Caùc thoûa thuaän cuûa Toøa Thaùnh
vaø vieäc boå nhieäm caùc giaùm muïc taïi Trung Quoác
Caùc thoûa thuaän cuûa Toøa Thaùnh vaø vieäc boå nhieäm caùc giaùm muïc taïi Trung Quoác.
Phuùc Nhaïc
Vatican (RVA News 02-09-2026) - Hoâm 31 thaùng Taùm naêm 2026, Phoøng Baùo chí Toøa Thaùnh cho bieát Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV ñaõ boå nhieäm cha Phaoloâ Löu Hoàng Cöông (Liu Honggang) laøm giaùm muïc Giaùo phaän Ñaïi Ñoàng, tænh Sôn Taây beân Trung Quoác, vaøo ngaøy 10 thaùng Taùm naêm 2026, vaø leã truyeàn chöùc giaùm muïc ñaõ ñöôïc cöû haønh ban saùng ngaøy 31 thaùng Taùm naêm 2026. Giaùo phaän naøy bò troáng toøa töø 80 naêm nay.
Ñaây laø giaùm muïc thöù saùu taïi Trung Quoác ñöôïc Toøa Thaùnh boå nhieäm keå töø khi Ñöùc Leâoâ XIV laøm chuû chaên Giaùo hoäi hoaøn vuõ.
Phaân tích vaø nhaän ñònh cuûa Gagliarducci
Ngaøy 18 thaùng Taùm naêm 2026, kyù giaû Andrea Gagliarducci, chuyeân veà caùc hoaït ñoäng cuûa Toøa Thaùnh, trong moät baøi ñaêng treân trang maïng Acistampa, ñaõ trình baøy veà nhöõng khoù khaên lieân quan ñeán hieäp ñònh giöõa Toøa Thaùnh vaø Trung Quoác veà vieäc boå nhieäm giaùm muïc
OÂng vieát: Theo thoûa thuaän Trung Quoác vaø Toøa Thaùnh ñöôïc ñònh hình töø naêm 2018, nhieàu vuï boå nhieäm giaùm muïc ñaõ ñöôïc tieán haønh. Tuy nhieân, thoûa thuaän vaãn gaëp khoù khaên trong vieäc trieån khai.
Naêm 2018, khi Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ ñang treân chuyeán bay ñeán Vilnius, Ñöùc oâng Antoine Camilleri, ngöôøi Malta, khi ñoù laø Thöù tröôûng Ngoaïi giao Toøa Thaùnh, ñaõ bay sang Trung Quoác ñeå kyù thoûa thuaän Trung Quoác - Toøa Thaùnh veà vieäc boå nhieäm caùc giaùm muïc.
Töø naêm 2018 ñeán nay, moät soá vuï boå nhieäm giaùm muïc ñaõ ñöôïc thöïc hieän, nhöng cuõng ñaõ xaûy ra nhöõng laàn ñình treä. Ngöôøi ta töøng tính ñeán vieäc thay ñoåi thoûa thuaän, nhöng sau ñoù vaãn giöõ nguyeân thoûa thuaän theo hình thöùc hieän taïi. Chính Ñöùc Leâoâ XIV, trong cuoán saùch Coâng daân cuûa theá giôùi. Nhaø truyeàn giaùo cuûa theá kyû XXI (Cittadino del Mondo. Missionario del XXI secolo), cuõng töøng noùi raèng ngaøi seõ khoâng thay ñoåi thoûa thuaän, ít nhaát laø vaøo thôøi ñieåm hieän taïi.
Tuy nhieân, thoûa thuaän Trung Quoác - Toøa Thaùnh cuõng phaûn aùnh raát nhieàu khoù khaên maø Toøa Thaùnh ñang phaûi ñoái dieän taïi Trung Quoác. Veà nhöõng chi tieát cuûa thoûa thuaän, coù moät soá vaán ñeà cuï theå maø Toøa Thaùnh muoán giaûi quyeát.
Vaán ñeà thöù nhaát: quyeàn boå nhieäm giaùm muïc thuoäc veà Ñöùc Giaùo hoaøng
Tröôùc heát, Toøa Thaùnh muoán laøm roõ raèng vieäc boå nhieäm moät giaùm muïc chæ thuoäc quyeàn cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng. Trong thôøi gian gaàn ñaây, chính quyeàn Trung Quoác thaäm chí ñaõ coâng boá tröôùc vieäc boå nhieäm caùc giaùm muïc môùi, tröôùc khi Toøa Thaùnh chính thöùc thoâng baùo. Ñieàu naøy töøng xaûy ra, trong soá nhöõng tröôøng hôïp khaùc, trong thôøi kyø troáng toøa, töùc khoaûng thôøi gian Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ ñaõ qua ñôøi nhöng chöa coù vò giaùo hoaøng môùi.
Sau ñoù, Ñöùc Hoàng y Parolin cho bieát raèng ñaõ coù moät thoûa thuaän veà vieäc boå nhieäm nhöõng vò giaùm muïc naøy. Tuy nhieân, khoâng theå coù vieäc boå nhieäm giaùm muïc khi ngoâi giaùo hoaøng ñang troáng, bôûi quyeàn boå nhieäm luoân vaø chæ thuoäc veà Ñöùc Giaùo hoaøng.
Quyeàn boå nhieäm vaãn thuoäc veà Ñöùc Giaùo hoaøng ngay caû ñoái vôùi caùc giaùm muïc ñaõ ñöôïc taán phong
Ñieåm thöù hai maø thoûa thuaän coù theå ñöôïc söûa ñoåi laø: Toøa Thaùnh muoán laøm roõ raèng ngay caû khi ngöôøi ñöôïc boå nhieäm ñaõ laø moät giaùm muïc, moïi vieäc boå nhieäm vaãn hoaøn toaøn thuoäc quyeàn cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng.
Trong Giaùo hoäi khoâng coù khaùi nieäm "thuyeân chuyeån" töø giaùo phaän naøy sang giaùo phaän khaùc theo nghóa thoâng thöôøng.
Ñöùc Giaùo hoaøng boå nhieäm moät giaùm muïc vaø quyeát ñònh lieäu ngöôøi ñoù laø moät linh muïc seõ ñöôïc taán phong giaùm muïc, hay laø moät giaùm muïc hieän ñang phuïc vuï taïi moät giaùo phaän khaùc.
Toøa Thaùnh muoán traùnh vieäc taùi dieãn tröôøng hôïp ñaõ xaûy ra vôùi vieäc boå nhieäm Ñöùc Toång Giaùm muïc Thaåm Baân (Shen Bin) taïi Thöôïng Haûi - moät vuï vieäc sau ñoù ñaõ ñöôïc Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ giaûi quyeát vaø hôïp thöùc hoùa, nhöng vaãn laø moät veát thöông maø moïi ngöôøi coøn tieáp tuïc baøn luaän.
Caùch löïa choïn vaø boå nhieäm caùc giaùm muïc
Yeâu caàu thöù ba cuûa Toøa Thaùnh lieân quan ñeán vieäc löïa choïn vaø boå nhieäm caùc giaùm muïc. Thoûa thuaän Trung Quoác - Toøa Thaùnh, voán chöa bao giôø ñöôïc coâng boá, veà nguyeân taéc ñöôïc cho laø vaän haønh nhö sau: Toøa Thaùnh trao cho chính quyeàn moät danh saùch ba öùng vieân giaùm muïc coù theå ñöôïc chaáp nhaän, sau ñoù hai beân tìm ra moät öùng vieân maø caû hai cuøng ñoàng thuaän vaø ñeà xuaát ngöôøi ñoù leân Ñöùc Giaùo hoaøng.
Moâ hình naøy töông töï nhö thoûa thuaän giöõa Toøa Thaùnh vaø Vieät Nam, moät thoûa thuaän ít ñöôïc coâng chuùng chuù yù hôn nhöng ñaõ ñöôïc thöïc hieän aâm thaàm töø ñaàu nhöõng naêm 2000.
Theo caùch naøy, hai beân coù theå ñi ñeán moät danh saùch caùc giaùm muïc ñöôïc caû Ñöùc Giaùo hoaøng vaø chính phuû chaáp thuaän, nhöng nhöõng vò naøy vaãn ñöôïc Ñöùc Giaùo hoaøng tröïc tieáp boå nhieäm.
Tuy nhieân, ñoái vôùi Trung Quoác, caàn phaûi tìm ra moät modus operandi - phöông thöùc vaän haønh khaùc.
Noùi chung, vieäc löïa choïn caùc giaùm muïc dieãn ra nhö sau: Ñaïi dieän Toøa Thaùnh thu thaäp thoâng tin, ñöa ra moät soá öùng vieân coù theå ñöôïc löïa choïn vaø trình baùo caùo leân Boä Giaùm muïc taïi Roma.
Boä naøy tieán haønh nhöõng cuoäc kieåm tra boå sung, sau ñoù trình leân Ñöùc Giaùo hoaøng moät danh saùch ba öùng vieân, coù theå giöõ nguyeân hoaëc ñaõ ñöôïc ñieàu chænh.
Danh saùch naøy goàm löïa choïn thöù nhaát, thöù hai vaø thöù ba. Ñöùc Giaùo hoaøng coù theå chaáp nhaän ñeà nghò, quyeát ñònh choïn ngöôøi ñöùng thöù hai hoaëc thöù ba, hoaëc thaäm chí boå nhieäm moät giaùm muïc khoâng coù teân trong baát kyø danh saùch ba öùng vieân naøo.
Tröôøng hôïp Trung Quoác ñaëc bieät nhö theá naøo?
Ñoái vôùi Trung Quoác, quy trình thu thaäp thoâng tin veà caùc öùng vieân giaùm muïc môùi laïi khaùc. Trung Quoác khoâng coù töông quan ngoaïi giao chính thöùc vôùi Toøa Thaùnh, do ñoù khoâng coù moät khaâm söù Toøa Thaùnh hieän dieän treân laõnh thoå Trung Quoác ñeå ñieàu phoái vieäc thu thaäp thoâng tin.
Ngoaøi ra, vì Trung Quoác ñöôïc coi laø moät "vuøng ñaát truyeàn giaùo" - nghóa laø nôi ñöùc tin Coâng giaùo vaãn chöa beùn reã saâu roäng - neân thaåm quyeàn ñeà xuaát caùc öùng vieân giaùm muïc khoâng thuoäc Boä Giaùm muïc, maø thuoäc Boä Loan baùo Tin möøng, coøn ñöôïc bieát ñeán vôùi teân goïi Propaganda Fide.
Toøa Thaùnh chuû yeáu thu thaäp thoâng tin veà nhöõng öùng vieân giaùm muïc môùi thoâng qua maïng löôùi caùc nhaø truyeàn giaùo vaø nhöõng giaùm muïc ñaõ hieän dieän taïi ñòa phöông.
Söï thay ñoåi döôùi thôøi Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ vaø Leâoâ XIV
Cuøng vôùi thoûa thuaän Trung Quoác - Toøa Thaùnh vaø chính saùch cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ theo höôùng thuaän lôïi hôn vôùi Trung Quoác, ñaõ xuaát hieän moät thay ñoåi ñaùng chuù yù trong vieäc löïa choïn caùc giaùm muïc.
Moät quan chöùc Toøa Thaùnh tieát loä vôùi taùc giaû raèng yù kieán cuûa caùc giaùm muïc thuoäc Giaùo hoäi chính thöùc - töùc Giaùo hoäi ñöôïc Baéc Kinh coâng nhaän - ñaõ ñöôïc coi troïng hôn yù kieán cuûa caùc nhaø truyeàn giaùo hoaëc caùc giaùm muïc vaø linh muïc thuoäc Giaùo hoäi haàm truù.
Ñieàu naøy ñaëc bieät dieãn ra sau khi thoûa thuaän Trung Quoác - Toøa Thaùnh ñöôïc kyù keát.
Ñöùc Leâoâ XIV coù moät caùch tieáp caän khaùc
Khi coøn laø Beà treân Toång quyeàn Doøng Augustinoâ, Ñöùc Leâoâ XIV töøng ñeán Trung Quoác moät laàn vaø ñaõ coù nhöõng tieáp xuùc vôùi caùc linh muïc truyeàn giaùo taïi ñoù. Ñöùc Giaùo hoaøng yeâu caàu quan taâm nhieàu hôn ñeán nhöõng tieáng noùi vaø nguyeän voïng cuûa Giaùo hoäi haàm truù, vaø do ñoù laøm cho quaù trình löïa choïn caùc giaùm muïc môùi phuø hôïp hôn vôùi "truyeàn thoáng" cuûa Toøa Thaùnh.
Dó nhieân, töø phía Trung Quoác, ñieàu naøy coù theå ñöôïc xem laø moät böôùc luøi. Chieán löôïc cuûa Toøa Thaùnh seõ laø yeâu caàu moät quy trình minh baïch, vôùi nhöõng ñaëc ñieåm roõ raøng vaø moät quy cheá cuï theå.
Coâng khai thoûa thuaän bí maät ñeå baûo ñaûm tính minh baïch
Ñeå quaù trình thöïc söï minh baïch, caàn phaûi coâng khai quy trình naøy. Töø ñoù xuaát hieän ñeà xuaát cuûa Toøa Thaùnh veà vieäc coâng khai thoûa thuaän maät lieân quan ñeán vieäc boå nhieäm caùc giaùm muïc.
Ñoái vôùi Toøa Thaùnh, vieäc coâng khai moät thoûa thuaän laø moät caùch baûo ñaûm tính minh baïch vaø khaû naêng kieåm soaùt caùc thuû tuïc.
Treân thöïc teá, Toøa Thaùnh chaáp nhaän coâng khai moät söï nhöôïng boä veà chuû quyeàn thoâng qua vieäc coâng boá thoûa thuaän, nhöng ñoåi laïi, baát kyø haønh vi vi phaïm naøo ñoái vôùi thoûa thuaän cuõng seõ trôû neân coâng khai vaø coù theå bò leân tieáng toá caùo.
Ñaây laø moät nguyeân taéc kinh ñieån trong ngoaïi giao Toøa Thaùnh. Moät thoûa thuaän baét ñaàu töø söï thieáu tin töôûng.
Nhìn chung, thoûa thuaän vôùi Trung Quoác laø moät thoûa thuaän khôûi ñaàu töø moät vaán ñeà caên baûn laø söï thieáu tin töôûng. Toøa Thaùnh khoâng tin raèng Trung Quoác laø moät ñoái taùc ñaùng tin caäy, vaø thaùi ñoä cuûa Trung Quoác sau khi thoûa thuaän ñöôïc kyù keát ñaõ caøng cuûng coá nhaän ñònh naøy. Dó nhieân, cuõng ñaõ coù nhöõng daáu hieäu hoøa dòu vaø thieän chí töø phía Trung Quoác. Chaúng haïn, Toøa Thaùnh ñaùnh giaù tích cöïc vieäc vaøo thaùng Möôøi Hai naêm 2025, Trung Quoác ñaõ coâng nhaän veà maët daân söï Ñöùc cha Tröông Duy Truï (Zhang Weizhu, naêm nay 63 tuoåi) vaø thoâng tin naøy ñaõ ñöôïc coâng boá trong moät thoâng caùo cuûa Phoøng Baùo chí Toøa Thaùnh.
Tuy nhieân, ñoàng thôøi, Toøa Thaùnh vaãn lo ngaïi tröôùc nhöõng thoâng tin khaùc ñeán töø Trung Quoác. Trong soá ñoù coù vieäc ngaên caûn treû em tham döï thaùnh leã vaø nhöõng trôû ngaïi ñoái vôùi vieäc giaùo duïc Coâng giaùo. Ñaây laø nhöõng vaán ñeà vaãn gaây caêng thaúng trong moái töông quan giöõa hai beân.
Chöa keå ñeán vaán ñeà töï do toân giaùo, cuõng nhö töï do ngoân luaän, nhöõng ñieàu maø phía Coâng giaùo khoâng theå chaáp nhaän.
(acistampa 19-8-2026)