Ñöùc Thaùnh cha ban haønh Hieán phaùp môùi
cuûa Quoác gia Thaønh Vatican
Ñöùc Thaùnh cha ban haønh Hieán phaùp môùi cuûa Quoác gia Thaønh Vatican.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Vatican (RVA News 02-08-2026) - Hoâm 31 thaùng Baûy naêm 2026, Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV ñaõ ban haønh Hieán phaùp môùi cuûa Quoác gia Thaønh Vatican.
Trong phaàn môû ñaàu Hieán Phaùp coù vieát: "Nhu caàu phaûi tính ñeán nhöõng yeâu caàu môùi trong coâng taùc quaûn trò cuõng nhö nhöõng thay ñoåi quan troïng veà phaùp lyù ñaõ dieãn ra trong nhöõng naêm gaàn ñaây ñoøi hoûi phaûi ban haønh moät Hieán phaùp môùi. Laø neàn taûng vaø ñieåm quy chieáu cuûa toaøn boä heä thoáng luaät phaùp vaø caùc quy ñònh khaùc cuûa Quoác gia Thaønh Vatican, Hieán phaùp naøy taùi khaúng ñònh tính ñaëc thuø vaø quyeàn töï chuû cuûa heä thoáng phaùp luaät Vatican, ñoàng thôøi xaùc ñònh vai troø cuûa Phuû Thoáng ñoác, cô quan goùp phaàn thöïc hieän söù maïng rieâng cuûa Quoác gia Thaønh Vatican vaø phuïc vuï Ñaáng keá vò Thaùnh Pheâroâ, Ñaáng maø cô quan naøy tröïc tieáp chòu traùch nhieäm."
Vaên baûn cuõng nhaán maïnh: "Caùc cô quan quaûn trò vaø nhöõng ngöôøi ñaûm traùch caùc chöùc vuï khaùc nhau vôùi tinh thaàn ñích thöïc cuûa Giaùo hoäi, ñang phuïc vuï thöôøng xuyeân cho Quoác gia Thaønh Vatican, ñöôïc trao quyeàn thöïc thi moïi thaåm quyeàn treân laõnh thoå ñöôïc xaùc ñònh bôûi Hieäp ñònh Laterano cuõng nhö taïi caùc baát ñoäng saûn vaø khu vöïc nôi caùc cô quan cuûa Quoác gia Thaønh Vatican hoaëc cuûa Toøa Thaùnh hoaït ñoäng, ñoàng thôøi ñöôïc höôûng caùc quyeàn baûo ñaûm vaø quyeàn mieãn tröø veà caù nhaân vaø chöùc naêng theo luaät phaùp quoác teá."
Hieán phaùp môùi goàm 5 chöông vôùi 25 ñieàu
Chöông I xaùc ñònh raèng Ñöùc Giaùo hoaøng, vôùi tö caùch laø Quoác tröôûng cuûa Quoác gia Thaønh Vatican, naém giöõ toaøn boä quyeàn cai quaûn, bao goàm quyeàn laäp phaùp, haønh phaùp vaø tö phaùp.
Quoác gia Thaønh Vatican baûo ñaûm söï ñoäc laäp tuyeät ñoái vaø höõu hình cuûa Toøa Thaùnh ñeå Toøa Thaùnh thöïc hieän söù maïng cao caû cuûa mình treân theá giôùi, ñoàng thôøi baûo ñaûm chuû quyeàn khoâng theå tranh caõi cuûa Toøa Thaùnh, keå caû trong laõnh vöïc quoác teá.
Quoác gia Thaønh Vatican cuøng heä thoáng phaùp luaät cuûa mình ñöôïc phaân bieät vôùi Giaùo trieàu Roâma vaø caùc cô quan khaùc cuûa Toøa Thaùnh.
Trong thôøi gian Toâng toøa troáng toøa (Sede Vacante), Hoàng y ñoaøn coù traùch nhieäm baûo ñaûm tính lieân tuïc trong hoaït ñoäng cuûa Quoác gia Thaønh Vatican vaø taïm thôøi thöïc thi caùc quyeàn haïn cuûa quoác gia.
Tuy nhieân, Hoàng y ñoaøn chæ ñöôïc ban haønh caùc quy ñònh mang tính laäp phaùp trong tröôøng hôïp thöïc söï caàn thieát vaø khaån caáp; caùc quy ñònh naøy chæ coù hieäu löïc trong thôøi gian Toâng toøa troáng ngoâi, tröø khi sau ñoù ñöôïc Ñöùc Giaùo hoaøng môùi chính thöùc pheâ chuaån.
Luaät cuõng quy ñònh raèng vieäc ñaïi dieän Quoác gia Thaønh Vatican trong quan heä vôùi caùc quoác gia vaø caùc chuû theå cuûa luaät phaùp quoác teá, trong quan heä ngoaïi giao cuõng nhö khi kyù keát caùc hieäp öôùc quoác teá, thuoäc thaåm quyeàn cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng, ñöôïc thöïc hieän thoâng qua Phuû Quoác vuï khanh.
Trong caùc tröôøng hôïp khaùc, vieäc ñaïi dieän cho Quoác gia Thaønh Vatican do Chuû tòch Phuû Thoáng ñoác ñaûm nhieäm.
Chöông II quy ñònh veà quyeàn laäp phaùp
Ngoaïi tröø nhöõng tröôøng hôïp Ñöùc Giaùo hoaøng daønh rieâng cho mình hoaëc ñaëc bieät uûy quyeàn cho moät cô quan khaùc, quyeàn laäp phaùp ñöôïc thöïc hieän bôûi UÛy ban Toøa Thaùnh veà Quoác gia Thaønh Vatican.
UÛy ban naøy goàm caùc Hoàng y vaø caùc thaønh vieân khaùc, trong ñoù coù Chuû tòch, taát caû ñeàu do Ñöùc Giaùo hoaøng boå nhieäm vôùi nhieäm kyø 5 naêm.
UÛy ban coù nhieäm vuï: thoâng qua caùc ñaïo luaät vaø caùc quy ñònh phaùp lyù khaùc, ban haønh caùc quy cheá chung ñoái vôùi nhöõng lónh vöïc khoâng thuoäc phaïm vi ñieàu chænh tröïc tieáp cuûa luaät hoaëc nhöõng lónh vöïc maø luaät quy ñònh seõ ñöôïc ñieàu chænh baèng caùc quy cheá chi tieát.
Trong tröôøng hôïp khaån caáp, Chuû tòch UÛy ban coù theå ban haønh saéc leänh coù hieäu löïc nhö luaät. Tuy nhieân, saéc leänh naøy seõ maát hieäu löïc neáu khoâng ñöôïc UÛy ban Toøa Thaùnh chuyeån thaønh luaät trong voøng 90 ngaøy keå töø ngaøy coâng boá.
Chöông III quy ñònh veà quyeàn haønh phaùp
Chuû tòch UÛy ban Toøa Thaùnh ñoàng thôøi laø Chuû tòch Phuû Thoáng ñoác, thöïc hieän quyeàn haønh phaùp theo caùc ñaïo luaät vaø quy ñònh hieän haønh. Ñeå thöïc hieän nhieäm vuï, Chuû tòch söû duïng boä maùy cuûa Phuû Thoáng ñoác, trong ñoù caùc cô quan vaø ñôn vò tröïc thuoäc cuøng tham gia thöïc hieän chöùc naêng haønh phaùp cuûa Quoác gia Thaønh Vatican.
Chuû tòch Phuû Thoáng ñoác coù nhieäm vuï: ñieàu haønh Quoác gia Thaønh Vatican; giaùm saùt vieäc thi haønh luaät phaùp vaø caùc vaên baûn quy phaïm; ban haønh caùc chæ thò caàn thieát cho vieäc toå chöùc boä maùy nhaø nöôùc; xaùc ñònh ñònh höôùng quaûn trò vaø chính saùch nhaân söï; ñieàu phoái hoaït ñoäng cuûa caùc cô quan thuoäc Phuû Thoáng ñoác.
Chuû tòch ñöôïc Toång Thö kyù vaø, neáu ñöôïc boå nhieäm, Phoù Toång Thö kyù hoã trôï trong coâng vieäc.
Moät soá thaåm quyeàn haønh phaùp coù theå ñöôïc Chuû tòch uûy quyeàn cho hai vò naøy.
Cô caáu toå chöùc vaø chöùc naêng cuûa Phuû Thoáng ñoác ñöôïc quy ñònh trong Luaät veà Chính quyeàn Quoác gia Thaønh Vatican vaø caùc quy cheá do UÛy ban Giaùo hoaøng hoaëc Chuû tòch UÛy ban ban haønh.
Nhieäm vuï cuûa Phuû Thoáng ñoác
Thoâng qua boä maùy haønh chính cuûa mình, Phuû Thoáng ñoác chòu traùch nhieäm: baûo ñaûm an ninh, traät töï coâng coäng vaø coâng taùc phoøng veä daân söï; baûo veä söùc khoûe coäng ñoàng, heä thoáng y teá, veä sinh coâng coäng, moâi tröôøng vaø sinh thaùi; quaûn lyù caùc hoaït ñoäng kinh teá, böu chính, tem böu chính vaø haûi quan; quaûn lyù haï taàng vieãn thoâng, maïng löôùi keát noái, caùc coâng trình xaây döïng cuøng heä thoáng kyõ thuaät, caáp thoaùt nöôùc vaø ñieän löïc, cuõng nhö coâng taùc kieåm tra vaø baûo trì; baûo toàn, phaùt huy vaø taïo ñieàu kieän khai thaùc giaù trò cuûa toaøn boä heä thoáng Baûo taøng Vatican; giaùm saùt toaøn boä di saûn ngheä thuaät, lòch söû, khaûo coå vaø daân toäc hoïc cuûa Quoác gia Thaønh Vatican; thöïc hieän moïi nhieäm vuï khaùc ñöôïc quy ñònh trong luaät hoaëc caùc vaên baûn phaùp lyù lieân quan.
Chöông IV quy ñònh veà quyeàn tö phaùp
Quyeàn tö phaùp ñöôïc thöïc thi nhaân danh Ñöùc Giaùo hoaøng. Caùc cô quan xeùt xöû goàm: Toøa aùn Vatican; Toøa Phuùc thaåm; Toøa Phaù aùn (Toøa aùn Toái cao).
Caùc chöùc naêng ñieàu tra vaø coâng toá thuoäc Vaên phoøng Chöôûng lyù (Promotore di Giustizia). Quy cheá toå chöùc cuûa heä thoáng toøa aùn ñöôïc quy ñònh trong Luaät veà toå chöùc tö phaùp.
Trong baát kyø vuï aùn daân söï hoaëc hình söï naøo, ôû baát cöù giai ñoaïn toá tuïng naøo, Ñöùc Giaùo hoaøng coù quyeàn giao vieäc ñieàu tra vaø xeùt xöû cho moät cô quan ñaëc bieät, vaø quyeát ñònh cuûa cô quan naøy khoâng bò khaùng caùo leân caáp khaùc. Ñöùc Giaùo hoaøng cuõng giöõ rieâng quyeàn: ban haønh leänh ñaïi xaù; aân xaù; mieãn hoaëc giaûm hình phaït; ñaëc xaù; chuyeån ñoåi hình phaït.
Chöông V bao goàm caùc ñieàu khoaûn cuoái cuøng cuûa Luaät Cô baûn
Vôùi vieäc ban haønh Luaät Cô baûn môùi naøy, Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV ñaõ caäp nhaät neàn taûng phaùp lyù cuûa Quoác gia Thaønh Vatican nhaèm ñaùp öùng nhöõng yeâu caàu môùi trong coâng taùc quaûn trò, ñoàng thôøi taùi khaúng ñònh vai troø cuûa Quoác gia Thaønh Vatican nhö moät thöïc theå coù chuû quyeàn, phuïc vuï tröïc tieáp söù maïng cuûa Toøa Thaùnh vaø cuûa Ñaáng keá vò Thaùnh Pheâroâ.
Trong Hieán Phaùp, Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV tieáp tuïc ñieàu ñaõ ñöôïc Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ quyeát ñònh, ñoù laø Chuû tòch UÛy ban Toøa Thaùnh veà Quoác gia Thaønh Vatican khoâng nhaát thieát phaûi laø Hoàng y. Vì theá, hieän nay Chuû tòch UÛy ban naøy tieáp tuïc laø nöõ tu Raffaella Petrini, 57 tuoåi (1969), ngöôøi YÙ, thuoäc Doøng nöõ Phan Sinh Thaùnh Theå (Suore francescane dell'Eucaristia) do Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ boå nhieäm ngaøy 01 thaùng Baûy naêm 2025 vôùi nhieäm kyø 5 naêm. Nöõ tu nguyeân laø giaùo sö khoa xaõ hoäi thuoäc Ñaïi hoïc Giaùo hoaøng Thaùnh Toâma Aquinoâ, Angelicum, ôû Roma.
(ewtinnews 31-7-2026)