Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV:
Vaên hoùa Coâng giaùo veà tình yeâu coâng giaùo
coù theå choáng laïi nhöõng doái traù cuûa haän thuø vaø quyeàn löïc
Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV: Vaên hoùa Coâng giaùo veà tình yeâu coâng giaùo coù theå choáng laïi nhöõng doái traù cuûa haän thuø vaø quyeàn löïc.
Chuyeån ngöõ: Lm. Titoâ Traàn Nguyeân Laõm
Rimini (WHÑ 23-08-2026) - Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV noùi raèng taàm nhìn vaø neàn vaên hoùa Coâng giaùo veà tình yeâu vaø loøng thöông xoùt phaûi vöôït thaéng nhöõng luaän ñieäu sai laïc taïo ra keû thuø vaø thuyeát phuïc caùc caù nhaân cuõng nhö caùc quoác gia "taùi vuõ trang" trong moät "neàn vaên hoùa quyeàn löïc".
Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV noùi vôùi haøng ngaøn ngöôøi tham döï Cuoäc gaëp gôõ Tình baïn giöõa caùc daân toäc, ñöôïc toå chöùc ngaøy 22 thaùng 8 naêm 2026 taïi thaønh phoá ven bieån Rimini, mieàn ñoâng nöôùc YÙ, raèng: "Vaäy chuùng ta haõy cuøng nhau giaûi thoaùt ñôøi soáng mình khoûi söï nghi kî, giaûi thoaùt vaên hoùa khoûi söï kieâu ngaïo, giaùo duïc khoûi yù thöùc heä, lao ñoäng khoûi vieäc toân thôø lôïi nhuaän, vaø coâng ngheä cuøng taøi chính khoûi hoaït ñoäng kinh doanh söï cheát."
Ngaøi keâu goïi: "Haõy vaïch traàn nhöõng cô caáu quyeàn löïc baát coâng naèm ôû coäi reã cuûa ngheøo ñoùi, baát bình ñaúng, chieán tranh vaø caùc thaûm hoïa moâi tröôøng. Haõy giaûi tröø vuõ khí cho söï phaùt trieån coâng ngheä baát cöù khi naøo noù trôû neân xaâm laán vaø mang tính huûy dieät." Ñöùc Thaùnh Cha ñoàng thôøi keâu goïi nhöõng "ngöôøi tieân phong ñaày thuyeát phuïc, ñaùng tin caäy vaø can ñaûm", nhöõng ngöôøi daùm böôùc ñi böôùc ñaàu tieân baèng caùch "tröôùc heát thay ñoåi höôùng ñi trong chính ñôøi soáng cuûa mình".
Baøi phaùt bieåu daøi cuûa Ñöùc Thaùnh Cha, nhieàu laàn ñöôïc cöû toïa voã tay, laø ñieåm noåi baät trong chuyeán toâng du keùo daøi moät ngaøy. Tröôùc tieân, ngaøi ñeán Coäng hoøa San Marino, moät quoác gia nhoû naèm treân vuøng nuùi thuoäc baùn ñaûo YÙ; sau ñoù ñeán Rimini, nôi ngaøi cöû haønh Thaùnh leã beân bôø bieån Adriatic vaø tham döï Cuoäc gaëp gôõ Rimini thöôøng nieân do phong traøo giaùo daân Coâng giaùo Hieäp thoâng vaø Giaûi phoùng toå chöùc.
Ñaây môùi chæ laø laàn thöù hai moät vò Giaùo hoaøng tröïc tieáp tham döï cuoäc gaëp gôõ
Maëc duø keå töø khi söï kieän quoác teá naøy ñöôïc khôûi xöôùng vaøo naêm 1980, haøng naêm caùc vò Giaùo hoaøng ñeàu göûi söù ñieäp baèng vaên baûn, nhöng ñaây môùi laø laàn thöù hai moät vò Giaùo hoaøng tröïc tieáp tham döï, sau chuyeán vieáng thaêm cuûa Thaùnh Giaùo hoaøng Gioan Phaoloâ II vaøo naêm 1982.
Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV tieáp noái lôøi keâu goïi maø vò Giaùo hoaøng ngöôøi Ba Lan ñaõ ñöa ra 44 naêm tröôùc: khoâng ngöøng xaây döïng moät neàn vaên minh phaùt sinh töø söï thaät vaø tình yeâu trong moät theá giôùi ñang bò ñe doïa nghieâm troïng bôûi loøng ích kyû vaø söï thôø ô tröôùc ñau khoå cuûa tha nhaân.
Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV noùi raèng nhaân loaïi "ñoùi khaùt coâng lyù", vaø "hoøa bình ñöôïc vun ñaép vaø lan toûa nhôø nhöõng ngöôøi yeâu thích gaëp gôõ nhau vaø khoâng sôï ñoái thoaïi vôùi nhau".
Ngaøi noùi, ñaây laø "thôøi ñieåm cuûa traùch nhieäm" ñoái vôùi caùc Kitoâ höõu, bôûi vì "theo Ñöùc Gieâsu Kitoâ sau nhöõng thaûm kòch vaø nhöõng khôûi ñaàu môùi cuûa theá kyû XX thöïc söï ñoøi hoûi moät nhaän thöùc roõ raøng raèng söï döõ khoâng theå bò khoáng cheá baèng söï döõ".
"Tình yeâu laø luaät soáng vaø laø phöông theá cöùu ñoä," Ñöùc Giaùo hoaøng noùi. "Vaên hoùa Coâng giaùo phaûi choáng laïi thöù chuû nghóa hieän thöïc sai laïc ñang taùi vuõ trang taâm trí, ngoân töø vaø caùc quoác gia baèng chuû nghóa hieän thöïc cuûa loøng thöông xoùt, moät loøng thöông xoùt nhìn nhaän raèng khoâng theå coù keû thuø, vaø moïi ngöôøi, keå caû nhöõng ai choáng laïi chuùng ta, ñeàu laø anh chò em maø chuùng ta phaûi nhìn vaøo maét vaø gaëp gôõ trong söï thaät."
Tình yeâu cöùu ñoä cuûa Ñöùc Kitoâ maïnh hôn toäi loãi
Ñöùc Thaùnh Cha noùi raèng tình yeâu cöùu ñoä cuûa Ñöùc Kitoâ maïnh hôn toäi loãi, vaø caùc Kitoâ höõu caàn khoâng ngöøng thanh luyeän "tö töôûng, lôïi ích, thoùi quen, caùc moái lieân heä, keá hoaïch vaø nhöõng khoaûn ñaàu tö - thöïc söï laø moïi khía caïnh cuûa ñôøi soáng chuùng ta - khoûi taát caû nhöõng gì ñaõ bò neàn vaên hoùa quyeàn löïc laøm cho hoen nhieãm".
Ngaøi noùi, söï hoaùn caûi ñích thöïc ñoøi hoûi phaûi tìm kieám vinh quang cuûa Thieân Chuùa thay vì vinh quang cuûa chính mình. Vaø seõ laø "nhöõng ngöôøi tieân phong ñaày can ñaûm, nhöõng ngöôøi tröôùc heát thay ñoåi höôùng ñi trong chính ñôøi soáng mình, coù theå laøm cho söï bieán ñoåi caàn thieát ñoái vôùi moïi ngöôøi trôû neân thuyeát phuïc vaø ñaùng tin caäy".
Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV nhieàu laàn höôùng lôøi ñeán ñoâng ñaûo caùc baïn treû hieän dieän, ñaëc bieät nhaán maïnh loøng nhieät thaønh lôùn lao cuûa hoï, "moät daáu chæ cuûa Thaùnh Thaàn!".
Trong nhöõng lôøi phaùt bieåu töï phaùt tröôùc baøi dieãn vaên chính, ngaøi noùi vôùi hoï raèng theá giôùi caàn söï hieäp thoâng, vaø söï hieäp thoâng baét ñaàu töø tình baïn: "Theá giôùi caàn caùc con, caàn loøng nhieät thaønh, tình yeâu vaø ñöùc tin cuûa caùc con."
Trong baøi phaùt bieåu chính, Ñöùc Thaùnh Cha noùi: "Caùc baïn treû thaân meán, ngaøy nay theá giôùi döôøng nhö ngaïc nhieân tröôùc söï daán thaân cuûa caùc con ñoái vôùi Ñöùc Kitoâ, tröôùc söùc haáp daãn maø caùc con caûm nhaän nôi Ngöôøi vaø lôøi Ngöôøi, cuõng nhö tröôùc yù thöùc thuoäc veà Giaùo hoäi cuûa caùc con."
Chæ "trong töï do" môùi coù theå gaëp gôõ söï thaät
Ñöùc Thaùnh Cha noùi tröôùc söï coå vuõ noàng nhieät: "Ñaây khoâng phaûi laø vaán ñeà veà con soá, maëc duø thaät caûm ñoäng khi thaáy haøng ngaøn ngöôøi ñoàng trang löùa vôùi caùc con ñang tìm kieám Bí tích Röûa toäi trong nhöõng xaõ hoäi ñöôïc xem laø thuoäc soá nhöõng xaõ hoäi theá tuïc hoùa nhaát treân theá giôùi. Ñuùng hôn, ñaây laø vaán ñeà veà töï do, bôûi vì söï thaät chæ coù theå ñöôïc gaëp gôõ trong töï do."
Taàm quan troïng vaø yù nghóa ñích thöïc cuûa töï do laø troïng taâm trong cuoäc gaëp gôõ cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng vôùi chính quyeàn, caùc vò khaùch danh döï vaø ngöôøi daân San Marino - quoác gia coäng hoøa laâu ñôøi nhaát theá giôùi, coù nguoàn goác ñöôïc gaén vôùi Thaùnh Marinoâ. Theo truyeàn thoáng, vò thaùnh naøy ñaõ chaïy troán khoûi Roâma vaøo naêm 301 trong thôøi kyø baùch haïi döôùi trieàu Hoaøng ñeá Roâma Ñioâcleâtianoâ.
Nhaân dòp kyû nieäm 100 naêm thieát laäp quan heä ngoaïi giao chính thöùc vôùi Toøa thaùnh, Coäng hoøa San Marino mang phöông chaâm "Libertas", nghóa laø "Töï do".
Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV noùi taïi phoøng hoäi ñoàng ñöôïc oáp goã trong Cung ñieän Coâng coäng: "Khoâng coù töï do daân söï ñích thöïc neáu khoâng coù töï do caù nhaân - nghóa laø neáu khoâng toân troïng vaø coå voõ phaåm giaù cuûa con ngöôøi."
Ngaøi noùi, töï do caù nhaân laø ñieàu "ñöôïc Thieân Chuùa ban taëng vaø baûo ñaûm, Ñaáng maø tieáng noùi vang voïng trong löông taâm cuûa moãi con ngöôøi"; vì theá, coå voõ töï do ñoøi hoûi phaûi baûo veä löông taâm con ngöôøi.
Baét nguoàn vaø beùn reã nôi Thieân Chuùa, töï do gioáng nhö moät caây ñang lôùn leân
Ñöùc Thaùnh Cha noùi raèng, vì coù nguoàn maïch vaø coäi reã nôi Thieân Chuùa, töï do gioáng nhö: "moät caây lôùn leân vaø ñaâm caønh, troå laù ñeå trao taëng moïi ngöôøi döôõng khí, boùng maùt, höông thôm, hoa traùi vaø nhöõng haït gioáng môùi".
Ngaøi noùi theâm raèng coäi reã aáy bò toån thöông bôûi moät thöù "ngaãu töôïng" trình baøy caùc döï aùn chính trò hay kinh teá nhö mang daáu aán cuûa töï do, trong khi thöïc teá chuùng laïi "bò laøm noâ leä cho caùc ngaãu töôïng vaø quyeàn löïc".
Theo Ñöùc Thaùnh Cha, töï do ñích thöïc ñöôïc thöïc hieän "trong söï trao ban, trong hieäp thoâng, trong gaëp gôõ vaø ñoái thoaïi". Thaät vaäy, "töï do vaø hieäp thoâng cuøng ñöùng vöõng hoaëc cuøng suïp ñoå".
Maëc duø nöôùc coäng hoøa coå kính naøy coù moät di saûn Coâng giaùo lôùn lao vaø hôn 91% trong toång soá gaàn 35,000 daân töï nhaän mình laø Kitoâ höõu, San Marino khoâng coù toân giaùo chính thöùc cuûa quoác gia, vôùi hieán phaùp baûo ñaûm quyeàn töï do löông taâm vaø töï do thôø phöôïng.
Toång thoáng Hoa Kyø Abraham Lincoln - ngöôøi töøng ñöôïc trao danh hieäu coâng daân danh döï cuûa San Marino - ñaõ ca ngôïi quoác gia nhoû beù naøy vì cho thaáy raèng nhöõng chính phuû ñöôïc xaây döïng treân caùc nguyeân taéc cuûa moät neàn coäng hoøa ñaïi dieän coù theå "vöõng chaéc vaø tröôøng toàn". Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ ñöôïc giôùi thieäu böùc thö vieát tay cuûa vò Toång thoáng naøy töø naêm 1861, ñöôïc tröng baøy trong tuû kính.
Laøm noåi baät "giaù trò ñoäc ñaùo cuûa moät quoác gia nhoû"
Ñöùc Giaùo Hoaøng noùi vôùi caùc nhaø laõnh ñaïo chính phuû raèng chuyeán vieáng thaêm cuûa ngaøi phaàn naøo gioáng vôùi chuyeán thaêm Coâng quoác Monaco, nhaèm "laøm noåi baät giaù trò ñoäc ñaùo cuûa moät quoác gia nhoû", moät quoác gia 'ôû quy moâ con ngöôøi', nôi ngöôøi daân coù theå traûi nghieäm moät neàn chính trò ñaùp öùng nhöõng nhu caàu cuûa coâng daân vaø do ñoù taïo neân moät neàn daân chuû hieäu quaû hôn", ñaëc bieät khi neàn daân chuû aáy cuõng ñöôïc höôùng daãn bôûi caùc giaù trò Kitoâ giaùo.
Ñöùc Thaùnh Cha noùi: "Vì lyù do naøy, Coäng hoøa San Marino coù theå trôû thaønh moät 'phoøng thí nghieäm' veà quaûn trò toát, nôi ngöôøi ta coù theå döïa vaøo nhöõng nguyeân taéc cuûa hoïc thuyeát xaõ hoäi Coâng giaùo: theo ñuoåi coâng ích, vieäc söû duïng phoå quaùt cuûa caûi, söï haøi hoøa giöõa nguyeân taéc boå trôï vaø tình lieân ñôùi, vaø coâng baèng xaõ hoäi, maø khoâng laøm toån haïi ñeán tính theá tuïc cuûa nhaø nöôùc."
Ngaøi khuyeán khích caùc giôùi chöùc, ngöôøi daân vaø Giaùo hoäi Coâng giaùo tieáp tuïc "daán thaân caùch can ñaûm" vaø coäng taùc vôùi nhau trong vieäc coå vuõ phaåm giaù cuûa moãi ngöôøi vaø coâng ích.
Sau ñoù, Ñöùc Thaùnh Cha vieáng thaêm Vöông cung thaùnh ñöôøng San Marino, nôi ngaøi kính vieáng caùc thaùnh tích cuûa thaùnh Marinoâ vaø gaëp gôõ caùc tín höõu Coâng giaùo ñòa phöông.
Ngaøi noùi raèng nhöõng vò saùng laäp vaø laõnh ñaïo ñaàu tieân cuûa quoác gia naøy "ñaõ coù theå chuyeån söù ñieäp Tin möøng thaønh moät moâ hình coäng ñoàng vaø chính trò môùi, ñöôïc ñaëc tröng roõ neùt bôûi caùc nguyeân taéc Kitoâ giaùo veà töï do, toân troïng laãn nhau vaø hieäp thoâng - moät moâ hình vaãn coøn soáng ñoäng cho ñeán ngaøy nay."
Tin möøng laø con ñöôøng daãn ñeán töï do vaø yù nghóa cho nhaân loaïi
Ñöùc Thaùnh Cha noùi raèng Tin möøng laø con ñöôøng daãn ñeán töï do vaø yù nghóa cho con ngöôøi ôû moïi thôøi ñaïi, vaø: "moùn quaø lôùn nhaát maø chuùng ta coù theå trao taëng cho nhöõng anh chò em maø Chuùa ñaët ñeå treân ñöôøng ñôøi chuùng ta laø giuùp hoï gaëp gôõ Ngöôøi."
Ngaøi noùi, Tin möøng khôi nguoàn caûm höùng cho moät xaõ hoäi ñöôïc xaây döïng treân söï toân troïng töï do cuûa chính mình, töï do cuûa ngöôøi khaùc vaø yù muoán cuûa Thieân Chuùa; yù muoán aáy "ñoøi hoûi phaûi chaêm soùc nhöõng ngöôøi yeáu theá nhaát, tha thöù, hieäp thoâng vaø lieân ñôùi".
Sau chuyeán vieáng thaêm Coäng hoaø San Marino keùo daøi nöûa ngaøy, Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV leân tröïc thaêng ñeán Rimini vaøo buoåi chieàu. Taïi ñaây, ngaøi phaùt bieåu trong Cuoäc gaëp gôõ vaø sau ñoù thaêm nhöõng ngöôøi ñang ñöôïc Caritas ñòa phöông chaêm soùc vaø hoã trôï.
Ñöùc Thaùnh Cha daønh nhieàu thôøi gian chuùc laønh vaø troø chuyeän vôùi nhöõng ngöôøi cao tuoåi, beänh taät vaø bò gaït ra beân leà xaõ hoäi taïi nhaø thôø chính toøa cuûa thaønh phoá, trong baàu khí vui töôi, khi moät ca ñoaøn vaø daøn nhaïc ñaïi keát trình dieãn nhöõng baûn nhaïc jazz vaø nhaïc big band, trong ñoù coù baøi Don't Sit Under the Apple Tree (with Anyone Else but Me) cuûa nhoùm Andrews Sisters vaø Shake That Thing cuûa Papa Charlie Jackson.
Sau ñoù, Ñöùc Giaùo Hoaøng cöû haønh Thaùnh leã ngoaøi trôøi taïi caûng thaønh phoá, trong khi haøng ngaøn ngöôøi taäp trung doïc theo baõi bieån vaø beân laøn nöôùc xanh bieác. Haøng traêm ngöôøi vaãn maëc ñoà taém, quaàn short, ñoäi muõ löôõi trai vaø muõ rôm sau buoåi vui chôi buoåi chieàu, ñöùng phía sau caùc haøng raøo kim loaïi; nhieàu ngöôøi khaùc maëc nhöõng chieác aùo thuûy thuû soïc truyeàn thoáng. Moät voøng ñu quay khoång loà röïc saùng khi maët trôøi laën nôi chaân trôøi.
Moät soá hình thöùc giaûi trí maø theá giôùi mang laïi coù theå daãn ñeán troáng roãng
Trong baøi giaûng, Ñöùc Giaùo Hoaøng noùi raèng theá giôùi "cung caáp nhieàu hình thöùc giaûi trí, nhöng moät soá hình thöùc laïi daãn ñeán söï xao laõng vaø huûy hoaïi" cuõng nhö söï troáng roãng.
Ngaøi noùi, yù töôûng veà vieäc "thoaùt ly thöïc taïi" naøy giaû ñònh raèng ñôøi soáng thöôøng ngaøy laø "moät nhaø tuø caàn phaûi troán thoaùt".
Theo Ñöùc Thaùnh Cha, caùch toát nhaát ñeå tìm ñöôïc "söï thö thaùi" laø "nôi chuùng ta gaëp gôõ Thieân Chuùa vaø thöïc söï gaëp gôõ nhau", chöù khoâng phaûi "ôû beân ngoaøi kia, giöõa söï hoãn loaïn, nhöng ôû trong chuùng ta, nôi taän saâu taâm hoàn".
Ngaøi noùi: "Vì theá, vôùi tö caùch laø moät coäng ñoaøn Kitoâ höõu, chuùng ta ñöôïc môøi goïi caùch ñaëc bieät ñeå vun ñaép kinh nghieäm naøy vaø trao truyeàn kinh nghieäm aáy cho ngöôøi khaùc", qua söï saün saøng giuùp ñôõ vaø ñoùn tieáp, cuõng nhö taïo neân moät baàu khí quan taâm vaø chieâm nieäm trong Giaùo hoäi.
Ngaøi noùi theâm: "Ñieàu naøy aùp duïng caû cho nhöõng ngöôøi ñang tìm kieám moät khoaûng thôøi gian nghæ ngôi xöùng ñaùng sau moät naêm laøm vieäc, laãn nhöõng ngöôøi bò toån thöông veà theå xaùc vaø tinh thaàn, ñang tìm nôi nöông töïa, thöïc phaåm vaø söï trôï giuùp xa queâ höông."
Ñöùc Hoàng y ngöôøi Albania Ernest Simoni, 97 tuoåi, laø moät trong nhieàu linh muïc, giaùm muïc vaø hoàng y ñoàng teá trong Thaùnh leã. Böùc tranh nguyeân baûn veà Ñöùc Meï Loøng thöông xoùt, boån maïng cuûa thaønh phoá, cuõng ñöôïc tröng baøy ñeå caùc tín höõu kính vieáng.
Chuyeån ngöõ: Lm. Titoâ Traàn Nguyeân Laõm