Ñeà nghò thay ñoåi Giaùo luaät ñeå taêng cöôøng
söï tham gia cuûa giaùo daân trong ñôøi soáng Giaùo hoäi
Ñeà nghò thay ñoåi Giaùo luaät ñeå taêng cöôøng söï tham gia cuûa giaùo daân trong ñôøi soáng Giaùo hoäi.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Roma (RVA News 03-10-2026) - Hoâm 30 thaùng Chín naêm 2026, Ban Toång Thö kyù Thöôïng Hoäi ñoàng ñaõ coâng boá hoâm moät baùo caùo ñeà xuaát nhöõng thay ñoåi quan troïng ñoái vôùi Boä Giaùo luaät.
Ñaây laø moät vaên kieän coù theå taïo ra nhöõng heä quaû raát cuï theå ñoái vôùi ñôøi soáng cuûa caùc giaùo phaän vaø giaùo xöù. Baùo caùo chung cuoäc cuûa UÛy ban Giaùo luaät veà moät Giaùo hoäi hieäp haønh.
Ñöôïc xaây döïng döïa treân hai khoùa hoïp toaøn theå cuûa Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm muïc vaøo thaùng Möôøi naêm 2023 vaø thaùng Möôøi naêm 2024, ñaëc bieät laø Vaên kieän Chung keát ñöôïc thoâng qua ngaøy 26 thaùng Möôøi naêm 2024, baùo caùo tìm caùch xaùc ñònh caùch thöùc moät soá thaønh quaû cuûa tieán trình hieäp haønh coù theå ñöôïc chuyeån thaønh caùc quy ñònh phaùp lyù. Tuy nhieân, ôû giai ñoaïn hieän taïi, ñaây chæ laø nhöõng ñeà xuaát khoâng coù giaù trò phaùp lyù. Chöa coù thay ñoåi naøo ñöôïc ñeà caäp trong baùo caùo chính thöùc coù hieäu löïc.
Trao theâm traùch nhieäm cho giaùo daân
Coâng vieäc ñaàu tieân lieân quan ñeán söï tham gia cuûa caùc tín höõu giaùo daân, caû nam vaø nöõ, vaøo caùc chöùc vuï, traùch nhieäm vaø thöøa taùc vuï trong Giaùo hoäi. UÛy ban nhìn nhaän raèng luaät hieän haønh ñaõ cung caáp nhieàu khaû naêng cho vieäc naøy, nhöng cho raèng moät soá quy ñònh coù theå ñöôïc cuûng coá nhaèm laøm cho vieäc thöïc thi chuùng trôû neân hieäu quaû hôn. Moät trong nhöõng höôùng ñöôïc ñeà xuaát laø thaønh laäp chöùc vuï "ñaïi bieåu giaùm muïc" (deùleùgueù eùpiscopal). Ngöôøi ñaûm nhaän chöùc vuï naøy coù theå laø moät tín höõu giaùo daân ñöôïc xem laø coù ñuû khaû naêng, vaø giaùm muïc coù theå uûy quyeàn cho ngöôøi ñoù thöïc hieän moät soá chöùc naêng nhaát ñònh.
Baùo caùo cuõng ñeà xuaát söûa ñoåi ñieàu 1421 cuûa giaùo luaät hieän haønh, ñeå giaùm muïc coù theå tröïc tieáp boå nhieäm laøm thaåm phaùn giaùo phaän caû giaùo só laãn giaùo daân. Neáu ñöôïc chaáp thuaän thì, ñoái vôùi giaùo daân khoâng coøn phaûi xin pheùp Hoäi ñoàng Giaùm muïc nhö quy ñònh hieän nay.
Trong moät soá tröôøng hôïp, moät thaåm phaùn duy nhaát cuõng coù theå laø moät giaùo daân, nam hoaëc nöõ.
Giaùo daân coù theå hoã trôï vieäc cöû haønh hoân nhaân
Moät ñeà xuaát ñaùng chuù yù khaùc laø ñôn giaûn hoùa khaû naêng uûy thaùc cho moät giaùo daân vieäc chöùng hoân khi khoâng coù linh muïc hoaëc phoù teá. Khaû naêng naøy voán ñaõ toàn taïi trong luaät cuûa Giaùo hoäi. Tuy nhieân, hieän nay vieäc naøy ñoøi hoûi, trong soá nhöõng ñieàu kieän khaùc, söï cho pheùp tröôùc cuûa Toøa Thaùnh.
UÛy ban ñeà xuaát loaïi boû yeâu caàu cuoái cuøng naøy. Theo ñoù, giaùm muïc coù theå uûy quyeàn cho moät tín höõu giaùo daân, nam hoaëc nöõ, sau khi coù söï bieåu quyeát thuaän cuûa Hoäi ñoàng Giaùm muïc vaø sau khi tham khaûo Hoäi ñoàng Linh muïc.
Ñieàu naøy khoâng coù nghóa laø cho pheùp moät giaùo daân "cöû haønh" hoân nhaân theo caùch moät linh muïc thöïc hieän.
Trong Giaùo hoäi Latinh, chính ñoâi vôï choàng trao ban bí tích cho nhau; ngöôøi chöùng hoân laø ngöôøi tieáp nhaän söï öng thuaän cuûa hoï nhaân danh Giaùo hoäi.
Caùc hoäi ñoàng muïc vuï taïi taát caû caùc giaùo xöù
Moät trong nhöõng ñeà xuaát cuï theå nhaát lieân quan ñeán caùc hoäi ñoàng muïc vuï. UÛy ban döï kieán laøm cho hoäi ñoàng muïc vuï giaùo phaän trôû thaønh baét buoäc taïi moãi giaùo phaän, vaø quy ñònh raèng hoäi ñoàng phaûi hoïp ít nhaát ba laàn moãi naêm. Ñaëc bieät, UÛy ban ñeà xuaát raèng moãi giaùo xöù ñeàu phaûi coù moät hoäi ñoàng muïc vuï.
Hoäi ñoàng naøy seõ tham gia vaøo vieäc xaây döïng caùc ñònh höôùng vaø quyeát ñònh muïc vuï; vieäc thöïc hieän nhöõng ñònh höôùng vaø quyeát ñònh ñoù vaãn thuoäc traùch nhieäm cuûa cha xöù, theo thaåm quyeàn muïc vuï cuûa ngaøi.
Nhö vaäy, ñöôøng höôùng ñöôïc löïa choïn laø taêng cöôøng söï tham gia cuûa Daân Thieân Chuùa, nhöng khoâng laøm laãn loän giöõa caùc ôn goïi vaø nhöõng traùch nhieäm rieâng cuûa töøng thaønh phaàn.
Thaåm quyeàn cuûa giaùm muïc vaãn ñöôïc duy trì
Veà ñieåm naøy, baùo caùo nhaéc laïi moät nguyeân taéc caên baûn: Thaåm quyeàn quyeát ñònh cuûa giaùm muïc, cuûa Giaùm muïc ñoaøn vaø cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng vaãn ñöôïc ñaët neàn taûng treân cô caáu phaåm traät cuûa Giaùo hoäi vaø khoâng bò ñaët laïi vaán ñeà.
Muïc tieâu ñuùng hôn laø taêng cöôøng caùc tieán trình tham vaán vaø phaân ñònh. Theo höôùng ñoù, UÛy ban döï kieán xem xeùt laïi caùch dieãn ñaït "chæ coù tính chaát tö vaán" voán xuaát hieän trong moät soá quy ñònh hieän haønh cuûa Giaùo luaät, nhaèm dieãn ñaït toát hôn moái töông quan giöõa vieäc tham vaán vaø vieäc ra quyeát ñònh. Baùo caùo cuõng ñeà xuaát raèng moãi giaùo phaän toå chöùc moät Thöôïng Hoäi ñoàng giaùo phaän ít nhaát möôøi naêm moät laàn. Moät chu kyø töông töï cuõng ñöôïc döï kieán cho caùc coâng ñoàng caáp tænh giaùo hoäi.
Höôùng tôùi moät "söï phaân quyeàn laønh maïnh"
Moät thay ñoåi khaùc ñöôïc ñeà xuaát laø trao theâm traùch nhieäm cho caùc Giaùo hoäi ñòa phöông vaø caùc Hoäi ñoàng Giaùm muïc.
Veà vaán ñeà naøy, baùo caùo ñeà caäp ñeán khaùi nieäm "söï phaân quyeàn laønh maïnh", voán ñöôïc nhaán maïnh trong tieán trình hieäp haønh.
Trong moät soá lónh vöïc, söï can thieäp cuûa Toøa Thaùnh coù theå ñöôïc giaûm bôùt, ñoàng thôøi vaãn duy trì söï hieäp thoâng vôùi Toøa Thaùnh.
Söï minh baïch taøi chính cuõng naèm trong soá caùc vaán ñeà ñöôïc ñeà caäp. Caùc giaùo phaän vaø giaùo xöù seõ ñöôïc yeâu caàu baùo caùo thöôøng xuyeân hôn veà vieäc quaûn lyù taøi saûn cuûa mình; khi coù theå, seõ söû duïng caùc kieåm toaùn vieân ñoäc laäp.
Nhöõng ñeà xuaát, chöa phaûi laø moät cuoäc caûi caùch
Ñaây laø ñieåm quan troïng nhaát: Boä Giaùo luaät chöa ñöôïc söûa ñoåi. Caùc ñeà xuaát cuûa UÛy ban vaãn phaûi ñöôïc xem xeùt vaø nghieân cöùu saâu hôn tröôùc khi coù theå ñöôïc chuyeån thaønh nhöõng quy ñònh phaùp luaät chính thöùc.
Chính baùo caùo cuõng thöøa nhaän raèng coâng vieäc chöa hoaøn taát
Veà laâu daøi, UÛy ban thaäm chí döï kieán moät cuoäc söûa ñoåi toång quaùt hôn ñoái vôùi caû hai Boä Giaùo luaät, töùc Boä Giaùo luaät Latinh vaø Boä Giaùo luaät Ñoâng phöông, nhaèm ñöa vaøo ñoù moät soá keát luaän thaàn hoïc vaø giaùo hoäi hoïc xuaát phaùt töø tieán trình hieäp haønh.
Sau nhieàu naêm suy tö veà tính hieäp haønh, Giaùo hoäi ñang böôùc vaøo moät giai ñoaïn môùi: ñoù laø xem xeùt khaû naêng chuyeån tính hieäp haønh thaønh nhöõng quy ñònh cuï theå trong luaät cuûa Giaùo hoäi, döôùi thaåm quyeàn cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng vaø trong söï toân troïng traùch nhieäm rieâng cuûa caùc vò chuû chaên.
(Tribune chreùtienne 30-9-2026)