Ñöùc Giaùo hoaøng taïi Phaùp
Ñaèng sau nhöõng con soá:
nhöõng kyø voïng bò phaân maûnh vaø "khoù giaûi maõ"
seõ chôø Ñöùc Leâoâ XIV
Ñöùc Giaùo hoaøng taïi Phaùp - Ñaèng sau nhöõng con soá: nhöõng kyø voïng bò phaân maûnh vaø "khoù giaûi maõ" seõ chôø Ñöùc Leâoâ XIV.
Chuyeån ngöõ: Tri Khoan
Paris (WHÑ 25-08-2026) - Moät cuoäc huy ñoäng quy moâ ngoaïi thöôøng ñang dieãn ra tröôùc theàm chuyeán vieáng thaêm Phaùp cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV.
Söï nhieät tình naøy ñaõ laøm daáy leân nhieàu bình luaän treân caû baùo chí Coâng giaùo laãn baùo chí chính thoáng. Tôø Le Parisien chaïy töïa ñeà: "Nhö theå ngaøi laø Beyonceù: taïi sao ngöôøi treû Coâng giaùo ñang chôø ñôïi Ñöùc Leâoâ XIV nhö moät sieâu sao". Ñöùc cha EÙtienne Guillet, Giaùm muïc Saint-Denis, bình luaän vôùi Fides: "Moät daáu chæ thaät ñeïp cho Giaùo hoäi taïi Phaùp".
ÔÛ ñaây coù moät nghòch lyù raát ñaëc tröng theo kieåu Phaùp. Nhöõng con soá, khi ñöôïc phaân tích kyõ löôõng, phaûn aùnh söï phöùc taïp vaø nhöõng maâu thuaãn, caû thöïc teá laãn beà ngoaøi cuûa moät nöôùc Phaùp theá tuïc, nôi Giaùo hoäi Coâng giaùo vaãn coù khaû naêng quy tuï nhöõng ñaùm ñoâng lôùn.
Nhöõng con soá caàn ñöôïc xem xeùt caùch thaän troïng
Chæ coù 1.8% daân soá Phaùp tham döï thaùnh leã haèng tuaàn (theo moät cuoäc khaûo saùt cuûa Ipsos naêm 2017), trong khi chæ coù 5% tham döï vôùi moät möùc ñoä ñeàu ñaën naøo ñoù. Trong soá nhöõng ngöôøi Coâng giaùo ñaõ ñöôïc röûa toäi taïi Phaùp, chæ 6% töï nhaän mình laø ngöôøi tín höõu vaø thöïc haønh ñaïo. Naêm 2021, tyû leä nhöõng ngöôøi noùi raèng hoï tin vaøo Thieân Chuùa ñaõ giaûm xuoáng döôùi ngöôõng 50% taïi Phaùp (khaûo saùt cuûa Ifop daønh cho Ajir, 2022).
Chöa ñeán moät phaàn tö ngöôøi treû Phaùp trong nhoùm tuoåi naøy nhaän mình laø ngöôøi Coâng giaùo. Trong soá ñoù, hôn moät phaàn ba khoâng bao giôø caàu nguyeän (Baùo caùo cuûa Vieän Ñaïi hoïc Coâng giaùo Paris vaø Ñaïi hoïc St Mary's, Twickenham, "Ngöôøi treû chaâu AÂu vaø toân giaùo", Stephen Bullivant, 2018). Hieän nay, 28% nhöõng ngöôøi ñaõ ñöôïc röûa toäi töï nhaän mình laø "khoâng Coâng giaùo", trong khi 40% khoâng coù yù ñònh cho con caùi cuûa hoï laõnh nhaän Bí tích Röûa toäi, so vôùi 25% vaøo naêm 2012 (khaûo saùt cuûa Ifop daønh cho taïp chí Mission, Les Francais et le catholicisme, 2022).
Söï suït giaûm trong vieäc thöïc haønh toân giaùo coù theå ñöôïc ñan xen bôûi söï suy giaûm ôn goïi, khieán nhaø söû hoïc Guillaume Cuchet nhaän ñònh raèng ñieàu ñang dieãn ra khoâng coøn ñôn thuaàn laø söï töø boû ñaïo cuûa töøng caù nhaân, maø laø söï thoaùi lui cuûa caùc theá heä thöù hai vaø thöù ba, ñaùnh daáu moät söï ñöùt gaõy trong vieäc truyeàn ñaït ñöùc tin nôi gia ñình (Comment notre monde a cesseù d'eâtre chreùtien. Anatomie d'un effondrement, EÙditions du Seuil, 2018).
Ñoàng thôøi, trong hai ngöôøi Phaùp, gaàn nhö moät ngöôøi, hôn 32 trieäu ngöôøi, "caûm thaáy mình gaén boù vôùi Coâng giaùo" (khaûo saùt dö luaän Viavoice daønh cho Observatoire de la laiciteù, 2019). 57% daân soá vaãn tieáp tuïc thöïc haønh caùc vieäc ñaïo ñöùc ngoaøi khuoân khoå theå cheá, chaúng haïn nhö thaép neán trong caùc nhaø thôø; 44% vieáng caùc ñeàn thaùnh hoaëc ñòa ñieåm haønh höông; 39% caàu nguyeän vôùi Thieân Chuùa, Ñöùc Trinh nöõ Maria hoaëc caùc thaùnh; vaø 23% ghi yù nguyeän caàu nguyeän trong nhöõng soå xin khaán (khaûo saùt cuûa Ifop, 2022).
Hôn nöõa, keå töø muøa xuaân naêm 2021, traùi ngöôïc vôùi ñaø suy giaûm keùo daøi nhieàu thaäp nieân soá treû sô sinh ñöôïc röûa toäi, ñaõ xuaát hieän moät söï gia taêng baát ngôø veà soá ngöôøi treû tröôûng thaønh xin chòu Pheùp röûa.
Thöïc taïi "vöôït ngoaøi taàm quan saùt"
Nhìn vaøo nhöõng con soá thoáng keâ naøy daãn ñeán moät soá keát luaän mang laïi nhieàu baøi hoïc cho söù vuï truyeàn giaùo.
Tröôùc heát, Coâng giaùo Phaùp ñang chuyeån dòch töø moät moâ hình giöõ vò theá chi phoái veà vaên hoùa sang moät thöïc taïi bò phaân maûnh thaønh nhöõng coäng ñoaøn nhoû, moät "quaàn ñaûo Coâng giaùo", theo caùch goïi cuûa nhaø xaõ hoäi hoïc Yann Raison du Cleuziou.
Trong moät cuoäc phoûng vaán, vò hoïc giaû nghieân cöùu nhöõng bieán ñoåi cuûa Coâng giaùo Phaùp nhaän xeùt: "Loøng ñaïo bình daân vaãn ñöôïc duy trì vaø naèm ngoaøi taàm quan saùt, bôûi vì noù khoâng naèm trong nhöõng phaïm truø thoâng thöôøng ñöôïc söû duïng trong caùc cuoäc khaûo saùt ñeå moâ taû Coâng giaùo".
OÂng noùi theâm: "Trong caùc giaùo xöù, ngöôøi ta coù theå quan saùt thaáy söï phuïc hoài cuûa nhöõng thöïc haønh ñaïo ñöùc töøng ñöôïc coi laø bình daân vaøo thaäp nieân 1960, ñaëc bieät laø loøng suøng kính caùc thaùnh, Ñöùc Trinh nöõ Maria vaø Thaùnh Taâm". OÂng giaûi thích raèng phong traøo naøy ñöôïc thuùc ñaåy bôûi hai xu höôùng ñoäc laäp: söï gia taêng soá ngöôøi Coâng giaùo thöïc haønh ñaïo do vò theá thieåu soá maø Coâng giaùo ñang traûi qua, ñaëc bieät nôi nhöõng ngöôøi coù khuynh höôùng toân giaùo truyeàn thoáng hôn; vaø söï ñoåi môùi neàn taûng bình daân cuûa Coâng giaùo qua tình traïng di cö.
OÂng giaûi thích: "Nhöõng ngöôøi Coâng giaùo ñeán töø nöôùc ngoaøi hoaëc chaâu Phi, hoaëc thaäm chí töø Trung AÂu hay vuøng Ñòa Trung Haûi, ñang laøm soáng laïi nhöõng hình thöùc ñaïo ñöùc voán ñaõ rôi vaøo queân laõng" (La Vie, 2024).
Moät hieän töôïng khaùc ñöôïc oâng Guillaume Cuchet phaân tích raát saâu laø söï gia taêng nhoùm "SBNR" (spiritual but not religious), nhöõng ngöôøi "coù ñôøi soáng taâm linh nhöng khoâng theo toân giaùo". Ñaây laø nhöõng ngöôøi khoâng coøn xaùc ñònh mình theo khuoân khoå theå cheá cuûa caùc toân giaùo truyeàn thoáng, caùc nhaø thôø, tín ñieàu vaø nghi thöùc coäng ñoàng; nhöng, ñaëc bieät nôi caùc theá heä treû, vaãn duy trì hoaëc phaùt trieån söï tìm kieám, nieàm tin hay thöïc haønh taâm linh caù nhaân theo kieåu "töï choïn" (aø la carte), voán coù theå döïa treân nhöõng yeáu toá baét nguoàn töø Kitoâ giaùo.
Coù theå thaáy ñieàu naøy trong nhöõng taùc phaåm ñaïi chuùng nhö Avatar, keát hôïp caùc yeáu toá cuûa ñaïo shaman vôùi nhöõng chuû ñeà Kinh thaùnh. Söû gia Cuchet vieát: "Söï gia taêng nhöõng ngöôøi 'khoâng toân giaùo' ('nones') ñöa moät aån soá khaùc thöôøng vaøo lòch söû toân giaùo vaø trieát hoïc cuûa chuùng ta. Noùi moät caùch khaùi quaùt, coù theå phaân bieät ba nhoùm chính: 1. 'Nhöõng ngöôøi khoâng toân giaùo theo theá tuïc', thöôøng laø nhöõng ngöôøi voâ thaàn hoaëc baát khaû tri, vaø soá löôïng cuûa hoï ñang gia taêng; 2. 'Nhöõng ngöôøi khoâng toân giaùo ôû ngöôõng chuyeån tieáp' hoaëc 'ñang chuyeån tieáp', nhöõng ngöôøi ñang chuyeån dòch giöõa hai traïng thaùi vaø ñoái vôùi hoï, vò trí naøy chæ mang tính taïm thôøi; 3. 'Nhöõng ngöôøi khoâng toân giaùo coù nieàm tin hoaëc ñôøi soáng taâm linh', laø nhöõng ngöôøi coù nieàm tin nhöng khoâng gaén keát vôùi moät tín ngöôõng hay moät ñònh cheá toân giaùo cuï theå".
OÂng keát luaän: "Tuøy thuoäc vaøo nhoùm phuï naøo chieám öu theá trong töông lai, chuùng ta coù theå seõ chöùng kieán nhöõng theá giôùi taâm linh raát khaùc nhau" (La monteùe des sans religion en Occident, EÙtudes, 2019).
Nhöõng tieáng goïi haáp daãn cuûa caên tính vaø chuû nghóa duy taâm môùi
Ñoù laø lyù do taïi sao caùc khaùi nieäm "thieåu soá" vaø "phi Kitoâ giaùo" phaûi ñöôïc söû duïng moät caùch thaän troïng, neáu khoâng, chuùng coù nguy cô trôû thaønh nhöõng luøm caây che khuaát toaøn boä caùnh röøng vaø laøm meùo moù vieãn caûnh truyeàn giaùo.
Nhö Yann Raison du Cleuziou phaân tích trong moät baøi vieát veà nhöõng ngöôøi tröôûng thaønh môùi ñöôïc röûa toäi, söï gaén boù vôùi caùc nghi thöùc chuyeån tieáp cuûa ñôøi ngöôøi, caùc leã hoäi, caùc ñeàn khaán vaø di saûn kieán truùc, chaúng haïn nhö caùc nhaø thôø laøng queâ, chöa keå vuï hoûa hoaïn taïi Nhaø thôø Ñöùc Baø Paris naêm 2019, ñaõ laøm daáy leân moät laøn soùng caûm xuùc treân toaøn quoác, dieãn taû söï keát noái vôùi kyù öùc taäp theå vaø lòch söû ñòa phöông, ñoàng thôøi laø söï tìm kieám tính sieâu vieät vaø nhöõng moái lieân keát xaõ hoäi, tìm kieám nhöõng "taøi saûn chung", tröôùc chuû nghóa caù nhaân vaø söï baát oån cuûa hieän taïi.
Tuy nhieân, ñoâi khi söï gaén boù naøy mang moät chieàu kích "baûn saéc", khi di saûn bò chính trò hoùa nhaèm xaùc ñònh moät baûn chaát daân toäc baát bieán vaø nhaän dieän nhöõng "keû thuø". Ñaây laø moät caùm doã, tôùi möùc moät soá ngöôøi Coâng giaùo thöïc haønh ñaïo bò aûnh höôûng bôûi caûm giaùc suy taøn hoaëc bôûi nhaän thöùc veà Coâng giaùo nhö moät "nhoùm thieåu soá".
Tuy nhieân, nhaø nghieân cöùu laäp luaän raèng caû vaán ñeà "baûn saéc" laãn "chuû nghóa thuaàn tuùy taâm linh," voán tìm caùch taùch bieät ñöùc tin khoûi moïi boái caûnh vaên hoùa, ñeàu laø hai maët cuûa cuøng moät tieán trình theá tuïc.
OÂng ñaët caâu hoûi: "Coù phaûi nhöõng ngöôøi Coâng giaùo ñaët Tin möøng ñoái laäp vôùi di saûn Kitoâ giaùo lòch söû ñang ñaàu haøng tröôùc 'nhaát tính luaän lòch söû' maø Ñöùc Thaùnh cha Phanxicoâ ñaõ leân aùn trong böùc thö cuûa ngaøi veà lòch söû?"
OÂng moâ taû "moät linh ñaïo ñeà cao tính duy nhaát cuûa maàu nhieäm Nhaäp Theå Kitoâ giaùo ñeán möùc cuoái cuøng laïi loaïi boû tính nhaäp theå cuûa maàu nhieäm aáy, bieán noù thaønh moät lyù töôûng 'thieân thaàn' khoâng theå tieáp caän, khoâng coøn con ñöôøng theá tuïc khaû dó naøo khaùc ngoaøi moät hình thöùc ngoân söù maø tröôùc ñoù xaõ hoäi luoân bò coi laø coù toäi". "Chuû nghóa thuaàn tuùy naøy nhöôøng laïi chính trò cho nhöõng ngöôøi töï xöng laø nhöõng ngöôøi thöïc teá vaø coù theå khuyeán khích vieäc gaït Tin möøng ra beân leà, khieán Tin möøng bò coi nhö moät chuû nghóa lyù töôûng tinh hoa".
OÂng keát luaän: "Moät söï hoaøi nghi döïa treân caên tính naøo ñoù coù theå laø maët traùi cuûa chuû nghóa thuaàn tuùy taâm linh. Hai hình thöùc hoaøn toaøn ñoái nghòch, nhöng nghòch lyù thay laïi ñöôïc lieân keát vôùi nhau bôûi söï ñoái laäp giöõa ñöùc tin vaø vaên hoùa. Boùng ma cuûa söï thuaàn tuùy vaên hoùa vaø boùng ma cuûa söï thuaàn tuùy taâm linh cuøng chia seû moät noãi aùm aûnh veà söï pha troän, vaø do ñoù, veà lòch söû".
Ñieàu naøy ñaët moái töông quan giöõa ñöùc tin, toân giaùo vaø vaên hoùa vaøo taâm ñieåm cuûa tính caáp baùch trong söù vuï truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi.
OÂng Raison du Cleuziou laäp luaän: "Neáu khoâng coù moät noã löïc beàn bæ nhaèm giaûi quyeát ñieåm muø naøy, nhöõng phaûn khaùng mang tính taâm linh seõ vaãn khoâng theå thöïc söï naém baét ñöôïc nhöõng xu höôùng maø chuùng caàn choáng laïi".
Phaân tích, nhöõng ñieàu baát ngôø vaø kyø voïng cuûa caùc taâm hoàn
Ñaùm ñoâng seõ ñeán tung hoâ Ñöùc Giaùo hoaøng laø hoa traùi cuûa lòch söû Coâng giaùo Phaùp, maø hình thaùi gaàn ñaây cuûa noù ñöôïc ñònh hình bôûi nhöõng nghòch lyù cuûa söï tuïc hoùa.
Ñoù laø moät hoaøn caûnh vöøa raát phöùc taïp vöøa voâ cuøng ñôn giaûn: nhöõng ñöùa con cuûa "tröôûng nöõ cuûa Giaùo hoäi," nhö caùch Ñöùc Gioan Phaoloâ II töøng goïi nöôùc Phaùp, ngaøy nay cuõng nhö ngaøy xöa, ñang chôø ñôïi moät lôøi noùi coù theå ñaùnh thöùc trong hoï loøng khao khaùt "laøm neân ñieàu gì ñoù cao caû cho cuoäc ñôøi mình" vaø höôùng aùnh nhìn cuûa hoï veà phía chaân trôøi.
Taùc giaû: Marie-Lucile Kubacki
Nguoàn: fides.org