Caùc thoûa thuaän cuûa Toøa Thaùnh
veà vieäc boå nhieäm Giaùm muïc:
Töø Hungary ñeán Trung Quoác
Caùc thoûa thuaän cuûa Toøa Thaùnh veà vieäc boå nhieäm Giaùm muïc: Töø Hungary ñeán Trung Quoác.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Vatican (RVA News 15-08-2026) - Thoûa thuaän giöõa Trung Quoác vaø Toøa Thaùnh veà vieäc boå nhieäm caùc giaùm muïc khoâng phaûi laø tröôøng hôïp duy nhaát trong lòch söû Giaùo hoäi.
Trong khi taïi Trung Quoác, vieäc boå nhieäm caùc giaùm muïc vaãn tieáp tuïc ñöôïc thöïc hieän theo thoûa thuaän Trung Quoác vaø Toøa Thaùnh ñöôïc kyù keát taïm thôøi vaøo naêm 2018, roài ñöôïc gia haïn hai laàn, moãi laàn hai naêm, vaø hieän ñang ôû naêm thöù hai cuûa laàn gia haïn cuoái cuøng, keùo daøi theâm hai naêm nöõa, ngöôøi ta ñang tìm caùch hieåu laøm theá naøo ñeå coù theå vöôït qua tình traïng beá taéc.
Ñöùc Leâoâ XIV ñaõ noùi roõ raèng, ít nhaát vaøo luùc naøy, ngaøi khoâng cho raèng mình khoân ngoan hôn caùc vò tieàn nhieäm vaø caàn phaûi ñaùnh giaù nhöõng thaønh coâng cuõng nhö nhöõng sai soùt cuûa thoûa thuaän tröôùc khi thay ñoåi noù, neáu xeùt thaáy caàn thieát. Noùi caùch khaùc, vaãn coøn ít nhaát hai naêm nöõa ñeå thöû nghieäm vaø thaûo luaän.
Tuy nhieân, coù moät goùc nhìn khoâng theå boû qua, ñoù laø goùc nhìn lòch söû. Bôûi vì töø tröôùc ñeán nay, Ñöùc Giaùo hoaøng luoân laø ngöôøi boå nhieäm caùc giaùm muïc, vaø söï keá nhieäm toâng truyeàn laø ñieàu ñaõ aên reã saâu trong chính lòch söû cuûa Giaùo hoäi. Ñaõ töøng coù nhöõng ngoaïi leä, cuõng nhö nhöõng hoaøn caûnh khoù khaên vaø phöùc taïp. Chaúng haïn, taïi Phaùp coù hai giaùo phaän laø Strasbourg vaø Metz, nôi giaùm muïc ñöôïc Toång thoáng Coäng hoøa boå nhieäm. Ñaây laø moät heä quaû cuûa hoaøn caûnh lòch söû, vì thuû tuïc boå nhieäm caùc giaùm muïc baét nguoàn töø Hieäp ñònh (Concordat) Napoleùon naêm 1801. Naêm 1905, Hieäp ñònh naøy bò baõi boû vaø vieäc boå nhieäm caùc giaùm muïc ñöôïc traû laïi cho Ñöùc Giaùo hoaøng. Tuy nhieân, hai Giaùo phaän Metz vaø Strasbourg khi aáy naèm treân laõnh thoå Ñöùc, neân khoâng chòu aûnh höôûng cuûa quyeát ñònh naøy. Vì theá, hai giaùo phaän vaãn duy trì thuû tuïc cuõ, vaø thuû tuïc naøy tieáp tuïc ñöôïc giöõ laïi ngay caû sau Theá chieán thöù Nhaát, khi Metz vaø Strasbourg trôû veà vôùi nöôùc Phaùp.
Nhöng thoûa thuaän vôùi Trung Quoác coøn coù moät tieàn leä ñaùng chuù yù hôn: ñoù laø Hungary. Naêm 1964, vaøo thôøi ñieåm cao traøo cuûa chính saùch cuûa Toøa Thaùnh ñoái vôùi Ñoâng AÂu coâng saûn, goïi laø Ostpolitik döôùi söï daãn daét cuûa Ñöùc Hoàng y Quoác vuï khanh Casaroli baáy giôø, moät thoûa thuaän maät veà vieäc boå nhieäm caùc giaùm muïc ñaõ ñaït ñöôïc. Nhieàu phöông thöùc trong thoûa thuaän ñoù töông töï vôùi thoûa thuaän sau naøy ñöôïc kyù keát vôùi Coäng hoøa Nhaân daân Trung Hoa, tröôùc heát ôû choã ngöôøi ta bieát raát ít veà nhöõng chi tieát cuûa thoûa thuaän. Ñaây laø moät vaán ñeà khoâng theå xem nheï.
Tuy nhieân, thoûa thuaän vôùi Trung Quoác coøn coù moät tieàn leä gaàn ñaây hôn nöõa, ñoù laø Vieät Nam. Khi vaøo naêm 1996, ñoái thoaïi vôùi chính phuû Haø Noäi baét ñaàu ñöôïc noái laïi, sau khi ngöôøi Coâng giaùo bò truïc xuaát vaø baùch haïi keå töø khi chính quyeàn môùi ñöôïc thaønh laäp naêm 1975, tröôùc heát ngöôøi ta ñaõ ñi ñeán moät thuû tuïc veà vieäc boå nhieäm caùc giaùm muïc. Theo nghóa naøy, Ñöùc Giaùo hoaøng vaãn laø ngöôøi quyeát ñònh vieäc boå nhieäm. Tuy nhieân, vieäc boå nhieäm moät giaùm muïc vaãn ñöôïc trình tröôùc cho chính phuû Vieät Nam ñeå tham khaûo yù kieán, trong moät quy trình coù theå ñöôïc goïi laø moät cuoäc tham vaán môû roäng.
Toùm laïi, thoûa thuaän Trung Quoác vaø Toøa Thaùnh khoâng phaûi laø ñieàu gì hoaøn toaøn môùi. Hôn nöõa, trong nhöõng tình huoáng khuûng hoaûng saâu saéc, Ñöùc Giaùo hoaøng coù khaû naêng trao nhöõng quyeàn ñaëc bieät cho caùc vò baûn quyeàn ñòa phöông vaø caùc vò khaâm söù. Ñieàu naøy ñaõ töøng xaûy ra ôû caùc quoác gia beân kia Böùc maøn saét, thaäm chí tröôùc khi chính saùch Ostpolitik baét ñaàu, maëc duø sau ñoù caùc giaùm muïc, caùc vò giaùo chuû vaø caùc khaâm söù khoâng bao giôø ñöôïc trao quyeàn töï mình quyeát ñònh vieäc boå nhieäm caùc giaùm muïc.
Tuy nhieân, lòch söû cho thaáy raèng töï do cuûa Giaùo hoäi ñaõ ñöôïc giaønh laáy qua moät tieán trình thöû nghieäm vaø sai laàm, ñoàng thôøi thoâng qua moät cuoäc ñoái thoaïi caàn thieát vôùi caùc chính phuû. Ñieàu naøy khoâng coù nghóa raèng caùc thoûa thuaän töï thaân laø moät ñieàu toát, nhöng trong moät soá hoaøn caûnh, chuùng coù theå trôû thaønh moät ñieàu xaáu caàn thieát. Nhö Ñöùc Hoàng y Casaroli töøng noùi khi ñeà caäp ñeán chính saùch Ostpolitik, thay vì laø moät "modus vivendi" - moät "caùch thöùc cuøng toàn taïi" - thì thöïc teá phaûi ñoái dieän vôùi moät "modus non moriendi", nghóa laø "moät caùch thöùc ñeå khoâng cheát", hay noùi caùch khaùc, moät phöông theá ñeå Giaùo hoäi coù theå toàn taïi.