"Sensus Fidelium"
Nieàm hy voïng cho moät leã Hieän xuoáng môùi
"Sensus Fidelium" - Nieàm hy voïng cho moät leã Hieän xuoáng môùi.
Lm. Giuse Nguyeãn Troïng Sôn
(WHÑ 05-08-2026) - Baøi vieát giuùp ñoäc giaû khaùm phaù yù nghóa cuûa sensus fidei vaø sensus fidelium döôùi aùnh saùng Kinh thaùnh, Thaùnh truyeàn vaø giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi. Qua ñoù, taùc giaû khaúng ñònh loái soáng hieäp haønh, ñöôïc nuoâi döôõng baèng vieäc laéng nghe vaø phaân ñònh trong Chuùa Thaùnh Thaàn, laø con ñöôøng ñeå toaøn theå Daân Chuùa cuøng tham gia vaøo söù maïng cuûa Hoäi thaùnh.
Daãn nhaäp
Nieàm hy voïng cho moät Leã Hieän Xuoáng môùi
Ñoù laø öôùc mô cuûa Ñöùc Thaùnh Cha Leâoâ XIV trong Toâng thö "Söï trung tín taïo neân töông lai" (2025) nhaân dòp kyû nieäm 60 naêm ngaøy ban haønh hai saéc leänh Ñaøo taïo Linh muïc (Optatam Totius) vaø Taùc vuï vaø Ñôøi soáng Linh muïc (Presbyterorum Ordinis) trong cuøng naêm 1965:
"Toâi hy voïng raèng vieäc cöû haønh kyû nieäm hai saéc leänh Coâng ñoàng naøy, vaø haønh trình chuùng ta ñöôïc môøi goïi cuøng nhau thöïc hieän ñeå trieån khai vaø hieän thöïc hoùa chuùng, seõ mang laïi moät leã Hieän Xuoáng môùi cuûa ôn goïi trong Giaùo hoäi" (soá 27).
Ñöùc Thaùnh Cha noùi ñeán vieäc ñaøo taïo linh muïc vaø ñôøi soáng cuõng nhö vieäc thöïc thi söù vuï linh muïc luoân ñöôïc ñaët döôùi söï höôùng daãn cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn. Caùc chuûng sinh vaø linh muïc aáy seõ trôû thaønh nhöõng con ngöôøi deã baûo vôùi Chuùa Thaùnh Thaàn, vaø do ñoù trôû thaønh nhöõng con ngöôøi cuûa Thaùnh Thaàn. Ngaøi noùi ñeán loái soáng hieäp haønh nhö loái soáng cuûa nhöõng con ngöôøi ñaùp laïi "lôøi môøi goïi maïnh meõ cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn", bieát "môû loøng mình vaø tham gia vaøo caùc tieán trình naøy".[1] Ñoù laø loái soáng cuûa nhöõng con ngöôøi bieát laéng nghe Chuùa Thaùnh Thaàn khi laéng nghe nhau vôùi söï phaân ñònh, ñeå roài cuøng nhau thöïc hieän. Ñoù laø luùc maø Giaùo hoäi seõ coù moät leã Hieän Xuoáng môùi. Ñoù laø öôùc mô cuûa Ñöùc Thaùnh Cha Leâoâ XIV. Khi thöïc hieän ñöôïc ñieàu ñoù nôi haøng nguõ linh muïc, nôi nhöõng ngöôøi theo ôn goïi, nhöng nôi toaøn theå Daân Thieân Chuùa nöõa, thì ñoù quaû thaät laø leã Hieän Xuoáng môùi.
Caâu hoûi ñöôïc ñaët ra: ñoù coù phaûi laø moät öôùc mô phi thöïc teá, laø moät thöù khoâng töôûng chaêng? Coù veû laø nhö theá! Ngöôøi ta khoâng theå chôø mong moät keát quaû hoaøn haûo, nhöng ñoù coù theå laø moät tieán trình cuûa moãi ngaøy vaø lieân tuïc ñeå ñi gaàn tôùi öôùc mô ñoù. Nhöng cuõng phaûi noùi raèng öôùc mô naøy khoâng naèm treân maây, vì coù ñieàu gì ñoù nhö ñaõ naèm saün nôi saâu thaúm cuûa baûn tính con ngöôøi vaø nôi nieàm tin vaøo Thieân Chuùa.
Con ngöôøi taâm linh: nieàm mô öôùc vaø söï thöïc hieän
Nieàm mô öôùc veà con ngöôøi taâm linh (l'homme spirituel) nhö cöù "ñeo ñaúng" suy tö cuûa con ngöôøi. Nieàm mô öôùc aáy theå hieän nôi con ngöôøi qua nhieàu hình thöùc khaùc nhau, töø nhöõng con ngöôøi coù theå bay boång, ñeán nhöõng con ngöôøi coù trí thoâng minh sieâu vieät. AI thöïc hieän trí thoâng minh sieâu vieät, phaûi chaêng ñoù cuõng laø moät theå hieän cuûa khaùt voïng sieâu vieät nôi con ngöôøi? Con ngöôøi taïo ra trí tueä nhaân taïo (AI = Artificial Intelligence) ñeå hoã trôï cho trí khoân giôùi haïn cuûa con ngöôøi. Ñoù laø moät khaùt voïng vöôn cao, vöôït leân treân caû chính mình.
Öôùc voïng veà con ngöôøi taâm linh coøn ñöôïc nhìn thaáy nôi caùc nieàm tin toân giaùo: phaûi coù gì ñoù sieâu vieät hôn nhöõng gì ñöôïc nhìn thaáy nôi ñôøi soáng con ngöôøi. Duø con ngöôøi coù thoâng minh maáy ñi nöõa, thì bôûi vì laø con ngöôøi xaùc phaøm, duø vôùi söï hoã trôï cuûa trí khoân vöôït troäi, nhöõng con ngöôøi aáy vaãn theå hieän tính chaát thoáng trò vaø quyeàn löïc cuûa hoï! Ngöôøi ta ñang söû duïng AI cho chieán tranh, cho huyû dieät, nhaèm thoáng trò nhau vaø huyû dieät nhau! Tröôùc thöïc taïi phuõ phaøng aáy cuûa kieáp nhaân sinh, khaùt voïng veà nhöõng con ngöôøi vöôn cao hôn, thanh thoaùt hôn, nhöõng con ngöôøi taâm linh, laïi troãi daäy. Ñöùc Leâoâ XIV nhaän ñònh raèng con ngöôøi hoâm nay khoâng coøn thoaû maõn vôùi söï an höôûng vaät chaát vì noù khoâng mang laïi haïnh phuùc nhö mong ñôïi, khoâng caûm thaáy haøi loøng vôùi söï töï do baát chaáp chaân lyù, nhöõng tieán boä vaät chaát khoâng laøm thoaû maõn loøng ngöôøi, vaø ngöôøi ta ñang muoán ñi vaøo cuoäc gaëp gôõ vôùi Chuùa Kitoâ.[2]
Phaûi chaêng caâu chuyeän taïo döïng vuõ truï vaø con ngöôøi trong saùch Saùng Theá laø moät theå hieän cuûa khaùt voïng veà con ngöôøi taâm linh aáy? Con ngöôøi laø buïi ñaát, laø xaùc phaøm, laïi ñöôïc thoåi hôi thaàn linh vaøo ñeå trôû thaønh con ngöôøi soáng ñoäng vaø coù khaùt voïng vöôn leân cao. Con ngöôøi ñöôïc taïo döïng, töø söï hieän höõu nhaân sinh, ñaõ mang laáy yeáu toá thaàn linh, yeáu toá taâm linh roài.
"Ñöùc Chuùa laø Thieân Chuùa laáy buïi töø ñaát naën ra con ngöôøi, thoåi sinh khí vaøo loã muõi, vaø con ngöôøi trôû neân moät sinh vaät." (St 2,7).
Caøng ngaøy ngöôøi ta caøng khaùm phaù ra raèng caùc sinh vaät khaùc cuõng thoâng minh laém, vaø ngay caû vaän haønh cuûa vuõ truï vaät chaát xem ra cuõng "thoâng minh" tuyeät vôøi! Phaûi chaêng nôi chuùng cuõng mang laáy "nhöõng k#yù göûi" veà khaùt voïng taâm linh cuûa con ngöôøi?
Nhöng caâu chuyeän taïo döïng aáy chæ laø nôi "k#yù göûi" khaùt voïng nhaân loaïi veà con ngöôøi taâm linh, hay do bôûi caùch thöïc hieän cuûa Thieân Chuùa khi taïo döïng khieán cho con ngöôøi luoân coù khaùt voïng veà nhöõng con ngöôøi taâm linh? Trong nieàm tin kitoâ giaùo thì ñieàu naøy ñuùng hôn.
Nhöng trình thuaät cuûa Saùng Theá laïi cho thaáy con ngöôøi döôøng nhö ngaøy caøng giaûm bôùt tính chaát taâm linh, vaø ngöôøi ta dieãn taû ñieàu aáy baèng nhöõng con soá cuûa tuoåi thoï ngaøy caøng ñi xuoáng, ngaøy caøng ít ñi!
Tuy duø nhö theá, khaùt voïng veà nhöõng ñieàu taâm linh vaãn laø moät phaàn khoâng theå thieáu nôi höõu theå nhaân sinh. Vaø ñieàu goïi laø "sensus fidelium" laø moät nhìn nhaän veà tính chaát taâm linh cuûa con ngöôøi nôi caùc tín höõu.
1. YÙ nghóa cuûa "sensus fidelium"
Hai thuaät ngöõ "sensus fidei" (caûm thöùc ñöùc tin) vaø "sensus fidelium" (caûm thöùc cuûa caùc tín höõu) coù moái lieân heä vôùi nhau caùch chaët cheõ. Thuaät ngöõ tröôùc noùi ñeán caûm thöùc ñoái vôùi ñöùc tin nôi moãi tín höõu, thuaät ngöõ sau nhaán maïnh söï ñoàng thuaän cuûa daân Chuùa veà ñöùc tin, vaø do ñoù, lieân heä tröïc tieáp hôn ñeán vieäc tuyeân boá tín ñieàu cuûa Hoäi Thaùnh. Söï lieân keát giöõa hai #yù nieäm naøy ñöôïc goïi laø "sensus fidei fidelium".
Neáu nhö con ngöôøi coù moät "baûn naêng" höôùng veà nhöõng ñieàu thieâng thaùnh, höôùng veà taâm linh, thì caùc tín höõu coøn coù "baûn naêng veà ñöùc tin" (instinctus fidei) nöõa.[3] Thaùnh Toâma Aquinoâ vieát: "...ñöùc tin laø moät taäp quaùn (hay nhaân ñöùc beàn vöõng) cuûa trí tueä, nhôø ñoù söï soáng ñôøi ñôøi ñöôïc khôûi söï trong chuùng ta, khieán trí tueä öng thuaän vôùi nhöõng ñieàu khoâng thaáy."[4]
Neáu ñoù laø moät "taäp quaùn cuûa trí tueä" thì phaûi ñöôïc thao dôït ñeå trôû thaønh thoùi quen. Ngöôøi coù thoùi quen khao khaùt tìm kieám chaân lyù trong vieäc nghieân cöùu, hoïc hoûi, thì cuõng deã naém baét ñöôïc chaân lyù, deã daøng laéng nghe vôùi thieän chí, vôùi tinh thaàn phuïc thieän ñeå ñoùn nhaän ñöôïc chaân lyù. Cuõng theá, ngöôøi quen nhìn thaáy nhöõng ñieàu thieâng thaùnh trong ñôøi soáng haøng ngaøy thì cuõng deã daøng hôn ñeå nhaän bieát nhöõng bieåu loä cuûa Chuùa trong ñôøi soáng con ngöôøi. "Theo caùch cuûa maàu nhieäm Nhaäp Theå, chaân lyù cuõng naûy maàm töø töø trong ñôøi soáng thöïc teá cuûa con ngöôøi vaø trong nhöõng daáu chæ cuûa lòch söû" (Ñöùc Phanxicoâ).[5]
Giaùo huaán veà caûm thöùc ñöùc tin nôi daân Chuùa lieân heä chaët cheõ vôùi Chuùa Thaùnh Thaàn laø Ñaáng daãn ñöa tín höõu vaø daân Chuùa ñi vaøo chaân lyù toaøn veïn (x. Ga 16,13) vaø chia seû cuøng nieàm tin vôùi nhau. Nhö vaäy, ñeå coù ñöôïc söï nhaïy beùn ñoái vôùi nhöõng ñieàu thieâng thaùnh, nhöõng chaân lyù ñöùc tin, tín höõu cuõng caàn trôû neân nhöõng con ngöôøi quen thuoäc vôùi Thaùnh Thaàn, quen ñoùn nhaän nhöõng thuùc ñaåy cuûa Ngaøi, quen soáng theo nhöõng thuùc ñaåy ñoù.
2. Nieàm mô öôùc "sensus fidelium" cuûa oâng Moâseâ
Ngöôøi ta coù theå tìm thaáy "tieàn thaân" cuûa leã Hieän Xuoáng, cuûa nhöõng con ngöôøi ñöôïc soi saùng, thuùc ñaåy ñeå noùi leân ñieàu Thieân Chuùa muoán nôi caùc vò kyø muïc thôøi oâng Moâseâ (x. Ds 11,4-30). Thôøi Cöïu Öôùc, ngöôøi ta chöa nhaän bieát maàu nhieäm Thieân Chuùa Ba Ngoâi, nhöng ngöôøi ta coù theå noùi veà thaàn khí cuûa Ñöùc Chuùa. Ñöùc Chuùa daïy oâng Moâseâ choïn baûy möôi vò kyø muïc ñeå Ngaøi chia seû thaàn khí Ñöùc Chuùa nôi oâng Moâseâ sang cho hoï: "Ñöùc Chuùa ngöï xuoáng giöõa ñaùm maây vaø noùi chuyeän vôùi oâng Moâseâ. Ngöôøi laáy moät phaàn thaàn khí ñang ñaäu treân oâng maø ñaët treân baûy möôi vò kyø muïc. Khi thaàn khí ñaäu xuoáng treân caùc oâng thì caùc oâng baét ñaàu phaùt ngoân" (Ds 11,25).
Chuyeän xaûy ra laø hai trong soá baûy möôi vò ñöôïc choïn aáy, Enñaùt vaø Maâyñaùt, khoâng ñeán Leàu Taïm ñeå oâng Moâseâ chia seû thaàn khí cho, hoï ñang ôû trong traïi, nhöng hoï vaãn coù ñöôïc thaàn khí aáy vaø phaùt ngoân nhö nhöõng vò kia. Ñieàu thuù vò ôû ñaây laø Ñöùc Chuùa ñaõ vöôït treân yù nghó veà "cô caáu" khi ban thaàn khí cho caû hai vò ñang ôû trong traïi nöõa! Ñieàu naøy laøm cho oâng Giosueâ, ngöôøi töøng theo giuùp oâng Moâseâ baáy laâu, cuõng ñöôïc coi laø ngöôøi saùng giaù nhöng khoâng coù trong soá baûy möôi vò aáy, laø ngöôøi phuïc vuï cho quyeàn bính, laáy laøm khoù chòu vaø muoán oâng Moâseâ caám hai vò kia phaùt ngoân nhaân danh Ñöùc Chuùa. Nhöng oâng Moâseâ thaät laø con ngöôøi vôùi taàm nhìn tuyeät vôøi khi traû lôøi: "Anh ghen giuøm toâi aø? Phaûi chi Ñöùc Chuùa ban thaàn khí treân toaøn daân cuûa Ngöôøi ñeå hoï ñeàu laøm ngoân söù vaø Ñöùc Chuùa ban thaàn khí cuûa Ngöôøi treân hoï." (Ds 11,29). Phaûi chaêng nieàm öôùc mô moïi ngöôøi coù ñöôïc thaàn khí cuûa Ñöùc Chuùa vaø coù theå noùi lôøi cuûa Ngaøi laø "tieàn thaân", laø baùo tröôùc cuûa leã Hieän Xuoáng sau naøy?
3. Nieàm mô öôùc "sensus fidelium" trôû neân hieän thöïc thôøi Ñaáng Messia
Lôøi höùa ban Thaùnh Thaàn treân daân ñöôïc tieân Gioen tieân baùo:
"Sau ñoù, Ta seõ ñoå thaàn khí Ta treân heát thaûy ngöôøi phaøm.
Con trai con gaùi caùc ngöôi seõ trôû thaønh ngoân söù,
ngöôøi giaø ñöôïc baùo moäng, thanh nieân thaáy thò kieán.
trong nhöõng ngaøy ñoù, Ta cuõng seõ ñoå thaàn khí Ta
treân toâi nam tôù nöõ." (Ge 3,1-2)
Lôøi höùa aáy ñöôïc thöïc hieän vaøo thôøi Ñaáng Messia, khi Ñöùc Gieâsu ñöôïc toân vinh. Ñöùc Gieâsu baùo tröôùc veà vieäc Thaùnh Thaàn seõ ñöôïc ban cho moïi ngöôøi:
"Hoâm aáy laø ngaøy beá maïc tuaàn leã Leàu, vaø laø ngaøy long troïng nhaát. Ñöùc Gieâsu ñöùng trong Ñeàn Thôø vaø lôùn tieáng noùi raèng: 'Ai khaùt, haõy ñeán vôùi toâi, ai tin vaøo toâi, haõy ñeán maø uoáng! Nhö Kinh Thaùnh ñaõ noùi: Töø loøng Ngöôøi, seõ tuoân chaûy nhöõng doøng nöôùc haèng soáng.' Ñöùc Gieâsu muoán noùi veà Thaàn Khí maø nhöõng keû tin vaøo Ngöôøi seõ laõnh nhaän. Thaät theá, baáy giôø hoï chöa nhaän ñöôïc Thaàn Khí, vì Ñöùc Gieâsu chöa ñöôïc toân vinh." (Ga 7,37-39)
Thaàn hoïc cuûa Tin Möøng Gioan noùi veà Ñöùc Gieâsu ñöôïc toân vinh nôi maàu nhieäm Vöôït Qua: thaäp giaù, phuïc sinh vaø leân trôøi. Vaø nôi maàu nhieäm aáy, Thaùnh Thaàn ñöôïc ban cho con ngöôøi.
"Ñöùc Gieâsu noùi: 'Theá laø ñaõ hoaøn taát!' Roài Ngöôøi guïc ñaàu xuoáng vaø trao Thaàn Khí." (Ga 19,30)
Sau khi phuïc sinh, hieän ra vôùi caùc toâng ñoà, Ñöùc Gieâsu ñaõ trao ban Thaùnh Thaàn cho hoï:
"Ngöôøi laïi noùi vôùi caùc oâng: 'Bình an cho anh em! Nhö Chuùa Cha ñaõ sai Thaày, thì Thaày cuõng sai anh em.' Noùi xong, Ngöôøi thoåi hôi vaøo caùc oâng vaø baûo: 'Anh em haõy nhaän laáy Thaùnh Thaàn. Anh em tha toäi cho ai, thì ngöôøi aáy ñöôïc tha; anh em caàm giöõ ai, thì ngöôøi aáy bò caàm giöõ.'" (Ga 20,21-23)
Ñeán löôït caùc toâng ñoà, caùc ngaøi cuõng trao ban Thaùnh Thaàn cho nhöõng ngöôøi tin vaøo Chuùa Gieâsu Kitoâ.
"OÂng Pheâroâ ñaùp: 'Anh em haõy saùm hoái, vaø moãi ngöôøi haõy chòu pheùp röûa nhaân danh Ñöùc Gieâsu Kitoâ, ñeå ñöôïc ôn tha toäi; vaø anh em seõ nhaän ñöôïc aân hueä laø Thaùnh Thaàn. Thaät vaäy, ñoù laø ñieàu Thieân Chuùa ñaõ höùa cho anh em, cuõng nhö cho con chaùu anh em vaø taát caû nhöõng ngöôøi ôû xa, taát caû nhöõng ngöôøi maø Chuùa laø Thieân Chuùa chuùng ta seõ keâu goïi.'" (Cv 2,38-39)
Thaùnh Thaàn ñöôïc ban cho moïi ngöôøi tin, khoâng giôùi haïn nôi daân Do Thaùi. Chuyeän xaûy ra nôi gia ñình oâng Corneâlioâ:
"OÂng Pheâroâ coøn ñang noùi nhöõng ñieàu ñoù, thì Thaùnh Thaàn ñaõ ngöï xuoáng treân taát caû nhöõng ngöôøi ñang nghe lôøi Thieân Chuùa. Nhöõng tín höõu thuoäc giôùi caét bì cuøng ñeán ñoù vôùi oâng Pheâroâ ñeàu kinh ngaïc vì thaáy Thieân Chuùa cuõng ban Thaùnh Thaàn xuoáng treân caû caùc daân ngoaïi nöõa, bôûi hoï nghe nhöõng ngöôøi naøy noùi caùc thöù tieáng vaø taùn döông Thieân Chuùa. Baáy giôø oâng Pheâroâ noùi raèng: 'Nhöõng ngöôøi naøy ñaõ nhaän ñöôïc Thaùnh Thaàn cuõng nhö chuùng ta, thì ai coù theå ngaên caûn chuùng ta laáy nöôùc laøm pheùp röûa cho hoï?'" (Cv 10,44-47)
Khi Thaùnh Thaàn ñöôïc trao ban cho daân chuùng, thì khoâng phaûi chæ laø daân chuùng coù theå noùi lôøi Thieân Chuùa muoán hoï noùi, nhöng coøn baèng haønh ñoäng, caùc tín höõu ñang laøm cho ngöôøi ta khaùm phaù ra nhöõng chaân l#yù môùi, nhöõng chaân l#yù laøm cho chính hoï cuõng phaûi ngaïc nhieân. Ñuùng nhö lôøi Ñöùc Thaùnh Cha Phanxicoâ raèng chaân lyù ñöôïc khaùm phaù daàn daàn trong cuoäc soáng, vaø khi bieát nghe nhau, ngöôøi ta khaùm phaù ra chaân l#yù.[6] OÂng Barnaba ñeán Antioâkhia, nhìn thaáy coäng ñoaøn kitoâ höõu ñöôïc hình thaønh khoâng do caùc toâng ñoà, maø do caùc tín höõu, nhöõng ngöôøi chaïy troán khoûi nöôùc do nhöõng cuoäc baùch haïi vì nieàm tin vaøo Chuùa Gieâsu Kitoâ, vaø oâng nhìn nhaän ñoù laø hoaït ñoäng cuûa Thieân Chuùa nôi nhöõng tín höõu naøy. Cuõng chính taïi ñoù maø caùc tín höõu ñöôïc goïi teân laø "Kitoâ höõu" (x. Cv 11,26). OÂng Barnaba laø ngöôøi nhaän ra hoaït ñoäng cuûa Thieân Chuùa nôi ñaây cuõng ñöôïc saùch Coâng vuï moâ taû laø ngöôøi ñaày Thaùnh Thaàn vaø loøng tin (x. Cv 11,24). Caùc coäng ñoaøn tín höõu lan roäng ñeán nhöõng ngöôøi theo vaên hoaù Hy Laïp.
Trong bieán coá oâng Pheâroâ ñoùn nhaän gia ñình oâng Corneâlioâ, vaø khi nghe oâng Pheâroâ giaûi trình, Giaùo hoäi nhaän ra chaân l#yù veà ôn cöùu ñoä phoå quaùt daønh cho moïi ngöôøi,chöù khoâng giôùi haïn vaøo daân toäc Do Thaùi. Ñaây laø moät khaùm phaù chaân lyù voâ cuøng quan troïng trong Hoäi Thaùnh thôøi sô khai. OÂng Pheâroâ töôøng thuaät:
"Toâi vöøa môùi baét ñaàu noùi, thì Thaùnh Thaàn ñaõ ngöï xuoáng treân hoï, nhö ñaõ ngöï xuoáng treân chuùng ta luùc ban ñaàu. Toâi söïc nhôù laïi lôøi Chuùa noùi raèng: 'OÂng Gioan thì laøm pheùp röûa baèng nöôùc, coøn anh em thì seõ ñöôïc röûa trong Thaùnh Thaàn.'" (Cv 11,15-16)
Trong chuyeän aáy, ngöôøi gaëp khoù khaên ñaàu tieân laø chính oâng Pheâroâ. Tieáng noùi bôûi trôøi trong thò kieán chieác löôùi ñöôïc thaû xuoáng töø trôøi vôùi nhöõng con vaät ñöôïc ngöôøi Do Thaùi coi laø dô baån, vaø khoâng coù ñaïo ñöùc neáu aên nhöõng thöùc aên aáy. Theá maø Thieân Chuùa baûo oâng aên. Vieäc laøm naøy traùi vôùi ñaïo ñöùc, theo nhö caùch hieåu cuûa hoï thôøi aáy, theá maø Chuùa vaãn baûo oâng laøm. Nhôø thò kieán naøy maø oâng daùm ñoùn tieáp vaø theo ñeán nhaø nhöõng ngöôøi daân ngoaïi:
"OÂng Pheâroâ vaãn coøn phaân vaân veà thò kieán, thì Thaàn Khí baûo oâng: 'Kìa coù ba ngöôøi ñang tìm ngöôi. Ñöùng leân, xuoáng maø ñi vôùi hoï, ñöøng ngaàn ngaïi gì, vì chính Ta ñaõ sai hoï ñeán.'" (Cv 10,19-20)
Khi ngöôøi nhaø oâng Corneâlioâ ñeán, oâng Pheâroâ ñaõ môøi hoï vaøo nhaø mình troï qua ñeâm, ñeå saùng hoâm sau, chính oâng vaø nhöõng ngöôøi theo oâng ñi ñeán nhaø nhöõng ngöôøi daân ngoaïi naøy.
Khi nghe nhöõng lôøi töôøng thuaät laïi cuûa oâng Pheâroâ sau ñoù, nhöõng ngöôøi ôû Gieârusalem khaùm phaù ra chaân lyù môùi:
"Nghe theá, hoï môùi chòu im, vaø hoï toân vinh Thieân Chuùa maø noùi: 'Vaäy ra Thieân Chuùa cuõng ban cho caùc daân ngoaïi ôn saùm hoái ñeå ñöôïc söï soáng!'" (Cv 11,18).
Chaân lyù ñöùc tin ñöôïc khaùm phaù töø cuoäc soáng vaø lôùn leân cuõng töø cuoäc soáng. Khi bieát laéng nghe nhau, ñoùn nhaän nhöõng chia seû töø cuoäc soáng, ngöôøi ta nhaän ra Thaùnh Thaàn ñang laøm vieäc ôû ñoù vaø môû ra nhöõng caùnh cöûa maø ñoái vôùi caùc kitoâ höõu goác Do Thaùi thôøi baáy giôø laø heát söùc khoù ñoùn nhaän!
4. Nieàm mô öôùc ñöôïc theå hieän trong ñôøi soáng Hoäi Thaùnh qua xaùc ñònh "sensus fidelium"
Nhöõng manh nha veà ñieàu ñöôïc goïi teân sau naøy laø "sensus fidelium" ñaõ coù töø trong Cöïu Öôùc, ñöôïc Chuùa Gieâsu vaø caùc toâng ñoà noùi ñeán trong Taân Öôùc, ñöôïc khai phaù töø töø nôi caùc thaùnh doïc theo doøng lòch söû Hoäi Thaùnh, ñaõ ñöôïc minh ñònh trong giaùo lyù cuûa coâng ñoàng Vaticanoâ II. Nhöng ñeå thöïc haønh caùch roäng raõi hôn thì vaãn coøn laø loä trình phía tröôùc.
"Ñöùc Gieâsu baûo hoï: 'Trong Leà Luaät caùc oâng, ñaõ chaúng coù cheùp lôøi naøy sao: 'Ta ñaõ phaùn: caùc ngöôi laø nhöõng baäc thaàn thaùnh'? Neáu Leà Luaät goïi nhöõng keû ñöôïc Thieân Chuùa ngoû lôøi laø nhöõng baäc thaàn thaùnh, maø lôøi Kinh Thaùnh khoâng theå bò huyû boû, thì toâi laø ngöôøi Chuùa Cha ñaõ thaùnh hieán vaø sai ñeán theá gian, laøm sao caùc oâng laïi baûo toâi: 'OÂng noùi phaïm thöôïng!' vì toâi ñaõ noùi: 'Toâi laø Con Thieân Chuùa'?" (Ga 10,34-36)
Ñöùc Gieâsu trích Thaùnh Vònh 82,6 noùi veà nhöõng thaåm phaùn baát coâng. Tuy duø hoï laø nhö theá, hoï seõ bò xeùt xöû veà söï baát coâng trong nhieäm vuï ñöôïc giao phoù, nhöng duø sao thì hoï cuõng ñöôïc sinh ra töø Ñaáng Toái Cao, neân hoï laø "nhöõng baäc thaàn thaùnh". Nhö vaäy, neáu hoï noùi ñöôïc nhöõng lôøi do töø Thieân Chuùa thuùc ñaåy, thì ñoù vaãn laø nhöõng lôøi ñaùng löu #yù, ñaùng laéng nghe. Nhieàu naêm nghieàm ngaãm sau bieán coá Ñöùc Gieâsu ñöôïc toân vinh, taùc giaû Tin Möøng thöù tö vieát veà oâng Caipha nhö sau:
"Ñieàu ñoù, oâng khoâng töï mình noùi ra, nhöng vì oâng laø thöôïng teá naêm aáy, neân ñaõ noùi tieân tri laø Ñöùc Gieâsu saép phaûi cheát thay cho daân..." (Ga 11,51)
Tröôùc khi ñöôïc coâng ñoàng Vaticanoâ II tuyeân boá chính thöùc, giaùo lyù veà sensus fidelium ñaõ ñöôïc noùi caùch naøo ñoù nôi caùc thaùnh, tuy duø chöa duøng töø "sensus fidei" hay "sensus fidelium". Thaùnh Augustino thaønh Hippo trong taùc phaåm "De praedestinatione sanctorum", 14, 27 ñaõ vieát: "Toaøn theå caùc tín höõu khoâng theå sai laàm."[7]
Thaùnh Toâma Aquinoâ vieát: "... ñöùc tin laø moät taäp quaùn (hay nhaân ñöùc beàn vöõng) cuûa trí tueä (habitus mentis)". Tö töôûng naøy cho thaáy neàn taûng nhaân hoïc nôi caùc tín höõu, khieán hoï coù theå ñi ñeán sensus fidelium, nhö ñaõ ñöôïc noùi ñeán ôû treân.[8]
Thaùnh John Henry Newman (1801-1890) vöøa ñöôïc phong tieán só Hoäi Thaùnh caùch ñaây khoâng laâu (1/11/2025) cuõng noùi yù töôûng veà sensus fidelium, vaø coù aûnh höôûng ñeán tö töôûng cuûa Coâng ñoàng Vaticanoâ II sau ñoù. Trong taùc phaåm On Consulting the Faithful in Matters of Doctrine, ngaøi cho raèng: Trong moät soá thôøi kyø khuûng hoaûng (nhö laïc giaùo Arioâ), chính ñöùc tin cuûa giaùo daân ñaõ goùp phaàn baûo veä chaân lyù vaø caû Giaùo hoäi (giaùo só vaø giaùo daân) ñeàu tham gia vaøo vieäc gìn giöõ ñöùc tin.[9]
Coâng ñoàng Vaticanoâ II ñaõ phaùt trieån nieàm tin naøy vaø tuyeân boá chính thöùc veà giaùo lyù naøy:
"Daân thaùnh cuûa Thieân Chuùa cuõng tham döï vaøo phaän vuï ngoân söù cuûa Ñöùc Kitoâ, baèng caùch theå hieän khaép nôi chöùng töø soáng ñoäng veà Ngaøi caùch ñaëc bieät baèng ñôøi soáng ñöùc tin vaø ñöùc aùi, vaø baèng caùch daâng leân Thieân Chuùa leã teá ca tuïng, duøng mieäng löôõi ngôïi khen thaùnh danh Ngöôøi, (x. Dt 13,15). Toaøn theå tín höõu ñöôïc Ñaáng Thaùnh xöùc daàu (x. 1 Ga 2,20 vaø 27) neân khoâng theå sai laàm trong ñöùc tin, hoï bieåu loä thuoäc tính ñaëc bieät naøy qua caûm thöùc sieâu nhieân veà ñöùc tin cuûa toaøn theå Daân Chuùa, khi 'töø caùc Giaùm muïc ñeán nhöõng ngöôøi beù moïn nhaát trong caùc tín höõu' ñeàu ñoàng thuaän veà nhöõng ñieàu lieân quan ñeán ñöùc tin vaø phong hoaù. Thaät vaäy, nhôø caûm thöùc ñöùc tin do chính Thaùnh Thaàn Chaân lyù khôi daäy vaø naâng ñôõ, khi tuaân phuïc theo söï höôùng daãn cuûa Huaán quyeàn Giaùo hoäi, Daân Thieân Chuùa ñoùn nhaän khoâng phaûi lôøi cuûa ngöôøi phaøm, nhöng thöïc söï laø Lôøi cuûa Thieân Chuùa (x. 1 Ts 2,13), trung thaønh gaén boù vôùi ñöùc tin ñaõ ñöôïc truyeàn laïi cho caùc thaùnh chæ moät laàn laø ñuû (x. Gñ 1,3), thaáu hieåu caùch saâu xa hôn vôùi moät nhaän thöùc chính xaùc vaø thöïc thi ñöùc tin caùch hoaøn haûo hôn trong ñôøi soáng haèng ngaøy." (LG 12)[10]
Saùch Giaùo lyù Hoäi Thaùnh Coâng giaùo (1992) laëp laïi caùc yù töôûng veà sensus fidei vaø sensus fidelium cuûa Lumen Gentium (1964). Caû hai cuøng löu yù ñeán söï hieäp thoâng ñöùc tin cuûa Hoäi Thaùnh, ñoàng thôøi cuõng cho thaáy caûm thöùc aáy ñeán töø Chuùa Thaùnh Thaàn laø Ñaáng daãn ñöa toaøn theå Daân Chuùa ñi vaøo ñöùc tin veïn toaøn. Saùch Giaùo lyù soá 93 trích nguyeân vaên cuûa LG 12 nhö ñaõ trích ôû treân: "Thaät vaäy, nhôø caûm thöùc veà ñöùc tin ñöôïc Thaùnh Thaàn chaân lyù khôi daäy vaø naâng ñôõ, khi tuaân phuïc theo söï höôùng daãn cuûa Huaán quyeàn Giaùo hoäi,..., vaø aùp duïng ñöùc tin aáy caùch ñaày ñuû hôn trong ñôøi soáng".
Giaùo huaán naøy cuûa Coâng ñoàng Vaticanoâ II coøn ñöôïc nghieân cöùu, trình baøy ñeå laøm saùng toû bôûi UÛy ban Thaàn hoïc Quoác teá (International Theological Commission) trong taøi lieäuSensus Fidei in the Life of the Church (2014)[11].
Giaùo huaán cuûa Coâng ñoàng Vaticanoâ II döïa treân neàn taûng thaàn hoïc veà Daân Thieân Chuùa.[12] Giaùo lyù naøy laø chaân lyù ñöôïc Hoäi Thaùnh khaùm phaù trong doøng lòch söû cuûa mình, trong doøng Truyeàn thoáng soáng ñoäng cuûa Hoäi Thaùnh. Ñaây laø moät böôùc daãn cuûa Thaùnh Thaàn ñeå töøng böôùc ñi vaøo chaân lyù veïn toaøn nhö lôøi höùa cuûa Chuùa Gieâsu (x. Ga 16,13). Neàn giaùo lyù veà Daân Thieân Chuùa naøy raát hay vaø saâu saéc, nhöng xem ra Hoäi Thaùnh coøn nhöõng böôùc daøi ñeå coù theå hieåu ñöôïc heát chieàu saâu cuûa noù vaø thöïc hieän trong ñôøi soáng cuøa Hoäi Thaùnh noùi chung vaø trong ñôøi soáng cuûa moãi tín höõu noùi rieâng. Nieàm tin cuûa caùc tín höõu khoâng phaûi laø nieàm tin leû loi cuûa caù nhaân ñeå "ñöôïc leân thieân ñaøng", nhöng laø nieàm tin ñöôïc hieäp thoâng trong nieàm tin cuûa Hoäi Thaùnh. Neàn thaàn hoïc veà söï hieäp thoâng trong Hoäi Thaùnh laø neùt thaàn hoïc quan troïng cuûa Vaticanoâ II. Giaùo lyù veà Daân Thieân Chuùa hieäp thoâng trong ñöùc tin khoâng döøng laïi ôû moät lyù thuyeát, nhöng ñoù laø nieàm tin ñöôïc theå hieän trong toaøn boä ñôøi soáng cuûa caùc tín höõu trong Hoäi Thaùnh: qua chöùng töø soáng ñoäng cuûa ñôøi soáng, qua caùc cöû haønh cuûa ñôøi soáng caàu nguyeän vaø "qua caûm thöùc sieâu nhieân veà ñöùc tin cuûa toaøn theå Daân Chuùa" (x. LG 12).
5. Nieàm mô öôùc "sensus fidelium" ñöôïc taùi theå hieän trong moät Hoäi Thaùnh hieäp haønh cuûa Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm muïc XVI
* Caûm thöùc ñöùc tin cuûa tín höõu döïa treân neàn taûng cuûa neàn thaàn hoïc Daân Thieân Chuùa cuûa coâng ñoàng Vaticanoâ II ñöôïc khai trieån vaø ñöa vaøo cuï theå trong ñôøi soáng, trong caùch vaän haønh cuûa Hoäi Thaùnh ñöôïc ñeà nghò bôûi Thöôïng Hoäi Ñoàng XVI (2021-2024), vôùi lôøi môøi goïi böôùc vaøo giai ñoaïn thöïc hieän loái soáng hieäp haønh (2025-2028). Vaø phaûi chaêng Ñöùc Thaùnh Cha Leâoâ XIV muoán tieán trình thöïc hieän loái soáng hieäp haønh naøy nhö laø moät caùch thöùc ñeå soáng yù thöùc veà Daân Thieân Chuùa, ñöôïc theå hieän maïnh meõ nôi haøng nguõ giaùo só ñeå laøm löïc ñaåy cho tieán trình naøy.
Thaät vaäy, Ñöùc Leâoâ XIV muoán caùc linh muïc ñöa loái soáng hieäp haønh naøy vaøo ñôøi soáng vaø trong caùch thi haønh muïc vuï vaø coi ñoù laø lôøi môøi goïi maïnh meõ töø Chuùa Thaùnh Thaàn.
"...trong nhöõng naêm gaàn ñaây, Giaùo hoäi vaãn ñöôïc Chuùa Thaùnh Thaàn höôùng daãn phaùt trieån giaùo huaán cuûa Coâng ñoàng veà baûn chaát hieäp thoâng cuûa mình theo chieàu kích hieäp haønh vaø söù vuï."[13]
"Ñoäng löïc cuûa tieán trình hieäp haønh laø moät lôøi môøi goïi maïnh meõ cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn ñeå thöïc hieän nhöõng böôùc quyeát ñònh theo höôùng naøy."[14]
Söï hieäp haønh maø Hoäi Thaùnh mong muoán hoâm nay khoâng phaûi laø moät thaùi ñoä nhaân baûn hay chæ laø moät phöông phaùp laøm vieäc taäp theå, nhöng laø moät yù thöùc laéng nghe Thaùnh Thaàn töø baát cöù ai, töø moïi thaønh phaàn Daân Chuùa. Nhö theá, ñaây ñích thöïc laø ñöa vaøo thöïc hieän yù thöùc veà Daân Thieân Chuùa, chính laø soáng söï hieäp thoâng cuûa Daân Chuùa ñeå cuøng tham gia vaøo ñôøi soáng cuûa Hoäi Thaùnh vaø cuøng nhau thi haønh söù vuï chung cuûa Hoäi Thaùnh. Ñaây laø thaùi ñoä laéng nghe Chuùa Thaùnh Thaàn, ñeå cho Ngaøi daãn daét trong ñôøi soáng cuõng nhö söù vuï. Khi ñoái thoaïi trong Thaùnh Thaàn laø luùc noùi leân ñieàu Thaùnh Thaàn soi saùng, thuùc ñaåy nôi mình vaø laø luùc laéng nghe nhöõng soi saùng cuûa Ngaøi nôi ngöôøi chung quanh, roài cuøng nhau trao ñoåi ñeå phaân ñònh ñaâu thöïc söï laø soi saùng cuûa Thaùnh Thaàn ñeå cuøng nhau thöïc hieän yù Thieân Chuùa. Ñaây ñích thöïc laø vieäc thöïc hieän yù nghóa cuûa sensus fidei vaø sensus fidelium trong ñôøi soáng, trong caùch vaän haønh cuûa Hoäi Thaùnh hoâm nay. Khoâng theå ñeå nhöõng ñieàu naøy döøng laïi ôû treân giaáy hay nôi lôøi noùi, nhöng nieàm tin veà sensus fidei vaø sensus fidelium phaûi ñöôïc theå hieän trong ñôøi soáng vaø söù vuï cuûa Hoäi Thaùnh.
"Trong boái caûnh naøy, hieäp haønh ñöôïc coi laø con ñöôøng chính daønh cho Giaùo hoäi, voán ñöôïc keâu goïi canh taân döôùi taùc ñoäng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn vaø nhôø laéng nghe Lôøi Chuùa. Khaû naêng hình dung ra moät töông lai khaùc cho Giaùo hoäi vaø cho caùc ñònh cheá cuûa Giaùo hoäi xöùng taàm söù vuï maø Giaùo hoäi nhaän laõnh, tuøy thuoäc phaàn lôùn vaøo quyeát ñònh khôûi ñoäng nhöõng tieán trình laéng nghe, ñoái thoaïi vaø bieän phaân coäng ñoàng, trong ñoù taát caû vaø moãi ngöôøi ñeàu coù theå tham gia vaø goùp phaàn."[15]
Ñeå ñi vaøo tieán trình cuøng nhau böôùc theo Thaùnh Thaàn naøy, Hoäi Thaùnh ñöôïc môøi goïi trôû neân töï do hôn, phaûi chaáp nhaän phieâu löu vaø coù khi lieàu lónh nöõa.
"... chuùng ta phaûi laéng nghe Chuùa Thaùnh Thaàn laø Ñaáng nhö gioù 'thoåi ñaâu thì thoåi, oâng nghe tieáng gioù, nhöng chaúng bieát gioù töø ñaâu ñeán vaø ñi ñaâu' (Ga 3,8), phaûi môû ngoû cho nhöõng ñieàu laï luøng maø Chuùa Thaùnh Thaàn chaéc chaén seõ chuaån bò cho chuùng ta treân suoát haønh trình."[16]
YÙ thöùc veà söï hieän dieän cuûa Thaùnh Thaàn nôi daân Chuùa, nôi caùc tín höõu, Taøi Lieäu Chuaån Bò duøng töø ngöõ "thænh yù (consultation) daân Chuùa".
"Thöïc teá coù khoâng ít Giaùo hoäi ñaõ baét ñaàu thöïc hieän nhöõng cuoäc gaëp gôõ vaø ñöa ra nhöõng tieán trình ít nhieàu mang hình thöùc thænh yù daân Chuùa (meetings and consultation processes with the People of God). Ñaây laø lyù do ñeå hy voïng, traøn treà hy voïng. ÔÛ ñaâu coù daáu aán cuûa phong caùch hieäp haønh, ôû ñoù caûm thöùc veà Hoäi Thaùnh trieån nôû, vaø söï tham gia cuûa taát caû moïi ngöôøi ñem laïi cho ñôøi soáng Hoäi Thaùnh moät söùc naêng ñoäng môùi".[17]
Maëc duø laø nhöõng böôùc ñaàu, nhöng ngöôøi ta nhö ñang thaáy öôùc mô cuûa oâng Moâseâ ngaøy xöa ñang baét ñaàu trôû thaønh hieän thöïc. Dó nhieân, haønh trình coøn daøi vaø phaûi noùi laø coøn maõi, bôûi vì Hoäi Thaùnh löõ haønh ñang ñi trong doøng lòch söû, coøn coù nhöõng dieãn bieán môùi vaø luoân luoân môùi cuûa cuoäc soáng, do ñoù, Thaùnh Thaàn luoân tieáp tuïc coâng vieäc cuûa Ngaøi nôi caùc tín höõu ñeå môû cho hoï nhöõng con ñöôøng, vaø do ñoù, vieäc laéng nghe Thaùnh Thaàn nôi moïi thaønh vieân cuûa ñoaøn löõ haønh hoäi thaùnh aáy vaãn luoân phaûi ñöôïc thöïc hieän.
* Vaên kieän Chung keát cuûa Thöôïng Hoäi Ñoàng XVI ñöa ra moät baûn toùm keát neàn taûng vaø ñaày ñuû cuûa caûm thöùc ñöùc tin cuûa tín höõu trong söï hieäp thoâng vôùi toaøn theå Daân Chuùa vaø Huaán Quyeàn.
"Nhôø Bí tích Röûa toäi, 'Daân thaùnh cuûa Thieân Chuùa cuõng tham döï vaøo chöùc vuï ngoân söù cuûa Ñöùc Kitoâ, baèng caùch theå hieän khaép nôi chöùng töø soáng ñoäng veà Ngöôøi caùch ñaëc bieät baèng ñôøi soáng ñöùc tin vaø ñöùc aùi' (LG 12). Vieäc ñöôïc xöùc daàu bôûi Chuùa Thaùnh Thaàn khi laõnh nhaän Bí tích Röûa toäi (x. 1 Ga 2,20.27) giuùp moïi tín höõu coù moät baûn naêng veà chaân lyù cuûa Tin Möøng. Ñieàu naøy ñöôïc goïi laø caûm thöùc ñöùc tin (sensus fidei). Caûm thöùc naøy heä taïi ôû moät söï töông hôïp naøo ñoù vôùi caùc thöïc taïi thaàn linh, döïa treân söï thaät raèng, trong Chuùa Thaùnh Thaàn, ngöôøi ñaõ nhaän Pheùp röûa ñöôïc 'thoâng phaàn vaøo baûn tính Thieân Chuùa' (DV 2). Chính nhôø söï thoâng phaàn naøy maø ngöôøi tín höõu coù khaû naêng naém baét baèng tröïc giaùc nhöõng gì phuø hôïp vôùi chaân lyù maïc khaûi trong söï hieäp thoâng cuûa Giaùo Hoäi. Vì theá, Giaùo hoäi xaùc tín raèng Daân thaùnh cuûa Thieân Chuùa khoâng theå sai laàm trong ñöùc tin, hoï bieåu loä thuoäc tính ñaëc bieät naøy khi hoï ñeàu ñoàng thuaän veà nhöõng ñieàu lieân quan ñeán ñöùc tin vaø phong hoaù (x. LG 12). Tuy nhieân, vieäc thöïc thi caûm thöùc ñöùc tin khoâng ñöôïc nhaàm laãn vôùi dö luaän coâng chuùng. Caûm thöùc ñöùc tin luoân gaén lieàn vôùi söï phaân ñònh cuûa caùc muïc töû ôû caùc caáp ñoä khaùc nhau trong ñôøi soáng Giaùo hoäi, nhö ñöôïc minh chöùng qua caùc giai ñoaïn lieân keát chaët cheõ cuûa tieán trình Thöôïng Hoäi ñoàng. Caûm thöùc ñöùc tin nhaém tôùi vieäc ñaït ñöôïc söï ñoàng taâm nhaát trí cuûa caùc tín höõu (consensus fidelium), ñieàu naøy taïo neân 'moät tieâu chí chaéc chaén ñeå xaùc ñònh lieäu moät giaùo lyù hay moät thöïc haønh cuï theå coù thuoäc veà ñöùc tin toâng truyeàn hay khoâng' (ITC, Caûm thöùc ñöùc tin trong ñôøi soáng Giaùo hoäi, 2014, 3).[18]
* Ñeå thöïc hieän tieán trình hieäp haønh böôùc theo Chuùa Thaùnh Thaàn naøy, Hoäi Thaùnh ñöa ra moät neàn linh ñaïo hieäp haønh, trong ñoù môøi goïi vieäc hoaùn caûi veà hai phöông dieän: hoaùn caûi caùc moái töông quan vaø hoaùn caûi caùc tieán trình.
Hoaùn caûi caùc moái töông quan ñoøi hoûi tín höõu phaûi thay ñoåi caùch suy nghó veà ngöôøi khaùc vôùi nhöõng khaùc bieät cuûa hoï veà nieàm tin, phaùi tính, hoaøn caûnh... vaø thay ñoåi caùch nhìn veà caùc thuï taïo. Söï thay ñoåi naøy laáy ñieåm quy chieáu laø Tin Möøng: laøm sao cho caùch nhìn veà nhau laø caùch nhìn theo lôøi Chuùa Kitoâ daïy, ñeå caùc töông quan ñöôïc ñoåi môùi.
"Phaåm chaát Tin Möøng cuûa caùc moái töông quan coäng ñoaøn laø ñieàu coù tính quyeát ñònh cho chöùng taù maø Daân Thieân Chuùa ñöôïc keâu goïi trình baøy trong lòch söû. 'Moïi ngöôøi seõ nhaän bieát anh em laø moân ñeä cuûa Thaày ôû ñieåm naøy: laø anh em coù loøng yeâu thöông nhau' (Ga 13,35). Daáu chæ huøng hoàn nhaát veà taùc ñoäng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn trong coäng ñoaøn moân ñeä chính laø lôøi môøi goïi thieát laäp moái töông quan vôùi nhöõng ngöôøi heøn moïn nhaát, moät lôøi môøi phaùt sinh töø söï canh taân aân suûng vaø theo lôøi daïy cuûa Chuùa Gieâsu. Do ñoù, ñeå trôû thaønh moät Giaùo hoäi hieäp haønh, chuùng ta caàn phaûi môû loøng mình höôùng ñeán moät söï hoaùn caûi thaät söï trong caùc moái töông quan, ñieàu seõ ñònh höôùng laïi caùc öu tieân cuûa moãi ngöôøi. Chuùng ta phaûi hoïc laïi töø Tin Möøng raèng vieäc chaêm soùc caùc moái töông quan khoâng chæ laø moät chieán löôïc hay coâng cuï ñeå ñaït hieäu quaû cao hôn veà maët toå chöùc, maø ñuùng hôn ñoù laø caùch Thieân Chuùa Cha maïc khaûi chính Ngaøi trong Chuùa Gieâsu vaø trong Chuùa Thaùnh Thaàn. Khi chuùng ta ñeå cho caùc moái töông quan duø coøn mong manh cuûa chuùng ta ñöôïc chieáu qua bôûi aân suûng cuûa Chuùa Kitoâ, tình yeâu cuûa Chuùa Cha, vaø ôn thoâng hieäp cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn, thì chuùng ta tuyeân xöng ñöùc tin vaøo Thieân Chuùa Ba Ngoâi baèng chính ñôøi soáng cuûa mình."[19]
Hoaùn caûi caùc tieán trình ñöôïc ñeà nghò nhaèm giuùp cho caùc coäng ñoaøn Hoäi Thaùnh thöïc haønh vieäc phaân ñònh theo Thaùnh Thaàn, ñoùn nhaän soi saùng cuûa Thaùnh Thaàn nôi moïi thaønh phaàn cuûa daân Chuùa. Ñeå thöïc hieän vieäc phaân ñònh mang tính Hoäi Thaùnh aáy, thaùi ñoä toân troïng Thaùnh Thaàn qua vieäc toân troïng vaø laéng nghe nhau vaãn luoân laø neàn taûng.
"Söï tin töôûng phaûi coù tính hoã töông: nhöõng ngöôøi ñöa ra quyeát ñònh phaûi coù khaû naêng tin töôûng vaø laéng nghe Daân Thieân Chuùa, Daân Thieân Chuùa phaûi coù khaû naêng tin töôûng nhöõng ngöôøi thöïc thi thaåm quyeàn."[20]
* Ñeå thöïc hieän vieäc hoaùn caûi veà caùc moái töông quan vaø hoaùn caûi caùc tieán trình aáy, neàn linh ñaïo hieäp haønh ñoøi hoûi moïi thaønh phaàn thöïc hieän cuoäc hoaùn caûi nôi chính mình.
"Linh ñaïo hieäp haønh cuõng ñoøi hoûi söï khoå haïnh, khieâm toán, kieân nhaãn, vaø saün saøng tha thöù cuõng nhö ñoùn nhaän söï tha thöù... Khoâng ai coù theå tieán böôùc treân con ñöôøng linh ñaïo ñích thöïc moät mình. Chuùng ta caàn söï hoã trôï, bao goàm caû vieäc ñaøo taïo vaø ñoàng haønh thieâng lieâng, caû ôû caáp ñoä caù nhaân laãn coäng ñoaøn."[21]
Neàn linh ñaïo aáy löu taâm ñeán taâm theá "ñoái thoaïi trong Thaùnh Thaàn". Ñaây khoâng phaûi laø moät kyõ thuaät ñeå soáng chung vaø laøm vieäc chung, nhöng laø bieåu hieän cuûa ñöùc tin, cuûa loøng toân troïng tieáng noùi cuûa Thaùnh Thaàn trong moïi ngöôøi.[22] Ngöôøi ta nhôù laïi lôøi cuûa Ñöùc Thaùnh Cha Phanxicoâ veà söï hình thaønh cuûa chaân l#yù daàn daàn trong cuoäc soáng qua vieäc ñoái thoaïi vôùi nhau. Noùi caùch khaùc, ñoù laø tieán trình khaùm phaù chaân lyù nhôø vieäc laéng nghe vaø ñoái thoaïi vôùi nhau, ñoái thoaïi vôùi moïi ngöôøi trong haønh trình cuûa cuoäc soáng.
6. Nieàm mô öôùc veà moät leã Hieän Xuoáng môùi trong Hoäi Thaùnh ñang trôû thaønh hieän thöïc
Nieàm mô öôùc cuûa Ñöùc Thaùnh Cha Leâoâ XIV veà moät leã Hieän Xuoáng ñöôïc thöïc hieän trong Hoäi Thaùnh nhôø vieäc laøm môùi laïi ôn goïi[23] coù phaûi ñang töøng böôùc trôû thaønh hieän thöïc?
Khi noùi veà nieàm mô öôùc naøy cho ôn goïi linh muïc, Ñöùc Thaùnh Cha möôïn laïi lôøi môû ñaàu cuûa Optatam Totius vaø yù töôøng cuûa Presbyterorum Ordinis (soá 1) ñeå noùi veà vai troø quan troïng cuûa linh muïc trong vieäc canh taân Hoäi Thaùnh. Ñieàu aáy ñuùng. Tuy nhieân, trong caùch nhìn cuûa Thöôïng Hoäi Ñoàng XVI, thì nhöõng taùc nhaân quan troïng trong vieäc canh taân ñeå laøm neân moät Hoäi Thaùnh hieäp haønh, caàn phaûi keå ñeán vai troø cuûa moïi ngöôøi vaø töøng nhöõng trong Hoäi Thaùnh, neáu khoâng thì khoâng coøn ñuùng yù nghóa cuûa hieäp haønh nöõa, khoâng coøn mang yù nghóa cuûa loøng toân troïng Thaùnh Thaàn nôi moïi ngöôøi vaø töøng ngöôøi nöõa.
Moät Hoäi Thaùnh hieäp haønh cuûa thieân nieân kyû III maø Taøi lieäu Chuaån bò Thöôïng Hoäi Ñoàng ñöa ra coøn ñang ôû phía tröôùc. Moãi kitoâ höõu caàn thöïc söï soáng ñöùc tin cuûa mình, moät ñöùc tin saâu xa khi nhaän bieát Thaùnh Thaàn vaãn ñang hoaït ñoäng trong Hoäi Thaùnh vaø trong theá giôùi; hoaït ñoäng nôi moïi ngöôøi, ñeå bieát laéng nghe nhau vôùi loøng traân troïng, ñeå cuøng ñoái thoaïi trong Thaùnh Thaàn haàu khaùm phaù hoaït ñoäng vaø lôøi môøi goïi cuûa Ngaøi. Ñoù thöïc söï laø loái soáng theo nieàm tin cuûa sensus fidei vaø fidelium. Vaø ñeå thöïc hieän ñieàu naøy, thaùi ñoä hoaùn caûi lieân tuïc[24] phaûi laø ñieàu caàn ñöôïc thöïc hieän haøng ngaøy nôi moãi kitoâ höõu vaø nôi caùc coäng ñoaøn ñöùc tin. n
Trích Baûn tin Hieäp Thoâng / HÑGMVN, Soá 153 (thaùng 5 & 6 naêm 2026)
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
[1] Leâoâ XIV, Toâng thö Söï trung tín taïo neân töông lai (2025), soá 21.
[2] Leâoâ XIV, Thö göûi linh muïc ñoaøn cuûa toång giaùo phaän Madrid nhaân dòp ñaïi hoäi linh muïc "Convivium" (2026).
[3] "the sensus fidei, an instinct for the truth of the Gospel" (International Theological Commission, Sensus Fidei in the Life of the Church (2014), soá 76, x. soá 2.
[4] "fides est habitus mentis, qua inchoatur vita aeterna in nobis, faciens intellectum assentire non apparentibus." (Toâma Aquinoâ, Summa Theologiae, II-IIae q. 1-16).
[5] Boä Giaùo só, Ñaøo taïo linh muïc. Hoàng aân ôn goïi linh muïc (Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalis) (2016), 120.
[6] Boä Giaùo só, Ñaøo taïo linh muïc. Hoàng aân ôn goïi linh muïc (Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalis) (2016), 120.
[7] "Ecclesiae ab universitate fidelium non potest errare." (Patrologia Latina [PL 44, 980]).
[8] Toâma Aquinoâ, Summa Theologiae, II-II, q.1-2 (veà baûn chaát ñöùc tin); II-II, q.10, a.12 (veà Hoäi Thaùnh khoâng theå sai laàm).
[9] John Henry Newman, On Consulting the Faithful in Matters of Doctrine. Edited by John Coulson. London: Sheed & Ward, 1961.
[10] Vaticano II, Lumen Gentium, 12: "Universitas fidelium, qui unctionem habent a Sancto (cf. 1Io 2,20 et 27), in credendo falli nequit, atque hanc suam peculiarem proprietatem mediante supernaturali sensu fidei totius populi manifestat, cum "ab Episcopis usque ad extremos laicos fideles" universalem suum consensum de rebus fidei et morum exhibet.
[11]x. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/cti_documents/rc_cti_20140610_sensus-fidei_en.html , tham khaûo ngaøy 22/03/2026.
[12] LG 12 vöøa ñöôïc trích daãn naèm trong chöông II vôùi töïa ñeà "Daân Thieân Chuùa" (9-17).
[13] Leâoâ XIV, Toâng thö Söï trung tín taïo neân töông lai (2025), soá 4.
x. Thöôïng Hoäi Ñoàng Giaùm Muïc XVI, Vì moät giaùo hoäi hieäp haønh: hieäp thoâng, tham gia vaø söù vuï, Vaên kieän Chuaån bò (2021), soá 1; Phanxicoâ, Dieãn vaên nhaân dòp kyû nieäm 50 naêm thaønh laäp Thöôïng Hoäi Ñoàng Giaùm Muïc (17 thaùng 10 naêm 2015).
[14] Leâoâ XIV, Toâng thö Söï trung tín taïo neân töông lai (2025), soá 21.
[15] Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm muïc XVI, Höôùng ñeán moät Hoäi Thaùnh hieäp haønh: Hieäp thoâng, Tham gia vaø Söù vuï, Taøi lieäu Chuaån bò, 9.
[16] Nvt., 2.
[17] Nvt., 7.
[18] Vaên kieän Chung keát cuûa Ñaïi hoäi Thöôøng leä laàn thöù XVI cuûa Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm muïc, 22.
[19] Nvt., 50.
[20] Nvt., 80.
[21] Nvt., 43.
[22] Nvt., 45.
[23] x. Leâoâ XIV, Toâng thö Söï trung tín taïo neân töông lai (2025), soá 27.
[24] Ñöùc Leâoâ XIV laëp ñi laëp laïi nhieàu laàn veà thaùi ñoä naøy trong Toâng thö "Söï trung tín taïo neân töông lai".