Tin möøng.
Vì theá, söù maïng trong theá giôùi kyõ thuaät soá coù theå ñöôïc soáng theo nhieàu caùch theá, nhöng phong caùch ñích thöïc cuûa Tin möøng chính laø "phuïc vuï". Caùm doã muoán chieám höõu hay lôïi duïng tin töùc vaø thoâng tin ñeå khaúng ñònh baûn thaân luoân laûng vaûng nôi cöûa ngoõ. Nhöng nhaø truyeàn giaùo tröôûng thaønh laø ngöôøi choïn ñi vaøo loä trình "töï huûy" (kenosis), ñeå aùnh saùng cuûa Ñöùc Kitoâ coù theå toûa raïng, bieåu loä trong ñôøi soáng Hoäi thaùnh vaø chieáu toûa ra moâi tröôøng xaõ hoäi cuõng nhö vaên hoùa chung quanh. Sau cuøng, ngöôøi loan baùo Tin möøng ñöôïc môøi goïi choáng laïi nhieàu caùm doã trong moâi tröôøng muïc vuï (chuû nghóa hieäu quaû, söï coâ laäp, tính töï quy chieáu, söï mô hoà), ñeå khaùm phaù laïi söùc maïnh cuûa lôøi caàu baàu, ñeå laøm ñieàu thieän moãi ngaøy trong vieãn töôïng chia seû.
Thöïc teá, moïi phaàn töû cuûa daân Thieân Chuùa ñeàu ñöôïc môøi goïi tham gia vaøo söù maïng loan baùo Tin möøng, nhöng khoâng phaûi theo cuøng moät caùch. Coâng ñoàng ñaõ dieãn taû ñieàu naøy qua coâng thöùc: "trong Giaùo hoäi, coù söï ña daïng veà taùc vuï nhöng duy nhaát trong söù maïng" (x. AA 2). Lôøi khaúng ñònh aáy, döïa treân hình aûnh aån duï Thaân Theå cuûa thaùnh Phaoloâ, ñaõ moâ taû caùch tuyeät vôøi Giaùo hoäi nhö moät cô theå soáng ñoäng, trong ñoù moãi chi theå ñeàu coù traùch nhieäm ñoùng goùp cho söùc soáng cuûa toaøn thaân (x. 1 Cr 12). Nhö theá, nôi Giaùo hoäi, chính trong söï ña daïng cuûa caùc thöøa taùc vuï maø moät söù maïng duy nhaát ñöôïc thöïc hieän, vì Thaùnh Thaàn khoâng ngöøng keâu goïi con ngöôøi ñeán vôùi ñöùc tin, thaùnh hoùa hoï baèng aân hueä cuûa Ngöôøi, vaø ban söùc maïnh ñeå hoï coâng boá Tin möøng, haàu phuïc vuï trong nieàm hy voïng vaø ñöùc aùi cuûa Ñöùc Kitoâ. Giaùo hoäi, do ñoù, phaûi luoân laéng nghe lôøi môøi goïi naøy cuûa Thaàn Khí, soáng nhö Thaân Theå Ñöùc Kitoâ, ñöôïc deät neân töø muoân vaøn ñaëc suûng, voán ñöôïc ban cho vì lôïi ích chung cuûa toaøn theå daân Chuùa vaø ñaët ñeå nôi söù maïng phuïc vuï theá giôùi. Nhö theá, moãi ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa ñeàu ñöôïc môøi goïi söû duïng caùc aân hueä mình ñaõ laõnh nhaän ñeå xaây döïng Giaùo hoäi - Hieàn theâ cuûa Ñöùc Kitoâ - vaø phuïc vuï theá giôùi, cuøng nhau coäng taùc cho moät muïc ñích duy nhaát: coâng boá Tin möøng theo leänh truyeàn cuûa Thieân Chuùa (x. Mt 28,16-20).
3.4. Troïng taâm ñöùc tin
Giaùo hoäi luoân caàn phaûi khoâng ngöøng taùi khaùm phaù caên tính cuûa mình, nhaát laø khi nhöõng hoaøn caûnh lòch söû ñoåi thay ñaët ra nhöõng thaùch ñoá laøm lung lay khaû naêng chu toaøn söù maïng cuûa Giaùo hoäi. Vieäc trôû veà nguoàn, ñoái vôùi Giaùo hoäi, laø moät kyù öùc soáng ñoäng; vieäc ñoïc laïi nguoàn goác cuûa mình khoâng phaûi laø moät söï xa xæ hay moät coâng vieäc khaûo coå hoïc, nhöng laø moät kinh nghieäm töôûng nieäm, nhôø ñoù Giaùo hoäi nhaän ra haønh ñoäng cuûa Thieân Chuùa trong lòch söû (x. Ñnl 8,1-2).
Ñieàu gì thöïc söï ôû "trung taâm" ñôøi soáng cuûa ngöôøi tín höõu? Ñaâu laø söù ñieäp caên baûn maø moïi ngöôøi khoâng theå khoâng nghe? Khi tìm caùch traû lôøi, chuùng ta phaûi laäp töùc nhaéc ñeán vaán ñeà "lôøi loan baùo ñaàu tieân", maø nhieàu hoïc giaû ñaõ lieân keát vôùi kerygma, nghóa laø lôøi coâng boá Ñöùc Kitoâ ñaõ cheát vaø soáng laïi ñeå cöùu ñoä chuùng ta. Ñoái vôùi coäng ñoaøn Kitoâ höõu tieân khôûi (x. Cv 2,14-47), neáu khoâng coù kerygma hay "lôøi loan baùo ñaàu tieân" - voán laø neàn taûng cuûa toøa nhaø ñöùc tin vaø laø chìa khoùa giuùp hieåu bieát ñöùc tin, nghóa laø lyù do ñeå trôû thaønh ngöôøi tín höõu thì taát caû seõ suïp ñoå. Khi nhìn vaøo coâng thöùc kerygma, coù theå thaáy trung taâm laø caùi cheát vaø söï phuïc sinh cuûa Ñöùc Gieâsu, ñoàng thôøi coù hai chieàu môû roäng ñeå giaûi thích: chieàu thöù nhaát laø ñôøi soáng traàn theá cuûa Ñöùc Gieâsu gaén lieàn vôùi vieäc rao giaûng Nöôùc Thieân Chuùa; chieàu thöù hai vöôït qua bieán coá lòch söû, coi toaøn boä caâu chuyeän Ñöùc Gieâsu nhö laø lôøi tieân baùo veà thöïc taïi caùnh chung.
Trong söù vuï, vaø caùch rieâng trong coâng taùc giaùo lyù, "lôøi loan baùo ñaàu tieân" phaûi giöõ moät vai troø neàn taûng. Vaø khi noùi "ñaàu tieân", caàn hieåu theo nghóa ñònh tính, nghóa laø loan baùo maø chuùng ta phaûi luoân quay trôû veà, laéng nghe trong nhöõng caùch thöùc vaø giai ñoaïn khaùc nhau (x. EG 164-165). Thuaät ngöõ kerygma ñôn giaûn coù nghóa laø tieáng keâu, moät lôøi loan baùo quan troïng, moät söï truyeàn ñaït höôùng ñeán ngöôøi nghe. Thuaät ngöõ naøy thöôøng ñöôïc dòch laø "loan baùo": chæ caàn nghó ñeán caùch dieãn ñaït cuûa thaùnh Phaoloâ, "chuùng toâi rao giaûng (keryssomen) Ñöùc Kitoâ chòu ñoùng ñinh" (1 Cr 1,23), hay "chuùng toâi rao giaûng (keryssomen) Ñöùc Kitoâ Gieâsu laø Chuùa" (2 Cr 4,5). Kerygma coù moät caáu truùc raát ñôn giaûn nhöng ñaäm ñaëc: goàm hai bieán coá (Ngöôøi ñaõ cheát, Ngöôøi ñaõ soáng laïi) vaø lyù do cho töøng bieán coá (vì toäi loãi chuùng ta, vì söï coâng chính cuûa chuùng ta). Caùc bieán coá thuoäc veà lòch söû, coøn lyù do chæ coù theå nhaän bieát nhôø ñöùc tin. Neáu kerygma coù ñoái töôïng laø chính con ngöôøi Ñöùc Gieâsu, thì vieäc ñaët kerygma laøm neàn taûng cho vieäc giaûng daïy Kitoâ giaùo coù nghóa laø ñaët Ñöùc Gieâsu Kitoâ laøm neàn taûng. Caâu hoûi neàn taûng cho suy tö naøy vì theá coù theå laø: Ñöùc Gieâsu chieám vò trí naøo trong xaõ hoäi vaø vaên hoùa hoâm nay? Quaû thaät, coù theå noùi ñeán moät söï "hieän dieän - vaéng boùng" cuûa Ñöùc Kitoâ: ôû moät soá caáp ñoä, chaúng haïn trong giaûi trí hay truyeàn thoâng ñaïi chuùng, Ngöôøi ñöôïc bieát ñeán khaù nhieàu vaø vì theá laø hieän dieän; nhöng döôùi nhaõn quan ñöùc tin, ta laïi thaáy moät söï vaéng boùng ñaùng lo ngaïi, thaäm chí laø söï khöôùc töø con ngöôøi Ngöôøi. Muoán taùi loan baùo Tin möøng cho theá giôùi, ñieàu khaån thieát laø phaûi "trôû laïi vôùi tính öu tieân tuyeät ñoái cuûa Ñöùc Kitoâ trong vieäc rao giaûng"[22] (x. EG11). Thöïc vaäy, kerygma khoâng chæ laø moät coâng thöùc thieâng lieâng hay moät baàu khí thaám ñaãm huyeàn nhieäm, nhöng tröôùc heát laø moät kinh nghieäm soáng, khieán chuùng ta phaûi thoát leân döôùi taùc ñoäng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn: "Ñöùc Gieâsu laø Chuùa" (x. 1 Cr 12,3).
Trong ñôøi soáng cuûa moãi "nhaø truyeàn giaùo kyõ thuaät soá", ñeå cho vieäc loan baùo ngaøy caøng hieäu quaû, ñieàu thieát yeáu laø phaûi luoân canh taân cuoäc gaëp gôõ caù vò vôùi Ñöùc Gieâsu Kitoâ, ñeå cho Ngöôøi chaïm ñeán, vaø haèng ngaøy khoâng ngöøng tìm kieám Ngöôøi. Bôûi vì khôûi ñaàu cuûa vieäc laøm Kitoâ höõu khoâng phaûi laø moät yù töôûng, nhöng laø moät moái töông quan vôùi chính con ngöôøi Ñöùc Kitoâ, Ñaáng ban söï soáng vaø chæ cho moät höôùng ñi môùi, ñeå ta coù theå trôû thaønh nhöõng chöùng nhaân ñaùng tin caäy giöõa traàn gian. Söù maïng maø Thieân Chuùa uûy thaùc cho ngöôøi tín höõu chính laø nhaéc nhôù cho nhaân loaïi trong moïi boái caûnh, vaø ñaëc bieät trong nhöõng tình huoáng ñau thöông nhaát raèng chæ coù Tình Yeâu môùi toàn taïi maõi, vaø Tình Yeâu aáy caàn phaûi ñöôïc truyeàn ñaït, seû chia, vaø laøm chöùng baèng chính cuoäc soáng cuõng nhö baèng lôøi rao giaûng.
Keát Luaän
Muïc ñích cuûa taøi lieäu naøy laø trình baøy toùm löôïc veà moät soá yeáu toá coát yeáu cuûa söù maïng trong ñôøi soáng Giaùo hoäi, qua ñoù taùi khaùm phaù döïa treân Kinh Thaùnh, Thaùnh truyeàn vaø Huaán quyeàn raèng moïi ngöôøi ñaõ laõnh nhaän Bí tích Röûa Toäi ñeàu laø chuû theå tích cöïc cuûa coâng cuoäc loan baùo Tin möøng, ñöôïc môøi goïi coâng boá Tin möøng khoâng chæ baèng lôøi noùi, maø coøn baèng chính ñôøi soáng cuûa mình, hoâm nay caû nôi nhöõng "Areopagus" môùi, nhö moâi tröôøng kyõ thuaät soá. Trong boái caûnh cuûa moät Giaùo hoäi hieäp haønh, söù maïng aáy cuõng môû roäng ñeán caùc moâi tröôøng kyõ thuaät soá, voán laø "moät chieàu kích thieát yeáu trong chöùng taù cuûa Giaùo hoäi giöõa neàn vaên hoùa ñöông ñaïi, ñoàng thôøi cuõng laø moät caùnh ñoàng truyeàn giaùo ñang hình thaønh"[23], vaø nhöõng moâi tröôøng aáy khoâng chæ ñöôïc nhìn nhö nhöõng coâng cuï ñeå söû duïng, nhöng coøn laø nhöõng neàn vaên hoùa caàn ñöôïc cö nguï vaø ñöôïc Tin möøng hoùa.
Trong caùc khoâng gian aûo, nôi haøng trieäu con ngöôøi ñang soáng, tìm kieám, chòu ñau khoå vaø nuoâi hy voïng, Giaùo hoäi ñöôïc môøi goïi hieän dieän baèng söï dòu daøng, phaân ñònh vaø khaùt voïng saâu xa cho cuoäc gaëp gôõ. Ñieàu coát yeáu laø loan baùo Tin möøng töø beân trong, baèng söï gaàn guõi vaø hieän dieän, vôùi loøng can ñaûm vaø söùc saùng taïo, coù khaû naêng deät neân nhöõng moái daây lieân keát chaân thaät ngay caû giöõa maøn hình vaø thuaät toaùn.
Söù maïng kyõ thuaät soá khoâng hoaøn toaøn môùi meû, nhöng naèm trong doøng chaûy truyeàn giaùo lieân læ cuûa Giaùo hoäi. Suoát doøng lòch söû, Giaùo hoäi ñaõ bieát caùch nhaäp theå trong nhieàu neàn vaên hoùa vaø boái caûnh khaùc nhau ñeå laøm cho Tin möøng vang voïng. Ngaøy nay, söù maïng aáy tìm thaáy moät trong nhöõng bieåu hieän caáp baùch nhaát nôi truyeàn thoâng kyõ thuaät soá, nôi maø nhieàu vuøng ngoaïi bieân hieän sinh cuûa con ngöôøi ñang truù nguï: nhöõng ngöôøi xa rôøi ñöùc tin, bò thöông tích vì söï döûng döng, khao khaùt yù nghóa, vaø tìm kieám coäng ñoaøn cuõng nhö söï an uûi trong khoâng gian aûo. ÔÛ ñoù, Giaùo hoäi cuõng ñöôïc môøi goïi trôû neân gaàn guõi vaø trôû neân ngöôøi Samari.
Thöïc vaäy, loan baùo Tin möøng khoâng giôùi haïn nôi vieäc phoå bieán nhöõng noäi dung toân giaùo, nhöng ñoøi hoûi moät söï hoaùn caûi trong naõo traïng: böôùc ra khoûi chieán löôïc truyeàn thoâng ñôn thuaàn ñeå ñi vaøo moät muïc vuï hieäp thoâng vaø xoùt thöông; töø chia seû noäi dung ñeán gaëp gôõ chính Ñöùc Kitoâ; töø döõ lieäu ñeán söï hieän dieän troïn veïn. Vieäc truyeàn giaùo kyõ thuaät soá ñoøi hoûi moät "linh ñaïo nhaäp theå", moät taâm hoàn mang tính Samari, vaø moät sö phaïm kieân nhaãn, öu tieân cho nhöõng tieán trình laéng nghe vaø ñoàng haønh.
Hôn nöõa, vaên hoùa kyõ thuaät soá thaùch ñoá Giaùo hoäi phaûi taùi suy tö söù maïng cuûa mình vôùi moät phong caùch môùi: hieàn laønh, trung thöïc vaø minh baïch; quan taâm nhieàu hôn ñeán vieäc tìm kieám hôn laø ñeán nhöõng xaùc quyeát; gaàn vôùi ngoân ngöõ cuûa traùi tim hôn laø vôùi ngoân ngöõ huaán leänh. Ñieàu quan troïng khoâng chæ laø "coù maët", nhöng laø vun troàng nhöõng khoâng gian cuûa yù nghóa, nôi Lôøi Chuùa coù theå chaïm ñeán nhöõng caâu hoûi saâu thaúm nhaát cuûa thaân phaän con ngöôøi.
Keát thuùc haønh trình ngaén goïn naøy, ñöôïc ñeà nghò trong boái caûnh söù maïng nôi "theá giôùi kyõ thuaät soá" lôøi cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV ñaëc bieät mang tính gôïi höùng. Vaøo nhöõng ngaøy ñaàu trieàu ñaïi giaùo hoaøng cuûa ngaøi, khi ngoû lôøi vôùi giôùi kyù giaû, ngaøi ñaõ noùi raèng: "Truyeàn thoâng khoâng chæ laø söï chuyeån taûi thoâng tin, nhöng coøn laø vieäc kieán taïo moät neàn vaên hoùa, nhöõng moâi tröôøng nhaân baûn vaø kyõ thuaät soá, nôi trôû thaønh khoâng gian cho ñoái thoaïi vaø trao ñoåi. Khi nhìn vaøo söï phaùt trieån cuûa coâng ngheä, söù maïng naøy laïi caøng trôû neân caàn thieát hôn bao giôø heát"[24].
Trong Naêm Thaùnh naøy, ñieàu quan troïng laø ñaøo taïo nhöõng moân ñeä coù khaû naêng hieän dieän vaø hoaït ñoäng trong moâi tröôøng tröïc tuyeán: bieát laøm vieäc, phaân ñònh vaø loan baùo trong tinh thaàn huynh ñeä. Bôûi leõ ngay caû trong theá giôùi kyõ thuaät soá, Thaùnh Thaàn vaãn ñang thoåi, vaø leänh truyeàn cuûa Ñaáng Phuïc Sinh vaãn coøn hieäu löïc: "Anh em haõy ñi vaø loan baùo Tin möøng". Öôùc gì söù maïng naøy gaëp ñöôïc nôi moãi ngöôøi chuùng ta moät taám loøng saün saøng, ñaày saùng taïo vaø nhieät huyeát, ñeå coù theå daâng hieán ngay caû trong moâi tröôøng kyõ thuaät soá veû ñeïp bieán ñoåi cuûa cuoäc gaëp gôõ vôùi Ñöùc Kitoâ.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Caùc Chöõ Vieát Taét vaø Töø Gheùp
AA : Saéc leänh Toâng ñoà giaùo daân, Coâng ñoàng Vatican II, 1965
AAS : Coâng baùo Toøa Thaùnh, Roâma, töø 1909 ñeán nay
AG : Saéc leänh Truyeàn giaùo cho muoân daân, Coâng ñoàng Vatican II, 1965
EDB : Nhaø xuaát baûn Dehon, Bologna
EG : Toâng huaán Nieàm vui Tin möøng, ÑTC Phanxicoâ, 2013
EMI : Nhaø xuaát baûn Truyeàn Giaùo Italia
EN : Toâng huaán Loan baùo Tin möøng, ÑTC Phaoloâ VI, 1975
GE : Toâng huaán Haõy Vui möøng hoan hyû, ÑTC Phanxicoâ, 2018
GS : Hieán cheá muïc vuï Vui möøng vaø Hy voïng, Coâng ñoàng Vatican II, 1965
LEV : Nhaø xuaát baûn Vatican
LG : Hieán cheá tín lyù AÙnh saùng muoân daân, Coâng ñoàng Vatican II, 1964
NMI : Toâng thö Khôûi ñaàu Thieân nieân kyû môùi, ÑTC Gioan Phaoloâ II, 2001
No. : Soá
PG : Giaùo Phuï hoïc Hy Laïp, Migne, Paris, 1856 -1866
Caùc trích daãn Kinh Thaùnh ñöôïc trích töø baûn vaên cuûa Nhoùm Phieân Dòch Caùc Giôø Kinh Phuïng Vuï.
Baûn dòch tieáng Vieät do Ban JPIC/Tænh Doøng Thaùnh Phanxicoâ Vieät Nam thöïc hieän, Vaên phoøng Hoäi ñoàng Giaùm muïc Vieät Nam hieäu ñính vaø phoå bieán.
Baûn dòch naøy ñöôïc taùc giaû Fabio Nardelli vaø Boä Truyeàn thoâng Toøa Thaùnh cho pheùp Vaên phoøng Hoäi ñoàng Giaùm muïc Vieät Nam thöïc hieän.