Caùc coäng ñoaøn Kitoâ giaùo Ethiopia
moät laàn nöõa bò maéc keït giöõa voøng noäi chieán
Caùc coäng ñoaøn Kitoâ giaùo Ethiopia moät laàn nöõa bò maéc keït giöõa voøng noäi chieán.
Phuùc Nhaïc
Tigray (RVA News 02-10-2026) - Giao tranh laïi taùi dieãn taïi mieàn Tigray, baéc Ethiopia, boán naêm sau thoûa thuaän kyù keát taïi Pretoria beân Nam Phi, chaám döùt hai naêm chieán tranh.
Taïi mieàn ñoù, Kitoâ giaùo ñaõ hieän dieän töø theá kyû IV, ngöôøi daân lo ngaïi moät cuoäc xung ñoät môùi, trong khi giao tranh ñaõ lan tôùi Amhara vaø Afar. Chieán tranh coù nguy cô taùi buøng phaùt taïi Tigray. Trong nhieàu ngaøy qua, caùc hoaït ñoäng ñieàu quaân, giao tranh vaø caùc cuoäc khoâng kích baèng maùy bay khoâng ngöôøi laùi ngaøy caøng gia taêng ôû mieàn baéc Ethiopia, laøm daáy leân lo ngaïi raèng thoûa thuaän hoøa bình ñöôïc kyù vaøo thaùng Möôøi Moät naêm 2022 coù theå bò phaù vôõ.
Hoâm thöù Tö, ngaøy 30 thaùng Chín naêm 2026, haõng Thoâng taán Fides cuûa Boä Loan baùo Tin möøng ñöa tin: caùc löïc löôïng chieán ñaáu cuûa Tigray ñaõ giaønh quyeàn kieåm soaùt saân bay chính cuûa Mekelle, thuû phuû khu vöïc, vaøo ngaøy 23 thaùng Chín naêm 2026. Giao tranh cuõng xaûy ra giöõa hoï vaø caùc löïc löôïng lieân bang taïi nhöõng vuøng laân caän laø Afar vaø Amhara. Addis Ababa ñaùp traû baèng caùc chieán dòch treân boä vaø caùc cuoäc khoâng kích baèng maùy bay khoâng ngöôøi laùi.
Cuoäc khuûng hoaûng caøng trôû neân nghieâm troïng khi moät lieân minh goàm baûy nhoùm vuõ trang ñöôïc coâng boá, trong ñoù coù Maët traän Giaûi phoùng Nhaân daân Tigray (TPLF). Lieân minh môùi tuyeân boá muïc tieâu laø laøm suïp ñoå chính phuû cuûa Thuû töôùng Abiy Ahmed.
Tigray tröôùc ñaây ñaõ töøng bò caét ñöùt khoûi theá giôùi trong phaàn lôùn cuoäc chieán dieãn ra töø thaùng Möôøi Moät naêm 2020 ñeán thaùng Möôøi Moät naêm 2022 giöõa chính quyeàn lieân bang vaø TPLF. Caùc ñöôøng lieân laïc bò caét ñöùt, trong khi vieäc tieáp caän löông thöïc, thuoác men vaø tieàn maët bò haïn cheá nghieâm troïng. Giao tranh ñaõ khieán moät soá löôïng lôùn ngöôøi daân phaûi di dôøi vaø gaây ra moät cuoäc khuûng hoaûng nhaân ñaïo maø khu vöïc naøy vaãn coøn phaûi gaùnh chòu haäu quaû.
Thoûa thuaän Pretoria, ñöôïc kyù ngaøy 02 thaùng Möôøi Moät naêm 2022 döôùi söï baûo trôï cuûa Lieân minh chaâu Phi, ñaõ giuùp chaám döùt caùc haønh ñoäng thuø ñòch. Boán naêm sau, söï toàn taïi cuûa thoûa thuaän naøy ñang bò ñaët daáu hoûi.
Taïi Mekelle, ngöôøi daân ñaõ baét ñaàu ruùt tieàn maët vaø tích tröõ löông thöïc. Haõng haøng khoâng Ethiopian Airlines ñaõ ñình chæ caùc chuyeán bay ñeán Tigray. Caùc chuyeán bay tôùi Lalibela cuõng bò giaùn ñoaïn do giao tranh trong khu vöïc xung quanh. Moät ñoaøn xe cuûa Catholic Relief Services chôû vieän trôï löông thöïc cuõng ñaõ bò taán coâng. Coù thoâng tin veà thieät haïi taïi caùc beänh vieän, tröôøng hoïc vaø caùc cô sôû toân giaùo.
Xung ñoät dieãn ra taïi moät trong nhöõng vuøng ñaát Kitoâ giaùo laâu ñôøi nhaát cuûa chaâu Phi
Vöông quoác Aksum, laõnh thoå bao phuû moät phaàn Tigray ngaøy nay, ñaõ ñoùn nhaän Kitoâ giaùo vaøo theá kyû IV. Lòch söû naøy vaãn hieän dieän roõ neùt treân khaép khu vöïc, qua caùc nhaø thôø ñöôïc ñuïc trong ñaù, caùc ñan vieän vaø moät truyeàn thoáng toân giaùo ñaõ traûi qua nhieàu theá kyû.
Cho ñeán ngaøy nay, ñaïi ña soá cö daân Tigray vaãn thuoäc Giaùo hoäi Chính thoáng Ethiopia Tewahedo. Giaùo hoäi Coâng giaùo, tuy laø thieåu soá, hieän dieän ñaëc bieät qua Giaùo phaän Coâng giaùo Adigrat.
Caùc cuoäc giao tranh hieän nay khoâng ñöôïc moâ taû nhö moät cuoäc chieán tranh toân giaùo. Chuùng naèm trong boái caûnh cuoäc ñoái ñaàu chính trò giöõa Addis Ababa vaø caùc löïc löôïng Tigray, cuøng vôùi nhöõng tranh chaáp laõnh thoå vaø söï caïnh tranh giöõa caùc thaønh phaàn khaùc nhau trong lieân bang Ethiopia. Tuy nhieân, vieäc giao tranh taùi dieãn moät laàn nöõa ñaët caùc coäng ñoaøn Kitoâ giaùo ôû mieàn baéc ñaát nöôùc vaøo giöõa chieán söï.
Ngaøy 22 thaùng Baûy vöøa qua, Ñan vieän Chính thoáng Thaùnh Arsema, naèm taïi vuøng Amhara, ñaõ bò maùy bay khoâng ngöôøi laùi taán coâng khi caùc tu só vaø tín höõu ñang hieän dieän ñeå cöû haønh phuïng vuï. Moät soá thaønh vieân haøng giaùo só vaø tín höõu ñaõ thieät maïng hoaëc bò thöông.
Sau cuoäc taán coâng, moät tuyeân boá töø coäng ñoaøn ñaõ toùm taét taâm traïng cuûa caùc tu só: "Caùc toøa nhaø coù theå bò phaù huûy vaø maïng soáng coù theå bò cöôùp ñi, nhöng ñöùc tin cuûa chuùng toâi vaøo Ñöùc Kitoâ vaãn coøn."
Cuoäc chieán 2020-2022 cuõng ñaõ aûnh höôûng ñeán nhieàu coâng trình toân giaùo. Caùc nhaø thôø vaø ñan vieän bò hö haïi hoaëc cöôùp phaù, trong khi caùc linh muïc, tu só vaø tín höõu thieät maïng trong nhöõng vuï baïo löïc lan roäng khaép mieàn baéc ñaát nöôùc.
Taïi Adigrat, Giaùo hoäi Coâng giaùo vaãn ñang ñoàng haønh vôùi caùc gia ñình phaûi di dôøi vaø nhöõng ngöôøi daân ngheøo ñi vì cuoäc xung ñoät tröôùc ñaây. Vieäc giao tranh trôû laïi xaûy ra taïi moät khu vöïc vaãn chöa hoaøn taát quaù trình taùi thieát.
Lieân minh chaâu Phi keâu goïi noái laïi ñoái thoaïi
Chuû tòch UÛy ban Lieân minh chaâu Phi, Mahmoud Ali Youssouf, ñaõ keâu goïi caùc beân theå hieän "söï kieàm cheá cao nhaát" vaø noái laïi caùc cuoäc ñaøm phaùn tröïc tieáp.
Caâu hoûi hieän nay laø lieäu thoûa thuaän Pretoria coøn coù theå ngaên chaën söï leo thang hay khoâng. Vieäc chieám giöõ caùc saân bay, giao tranh lan sang Amhara vaø Afar, cuøng vôùi vieäc thaønh laäp moät lieân minh vuõ trang choáng laïi chính phuû lieân bang ñang taïo ra moät moái ñe doïa môùi ñoái vôùi söï caân baèng ñaït ñöôïc vaøo naêm 2022.
Taïi caùc thaønh phoá cuûa Tigray, ngöôøi daân ñaõ baét ñaàu trôû laïi vôùi nhöõng phaûn öùng voán quen thuoäc trong nhöõng naêm chieán tranh: giöõ tieàn maët, tích tröõ löông thöïc vaø chuaån bò cho nhöõng ñôït maát lieân laïc hoaëc giaùn ñoaïn dòch vuï môùi.
Ñoái vôùi khu vöïc töøng bò coâ laäp khoûi phaàn coøn laïi cuûa ñaát nöôùc trong gaàn hai naêm, vieäc giao tranh trôû laïi khôi daäy kyù öùc veà moät cuoäc khuûng hoaûng maø khu vöïc naøy chöa bao giôø hoaøn toaøn phuïc hoài.
Ñöùc Thaùnh cha keâu goïi
Cuoái buoåi Tieáp kieán chung hoâm 30 thaùng Chín naêm 2026, taïi Quaûng tröôøng thaùnh Pheâroâ, Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV ñaõ leân tieáng keâu goïi cho Ethiopia. Ngaøi noùi: "Giôø ñaây, toâi ñöa ra lôøi keâu goïi cho khu vöïc Tigray, taïi Ethiopia: Toâi ñang theo doõi vôùi moái quan ngaïi saâu saéc tình hình taïi Tigray vaø caùc khu vöïc laân caän Afar vaø Amhara, nôi caùc haønh ñoäng thuø ñòch moät laàn nöõa buøng phaùt. Toâi tha thieát keâu goïi taát caû caùc beân haõy löïa choïn con ñöôøng ñoái thoaïi. Xung ñoät vuõ trang khoâng bao giôø giaûi quyeát ñöôïc caùc vaán ñeà, maø chæ laøm cho tình hình theâm traàm troïng, ñeå laïi sau ñoù moät chuoãi nhöõng caùi cheát, söï taøn phaù vaø loøng oaùn haän. Chæ coù söï ñoái thoaïi chaân thaønh môùi coù theå ñaët neàn moùng cho moät neàn hoøa bình laâu daøi.
Toâi tha thieát hy voïng coäng ñoàng quoác teá seõ daønh söï ñoùng goùp quaûng ñaïi vaø kòp thôøi, nhaèm baûo ñaûm raèng moïi söï trôï giuùp nhaân ñaïo ñeàu ñöôïc chuyeån ñeán nhöõng ngöôøi ñang caàn ñöôïc giuùp ñôõ.
(Fides 30-9-2026, Vatican News)