Ñöùc Tin Kitoâ Giaùo Vaø Ma Quyû Luaän

Taøi Lieäu Cuûa Thaùnh Boä Giaùo Lyù Ñöùc Tin

Ñöùc Tin Kitoâ Giaùo Vaø Ma Quyû Luaän - Taøi Lieäu Cuûa Thaùnh Boä Giaùo Lyù Ñöùc Tin.

Taâm Buøi chuyeån ngöõ

Lm. Giuse Leâ Coâng Ñöùc, PSS hieäu ñính

(WHÑ 25-07-2026) - Sau ñaây laø toaøn vaên baûn dòch Vieät ngöõ taøi lieäu cuûa Thaùnh boä Giaùo lyù Ñöùc tin veà Ñöùc tin Kitoâ giaùo vaø Ma quyû luaän.

Thaùnh Boä Giaùo Lyù Ñöùc Tin

Ñöùc tin Kitoâ giaùo vaø Ma quyû luaän

Ngaøy 04 thaùng 7 naêm 1975

Thaùnh Boä Giaùo lyù Ñöùc tin ñaõ uûy thaùc cho moät chuyeân gia soaïn thaûo baûn nghieân cöùu sau ñaây, vaø Thaùnh Boä heát söùc khuyeán nghò baûn nghieân cöùu naøy nhö moät neàn taûng vöõng chaéc ñeå taùi khaúng ñònh giaùo huaán cuûa Huaán quyeàn veà chuû ñeà: Ñöùc tin Kitoâ giaùo vaø Ma quyû luaän.

Daãn nhaäp

Nhieàu hình thöùc meâ tín dò ñoan, söï aùm aûnh vôùi Satan vaø ma quyû, cuõng nhö caùc hình thöùc thôø phöôïng hoaëc gaén boù vôùi chuùng luoân bò Giaùo hoäi leân aùn töø tröôùc ñeán nay.[1] Vì theá, seõ laø sai laàm neáu cho raèng Kitoâ giaùo, khi queân ñi quyeàn toái cao cuûa Ñöùc Kitoâ, ñaõ töøng ñaët Satan laøm ñoái töôïng öu tieân trong lôøi rao giaûng cuûa mình, bieán Tin möøng veà Chuùa Phuïc sinh thaønh moät söù ñieäp gieo raéc noãi kinh hoaøng. Khi noùi vôùi caùc Kitoâ höõu taïi Antioâkhia, thaùnh Gioan Kim Khaåu ñaõ tuyeân boá: "Chaéc chaén chuùng toâi chaúng vui thích gì khi noùi vôùi anh em veà ma quyû, nhöng giaùo huaán maø ñeà taøi naøy cho toâi cô hoäi trình baøy laïi raát höõu ích cho anh em."[2]Thaät vaäy, seõ laø moät sai laàm ñaùng tieác neáu haønh ñoäng nhö theå lòch söû ñaõ hoaøn taát vaø coâng trình Cöùu chuoäc ñaõ ñaït ñöôïc moïi hieäu quaû cuûa mình, maø khoâng coøn caàn phaûi tieán haønh cuoäc chieán ñaáu maø Taân öôùc vaø caùc baäc thaày ñôøi soáng thieâng lieâng ñaõ noùi tôùi nöõa.

Moät khoù khaên cuûa thôøi ñaïi hoâm nay

Chính söï khinh suaát aáy raát coù theå laø moät sai laàm cuûa thôøi ñaïi hoâm nay. Thaät vaäy, nhieàu ngöôøi ñang ñaët caâu hoûi lieäu coù neân xeùt laïi giaùo lyù veà vaán ñeà naøy hay khoâng, baét ñaàu töø chính Thaùnh kinh. Coù ngöôøi cho raèng khoâng theå ñöa ra baát kyø laäp tröôøng naøo. Khi khaúng ñònh raèng Thaùnh kinh khoâng cho pheùp khaúng ñònh cuõng nhö phuû nhaän söï toàn taïi cuûa Satan vaø ma quyû, hoï nguï yù raèng coù theå taïm gaùc vieäc xem xeùt vaán ñeà naøy. Thöôøng thì chính söï toàn taïi cuûa ma quyû bò ñaët caâu hoûi moät caùch thaúng thaén. Moät soá nhaø pheâ bình tin raèng hoï coù theå xaùc ñònh laäp tröôøng rieâng cuûa Chuùa Gieâsu, chuû tröông raèng khoâng coù lôøi naøo cuûa Ngöôøi baûo ñaûm söï toàn taïi cuûa ma quyû. Hoï quaû quyeát raèng vieäc khaúng ñònh söï toàn taïi cuûa thöïc taïi naøy, ôû nhöõng nôi coù ñeà caäp ñeán, chæ phaûn aùnh caùc quan nieäm trong caùc vaên lieäu Do thaùi giaùo hoaëc phuï thuoäc vaøo caùc truyeàn thoáng cuûa Taân öôùc, chöù khoâng phaùt xuaát töø chính Ñöùc Kitoâ. Theo hoï, vì thöïc taïi ma quyû khoâng thuoäc veà söù ñieäp coát loõi cuûa Tin möøng, neân ngaøy nay noù khoâng coøn ñoøi buoäc ñöùc tin cuûa chuùng ta nöõa, vaø chuùng ta coù theå töï do baùc boû noù. Nhöõng ngöôøi khaùc, vöøa khaùch quan hôn vöøa trieät ñeå hôn, chaáp nhaän yù nghóa hieån nhieân cuûa caùc phaùt bieåu veà ma quyû trong Thaùnh kinh, nhöng laäp töùc theâm raèng trong theá giôùi ngaøy nay nhöõng phaùt bieåu aáy laø ñieàu khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc, ngay caû ñoái vôùi caùc Kitoâ höõu. Vì theá, hoï cuõng loaïi boû chuùng. Coøn ñoái vôùi nhöõng ngöôøi khaùc nöõa, yù nieäm veà Satan, baát keå nguoàn goác cuûa noù laø gì, ñaõ maát ñi taàm quan troïng. Neáu chuùng ta cöù tieáp tuïc nhaán maïnh ñieàu ñoù, giaùo huaán cuûa chuùng ta seõ maát heát uy tín. Ñieàu ñoù seõ phuû boùng leân giaùo huaán cuûa chuùng ta veà Thieân Chuùa, laø Ñaáng duy nhaát ñaùng ñeå chuùng ta quan taâm. Sau cuøng, ñoái vôùi taát caû nhöõng ngöôøi vöøa neâu, caùc teân goïi Satan vaø ma quyû chæ laø nhöõng söï nhaân caùch hoùa mang tính huyeàn thoaïi hoaëc mang tính chöùc naêng; yù nghóa cuûa chuùng chæ nhaèm nhaán maïnh moät caùch ñaày kòch tính söï kìm haõm maø söï döõ vaø toäi loãi ñang aùp ñaët leân nhaân loaïi. Chuùng chæ laø nhöõng töø ngöõ maø thôøi ñaïi chuùng ta phaûi giaûi maõ, ngay caû khi phaûi tìm ra moät caùch thöùc khaùc ñeå khaéc ghi boån phaän cuûa caùc Kitoâ höõu laø chieán ñaáu choáng laïi moïi hình thöùc söï döõ trong theá giôùi.

Nhöõng quan ñieåm töông töï nhö theá, ñöôïc laëp ñi laëp laïi vôùi moät khoái löôïng kieán thöùc ñoà soä vaø ñöôïc phoå bieán qua caùc taïp chí cuõng nhö moät soá töø ñieån thaàn hoïc, khoâng theå khoâng gaây xaùo troän cho nhieàu ngöôøi. Caùc tín höõu voán quen coi troïng nhöõng lôøi caûnh baùo cuûa Ñöùc Kitoâ vaø caùc taùc phaåm cuûa caùc Toâng ñoà caûm thaáy raèng kieåu giaùo huaán naøy nhaèm taùc ñoäng ñeán dö luaän. Nhöõng ngöôøi trong soá hoï am hieåu caùc khoa hoïc Thaùnh kinh vaø toân giaùo thì töï hoûi tieán trình hoùa giaûi huyeàn thoaïi ñöôïc khôûi xöôùng nhaân danh khoa chuù giaûi seõ daãn ñeán ñaâu.

* * *

Tröôùc nhöõng khaúng ñònh nhö theá vaø ñeå traû lôøi laäp tröôøng maø hoï ñöa ra, tröôùc heát chuùng ta caàn xem xeùt ngaén goïn Taân öôùc, nhaèm vieän daãn caùc lôøi chöùng vaø thaåm quyeàn cuûa Taân öôùc.

Taân öôùc vaø boái caûnh cuûa Taân öôùc

Tröôùc khi nhaéc laïi söï ñoäc laäp trong tö töôûng voán luoân ñaëc tröng nôi Chuùa Gieâsu ñoái vôùi caùc quan ñieåm cuûa thôøi ñaïi Ngöôøi, caàn löu yù raèng khoâng phaûi taát caû nhöõng ngöôøi ñöông thôøi cuûa Ngöôøi ñeàu coù cuøng nieàm tin vaøo caùc thieân thaàn vaø ma quyû nhö ngaøy nay ngöôøi ta thöôøng gaùn cho hoï, vaø töø ñoù cho raèng chính Chuùa Gieâsu cuõng leä thuoäc vaøo nieàm tin aáy. Thaät vaäy, moät ghi chuù trong saùch Coâng vuï Toâng ñoà, nhaèm giaûi thích cuoäc tranh luaän phaùt sinh giöõa caùc thaønh vieân cuûa Thöôïng Hoäi ñoàng Do Thaùi lieân quan ñeán moät phaùt bieåu cuûa thaùnh Phaoloâ, cho thaáy raèng, traùi vôùi nhoùm Phariseâu, nhoùm Xañoác khoâng chaáp nhaän "söï soáng laïi, thieân thaàn hay thaàn linh", ñieàu maø caùc nhaø chuù giaûi uy tín hieåu laø hoï khoâng tin vaøo caùc thieân thaàn vaø ma quyû cuõng nhö khoâng tin vaøo söï phuïc sinh thaân xaùc.[3] Vì theá, veà vaán ñeà Satan vaø ma quyû, cuõng nhö veà caùc thieân thaàn, dö luaän ñöông thôøi döôøng nhö ñaõ bò phaân hoùa roõ reät thaønh hai laäp tröôøng hoaøn toaøn ñoái laäp. Vaäy laøm sao coù theå khaúng ñònh raèng Chuùa Gieâsu, khi tröø quyû vaø trao ban quyeàn tröø quyû, cuõng nhö caùc taùc giaû Taân öôùc sau Ngöôøi, chæ ñôn thuaàn tieáp nhaän trong lónh vöïc naøy caùc quan nieäm vaø thöïc haønh cuûa thôøi ñaïi mình maø khoâng coù baát cöù söï pheâ phaùn hay thaåm ñònh naøo? Khoâng ai phuû nhaän raèng Ñöùc Kitoâ, vaø ñaëc bieät laø caùc Toâng ñoà, thuoäc veà thôøi ñaïi cuûa mình vaø chia seû neàn vaên hoùa ñöông thôøi. Tuy nhieân, do baûn tính thaàn linh cuûa Ngöôøi vaø do maïc khaûi maø Ngöôøi ñeán ñeå truyeàn ñaït, Chuùa Gieâsu vöôït leân treân moâi tröôøng vaø thôøi ñaïi cuûa mình: Ngöôøi khoâng bò aùp löïc cuûa chuùng chi phoái. Hôn nöõa, chæ caàn ñoïc Baøi Giaûng treân nuùi cuõng ñuû ñeå xaùc tín veà söï töï do trong tö töôûng cuûa Chuùa Gieâsu cuõng nhö loøng toân troïng cuûa Ngöôøi ñoái vôùi truyeàn thoáng.[4] Chính vì theá, khi maïc khaûi yù nghóa coâng trình Cöùu chuoäc cuûa mình, roõ raøng Ngöôøi phaûi löu taâm ñeán nhöõng ngöôøi Phariseâu, nhöõng ngöôøi cuõng nhö Ngöôøi tin vaøo ñôøi sau, vaøo linh hoàn, vaøo caùc thaàn linh vaø söï phuïc sinh thaân xaùc; nhöng Ngöôøi cuõng phaûi löu taâm ñeán nhöõng ngöôøi Xañoác, nhöõng ngöôøi khoâng chaáp nhaän nhöõng nieàm tin aáy. Vì vaäy, khi nhöõng ngöôøi Phariseâu toá caùo Ngöôøi tröø quyû nhôø quyeàn löïc cuûa quyû vöông, Ngöôøi hoaøn toaøn coù theå thoaùt khoûi tình theá baèng caùch ñöùng veà laäp tröôøng cuûa nhoùm Xañoác. Nhöng neáu laøm nhö theá, Ngöôøi seõ phuû nhaän chính söù maïng vaø caên tính cuûa mình. Do ñoù, trong khi khoâng phuû nhaän nieàm tin vaøo caùc thaàn linh vaø söï phuïc sinh thaân xaùc maø Ngöôøi coù chung vôùi nhöõng ngöôøi Phariseâu, Ngöôøi vaãn phaûi taùch mình khoûi hoï, ñoàng thôøi choáng laïi nhöõng ngöôøi Xañoác. Vì theá, vieäc ngaøy nay quaû quyeát raèng nhöõng lôøi Chuùa Gieâsu noùi veà Satan chæ laø moät giaùo thuyeát vay möôïn, khoâng coù taàm quan troïng naøo ñoái vôùi ñöùc tin phoå quaùt, ngay töø caùi nhìn ñaàu tieân ñaõ cho thaáy moät quan ñieåm thieáu hieåu bieát veà boái caûnh lòch söû cuõng nhö veà chính con ngöôøi cuûa Thaày Chí Thaùnh. Neáu Chuùa Gieâsu ñaõ söû duïng caùch noùi aáy, vaø nhaát laø neáu Ngöôøi ñaõ ñöa noù vaøo thöïc haønh qua söù vuï cuûa mình, thì ñoù laø vì Ngöôøi ñang dieãn taû moät giaùo huaán caàn thieát, ít ra moät phaàn, ñeå hieåu bieát vaø ñoùn nhaän thöïc taïi ôn cöùu ñoä maø Ngöôøi mang ñeán.

Chöùng töø cuûa chính Chuùa Gieâsu

Nhöõng trình thuaät chính veà vieäc chöõa laønh nhöõng ngöôøi bò quyû aùm cuõng ñöôïc Ñöùc Kitoâ thöïc hieän trong nhöõng hoaøn caûnh ñöôïc caùc baûn töôøng thuaät veà söù vuï cuûa Ngöôøi trình baøy nhö nhöõng thôøi ñieåm mang tính quyeát ñònh. Caùc cuoäc tröø quyû cuûa Ngöôøi ñaët ra vaø ñònh höôùng vaán ñeà veà söù maïng cuõng nhö veà chính con ngöôøi cuûa Ngöôøi; nhöõng phaûn öùng maø chuùng gaây neân ñuû cho thaáy ñieàu ñoù[5]. Tuy Chuùa Gieâsu khoâng bao giôø ñaët Satan vaøo vò trí trung taâm cuûa Tin möøng Ngöôøi rao giaûng, nhöng Ngöôøi chæ noùi veà haén trong nhöõng dòp roõ raøng mang tính quyeát ñònh vaø baèng nhöõng lôøi tuyeân boá quan troïng. Tröôùc heát, chính baèng vieäc chaáp nhaän ñeå ma quyû caùm doã trong hoang ñòa maø Ngöôøi khôûi ñaàu söù vuï coâng khai cuûa mình: trình thuaät cuûa thaùnh Maùccoâ, chính vì söï ngaén goïn cuûa noù, cuõng mang tính quyeát ñònh nhö caùc trình thuaät cuûa thaùnh Maùttheâu vaø thaùnh Luca.[6] Moät laàn nöõa, chính vieäc choáng laïi ñoái thuû naøy maø Ngöôøi ñaõ caûnh baùo caùc ngöôøi nghe cuûa mình trong Baøi giaûng treân nuùi vaø trong lôøi caàu nguyeän maø Ngöôøi daïy caùc moân ñeä, Kinh Laïy Cha, nhö ngaøy nay ñöôïc nhieàu nhaø chuù giaûi thöøa nhaän,[7] vôùi söï hoã trôï cuûa truyeàn thoáng phuïng vuï trong nhieàu nghi leã khaùc nhau.[8] Trong caùc duï ngoân, Chuùa Gieâsu quy cho Satan nhöõng trôû ngaïi maø vieäc rao giaûng cuûa Ngöôøi gaëp phaûi,[9] cuõng nhö coû luøng ñöôïc phaùt hieän trong thöûa ruoäng cuûa ngöôøi chuû.[10] Vôùi oâng Simon Pheâroâ, Ngöôøi baùo tröôùc raèng "quyeàn löïc töû thaàn" seõ tìm caùch thaéng ñöôïc Hoäi thaùnh,[11] raèng Satan seõ saøng oâng nhö saøng gaïo, vaø caû caùc Toâng ñoà khaùc nöõa.[12] Khi rôøi Phoøng Tieäc Ly, Ñöùc Kitoâ tuyeân boá raèng "thuû laõnh theá gian naøy" saép ñeán.[13] Taïi vöôøn Gheátseâmani, khi toaùn lính baét giöõ Ngöôøi, Ngöôøi noùi raèng giôø cuûa "quyeàn löïc toái taêm" ñaõ ñeán.[14] Tuy nhieân, ngay töø Phoøng Tieäc Ly, Ngöôøi ñaõ bieát vaø ñaõ tuyeân boá raèng thuû laõnh theá gian naøy ñaõ bò xeùt xöû roài.[15] Nhöõng söï kieän vaø lôøi tuyeân boá aáy, ñöôïc ñaët ñuùng choã, ñöôïc laëp laïi nhieàu laàn vaø haøi hoøa vôùi nhau, khoâng phaûi laø keát quaû cuûa ngaãu nhieân. Khoâng theå coi chuùng laø nhöõng chuyeän hoang ñöôøng caàn phaûi ñöôïc hoùa giaûi huyeàn thoaïi. Baèng khoâng, ngöôøi ta seõ phaûi thöøa nhaän raèng trong nhöõng giôø phuùt quyeát ñònh aáy, taâm trí cuûa Chuùa Gieâsu, Ñaáng maø Thaùnh kinh laøm chöùng veà söï saùng suoát vaø töï chuû tröôùc caùc quan aùn, ñaõ bò chi phoái bôûi nhöõng aûo töôûng haõo huyeàn vaø lôøi noùi cuûa Ngöôøi hoaøn toaøn thieáu neàn taûng vöõng chaéc. Ñieàu ñoù traùi ngöôïc vôùi aán töôïng maø nhöõng ngöôøi nghe ñaàu tieân, cuõng nhö caùc ñoäc giaû Tin möøng ngaøy nay, nhaän ñöôïc. Chæ coù moät keát luaän taát yeáu: Satan, keû maø Chuùa Gieâsu ñaõ ñoái ñaàu qua caùc cuoäc tröø quyû, keû maø Ngöôøi ñaõ gaëp trong hoang ñòa vaø trong Cuoäc Thöông khoù, khoâng theå ñôn thuaàn laø saûn phaåm cuûa trí töôûng töôïng con ngöôøi trong vieäc taïo döïng caùc huyeàn thoaïi vaø nhaân caùch hoùa caùc yù töôûng, cuõng khoâng theå laø taøn dö sai laïc cuûa moät ngoân ngöõ vaên hoùa nguyeân thuûy.

Ñuùng laø khi thaùnh Phaoloâ toùm löôïc trong thö göûi tín höõu Roâma tình traïng cuûa nhaân loaïi tröôùc khi Ñöùc Kitoâ ñeán, ngaøi ñaõ nhaân caùch hoùa toäi loãi vaø söï cheát, cho thaáy söùc maïnh ñaùng sôï cuûa chuùng. Nhöng ñoù chæ laø moät khoaûnh khaéc trong giaùo huaán cuûa ngaøi, moät caùch dieãn ñaït phaùt xuaát khoâng phaûi töø thuû phaùp vaên chöông, maø töø yù thöùc saâu saéc cuûa ngaøi veà taàm quan troïng cuûa Thaäp giaù Chuùa Gieâsu vaø veà söï caàn thieát cuûa quyeát ñònh ñöùc tin maø ngaøi ñoøi hoûi ôû con ngöôøi. Hôn nöõa, thaùnh Phaoloâ khoâng bao giôø ñoàng hoùa toäi loãi vôùi Satan. Thaät vaäy, tröôùc heát ngaøi nhìn nhaän toäi loãi theo ñuùng baûn chaát cuûa noù, laø moät haønh vi caù nhaân cuûa con ngöôøi, ñoàng thôøi laø tình traïng toäi loãi vaø muø quaùng maø Satan tìm caùch thöïc söï ñaåy con ngöôøi vaøo vaø giöõ hoï ôû ñoù.[16] Nhö theá, ngaøi phaân bieät roõ raøng giöõa hai thöïc taïi aáy, giöõa Satan vaø toäi loãi. Vò Toâng ñoà, khi ñoái dieän vôùi "luaät cuûa toäi loãi" maø ngaøi caûm thaáy trong caùc chi theå mình, tröôùc heát thuù nhaän söï baát löïc cuûa baûn thaân neáu khoâng coù aân suûng,[17] cuõng chính laø ngöôøi maïnh meõ khuyeân nhuû chuùng ta choáng laïi Satan,[18] khoâng cho haén moät cô hoäi naøo,[19] vaø ñaïp haén döôùi chaân mình.[20] Ñoái vôùi ngaøi, Satan laø moät nhaân vaät coù taàm quan troïng, laø "aùc thaàn cuûa ñôøi naøy",[21] moät keû thuø luoân rình raäp, khaùc bieät vôùi chính chuùng ta cuõng nhö vôùi toäi loãi maø haén xuùi giuïc. Cuõng nhö trong Tin möøng, vò Toâng ñoà thaáy haén hoaït ñoäng trong lòch söû theá giôùi, trong ñieàu ngaøi goïi laø "maàu nhieäm cuûa söï gian aùc",[22] trong söï voâ tín töø choái nhìn nhaän Chuùa Gieâsu,[23] trong söï leäch laïc cuûa vieäc thôø ngaãu töôïng,[24] trong söï caùm doã ñe doïa loøng trung thaønh cuûa Giaùo hoäi ñoái vôùi Ñöùc Kitoâ laø Hoân phu cuûa mình,[25] vaø cuoái cuøng trong söï nhaän hieåu leäch laïc veà caùnh chung daãn ñeán vieäc toân thôø con ngöôøi thay cho Thieân Chuùa.[26] Chaéc chaén Satan daãn ngöôøi ta ñeán toäi loãi, nhöng haén vaãn khaùc vôùi chính söï döõ maø haén gaây ra.

Veà phaàn saùch Khaûi huyeàn, roõ raøng tröôùc heát ñaây laø böùc tranh huøng vó laøm noåi baät quyeàn naêng cuûa Ñöùc Kitoâ Phuïc sinh nôi caùc chöùng nhaân cuûa Tin möøng Ngöôøi. Saùch coâng boá chieán thaéng cuûa Chieân Con ñaõ chòu hieán teá. Tuy nhieân, seõ laø moät sai laàm hoaøn toaøn veà baûn chaát cuûa chieán thaéng aáy neáu ngöôøi ta khoâng nhìn thaáy trong ñoù ñieåm keát thuùc cuûa moät cuoäc chieán laâu daøi, trong ñoù Satan vaø caùc thieân thaàn cuûa haén can thieäp qua caùc quyeàn löïc nhaân loaïi choáng ñoái Chuùa Gieâsu, trong khi vaãn khaùc bieät vôùi nhau cuõng nhö khaùc vôùi caùc tay sai nhaân loaïi cuûa chuùng. Chính saùch Khaûi huyeàn, baèng vieäc veùn môû yù nghóa cuûa caùc teân goïi vaø nhöõng bieåu töôïng khaùc nhau cuûa Satan trong Thaùnh kinh, ñaõ döùt khoaùt loät maët naï caên tính cuûa haén.[27] Haén hoaït ñoäng trong moïi theá kyû cuûa lòch söû nhaân loaïi döôùi aùnh maét quan phoøng cuûa Thieân Chuùa.

Vì theá, khoâng coù gì ñaùng ngaïc nhieân khi trong Tin möøng theo thaùnh Gioan, Chuùa Gieâsu noùi veà ma quyû vaø goïi haén laø "thuû laõnh theá gian naøy".[28] Dó nhieân, aûnh höôûng cuûa haén ñoái vôùi con ngöôøi laø aûnh höôûng töø beân trong. Tuy nhieân, khoâng theå xem hình aûnh cuûa haén chæ nhö moät söï nhaân caùch hoùa cuûa toäi loãi vaø caùm doã. Chaéc chaén Chuùa Gieâsu nhìn nhaän raèng phaïm toäi laø trôû thaønh "noâ leä";[29] nhöng Ngöôøi khoâng ñoàng hoùa söï noâ leä aáy, cuõng nhö toäi loãi ñöôïc bieåu loä trong ñoù, vôùi chính Satan. Ma quyû chæ thöïc thi treân nhöõng ngöôøi toäi loãi moät aûnh höôûng thuoäc bình dieän luaân lyù; hôn nöõa, aûnh höôûng aáy coøn tuøy thuoäc vaøo möùc ñoä maø moãi ngöôøi ñoùn nhaän nhöõng gôïi höùng cuûa haén.[30] Neáu ngöôøi ta thöïc hieän nhöõng öôùc muoán cuûa haén[31] vaø laøm "coâng vieäc cuûa haén",[32] thì hoï laøm ñieàu ñoù caùch töï do. Chæ theo nghóa aáy vaø trong giôùi haïn aáy maø Satan laø "cha" cuûa hoï.[33] Giöõa haén vaø löông taâm con ngöôøi luoân toàn taïi moät khoaûng caùch thieâng lieâng phaân caùch "söï doái traù" cuûa haén vôùi söï öng thuaän maø chuùng ta coù theå cho ñi hoaëc töø choái,[34] cuõng nhö giöõa Ñöùc Kitoâ vaø chuùng ta luoân coù moät khoaûng caùch ñöôïc ñaët ra bôûi "söï thaät" maø Ngöôøi maïc khaûi vaø ñeà nghò, vaø chuùng ta phaûi ñoùn nhaän baèng ñöùc tin.

Ñoù laø lyù do taïi sao caùc Giaùo phuï, voán xaùc tín töø Thaùnh kinh raèng Satan vaø ma quyû laø nhöõng keû thuø cuûa coâng trình Cöùu chuoäc, ñaõ khoâng ngöøng nhaéc nhôû caùc tín höõu veà söï hieän höõu vaø hoaït ñoäng cuûa chuùng.

Giaùo huaán chung

Ngay töø theá kyû II, thaùnh Melitoâ thaønh Sardis ñaõ vieát moät taùc phaåm Veà Ma quyû[35], vaø thaät khoù tìm ñöôïc moät Giaùo phuï naøo hoaøn toaøn im laëng veà chuû ñeà naøy. Nhö coù theå döï ñoaùn, nhöõng vò giaûi thích caùch chuyeân caàn nhaát veà hoaït ñoäng cuûa ma quyû chính laø nhöõng vò trình baøy chöông trình cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa trong lòch söû, ñaëc bieät laø thaùnh Ireâneâ vaø Tertullianoâ, nhöõng ngöôøi laàn löôït choáng laïi thuyeát nhò nguyeân Ngoä ñaïo vaø thuyeát cuûa Marcioân. Sau ñoù laø Victorinoâ thaønh Pettau, vaø cuoái cuøng laø thaùnh Augustinoâ. Thaùnh Ireâneâ daïy raèng ma quyû laø moät "thieân thaàn phaûn loaïn",[36] keû maø Ñöùc Kitoâ, khi quy tuï moïi söï trong chính mình vaø tieáp tuïc cuoäc chieán maø keû thuø naøy ñaõ phaùt ñoäng choáng laïi chuùng ta, phaûi ñoái ñaàu ngay töø luùc khôûi ñaàu söù vuï cuûa Ngöôøi.[37] Theo moät caùch bao quaùt vaø maïnh meõ hôn, thaùnh Augustinoâ cho thaáy ma quyû hoaït ñoäng trong cuoäc chieán giöõa "hai thaønh phoá", voán khôûi nguoàn töø trôøi cao vaøo thôøi ñieåm nhöõng thuï taïo ñaàu tieân cuûa Thieân Chuùa laø caùc thieân thaàn tuyeân boá trung thaønh hoaëc baát trung vôùi Chuùa cuûa mình.[38] Trong coäng ñoàng nhöõng ngöôøi toäi loãi, ngaøi nhìn thaáy moät "thaân theå" maàu nhieäm cuûa ma quyû,[39] vaø yù töôûng naøy sau ñoù laïi xuaát hieän trong taùc phaåm Moralia in Job (Luaân lyù trong saùch Gioùp) cuûa thaùnh Greâgoârioâ Caû.[40]

Ña soá caùc Giaùo phuï, cuøng vôùi Origeneâ, töø boû quan nieäm cho raèng caùc thieân thaàn sa ngaõ ñaõ phaïm toäi xaùc thòt, nhaän ñònh raèng nguyeân nhaân söï sa ngaõ cuûa hoï naèm ôû tính kieâu ngaïo - öôùc muoán vöôït leân treân thaân phaän cuûa mình, khaúng ñònh söï ñoäc laäp vaø muoán trôû neân nhö Thieân Chuùa. Nhöng beân caïnh söï kieâu ngaïo aáy, nhieàu Giaùo phuï coøn nhaán maïnh aùc yù cuûa caùc thieân thaàn sa ngaõ ñoái vôùi con ngöôøi. Ñoái vôùi thaùnh Ireâneâ, söï phaûn loaïn cuûa ma quyû baét ñaàu khi haén ghen tò vôùi thuï taïo môùi cuûa Thieân Chuùa vaø tìm caùch khieán con ngöôøi cuõng noåi loaïn choáng laïi Ñaáng Taïo Hoùa cuûa mình.[41] Theo Tertullianoâ, Satan ñaõ söû duïng caùc huyeàn nhieäm ngoaïi giaùo ñeå baét chöôùc caùc Bí tích do Ñöùc Kitoâ thieát laäp, nhaèm caûn trôû chöông trình cuûa Chuùa.[42] Vì theá, giaùo huaán cuûa caùc Giaùo phuï veà caên baûn ñaõ phaûn aùnh moät caùch trung thaønh vaø xaùc thöïc giaùo lyù cuõng nhö nhöõng chæ daãn cuûa Taân öôùc.

Coâng ñoàng Lateranoâ IV (1215)

Ñuùng laø trong suoát hai möôi theá kyû lòch söû, Huaán quyeàn chæ ñöa ra moät soá ít tuyeân boá mang tính tín ñieàu nghieâm ngaët veà ma quyû luaän. Lyù do laø vì hoaøn caûnh ñoøi hoûi ñieàu ñoù chæ xaûy ra raát hieám; thöïc teá chæ coù hai laàn. Trong ñoù, quan troïng hôn caû laø vaøo ñaàu theá kyû XIII, khi thuyeát nhò nguyeân cuûa phaùi Mani vaø Priscillianoâ taùi xuaát hieän qua phong traøo Cathari hay Albigenseâ. Tuy nhieân, tuyeân boá tín lyù thôøi ñoù, ñöôïc trình baøy trong moät khuoân khoå giaùo lyù quen thuoäc, laïi töông öùng khaù saùt vôùi nhöõng moái quan taâm cuûa chuùng ta ngaøy nay, vì noù ñeà caäp ñeán vuõ truï vaø coâng trình saùng taïo cuûa Thieân Chuùa:

"Chuùng toâi vöõng vaøng tin vaø ñôn sô tuyeân xöng# chæ coù moät nguyeân lyù duy nhaát cuûa vuõ truï, laø Ñaáng Taïo Hoùa cuûa muoân vaät höõu hình vaø voâ hình, thieâng lieâng vaø vaät chaát; Ñaáng baèng quyeàn naêng toaøn naêng cuûa mình, töø khôûi nguyeân Ngöôøi ñaõ döïng neân töø hö voâ moïi loaøi thuï taïo, caû thieâng lieâng laãn vaät chaát, töùc laø caùc thieân thaàn vaø theá giôùi, roài ñeán con ngöôøi, laø höõu theå theo moät caùch naøo ñoù thuoäc veà caû hai thöïc taïi aáy, vì ñöôïc caáu thaønh bôûi linh hoàn vaø thaân xaùc. Ma quyû vaø caùc aùc thaàn khaùc ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa taïo döïng toát laønh theo baûn tính, nhöng chính chuùng ñaõ töï laøm mình trôû neân xaáu xa. Coøn con ngöôøi thì ñaõ phaïm toäi theo söï xuùi giuïc cuûa ma quyû".[43]

Ñieàu ñaùng chuù yù laø söï giaûn dò vaø chöøng möïc cuûa baûn trình baøy naøy. Lieân quan ñeán ma quyû vaø caùc aùc thaàn, Coâng ñoàng chæ khaúng ñònh raèng vì chuùng laø thuï taïo cuûa moät Thieân Chuùa duy nhaát neân chuùng khoâng thaät söï xaáu xa, nhöng ñaõ trôû neân xaáu xa do chính yù muoán töï do cuûa chuùng. Coâng ñoàng khoâng ñeà caäp ñeán soá löôïng cuûa chuùng, toäi loãi cuûa chuùng hay möùc ñoä quyeàn löïc cuûa chuùng. Nhöõng vaán ñeà aáy, vì khoâng lieân quan tröïc tieáp ñeán vaán ñeà tín ñieàu ñang ñöôïc baøn ñeán, ñöôïc ñeå ngoû cho caùc tröôøng phaùi thaàn hoïc thaûo luaän. Tuy nhieân, khaúng ñònh cuûa Coâng ñoàng duø ngaén goïn nhöng vaãn coù taàm quan troïng haøng ñaàu. Noù phaùt xuaát töø moät trong nhöõng Coâng ñoàng quan troïng nhaát cuûa theá kyû XIII vaø giöõ moät vò trí noåi baät trong baûn Tuyeân xöng Ñöùc tin cuûa Coâng ñoàng. Baûn tuyeân xöng naøy, tröôùc ñoù khoâng laâu, ñaõ ñöôïc chuaån bò veà maët lòch söû thoâng qua nhöõng baûn tuyeân xöng aùp ñaët leân phaùi Cathari vaø Waldenseâ,[44] ñoàng thôøi quy chieáu ñeán nhöõng lôøi leân aùn ñöôïc ñöa ra choáng laïi phaùi Priscillianoâ nhieàu theá kyû tröôùc.[45] Vì theá, noù xöùng ñaùng ñöôïc nghieân cöùu caån thaän.

Baûn Tuyeân xöng söû duïng caáu truùc quen thuoäc cuûa caùc Kinh Tin Kính tín lyù vaø deã daøng hoøa nhaäp vaøo chuoãi caùc tín ñieàu ñaõ ñöôïc hình thaønh töø thôøi Coâng ñoàng Niceâa. Nhö ñaõ trích daãn ôû treân, xeùt theo goùc ñoä cuûa chuùng ta, baûn vaên coù theå ñöôïc toùm löôïc thaønh hai chuû ñeà lieân keát vôùi nhau; moãi chuû ñeà ñeàu coù cuøng taàm quan troïng ñoái vôùi ñöùc tin. Thöïc vaäy, khaúng ñònh veà ma quyû, ñieàu maø chuùng ta caàn ñaëc bieät chuù yù, ñöôïc ñaët ngay sau lôøi tuyeân xöng veà Thieân Chuùa laø Ñaáng taïo döïng moïi söï "höõu hình vaø voâ hình", nghóa laø caùc höõu theå vaät chaát vaø caùc höõu theå thieâng lieâng.

Tuyeân boá veà Ñaáng Taïo Hoùa vaø caùch dieãn taû tuyeân boá aáy ñaëc bieät quan troïng trong boái caûnh naøy. Noù coù nguoàn goác raát xa xöa, baét reã töø chính giaùo huaán cuûa thaùnh Phaoloâ. Khi toân vinh Ñöùc Kitoâ Phuïc sinh, vò Toâng ñoà khaúng ñònh raèng Ngöôøi thoáng trò moïi loaøi "caû treân trôøi döôùi ñaát vaø trong nôi aâm phuû,"[46] "trong theá giôùi hieän taïi, maø caû trong theá giôùi töông lai."[47] Sau ñoù, khi noùi veà söï hieän höõu töø tröôùc muoân ñôøi cuûa Ñöùc Kitoâ, thaùnh Phaoloâ daïy raèng chính Ngöôøi ñaõ taïo döïng muoân vaät "treân trôøi cuøng döôùi ñaát, höõu hình vôùi voâ hình."[48] Giaùo lyù veà coâng trình saùng taïo nhanh choùng trôû thaønh moät yeáu toá quan troïng cuûa ñöùc tin Kitoâ giaùo, bôûi vì thuyeát Ngoä ñaïo vaø thuyeát Marcioân ñaõ sôùm tìm caùch laøm lung lay giaùo lyù naøy, cuõng nhö sau ñoù laø thuyeát Mani vaø thuyeát Priscillianoâ. Vì vaäy, caùc tín ñieàu ñaàu tieân luoân xaùc quyeát raèng moïi "höõu theå höõu hình vaø voâ hình" ñeàu ñöôïc Thieân Chuùa taïo döïng. Khaúng ñònh naøy ñöôïc Coâng ñoàng Niceâa-Constantinoâpoli,[49] roài Coâng ñoàng Toledo[50] tuyeân boá; ñoàng thôøi, noù cuõng xuaát hieän trong caùc baûn Tuyeân xöng Ñöùc tin ñöôïc caùc Giaùo hoäi lôùn söû duïng trong cöû haønh Bí tích Thaùnh taåy.[51] Noù cuõng ñöôïc ñöa vaøo Kinh nguyeän Thaùnh Theå cuûa thaùnh Giacoâbeâ taïi Gieârusalem,[52] cuûa thaùnh Basilioâ taïi Tieåu AÙ vaø Alexandria,[53] cuõng nhö trong caùc phuïng vuï cuûa nhieàu Giaùo hoäi Ñoâng phöông khaùc.[54] Trong soá caùc Giaùo phuï Hy Laïp, coâng thöùc naøy xuaát hieän töø thôøi thaùnh Ireâneâ[55] vaø trong taùc phaåm Expositio Fidei cuûa thaùnh Athanasioâ.[56] Taïi phöông Taây, ngöôøi ta gaëp noù ôû Greâgoârioâ thaønh Elvira,[57] thaùnh Augustinoâ,[58] thaùnh Fulgentioâ,[59] vaø nhieàu vò khaùc.

Vaøo thôøi ñieåm nhöõng ngöôøi Cathari ôû phöông Taây, theo göông phaùi Bogomil ôû Ñoâng AÂu, ñang phuïc hoài thuyeát nhò nguyeân cuûa phaùi Mani, baûn Tuyeân xöng Ñöùc tin cuûa Coâng ñoàng Lateranoâ IV khoâng theå laøm gì thích hôïp hôn laø taùi khaúng ñònh tuyeân boá vaø coâng thöùc truyeàn thoáng naøy, voán töø ñoù trôû neân coù taàm quan troïng quyeát ñònh. Thaät vaäy, chæ moät thôøi gian ngaén sau ñoù, chuùng ñöôïc laëp laïi trong caùc baûn Tuyeân xöng Ñöùc tin cuûa Coâng ñoàng Lyon II,[60] Coâng ñoàng Firenze,[61] Coâng ñoàng Trentoâ,[62] vaø cuoái cuøng xuaát hieän trong Hieán cheá Dei Filius cuûa Coâng ñoàng Vatican I,[63] vôùi cuøng nhöõng ñieàu khoaûn nhö Coâng ñoàng Lateranoâ IV naêm 1215. Nhö theá, roõ raøng ôû ñaây chuùng ta coù moät khaúng ñònh coå xöa vaø nhaát quaùn cuûa ñöùc tin, ñieàu maø Coâng ñoàng naøy ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa quan phoøng thuùc ñaåy nhaán maïnh ñeå lieân keát vôùi tuyeân boá cuûa mình veà Satan vaø ma quyû. Chính baèng caùch ñoù, Coâng ñoàng cho thaáy raèng vaán ñeà ma quyû, voán ñaõ quan troïng töï thaân, coøn thuoäc veà moät boái caûnh roäng lôùn hôn ñöôïc caáu thaønh bôûi giaùo lyù veà vieäc Thieân Chuùa saùng taïo vuõ truï vaø giaùo lyù veà nieàm tin vaøo caùc höõu theå thieâng lieâng.

Coâng ñoàng veà Ma quyû

1. Baûn vaên

Veà phaàn tuyeân boá naøy lieân quan ñeán ma quyû, khoâng theå noùi raèng noù ñöôïc trình baøy nhö moät ñieàu môùi meû ñöôïc theâm vaøo nhaân dòp aáy, theo kieåu moät heä luaän tín lyù hay moät suy dieãn thaàn hoïc. Traùi laïi, noù xuaát hieän nhö moät ñieåm xaùc quyeát ñaõ ñöôïc tieáp nhaän töø raát laâu tröôùc ñoù. Chính caùch dieãn ñaït cuûa baûn vaên ñaõ cho thaáy ñieàu naøy. Thaät vaäy, sau khi khaúng ñònh vieäc Thieân Chuùa saùng taïo vuõ truï, vaên kieän khoâng chuyeån sang noùi veà ma quyû vaø caùc aùc thaàn nhö moät keát luaän ñöôïc suy ra moät caùch loâgíc. Vaên kieän khoâng vieát: "Vì theá, Satan vaø ma quyû ñaõ ñöôïc taïo döïng voán dó toát laønh...", nhö ñaùng leõ phaûi vieát neáu ñaây laø moät tuyeân boá môùi ñöôïc ruùt ra töø meänh ñeà tröôùc ñoù. Traùi laïi, vaên kieän trình baøy tröôøng hôïp cuûa Satan nhö moät minh chöùng cho khaúng ñònh vöøa neâu, ñoàng thôøi cuõng nhö moät laäp luaän choáng laïi thuyeát nhò nguyeân. Thöïc teá, vaên kieän vieát: "Vì Satan vaø ma quyû ñaõ ñöôïc taïo döïng voán dó toát laønh#". Noùi caùch khaùc, caùc phaùt bieåu lieân quan ñeán Satan vaø ma quyû ñöôïc trình baøy nhö moät xaùc tín khoâng heà bò tranh caõi trong yù thöùc Kitoâ giaùo. Ñaây laø ñieåm then choát cuûa vaên kieän. Vaø ñieàu ñoù khoâng theå khaùc ñöôïc neáu ngöôøi ta löu taâm ñeán boái caûnh lòch söû.

2. Söï chuaån bò: caùc coâng thöùc khaúng ñònh vaø phuû ñònh (theá kyû IV-V)

Ngay töø theá kyû IV, Giaùo hoäi ñaõ xaùc ñònh laäp tröôøng choáng laïi hoïc thuyeát Mani veà hai nguyeân lyù vónh cöûu vaø ñoái nghòch nhau.[64] Caû ôû Ñoâng phöông laãn Taây phöông, Giaùo hoäi kieân quyeát daïy raèng Satan vaø ma quyû ñeàu ñöôïc taïo döïng vaø ñöôïc laøm neân toát laønh theo baûn tính. Thaùnh Greâgoârioâ Nazianzeânoâ noùi vôùi nhöõng ngöôøi môùi laõnh nhaän Bí tích Thaùnh taåy: "Haõy tin raèng khoâng coù baát cöù baûn theå naøo cuûa söï döõ, cuõng khoâng coù baát cöù vöông quoác (söï döõ) naøo khoâng coù khôûi ñaàu, hoaëc töï toàn taïi nôi chính mình, hoaëc ñöôïc Thieân Chuùa taïo döïng".[65] Ma quyû ñöôïc nhìn nhaän laø moät thuï taïo cuûa Thieân Chuùa, luùc ban ñaàu toát laønh vaø ñaày veû ñeïp, nhöng ñaùng tieác ñaõ khoâng ôû laïi trong chaân lyù maø noù ñaõ ñöôïc ñaët neàn taûng (x. Ga 8,44), traùi laïi ñaõ noåi loaïn choáng laïi Chuùa.[66] Vì theá, söï döõ khoâng naèm trong baûn tính cuûa noù, nhöng trong moät haønh vi töï do vaø tuyø yù cuûa yù chí noù.[67] Nhöõng khaúng ñònh nhö theá - voán cuõng ñöôïc tìm thaáy trong taùc phaåm cuûa thaùnh Basilioâ,[68] thaùnh Greâgoârioâ Nazianzeânoâ,[69] thaùnh Gioan Kim Khaåu[70] vaø Ñiñymoâ thaønh Alexandria[71] ôû Ñoâng phöông; cuõng nhö trong taùc phaåm cuûa Tertullianoâ,[72] Euseâbioâ thaønh Vercelli,[73] thaùnh Ambroâsioâ[74] vaø thaùnh Augustinoâ[75] ôû Taây phöông - ñoâi khi coøn mang hình thöùc tín lyù roõ raøng. Chuùng xuaát hieän khi thì döôùi daïng caùc baûn keát aùn giaùo thuyeát, khi thì döôùi hình thöùc caùc baûn tuyeân xöng ñöùc tin.

Taùc phaåm De Trinitate, ñöôïc cho laø cuûa Euseâbioâ thaønh Vercelli, dieãn taû maïnh meõ nieàm tin naøy qua moät loaït caùc lôøi nguyeàn ruûa lieân tieáp:

"Neáu ai tuyeân xöng raèng thieân thaàn phaûn loaïn, trong baûn tính maø noù ñaõ ñöôïc taïo döïng, khoâng phaûi laø coâng trình cuûa Thieân Chuùa, nhöng töï mình hieän höõu, ñeán möùc quy cho noù moät khôûi nguyeân rieâng, thì ngöôøi aáy ñaùng nguyeàn ruûa."

"Neáu ai tuyeân xöng raèng thieân thaàn phaûn loaïn ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa taïo döïng vôùi baûn tính xaáu xa, vaø khoâng noùi raèng chính noù ñaõ töï yù muoán ñieàu aùc vaø töï mình phaùt sinh ñieàu aùc aáy, thì ngöôøi aáy ñaùng nguyeàn ruûa."

"Neáu ai tuyeân xöng raèng thieân thaàn cuûa Satan ñaõ taïo döïng theá giôùi, xin cho nieàm tin aáy ôû thaät xa chuùng ta, vaø khoâng tuyeân boá raèng moïi toäi loãi ñeàu laø saùng kieán cuûa haén, thì ngöôøi aáy ñaùng nguyeàn ruûa."[76]

Vieäc trình baøy döôùi hình thöùc caùc lôøi nguyeàn ruûa nhö theá khoâng phaûi laø tröôøng hôïp caù bieät trong thôøi ñoù. Ngöôøi ta coøn gaëp laïi hình thöùc naøy trong Commonitorium, ñöôïc cho laø cuûa thaùnh Augustinoâ vaø ñöôïc chuaån bò cho nghi thöùc töø boû laïc giaùo cuûa nhöõng ngöôøi theo phaùi Mani. Baûn huaán thò naøy gaén moät lôøi nguyeàn ruûa vôùi "keû tin raèng coù hai baûn tính phaùt xuaát töø hai nguyeân lyù khaùc nhau: moät nguyeân lyù toát laønh laø Thieân Chuùa, vaø moät nguyeân lyù xaáu xa khoâng do Ngöôøi taïo döïng".[77]

Tuy nhieân, giaùo huaán naøy thöôøng ñöôïc dieãn taû caùch tröïc tieáp vaø tích cöïc hôn döôùi hình thöùc moät chaân lyù phaûi tin. Ngay ñaàu taùc phaåm De Genesi ad Litteram, thaùnh Augustinoâ vieát:

"Giaùo huaán Coâng giaùo truyeàn daïy chuùng ta phaûi tin raèng Ba Ngoâi laø moät Thieân Chuùa duy nhaát, Ñaáng ñaõ laøm neân vaø taïo döïng moïi höõu theå hieän höõu, trong möùc ñoä chuùng toàn taïi; ñeán noãi moïi thuï taïo, duø laø thieâng lieâng hay vaät chaát, hoaëc noùi ngaén goïn hôn theo ngoân ngöõ cuûa Thaùnh kinh, duø laø voâ hình hay höõu hình, ñeàu khoâng thuoäc baûn tính thaàn linh nhöng ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa taïo döïng töø hö voâ".[78]

Taïi Taây Ban Nha, Coâng ñoàng Toledo I cuõng tuyeân xöng raèng Thieân Chuùa laø Ñaáng Taïo Hoùa cuûa "moïi höõu theå höõu hình vaø voâ hình", vaø ngoaøi Ngöôøi ra: "khoâng toàn taïi baát cöù baûn tính thaàn linh, thieân thaàn hay thieâng lieâng naøo, cuõng khoâng coù baát cöù quyeàn naêng naøo coù theå ñöôïc coi laø Thieân Chuùa".[79]

Nhö vaäy, töø theá kyû IV trôû ñi, vieäc dieãn taû ñöùc tin Kitoâ giaùo, ñöôïc giaûng daïy vaø soáng trong Giaùo hoäi, ñaõ ñi keøm vôùi hai coâng thöùc tín lyù veà ñieåm naøy: moät coâng thöùc khaúng ñònh vaø moät coâng thöùc phuû ñònh. Chính hai coâng thöùc aáy seõ laïi xuaát hieän taùm theá kyû sau, vaøo thôøi Ñöùc Giaùo hoaøng Innocenteâ III vaø Coâng ñoàng Lateranoâ IV.

Thaùnh Giaùo hoaøng Leâoâ Caû

Trong khi ñoù, nhöõng caùch dieãn ñaït tín lyù naøy khoâng heà bò laõng queân. Thaät vaäy, vaøo theá kyû V, böùc thö cuûa Thaùnh Giaùo hoaøng Leâoâ Caû göûi Turibioâ, Giaùm muïc Astorga - maø tính xaùc thöïc ngaøy nay khoâng coøn bò nghi ngôø nöõa - ñaõ söû duïng cuøng moät gioïng ñieäu vaø cuøng moät söï minh baïch nhö vaäy. Trong soá nhöõng sai laàm cuûa phaùi Priscillianoâ maø ngaøi leân aùn, coù ñieåm sau ñaây:

"Ghi chuù thöù saùu[80] noùi raèng hoï khaúng ñònh ma quyû chöa bao giôø laø toát laønh vaø baûn tính cuûa noù khoâng phaûi laø coâng trình cuûa Thieân Chuùa. Traùi laïi, hoï cho raèng noù phaùt xuaát töø hoãn mang vaø boùng toái, thöïc söï khoâng coù taùc giaû taïo thaønh höõu theå cuûa mình, nhöng chính noù laø nguyeân lyù vaø baûn theå cuûa moïi söï döõ. Maët khaùc, ñöùc tin chaân thaät, töùc ñöùc tin Coâng giaùo, tuyeân xöng raèng baûn chaát cuûa moïi thuï taïo, caû thieâng lieâng laãn vaät chaát, ñeàu laø toát laønh, vaø söï döõ khoâng phaûi laø moät baûn tính, bôûi vì Thieân Chuùa, Ñaáng Taïo Hoùa cuûa vuõ truï, chæ taïo döïng nhöõng gì toát laønh. Vì theá, chính ma quyû cuõng seõ laø toát laønh neáu noù vaãn ôû trong tình traïng maø noù ñaõ ñöôïc taïo döïng. Nhöng ñaùng tieác thay, vì ñaõ laïm duïng söï cao quyù töï nhieân cuûa mình vaø khoâng ôû laïi trong chaân lyù (Ga 8,44), noù ñaõ khoâng bò bieán ñoåi (chaéc chaén) thaønh moät baûn theå ñoái nghòch, maø ñaõ töï taùch mình khoûi thieän haûo toái thöôïng maø noù ñaùng leõ phaûi gaén boù#".[81]

Tuyeân boá tín lyù maø chuùng ta vöøa ñoïc (töø nhöõng lôøi "Ñöùc tin chaân thaät# ñöùc tin Coâng giaùo tuyeân xöng#" cho ñeán heát ñoaïn) ñaõ ñöôïc coi laø quan troïng ñeán möùc noù laïi xuaát hieän nguyeân vaên trong soá caùc phaàn boå sung ñöôïc theâm vaøo taùc phaåm Liber de Dogmatibus Ecclesiasticis (Saùch caùc Tín ñieàu Giaùo hoäi), voán ñöôïc quy cho Gennadioâ thaønh Marseille, vaøo theá kyû VI.[82] Sau cuøng, cuøng moät gioïng ñieäu huaán quyeàn aáy laïi vang leân ñeå baûo veä giaùo huaán töông töï trong taùc phaåm Regula Fidei ad Petrum (Quy luaät Ñöùc tin göûi Pheâroâ) cuûa thaùnh Fulgentioâ. Taïi ñaây ngöôøi ta thaáy ñöôïc khaúng ñònh söï caàn thieát phaûi "giöõ vöõng treân heát" vaø "giöõ caùch heát söùc kieân quyeát" raèng moïi thöïc taïi khoâng phaûi laø Thieân Chuùa ñeàu laø thuï taïo cuûa Thieân Chuùa, vaø ñieàu ñoù ñuùng ñoái vôùi moïi höõu theå "höõu hình vaø voâ hình"; raèng "moät soá thieân thaàn ñaõ laàm laïc vaø töï yù lìa xa Ñaáng Taïo Hoùa cuûa mình"; vaø raèng "söï döõ khoâng phaûi laø moät baûn tính".[83]

Do ñoù, khoâng coù gì ñaùng ngaïc nhieân khi trong moät boái caûnh lòch söû töông töï, boä söu taäp giaùo luaät theá kyû V mang teânStatuta Ecclesiae Antiqua (Caùc Quy ñònh Coå xöa cuûa Giaùo hoäi) ñaõ ñöa vaøo soá nhöõng caâu hoûi duøng ñeå khaûo saùt ñöùc tin Coâng giaùo cuûa caùc öùng vieân chöùc giaùm muïc caâu hoûi sau ñaây: "Lieäu ma quyû laø xaáu xa do baûn tính, hay noù ñaõ trôû neân nhö vaäy do yù chí töï do?"[84] Coâng thöùc naøy seõ xuaát hieän trôû laïi trong caùc baûn tuyeân xöng ñöùc tin maø Ñöùc Giaùo hoaøng Innocenteâ III buoäc nhöõng ngöôøi Waldenseâ phaûi tuyeân xöng.[85]

Coâng ñoàng Braga I (theá kyû VI)

Nhö vaäy, giaùo lyù naøy ñaõ ñöôïc chaáp nhaän roäng raõi vaø ñöôïc thieát laäp vöõng chaéc. Nhieàu vaên kieän dieãn taû giaùo lyù aáy, trong ñoù chuùng ta chæ môùi nhaéc ñeán nhöõng vaên kieän quan troïng nhaát, ñaõ taïo neân boái caûnh tín lyù ñeå Coâng ñoàng Braga I döïa vaøo giöõa theá kyû VI. Ñöôïc chuaån bò vaø naâng ñôõ bôûi toaøn boä truyeàn thoáng aáy, ñieàu khoaûn 7 cuûa Coâng ñoàng naøy khoâng xuaát hieän nhö moät baûn vaên ñôn leû, nhöng ñuùng hôn laø moät söï toång hôïp giaùo huaán cuûa theá kyû IV vaø V veà vaán ñeà naøy, ñaëc bieät laø giaùo lyù do thaùnh Giaùo hoaøng Leâoâ Caû giaûng daïy:

"Neáu ai tin raèng ma quyû ban ñaàu khoâng phaûi laø moät thieân thaàn (toát laønh) ñöôïc Thieân Chuùa taïo döïng, vaø raèng baûn tính cuûa noù khoâng phaûi laø coâng trình cuûa Thieân Chuùa; hoaëc neáu ngöôøi aáy cho raèng noù phaùt xuaát töø hoãn mang vaø boùng toái, khoâng coù taùc giaû taïo thaønh höõu theå cuûa mình, nhöng chính noù laø nguyeân lyù vaø baûn theå cuûa söï döõ, nhö Mani vaø Priscillianoâ ñaõ daïy, thì ngöôøi aáy phaûi bò vaï tuyeät thoâng".[86]

3. Söï xuaát hieän cuûa phaùi Cathari (theá kyû XII-XIII)

Tình traïng cuûa ma quyû nhö moät thuï taïo vaø haønh vi töï do khieán noù trôû neân baêng hoaïi ñaõ töø laâu laø moät phaàn cuûa ñöùc tin minh nhieân cuûa Giaùo hoäi. Vì theá, Coâng ñoàng Lateranoâ IV khoâng caàn phaûi ñöa ra nhöõng chöùng cöù tö lieäu ñeå chöùng minh caùc chaân lyù aáy, nhöng chæ caàn ñöa chuùng vaøo baûn Tuyeân xöng Ñöùc tin nhö nhöõng tín ñieàu ñaõ ñöôïc tuyeân xöng moät caùch roõ raøng. Vieäc ñöa caùc chaân lyù aáy vaøo baûn Tuyeân xöng, voán töø laâu ñaõ coù theå thöïc hieän ñöôïc veà phöông dieän tín lyù, nay ñaõ trôû thaønh ñieàu caàn thieát, vì laïc giaùo Cathari ñaõ tieáp nhaän moät soá sai laàm cuõ cuûa thuyeát Mani. Vaøo cuoái theá kyû XII vaø ñaàu theá kyû XIII, nhieàu baûn tuyeân xöng ñöùc tin ñaõ khaån thieát taùi khaúng ñònh raèng Thieân Chuùa laø Ñaáng Taïo Hoùa caùc höõu theå "höõu hình vaø voâ hình", raèng Ngöôøi laø taùc giaû cuûa caû hai Giao öôùc, ñoàng thôøi xaùc ñònh raèng ma quyû khoâng heà xaáu xa do baûn tính nhöng do chính söï löïa choïn cuûa noù.[87] Nhöõng laäp tröôøng nhò nguyeân coå xöa, ñöôïc theå hieän trong caùc phong traøo roäng lôùn veà giaùo lyù vaø linh ñaïo, vaøo thôøi ñoù thöïc söï laø moät moái nguy ñoái vôùi ñöùc tin, caû ôû mieàn Nam nöôùc Phaùp laãn mieàn Baéc nöôùc YÙ.

Taïi Phaùp, Ermengaud xöù Beùziers ñaõ phaûi vieát moät khaûo luaän choáng laïi nhöõng ngöôøi laïc giaùo, "nhöõng keû noùi vaø tin raèng theá giôùi hieän taïi vaø moïi höõu theå höõu hình khoâng phaûi do Thieân Chuùa taïo döïng, maø do ma quyû taïo döïng." Theo hoï, seõ toàn taïi hai vò thaàn: moät vò thaàn toát laønh vaø toaøn naêng, vaø moät vò thaàn xaáu xa, töùc laø ma quyû.[88] Taïi mieàn Baéc nöôùc YÙ, Bonacursus, moät ngöôøi caûi ñaïo töø phaùi Cathari, cuõng ñaõ leân tieáng caûnh baùo vaø moâ taû caùc tröôøng phaùi khaùc nhau cuûa giaùo phaùi naøy.[89] Ít laâu sau söï can thieäp cuûa oâng, taùc phaåm Summa Contra Haereticos (Toång luaän Choáng Laïc giaùo), voán töø laâu ñöôïc cho laø cuûa Prepositinus xöù Cremona, giuùp chuùng ta hieåu roõ hôn aûnh höôûng cuûa laïc giaùo nhò nguyeân ñoái vôùi neàn thaàn hoïc ñöông thôøi. Taùc phaåm môû ñaàu baèng vieäc moâ taû caùc tín ñieàu cuûa phaùi Cathari nhö sau:

"Thieân Chuùa toaøn naêng chæ taïo döïng caùc höõu theå voâ hình vaø phi vaät chaát. Coøn ñoái vôùi ma quyû, keû maø ngöôøi laïc giaùo naøy goïi laø thaàn cuûa boùng toái, chính noù ñaõ taïo döïng caùc höõu theå höõu hình vaø vaät chaát. Noùi nhö vaäy, ngöôøi laïc giaùo coøn theâm raèng coù hai nguyeân lyù cuûa moïi söï: nguyeân lyù cuûa ñieàu thieän laø Thieân Chuùa toaøn naêng, vaø nguyeân lyù cuûa ñieàu aùc laø ma quyû. Hoï cuõng theâm raèng coù hai baûn tính: moät baûn tính toát laønh, töùc baûn tính cuûa caùc höõu theå phi vaät chaát, ñöôïc Thieân Chuùa toaøn naêng taïo döïng; vaø moät baûn tính xaáu xa, töùc baûn tính cuûa caùc höõu theå vaät chaát, ñöôïc ma quyû taïo döïng. Ngöôøi laïc giaùo phaùt bieåu nhö theá tröôùc ñaây ñöôïc goïi laø ngöôøi theo thuyeát Mani; ngaøy nay ñöôïc goïi laø nhöõng ngöôøi Cathari".[90]

Taàm quan troïng cuûa Coâng ñoàng Lateranoâ IV

Maëc duø ngaén goïn, baûn toùm löôïc naøy laïi raát ñaùng chuù yù vì söï phong phuù cuûa noäi dung tö töôûng. Ngaøy nay, chuùng ta coù theå boå sung theâm baèng caùch tham chieáu ñeán taùc phaåm Liber de duobus principiis (Saùch veà Hai Nguyeân taéc), do moät nhaø thaàn hoïc thuoäc phaùi Cathari bieân soaïn khoâng laâu sau Coâng ñoàng Lateranoâ IV.[91] Cuoán saùch nhoû naøy, ñöôïc caùc thaønh vieân tích cöïc cuûa giaùo phaùi söû duïng, trình baøy chi tieát caùc laäp luaän vaø döïa vaøo Thaùnh kinh ñeå baùc boû giaùo lyù veà moät Ñaáng Taïo Hoùa duy nhaát, ñoàng thôøi tìm caùch chöùng minh, baèng caùc baûn vaên Thaùnh kinh, söï hieän höõu cuûa hai nguyeân lyù ñoái nghòch nhau.[92] Theo taùc phaåm aáy, beân caïnh Thieân Chuùa toát laønh: "chuùng ta nhaát thieát phaûi nhìn nhaän söï hieän höõu cuûa moät nguyeân lyù khaùc, ñoù laø nguyeân lyù cuûa söï döõ, ñang hoaït ñoäng moät caùch tai haïi choáng laïi Thieân Chuùa chaân thaät vaø choáng laïi thuï taïo cuûa Ngöôøi".[93]

Vaøo ñaàu theá kyû XIII, nhöõng khaúng ñònh naøy hoaøn toaøn khoâng chæ laø caùc lyù thuyeát cuûa moät soá trí thöùc cöïc ñoan. Chuùng töông öùng vôùi caû moät heä thoáng nieàm tin sai laïc ñang ñöôïc soáng vaø truyeàn baù bôûi moät maïng löôùi roäng lôùn goàm caùc nhoùm coù toå chöùc vaø hoaït ñoäng tích cöïc. Giaùo hoäi coù boån phaän phaûi can thieäp baèng caùch taùi khaúng ñònh maïnh meõ caùc tuyeân boá tín lyù cuûa nhöõng theá kyû tröôùc. Ñoù chính laø ñieàu Ñöùc Giaùo hoaøng Innocenteâ III ñaõ thöïc hieän khi ñöa hai tuyeân boá tín lyù noùi treân vaøo baûn Tuyeân xöng Ñöùc tin cuûa Coâng ñoàng Lateranoâ IV. Baûn Tuyeân xöng Ñöùc tin naøy ñöôïc coâng boá chính thöùc tröôùc caùc Giaùm muïc vaø ñöôïc caùc ngaøi chaáp thuaän. Caùc ngaøi ñöôïc hoûi lôùn tieáng: "Anh em coù tin taát caû nhöõng ñieàu naøy khoâng?" vaø caùc ngaøi ñaõ ñoàng thanh ñaùp laïi: "Chuùng toâi tin".[94] Vì theá, toaøn boä vaên kieän cuûa Coâng ñoàng laø moät vaên kieän ñöùc tin. Vaø xeùt theo baûn chaát cuõng nhö hình thöùc cuûa noù, voán laø hình thöùc cuûa moät Kinh Tin Kính, moãi ñieåm chính trong ñoù ñeàu coù cuøng moät giaù trò tín lyù.

Thaät vaäy, seõ laø moät sai laàm roõ raøng neáu cho raèng moãi ñoaïn trong Kinh Tin Kính chæ chöùa ñöïng moät khaúng ñònh tín lyù duy nhaát. Ñieàu ñoù coù nghóa laø aùp duïng vaøo vieäc giaûi thích moät Kinh Tin Kính moät phöông phaùp chuù giaûi chæ thích hôïp, chaúng haïn, ñoái vôùi caùc saéc leänh cuûa Coâng ñoàng Trentoâ, trong ñoù moãi chöông theo quy luaät chæ trình baøy moät chuû ñeà tín lyù duy nhaát: nhö söï caàn thieát phaûi chuaån bò cho vieäc ñöôïc coâng chính hoùa,[95] hay chaân lyù veà söï hieän dieän ñích thöïc cuûa Ñöùc Kitoâ trong Bí tích Thaùnh Theå,[96]v.v. Ngöôïc laïi, ñoaïn ñaàu tieân cuûa Coâng ñoàng Lateranoâ IV laïi coâ ñoïng trong soá doøng töông ñöông vôùi chöông cuûa Coâng ñoàng Trentoâ veà "ôn beàn ñoã"[97] caû moät loaït caùc khaúng ñònh ñöùc tin, phaàn lôùn ñaõ ñöôïc xaùc ñònh töø tröôùc, lieân quan ñeán tính duy nhaát cuûa Thieân Chuùa, Ba Ngoâi vaø söï bình ñaúng giöõa caùc Ngoâi vò, tính ñôn nhaát cuûa baûn tính Thieân Chuùa vaø caùc nhieäm xuaát cuûa Chuùa Con cuõng nhö Chuùa Thaùnh Thaàn. Caùch trình baøy töông töï cuõng ñöôïc aùp duïng cho giaùo lyù veà coâng trình saùng taïo, ñaëc bieät trong hai ñoaïn vaên ñang ñöôïc baøn tôùi lieân quan ñeán moïi höõu theå thieâng lieâng vaø vaät chaát do Thieân Chuùa taïo döïng, cuõng nhö vieäc taïo döïng ma quyû vaø toäi loãi cuûa noù. Nhö chuùng ta ñaõ thaáy, taát caû nhöõng ñieåm naøy ñeàu thuoäc veà giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi töø theá kyû IV vaø theá kyû V. Khi ñöa chuùng vaøo Kinh Tin Kính cuûa mình, Coâng ñoàng chæ ñôn giaûn xaùc nhaän raèng chuùng thuoäc veà quy luaät ñöùc tin phoå quaùt cuûa Giaùo hoäi.

Söï hieän höõu cuûa thöïc taïi ma quyû vaø vieäc khaúng ñònh quyeàn löïc cuûa noù khoâng chæ döïa treân nhöõng vaên kieän chuyeân bieät vöøa noùi, nhöng coøn ñöôïc dieãn taû theâm, baèng nhöõng caùch thöùc toång quaùt hôn vaø ít mang tính kyõ thuaät hôn, trong caùc tuyeân boá cuûa caùc Coâng ñoàng moãi khi caùc ngaøi moâ taû thaân phaän cuûa con ngöôøi ngoaøi Ñöùc Kitoâ.

Giaùo huaán chung cuûa caùc Giaùo hoaøng vaø caùc Coâng ñoàng

Vaøo giöõa theá kyû V, tröôùc theàm Coâng ñoàng Chalcedon, Tomuscuûa thaùnh Giaùo hoaøng Leâoâ Caû göûi Flavianoâ ñaõ laøm roõ raèng moät trong nhöõng muïc tieâu lôùn cuûa chöông trình cöùu ñoä laø ñem laïi chieán thaéng tröôùc söï cheát vaø ma quyû, keû maø theo thö göûi tín höõu Do Thaùi, ñang naém quyeàn thoáng trò söï cheát.[98] Sau ñoù, khi noùi veà coâng trình Cöùu chuoäc, Coâng ñoàng Firenze ñaõ trình baøy coâng trình aáy baèng nhöõng thuaät ngöõ Thaùnh kinh nhö moät söï giaûi thoaùt khoûi quyeàn thoáng trò cuûa ma quyû.[99] Coâng ñoàng Trentoâ, khi toùm löôïc giaùo huaán cuûa thaùnh Phaoloâ, tuyeân boá raèng con ngöôøi toäi loãi "ôû döôùi quyeàn löïc cuûa ma quyû vaø söï cheát".[100] Khi cöùu ñoä chuùng ta, Thieân Chuùa ñaõ "giaûi thoaùt chuùng ta khoûi quyeàn löïc toái taêm vaø chuyeån chuùng ta vaøo vöông quoác cuûa Ngöôøi Con yeâu daáu cuûa Ngöôøi; trong Ngöôøi, chuùng ta ñöôïc cöùu chuoäc vaø ñöôïc tha thöù toäi loãi".[101] Sau Bí tích Thaùnh taåy, phaïm toäi moät laàn nöõa coù nghóa laø "trao mình laïi cho quyeàn löïc cuûa ma quyû".[102] Ñoù thöïc söï laø nieàm tin coå xöa vaø phoå quaùt cuûa Giaùo hoäi. Ngay töø nhöõng theá kyû ñaàu tieân, nieàm tin aáy ñaõ ñöôïc chöùng thöïc trong phuïng vuï khai taâm Kitoâ giaùo, khi caùc döï toøng, ngay tröôùc khi laõnh nhaän Bí tích Thaùnh taåy, tuyeân boá töø boû Satan, tuyeân xöng ñöùc tin vaøo Thieân Chuùa Ba Ngoâi Chí Thaùnh vaø baøy toû söï gaén boù vôùi Ñöùc Kitoâ laø Ñaáng Cöùu Ñoä cuûa mình.[103]

Chính vì theá, Coâng ñoàng Vatican II, voán thöôøng quan taâm ñeán tình traïng hieän taïi cuûa Giaùo hoäi hôn laø ñeán coâng trình saùng taïo, vaãn khoâng queân caûnh baùo veà hoaït ñoäng cuûa Satan vaø ma quyû. Moät laàn nöõa, nhö taïi Firenze vaø Trentoâ, Coâng ñoàng nhaéc laïi cuøng vôùi vò Toâng ñoà raèng Ñöùc Kitoâ "giaûi thoaùt chuùng ta khoûi quyeàn löïc boùng toái".[104] Toùm löôïc Thaùnh kinh theo caùch cuûa thaùnh Phaoloâ vaø saùch Khaûi huyeàn, Hieán cheá Gaudium et Spes tuyeân boá raèng lòch söû cuûa chuùng ta, töùc lòch söû phoå quaùt cuûa nhaân loaïi "laø moät cuoäc chieán cam go choáng laïi caùc quyeàn löïc boùng toái, moät cuoäc chieán ñaõ khôûi söï töø ñaàu theá giôùi vaø seõ coøn tieáp tuïc, nhö Chuùa ñaõ noùi, cho ñeán ngaøy sau heát".[105] ÔÛ nôi khaùc, Coâng ñoàng Vatican II laëp laïi lôøi khuyeân trong thö göûi tín höõu EÂpheâsoâ: "haõy maëc laáy toaøn boä binh giaùp cuûa Thieân Chuùa ñeå coù theå choáng laïi caùc möu chöôùc cuûa ma quyû".[106] Vì, nhö chính Hieán cheá aáy nhaéc nhôû ngöôøi giaùo daân: "Chuùng ta phaûi chieán ñaáu choáng laïi nhöõng thuû laõnh cuûa theá giôùi toái taêm naøy, choáng laïi caùc thaàn döõ".[107] Sau cuøng, cuõng khoâng coù gì ñaùng ngaïc nhieân khi thaáy chính Coâng ñoàng aáy, muoán nhaán maïnh raèng Giaùo hoäi thöïc söï laø Nöôùc Thieân Chuùa ñaõ khôûi söï hieän dieän, ñaõ vieän daãn caùc pheùp laï cuûa Chuùa Gieâsu vaø vì muïc ñích ñoù ñaõ minh nhieân nhaéc ñeán caùc cuoäc tröø quyû cuûa Ngöôøi.[108] Chính trong boái caûnh aáy Chuùa Gieâsu ñaõ tuyeân boá caâu noùi noåi tieáng: "Nöôùc Thieân Chuùa ñaõ ñeán giöõa caùc oâng".[109]

Laäp luaän Phuïng vuï

Veà phaàn phuïng vuï, ñieàu maø chuùng ta ñaõ nhaéc ñeán thoaùng qua tröôùc ñaây laø: phuïng vuï mang laïi moät chöùng töø ñaëc bieät, bôûi vì ñoù laø söï dieãn taû cuï theå cuûa ñöùc tin ñöôïc soáng. Tuy nhieân, khoâng neân tìm nôi phuïng vuï söï thoûa maõn cho tính toø moø cuûa chuùng ta veà baûn tính cuûa ma quyû, caùc caáp baäc hay teân goïi cuûa chuùng. Phuïng vuï chæ giôùi haïn ôû vieäc nhaán maïnh söï toàn taïi cuûa chuùng vaø moái ñe doïa maø chuùng gaây ra ñoái vôùi caùc Kitoâ höõu. Ñoù chính laø nhieäm vuï cuûa phuïng vuï. Ñöôïc ñaët neàn treân giaùo huaán cuûa Taân öôùc, phuïng vuï tröïc tieáp vang voïng giaùo huaán aáy khi tuyeân boá raèng ñôøi soáng cuûa ngöôøi ñaõ laõnh nhaän Bí tích Thaùnh taåy laø moät cuoäc chieán ñaáu, ñöôïc tieán haønh nhôø aân suûng cuûa Ñöùc Kitoâ vaø quyeàn naêng cuûa Thaùnh Thaàn cuûa Ngöôøi, choáng laïi theá gian, xaùc thòt vaø caùc quyeàn löïc ma quyû.[110]

Phuïng vuï ñöôïc canh taân

Tuy nhieân, ngaøy nay, laäp luaän phuïng vuï naøy caàn ñöôïc söû duïng moät caùch thaän troïng. Moät maët, caùc nghi leã vaø saùch bí tích cuûa Ñoâng phöông, voán qua nhieàu theá kyû thöôøng chòu nhieàu boå sung hôn laø caét giaûm, coù nguy cô daãn chuùng ta ñeán nhöõng keát luaän sai laïc. Caùc heä thoáng giaùo huaán veà ma quyû trong caùc nghi leã aáy ñöôïc phaùt trieån raát phong phuù. Coøn ñoái vôùi caùc vaên kieän phuïng vuï Latinh, voán ñaõ nhieàu laàn ñöôïc tu chænh trong lòch söû, thì chính nhöõng thay ñoåi ñoù ñoøi hoûi chuùng ta cuõng phaûi thaän troïng töông töï khi ruùt ra keát luaän. Nghi thöùc saùm hoái coâng khai coå xöa cuûa chuùng ta ñaõ dieãn taû moät caùch maïnh meõ aûnh höôûng cuûa ma quyû treân caùc toäi nhaân. Ñaùng tieác thay, nhöõng baûn vaên aáy, duø coøn ñöôïc löu giöõ ñeán thôøi chuùng ta trong Pontificale Romanum,[111] treân thöïc teá töø laâu ñaõ khoâng coøn ñöôïc söû duïng. Cho ñeán naêm 1972, ngöôøi ta vaãn coù theå vieän daãn caùc lôøi nguyeän phoù daâng linh hoàn. Caùc lôøi nguyeän naøy gôïi leân noãi kinh hoaøng cuûa hoûa nguïc vaø nhöõng cuoäc taán coâng cuoái cuøng cuûa ma quyû.[112] Nhöng nay nhöõng ñoaïn vaên quan troïng aáy ñaõ bieán maát. Treân heát, trong thôøi ñaïi chuùng ta, thöøa taùc vuï ñaëc thuø cuûa nhaø tröø quyû, tuy khoâng hoaøn toaøn bò baõi boû, nhöng chæ coøn laø moät taùc vuï raát hieám khi ñöôïc thöïc hieän, vaø treân thöïc teá chæ coù theå thi haønh khi ñöôïc giaùm muïc yeâu caàu.[113] Hôn nöõa, cuõng khoâng coøn nghi thöùc naøo ñöôïc quy ñònh cho vieäc trao ban thöøa taùc vuï naøy. Dó nhieân, quy ñònh nhö vaäy khoâng coù nghóa laø linh muïc khoâng coøn quyeàn tröø quyû, cuõng khoâng coù nghóa laø ngaøi khoâng coøn phaûi thöïc haønh quyeàn aáy. Tuy nhieân, ñieàu ñoù buoäc ngöôøi ta phaûi keát luaän raèng Giaùo hoäi, khi khoâng coøn daønh cho thöøa taùc vuï naøy moät chöùc naêng chuyeân bieät, cuõng khoâng coøn ñaët taàm quan troïng vaøo caùc nghi thöùc tröø quyû nhö trong nhöõng theá kyû ñaàu tieân. Söï phaùt trieån naøy chaéc chaén ñaùng ñöôïc löu yù.

Tuy nhieân, chuùng ta khoâng neân keát luaän raèng trong lónh vöïc phuïng vuï ñaõ xaûy ra söï suy giaûm hoaëc thay ñoåi nieàm tin. Saùch leã Roâma naêm 1970 vaãn tieáp tuïc phaûn aùnh nieàm tin cuûa Giaùo hoäi veà hoaït ñoäng cuûa ma quyû. Ngaøy nay cuõng nhö trong quaù khöù, phuïng vuï Chuùa nhaät I Muøa Chay nhaéc nhôû caùc tín höõu veà vieäc Chuùa Gieâsu ñaõ chieán thaéng keû caùm doã nhö theá naøo. Ba trình thuaät Nhaát Laõm veà caùc côn caùm doã ñeàu xuaát hieän trong caû ba chu kyø cuûa baøi ñoïc Muøa Chay (A, B vaø C). Baûn Tieàn Tin möøng (Protoevangelium) tieân baùo chieán thaéng cuûa doøng doõi ngöôøi phuï nöõ treân doøng doõi con raén (St 3,15) ñöôïc ñoïc vaøo Chuùa nhaät X Muøa Thöôøng nieân naêm B vaø vaøo thöù Baûy tuaàn V Muøa Chay. Leã Ñöùc Meï Hoàn Xaùc Leân Trôøi vaø phaàn Chung kính Ñöùc Trinh Nöõ Maria ñeàu coù baøi ñoïc töø saùch Khaûi huyeàn (12,1-6), moâ taû moái ñe doïa cuûa con roàng ñoái vôùi ngöôøi phuï nöõ ñang sinh con. Maùccoâ 3,20-35, thuaät laïi cuoäc tranh luaän giöõa Chuùa Gieâsu vaø nhöõng ngöôøi Phariseâu veà Beâendeâbun, naèm trong caùc baøi ñoïc Chuùa nhaät X Muøa Thöôøng nieân naêm B vöøa ñöôïc nhaéc ñeán. Duï ngoân coû luøng vaø luùa toát (Mt 13,36-46) ñöôïc ñoïc vaøo thöù Ba tuaàn XIII Muøa Thöôøng nieân. Lôøi coâng boá veà söï thaát baïi cuûa thuû laõnh theá gian naøy (Ga12,20-33) ñöôïc ñoïc vaøo Chuùa nhaät V Muøa Chay naêm B, coøn Gioan 14,30 ñöôïc ñoïc trong tuaàn. Trong caùc baûn vaên toâng ñoà, EÂpheâxoâ 2,1-10 ñöôïc chæ ñònh cho thöù Hai tuaàn XXIX Muøa Thöôøng nieân; EÂpheâxoâ 6,10-20 cho phaàn Chung caùc Thaùnh vaø cuõng ñöôïc ñoïc vaøo thöù Naêm tuaàn XIII Muøa Thöôøng nieân. Thö thöù nhaát cuûa thaùnh Gioan 3,7-10 ñöôïc ñoïc ngaøy 4 thaùng Gieâng, coøn trong leã thaùnh Maùccoâ coù baøi ñoïc töø thö thöù nhaát cuûa thaùnh Pheâroâ moâ taû ma quyû nhö keû ñang raûo quanh tìm moài ñeå caén xeù. Danh saùch caùc tham chieáu naøy, duø chöa ñaày ñuû, cuõng ñuû chöùng thöïc raèng nhöõng ñoaïn vaên quan troïng nhaát vaãn thuoäc veà caùc baøi ñoïc chính thöùc cuûa Giaùo hoäi.

Ñuùng laø nghi thöùc khai taâm Kitoâ giaùo daønh cho ngöôøi tröôûng thaønh ñaõ ñöôïc söûa ñoåi ôû ñieåm naøy. Nghi thöùc khoâng coøn tröïc tieáp ngoû lôøi vôùi ma quyû baèng nhöõng lôøi truyeàn leänh nöõa. Nhöng cuõng vì theá maø nghi thöùc höôùng veà Thieân Chuùa döôùi hình thöùc caùc lôøi caàu nguyeän.[114] Gioïng ñieäu coù theå ít kòch tính hôn, nhöng vaãn dieãn taû cuøng moät noäi dung vaø coù hieäu quaû töông ñöông. Vì vaäy, thaät sai laàm khi noùi raèng caùc nghi thöùc tröø quyû ñaõ bò loaïi boû khoûi nghi thöùc Thaùnh taåy môùi. Thöïc vaäy, möùc ñoä sai laàm aáy caøng roõ hôn khi ngöôøi ta bieát raèng nghi thöùc döï toøng môùi ñaõ thieát laäp, tröôùc caùc nghi thöùc tröø quyû thoâng thöôøng goïi laø "tröø quyû troïng theå", moät loaït caùc nghi thöùc "tröø quyû ñôn giaûn" ñöôïc phaân boá suoát thôøi gian döï toøng, ñieàu maø tröôùc ñaây chöa heà coù.[115] Nhö vaäy, caùc nghi thöùc tröø quyû vaãn coøn hieän dieän. Hoâm nay cuõng nhö hoâm qua, chuùng ñeàu nhaèm tìm kieám chieán thaéng treân Satan, ma quyû, thuû laõnh theá gian naøy, quyeàn löïc boùng toái. Vaø ba cuoäc "khaûo haïch" truyeàn thoáng, trong ñoù caùc nghi thöùc tröø quyû vaãn giöõ vò trí nhö tröôùc, vaãn mang cuøng nhöõng muïc ñích tieâu cöïc vaø tích cöïc nhö xöa, nghóa laø vöøa "giaûi thoaùt khoûi toäi loãi vaø ma quyû", vöøa "cuûng coá trong Ñöùc Kitoâ".[116] Nghi thöùc cöû haønh Bí tích Thaùnh taåy cho treû nhoû vaãn giöõ moät lôøi tröø quyû, baát chaáp nhöõng gì ngöôøi ta coù theå noùi.[117] Ñieàu naøy hoaøn toaøn khoâng coù nghóa laø Giaùo hoäi xem caùc treû em aáy laø bò quyû aùm; nhöng Giaùo hoäi tin raèng chính caùc em cuõng caàn ñeán moïi hieäu quaû cuûa coâng trình cöùu chuoäc cuûa Ñöùc Kitoâ. Thaät vaäy, tröôùc khi laõnh nhaän Bí tích Thaùnh taåy, moïi ngöôøi, duø laø treû em hay ngöôøi lôùn, ñeàu mang daáu veát toäi loãi vaø aûnh höôûng cuûa Satan.

Bí tích Hoøa giaûi caù nhaân

Veà phuïng vuï cuûa Bí tích Hoøa giaûi caù nhaân, ngaøy nay phuïng vuï ít ñeà caäp ñeán ma quyû hôn so vôùi tröôùc ñaây. Tuy nhieân, caùc cöû haønh saùm hoái coäng ñoaøn ñaõ phuïc hoài moät lôøi nguyeän coå xöa, nhaéc laïi aûnh höôûng cuûa Satan ñoái vôùi nhöõng ngöôøi toäi loãi.[118] Ñoái vôùi nghi thöùc Xöùc daàu Beänh nhaân, nhö chuùng ta ñaõ thaáy, lôøi nguyeän phoù daâng linh hoàn cho Thieân Chuùa khoâng coøn nhaán maïnh söï hieän dieän ñaùng sôï cuûa Satan nöõa. Nhöng trong chính nghi thöùc xöùc daàu, vò chuû söï caàu nguyeän ñeå ngöôøi ñau yeáu ñöôïc "giaûi thoaùt khoûi toäi loãi vaø khoûi moïi côn caùm doã".[119] Daàu thaùnh ñöôïc xem nhö moät "söï baûo veä" cho thaân xaùc, linh hoàn vaø thaàn trí.[120] Lôøi nguyeän "Toâi phoù daâng anh/chò", tuy khoâng nhaéc ñeán hoûa nguïc hay ma quyû, nhöng vaãn giaùn tieáp quy chieáu ñeán söï hieän höõu vaø aûnh höôûng cuûa chuùng khi caàu xin Ñöùc Kitoâ cöùu ñoä ngöôøi haáp hoái vaø xeáp hoï vaøo haøng "nhöõng con chieân" vaø "nhöõng ngöôøi ñöôïc tuyeån choïn" cuûa Ngöôøi. Roõ raøng, caùch dieãn ñaït aáy nhaèm traùnh gaây moät cuù soác taâm lyù cho ngöôøi beänh vaø gia ñình hoï; nhöng noù khoâng heà phuû nhaän nieàm tin vaøo maàu nhieäm söï döõ.

Toùm laïi, laäp tröôøng cuûa Giaùo hoäi veà ma quyû luaän laø roõ raøng vaø vöõng chaéc. Ñuùng laø qua caùc theá kyû, söï hieän höõu cuûa Satan vaø ma quyû chöa bao giôø thöïc söï trôû thaønh ñoái töôïng cuûa moät tuyeân boá minh nhieân trong Huaán quyeàn. Lyù do laø vì naøy vaán ñeà chöa bao giôø ñöôïc ñaët ra theo nhöõng thuaät ngöõ nhö ngaøy nay. Caû nhöõng ngöôøi laïc giaùo laãn caùc tín höõu, khi döïa treân Thaùnh kinh ñeå baûo veä laäp tröôøng cuûa mình, ñeàu ñoàng yù raèng Satan vaø ma quyû, cuõng nhö nhöõng hoaït ñoäng chính yeáu cuûa chuùng, laø coù thaät. Chính vì theá, khi ngaøy nay ngöôøi ta ñaët nghi vaán veà thöïc taïi cuûa ma quyû, thì ñieàu caàn phaûi vieän daãn chính laø nieàm tin thöôøng haèng vaø phoå quaùt cuûa Giaùo hoäi, cuøng vôùi nguoàn maïch chính yeáu cuûa nieàm tin aáy laø giaùo huaán cuûa Ñöùc Kitoâ, nhö chuùng ta ñaõ trình baøy. Thaät vaäy, chính trong giaùo huaán Tin möøng, vaø nhö moät yeáu toá naèm ôû trung taâm ñöùc tin, söï toàn taïi cuûa theá giôùi ma quyû ñöôïc trình baøy nhö moät döõ kieän thuoäc phaïm vi tín lyù. Vì theá, söï baát an cuûa thôøi ñaïi chuùng ta maø chuùng ta ñaõ moâ taû luùc ñaàu khoâng phaûi laø vaán ñeà lieân quan ñeán moät yeáu toá phuï thuoäc cuûa tö töôûng Kitoâ giaùo; traùi laïi, noù lieân heä ñeán chính nieàm tin thöôøng haèng cuûa Giaùo hoäi, ñeán caùch Giaùo hoäi hieåu veà coâng trình cöùu chuoäc, vaø ôû taän nguoàn coäi, noù coøn ñi ngöôïc laïi chính yù thöùc cuûa Chuùa Gieâsu. Ñoù laø lyù do taïi sao, khi Ñöùc Thaùnh Cha Phaoloâ VI gaàn ñaây noùi veà thöïc taïi cuûa Söï Döõ nhö moät "thöïc taïi ñaùng sôï, huyeàn nhieäm vaø kinh hoaøng", ngaøi ñaõ coù theå quaû quyeát vôùi thaåm quyeàn raèng: "Ai töø choái nhìn nhaän söï hieän höõu cuûa thöïc taïi aáy, hoaëc ai bieán noù thaønh moät nguyeân lyù töï höõu khoâng coù nguoàn goác nôi Thieân Chuùa nhö moïi thuï taïo khaùc, hoaëc ai giaûi thích noù nhö moät thöïc taïi giaû taïo, moät söï nhaân caùch hoùa mang tính khaùi nieäm vaø töôûng töôïng veà nhöõng nguyeân nhaân chöa bieát cuûa caùc tai hoïa chuùng ta, thì ngöôøi aáy ñaõ rôøi xa söï toaøn veïn cuûa giaùo huaán Thaùnh kinh vaø giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi".[121] Caùc nhaø chuù giaûi Thaùnh kinh cuõng nhö caùc nhaø thaàn hoïc khoâng theå boû qua lôøi caûnh baùo naøy.

Vì theá, chuùng ta haõy nhaéc laïi raèng khi ngaøy nay Giaùo hoäi nhaán maïnh ñeán söï hieän höõu cuûa thöïc taïi ma quyû, Giaùo hoäi khoâng heà muoán ñöa chuùng ta trôû laïi vôùi nhöõng suy ñoaùn nhò nguyeân hay thuyeát Mani cuûa thôøi xöa, cuõng khoâng muoán ñeà xuaát moät söï thay theá naøo khaùc coù veû hôïp lyù hôn ñoái vôùi lyù trí con ngöôøi. Giaùo hoäi chæ muoán trung thaønh vôùi Tin möøng vaø nhöõng ñoøi hoûi cuûa Tin möøng. Cuõng caàn noùi roõ raèng Giaùo hoäi chöa bao giôø cho pheùp con ngöôøi troán traùnh traùch nhieäm cuûa mình baèng caùch ñoå loãi moïi sai phaïm cho ma quyû. Giaùo hoäi ñaõ khoâng ngaàn ngaïi choáng laïi thaùi ñoä thoaùi thaùc traùch nhieäm aáy khi noù xuaát hieän, baèng caùch laëp laïi lôøi cuûa thaùnh Gioan Kim Khaåu: "Khoâng phaûi ma quyû, nhöng chính söï baát caån cuûa con ngöôøi laø nguyeân nhaân cuûa moïi sa ngaõ vaø moïi ñau khoå maø hoï than phieàn".[122]

Khoâng coù söï nhöôïng boä naøo

Vì lyù do ñoù, giaùo huaán Kitoâ giaùo khoâng heà nhaân nhöôïng khi maïnh meõ baûo veä töï do vaø phaåm giaù cao caû cuûa con ngöôøi, ñoàng thôøi nhaán maïnh quyeàn naêng voâ bieân vaø loøng nhaân laønh cuûa Ñaáng Taïo Hoùa. Trong quaù khöù, Giaùo hoäi ñaõ leân aùn vaø seõ luoân leân aùn vieäc quaù deã daøng vieän daãn côn caùm doã cuûa ma quyû nhö moät lôøi baøo chöõa. Giaùo hoäi caám meâ tín dò ñoan cuõng nhö ma thuaät. Giaùo hoäi töø choái nhöôïng boä veà maët giaùo lyù tröôùc thuyeát ñònh meänh vaø khoâng chaáp nhaän laøm suy giaûm töï do con ngöôøi tröôùc baát kyø aùp löïc naøo. Hôn theá nöõa, khi coù nhöõng daáu hieäu cho thaáy khaû naêng coù söï can thieäp cuûa ma quyû, Giaùo hoäi luoân ñoøi phaûi coù söï thaåm ñònh nghieâm tuùc ñoái vôùi caùc söï kieän, cuõng nhö ñoái vôùi caùc pheùp laï. Thaät vaäy, söï deø daët vaø thaän troïng laø ñieàu caàn thieát. Ngöôøi ta raát deã trôû thaønh naïn nhaân cuûa trí töôûng töôïng, hoaëc bò daãn daét sai laàm bôûi nhöõng töôøng thuaät thieáu chính xaùc, bò boùp meùo trong quaù trình truyeàn ñaït vaø bò giaûi thích sai leäch. Vì theá, trong nhöõng tröôøng hôïp naøy cuõng nhö trong caùc tröôøng hôïp khaùc, caàn phaûi thöïc haønh söï phaân ñònh. Ñoàng thôøi, phaûi daønh choã cho vieäc nghieân cöùu vaø nhöõng keát quaû maø nghieân cöùu ñaït ñöôïc.

Tuy nhieân, trong söï trung thaønh vôùi göông maãu cuûa Ñöùc Kitoâ, Giaùo hoäi vaãn cho raèng lôøi khuyeân cuûa thaùnh Toâng ñoà Pheâroâ veà söï "tieát ñoä" vaø tænh thöùc vaãn coøn nguyeân giaù trò.[123] Ñuùng laø trong thôøi ñaïi chuùng ta, ñieàu phaûi ñeà phoøng laø moät thöù "côn say" môùi. Nhöng tri thöùc vaø söùc maïnh kyõ thuaät cuõng coù theå khieán con ngöôøi say meâ. Ngaøy nay con ngöôøi töï haøo veà nhöõng khaùm phaù cuûa mình, vaø nhieàu khi ñieàu ñoù hoaøn toaøn chính ñaùng. Nhöng trong tröôøng hôïp ñang baøn ñeán, lieäu coù chaéc raèng caùc phaân tích cuûa con ngöôøi ñaõ laøm saùng toû moïi hieän töôïng ñaëc tröng cho söï hieän dieän cuûa ma quyû vaø bieåu loä söï hieän dieän aáy hay khoâng? Lieäu coøn vaán ñeà naøo chöa ñöôïc giaûi quyeát khoâng? Phaûi chaêng caùc phaân tích thuoäc khoa chuù giaûi vaø vieäc nghieân cöùu caùc Giaùo phuï ñaõ giaûi ñaùp moïi khoù khaên cuûa taát caû caùc baûn vaên? Khoâng coù gì keùm chaéc chaén hôn ñieàu ñoù. Ñuùng laø trong quaù khöù ñaõ töøng coù moät noãi sôï haõi khaù ngaây thô veà vieäc gaëp ma quyû ôû moïi ngaõ reõ cuûa tö töôûng. Nhöng lieäu ngaøy nay coù keùm ngaây thô hôn khoâng khi khaúng ñònh raèng caùc phöông phaùp cuûa chuùng ta chaúng bao laâu nöõa seõ ñöa ra lôøi giaûi ñaùp cuoái cuøng veà nhöõng chieàu saâu cuûa yù thöùc con ngöôøi, nôi gaëp gôõ cuûa nhöõng töông quan huyeàn nhieäm giöõa thaân xaùc vaø linh hoàn, giöõa sieâu nhieân, ngoaïi thöôøng vaø nhaân loaïi, giöõa lyù trí vaø maëc khaûi? Bôûi nhöõng vaán ñeà aáy töø laâu vaãn luoân ñöôïc xem laø roäng lôùn vaø phöùc taïp. Coøn caùc phöông phaùp hieän ñaïi cuûa chuùng ta, cuõng nhö nhöõng phöông phaùp cuûa thôøi tröôùc, ñeàu coù nhöõng giôùi haïn maø chuùng khoâng theå vöôït qua. Ñöùc khieâm toán, voán cuõng laø moät nhaân ñöùc cuûa trí tueä, phaûi giöõ vò trí chính ñaùng cuûa mình ôû ñaây vaø naâng ñôõ chuùng ta trong chaân lyù. Bôûi vì chính nhaân ñöùc aáy, trong khi vaãn löu taâm ñeán töông lai, ngay töø baây giôø cho pheùp ngöôøi Kitoâ höõu daønh choã cho nhöõng döõ kieän cuûa Maëc khaûi, toùm laïi, cho ñöùc tin.

Chieán thaéng söï döõ

Thaät vaäy, chính ñöùc tin laø ñieàu maø thaùnh Pheâroâ Toâng ñoà muoán daãn chuùng ta ñeán khi ngaøi khuyeân haõy choáng laïi ma quyû, "vöõng vaøng trong ñöùc tin". Ñöùc tin daïy chuùng ta raèng thöïc taïi cuûa söï döõ laø "moät höõu theå thieâng lieâng soáng ñoäng, ñaõ sa ñoïa vaø chuyeân laøm baêng hoaïi".[124] Ñöùc tin cuõng ñem laïi cho chuùng ta nieàm tin töôûng khi baûo ñaûm raèng quyeàn löïc cuûa Satan khoâng theå vöôït quaù nhöõng giôùi haïn Thieân Chuùa ñaõ ñaët ra. Ñöùc tin cuõng baûo ñaûm raèng, duø ma quyû coù theå caùm doã chuùng ta, noù khoâng theå cöôõng baùch chuùng ta öng thuaän. Treân heát, ñöùc tin môû loøng con ngöôøi ra vôùi caàu nguyeän, nôi ñöùc tin tìm thaáy chieán thaéng vaø trieàu thieân cuûa mình. Nhôø ñoù, ñöùc tin giuùp chuùng ta chieán thaéng söï döõ baèng chính quyeàn naêng cuûa Thieân Chuùa.

Dó nhieân, vaãn phaûi nhìn nhaän raèng thöïc taïi ma quyû, ñöôïc chöùng thöïc moät caùch cuï theå qua ñieàu chuùng ta goïi laø maàu nhieäm Söï Döõ, vaãn laø moät bí aån bao quanh ñôøi soáng Kitoâ höõu. Chuùng ta haàu nhö khoâng hieåu roõ hôn caùc Toâng ñoà vì sao Chuùa laïi cho pheùp ñieàu ñoù toàn taïi, hoaëc Ngöôøi laøm theá naøo ñeå khieán ñieàu ñoù phuïc vuï cho nhöõng keá hoaïch cuûa Ngöôøi. Tuy nhieân, coù theå chính trong neàn vaên minh bò aùm aûnh bôûi chuû nghóa theá tuïc, voán loaïi tröø moïi chieàu kích sieâu vieät, nhöõng söï buøng phaùt baát ngôø cuûa maàu nhieäm aáy laïi mang moät yù nghóa khoâng xa laï maáy vôùi khaû naêng hieåu bieát cuûa chuùng ta. Chuùng buoäc con ngöôøi phaûi nhìn xa hôn vaø cao hôn nhöõng baèng chöùng tröôùc maét. Chính nhôø moái ñe doïa khieán chuùng ta phaûi döøng laïi suy nghó, chuùng giuùp chuùng ta nhaän ra raèng coù moät thöïc taïi vöôït beân kia nhöõng gì thaáy ñöôïc, moät thöïc taïi caàn ñöôïc giaûi maõ. Vaø roài chuùng höôùng chuùng ta veà vôùi Ñöùc Kitoâ ñeå laéng nghe töø Ngöôøi Tin möøng cöùu ñoä, ñöôïc ban taëng caùch nhöng khoâng cho chuùng ta.

Taâm Buøi chuyeån ngöõ töø Vatican.va

Lm. Giuse Leâ Coâng Ñöùc, PSS hieäu ñính

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

[1] Söï cöông quyeát cuûa Giaùo hoäi ñoái vôùi meâ tín dò ñoan ñaõ coù lôøi giaûi thích töø raát sôùm, trong söï nghieâm khaéc cuûa Luaät Moâseâ, maëc duø Luaät naøy khoâng chính thöùc ñaët neàn taûng treân moái lieân heä giöõa meâ tín vaø ma quyû. Vì theá, Xh 22,18 keát aùn töû hình ñoái vôùi caùc nöõ phuø thuûy maø khoâng caàn giaûi thích. Lv 19,26 vaø 31 caám ma thuaät, chieâm tinh, caàu hoàn vaø boùi toaùn; Lv 20,27 coøn theâm vieäc goïi hoàn. Ñnl 18,10-11 toùm keát caùc ñieàu ñoù baèng vieäc caám nhöõng ngöôøi xem boùi, chieâm tinh gia, phaùp sö, phuø thuûy, ngöôøi duøng buøa chuù, nhöõng keû goïi hoàn hoaëc caàu hoàn vaø nhöõng ngöôøi hoûi yù ngöôøi cheát. Taïi chaâu AÂu thôøi Trung coå sô khai, raát nhieàu meâ tín ngoaïi giaùo vaãn coøn toàn taïi, nhö ñöôïc chöùng thöïc qua caùc baøi giaûng cuûa thaùnh Xeâdareâ thaønh Arles vaø thaùnh EÂligioâ, taùc phaåm De Correctione Rusticorum cuûa Martin thaønh Braga, caùc baûn lieät keâ meâ tín ñöông thôøi (x. PL 89, 810-818) vaø caùc saùch ñeàn toäi. Coâng ñoàng Toledo I (DS 205) vaø Coâng ñoàng Braga (DS 459) ñeàu leân aùn thuaät chieâm tinh. Töông töï nhö vaäy laø thö cuûa Thaùnh Giaùo hoaøng Leâoâ Caû göûi Turibioâ thaønh Astorga (DS 283). Ñieàu IX cuûa Coâng ñoàng Trentoâ caám caùc taùc phaåm veà thuaät xem chæ tay, caàu hoàn, v.v. (DS 1859). Rieâng ma thuaät vaø phuø thuûy ñaõ laø ñoái töôïng cuûa raát nhieàu saéc chæ do caùc Giaùo hoaøng Innocenteâ VIII, Leâoâ X, Adriano VI, Greâgoârioâ XV vaø Urbano VIII ban haønh, cuøng vôùi nhieàu quyeát nghò cuûa caùc coâng ñoàng ñòa phöông. Veà thoâi mieân vaø thuyeát thoâng linh, ñaëc bieät xem thö cuûa Thaùnh Boä ngaøy 4.8.1856 (DS 2823-2825).

[2] De Diabolo Tentatore, Baøi giaûng II, 1, PG 49, 257-258.

[3] Cv 23,8. Trong boái caûnh caùc nieàm tin Do Thaùi veà caùc thieân thaàn vaø caùc thaàn döõ, khoâng coù gì buoäc ngöôøi ta phaûi giôùi haïn yù nghóa cuûa töø "thaàn khí", ñöôïc duøng maø khoâng coù boå ngöõ, chæ ñeå chæ linh hoàn ngöôøi cheát. Töø naøy cuõng ñöôïc duøng ñeå chæ caùc thaàn döõ, töùc laø ma quyû. Hôn nöõa, ñaây laø quan ñieåm cuûa hai taùc giaû Do Thaùi (G. F. Moore, Judaism in the First Centuries of the Christian Era, quyeån I, 1927, tr. 68; M. Simon, Les sectes juives au temps de Jeùsus, Paris 1960, tr. 25) vaø moät taùc giaû Tin Laønh (R. Meyer, T.W.N.T. VII, tr. 54).

[4] Khi tuyeân boá: "Anh em ñöøng töôûng Thaày ñeán ñeå baõi boû Luaät Moâseâ hoaëc lôøi caùc ngoân söù. Thaày ñeán khoâng phaûi ñeå baõi boû nhöng ñeå kieän toaøn" (Mt 5,17), Chuùa Gieâsu ñaõ dieãn taû moät caùch roõ raøng söï toân troïng cuûa Ngöôøi ñoái vôùi truyeàn thoáng quaù khöù. Caùc caâu tieáp theo (19-20) caøng cuûng coá nhaän ñònh aáy. Tuy nhieân, vieäc Ngöôøi leân aùn ly dò (Mt 5,31), luaät "maét ñeàn maét, raêng ñeàn raêng" (Mt 5,38), v.v., cho thaáy nôi Ngöôøi moät söï töï do hoaøn toaøn hôn laø yù ñònh chæ ñôn thuaàn toùm keát vaø boå tuùc quaù khöù. Ñieàu naøy caøng roõ hôn trong vieäc Ngöôøi leân aùn söï caâu neä cuûa nhöõng ngöôøi Phariseâu ñoái vôùi truyeàn thoáng cuûa tieàn nhaân (x. Mc 7,1-22).

[5] Mt 8,28-34; 12,22-45. Duø hoaøn toaøn thöøa nhaän nhöõng khaùc bieät trong yù nghóa maø moãi Tin Möøng Nhaát Laõm gaùn cho caùc cuoäc tröø quyû, vaãn phaûi nhìn nhaän raèng giöõa caùc ngaøi coù söï ñoàng thuaän raát lôùn.

[6] Mc 1,12-13.

[7] Mt 5,37; 6,13; x. Jean Carmignac, Recherches sur le "Notre Peøre", Paris 1969, tr. 305-319. Ñaây cuõng laø caùch giaûi thích chung cuûa caùc Giaùo phuï Hy Laïp vaø cuûa nhieàu Giaùo phuï Taây phöông (Tertullianoâ, thaùnh Ambroâsioâ, Cassianoâ). Tuy nhieân, thaùnh Augustinoâ vaø kinh Libera Nos trong Thaùnh leã Latinh cuûa chuùng ta laïi thieân veà caùch giaûi thích phi ngoâi vò.

[8] E. Renaudot, Liturgiarum Orientalium Collectio, 2 (taïi phaàn Thaùnh leã); H. Denzinger, Ritus Orientalium, 1961, taäp II, tr. 436. Ñaây döôøng nhö cuõng laø caùch giaûi thích ñöôïc Ñöùc Thaùnh Cha Phaoloâ VI aùp duïng khi ngaøi trình baøy baøi huaán töø "Xin cöùu chuùng con khoûi söï döõ" trong buoåi tieáp kieán chung ngaøy 15.11.1972, vì baøi huaán töø aáy noùi veà söï döõ nhö moät nguyeân lyù soáng ñoäng vaø coù ngoâi vò (x. L'Osservatore Romano, baûn tieáng Anh, ngaøy 23.1.1972, tr. 3).

[9] Mt 13,19.

[10] Mt 13,39.

[11] Mt 16,19, ñöôïc hieåu theo caùch naøy bôûi P. Jouon, M.-J. Lagrange, A. Medebielle, D. Buzy, M. Meinertz, E. Trilling, J. Jeremias, v.v. Vì theá thaät khoù hieåu khi moät taùc giaû ngaøy nay laïi boû qua Mt 16,19 maø chæ xeùt ñeán Mt 16,23.

[12] Lc 22,31

[13] Ga 14,30.

[14] Lc 22,53; x. Lc 22,3, ñoaïn vaên maø nhö ngöôøi ta nhìn nhaän, cho thaáy taùc giaû Tin Möøng hieåu "quyeàn löïc toái taêm" naøy theo nghóa cuûa ngoâi vò.

[15] Ga 16,11.

[16] Ep 2,1-2; 2 Tx 2,11; 2 Cr 4,4.

[17] Gl 5,17; Rm 7,23-24.

[18] Ep 6,11-16.

[19] Ep 4,27; 1 Cr 7,5.

[20] Rm 16,20.

[21] 2 Cr 4,4.

[22] 2 Tx 2,7.

[23] 2 Cr 4,4; ñöôïc Ñöùc Thaùnh Cha Phaoloâ VI nhaéc ñeán trong baøi huaán töø ñaõ daãn ôû treân.

[24] 1 Cr 10,19-20; Rm 1,21-22. Ñaây thöïc söï laø caùch giaûi thích ñöôïc Hieán cheá Lumen Gentium, soá 16, söû duïng: "Nhöng nhieàu khi con ngöôøi, bò AÙc Thaàn löøa doái, ñaõ trôû neân hö khoâng trong nhöõng suy nghó cuûa mình vaø ñaõ ñoåi chaân lyù cuûa Thieân Chuùa laáy ñieàu giaû doái, phuïng thôø thuï taïo hôn laø Ñaáng Taïo Hoùa...".

[25] 2 Cr 11,3.

[26] 2 Tx 2,3-4.9-11.

[27] Kh 12,9.

[28] Ga 12,31; 14,30; 16,11.

[29] Ga 8,34.

[30] Ga 8,38.44.

[31] Ga 8,44.

[32] Ga 8,41.

[33] Ibid

[34] Ga 8,38.44.

[35] J. Quasten, Initiation aux Peøres de l'EÙglise, taäp I, Paris 1955, tr. 279 (= Patrology, quyeån I, tr. 246).

[36] Adversus Haereses, V, XXIV, 3, PG 7, 1188 A.

[37] Adversus Haereses, XXI, 2, PG 7, 1179 C - 1180 A.

[38] De Civitate Dei, quyeån XI, IX, PL 41, 323-325.

[39] De Genesi ad Litteram, quyeån XI, XXIV, 31, PL 34, 441-442.

[40] PL 76, 694, 705, 722.

[41] Thaùnh Ireâneâ, Adversus Haereses, IV, XL, 3, PG 7, 113 C.

[42] De Praescriptionibus, chöông XL, PL 2, 54; De Ieiuniis, chöông XVI, ibid., 977.

[43] "Chuùng toâi vöõng vaøng tin vaø ñôn sô tuyeân xöng# chæ coù moät nguyeân lyù duy nhaát cuûa toaøn theå vuõ truï, laø Ñaáng Taïo Hoùa cuûa moïi söï höõu hình vaø voâ hình, thieâng lieâng vaø vaät chaát. Vôùi quyeàn löïc toaøn naêng cuûa mình, ngay töø khôûi ñaàu thôøi gian, Ngöôøi ñaõ ñoàng thôøi döïng neân töø hö voâ caû hai loaïi thuï taïo: thieâng lieâng vaø vaät chaát, töùc laø caùc thieân thaàn vaø theá giôùi; roài sau ñoù laø con ngöôøi, nhö moät thuï taïo thuoäc veà caû hai laõnh vöïc, vì ñöôïc caáu thaønh bôûi linh hoàn vaø thaân xaùc. Thaät vaäy, ma quyû vaø caùc quyû khaùc voán ñöôïc Thieân Chuùa döïng neân toát laønh theo baûn tính; nhöng chính chuùng ñaõ töï mình trôû neân xaáu xa. Coøn con ngöôøi thì ñaõ phaïm toäi do söï xuùi giuïc cuûa ma quyû#" (C.Oe.D. = Conciliorum Oecumenicorum Decreta, aán baûn I.S.R., Bologna 1973, tr. 230; DS 800).

[44] Theo thöù töï thôøi gian, tröôùc heát laø Baûn Tuyeân xöng Ñöùc tin cuûa Coâng ñoàng Lyon (1179-1181), do Pheâroâ Valdo tuyeân ñoïc (aán baûn A. Dondaine, Arch. Fr. Pr., 16, 1946, tr. 231-235); tieáp ñeán laø baûn tuyeân xöng maø Durandus thaønh Huesca phaûi tuyeân ñoïc tröôùc Giaùm muïc Tarragona (PL 215, 1510-1513) naêm 1203; vaø cuoái cuøng laø baûn tuyeân xöng cuûa Bernardus Prim naêm 1210 (PL 216, 289-292). DS 790-797 taäp hôïp caùc vaên kieän naøy.

[45] Taïi Coâng ñoàng Braga (560-563) ôû Boà Ñaøo Nha (DS 451-464).

[46] Pl 2,10.

[47] Ep 1,21.

[48] Cl 1,16.

[49] C.Oe.D., tr. 5 vaø 24; DS 125-150.

[50] DS 188.

[51] Taïi Gieârusalem (DS 41), taïi ñaûo Síp (ñöôïc thaùnh Epiphanioâ thaønh Salamis ghi laïi; DS 44), taïi Alexandria (DS 46), taïi Antioâkhia (DS 50), taïi Armenia (DS 84), v.v.

[52] P.E. (= Prex Eucharistica, aán baûn H#nggi-Pahl, Fribourg 1968, tr. 244).

[53] P.E., tr. 232 vaø 348.

[54] P.E., tr. 327, 332 vaø 382.

[55] Adversus Haereses, II, XXX, 6, PG 7, 818 B.

[56] PG 25, 199-200.

[57] De Fide Orthodoxa Contra Arianos: trong caùc taùc phaåm ñöôïc gaùn cho thaùnh Ambroâsioâ (PL 17, 549) vaø cho Pheâbañioâ (PL 20, 49).

[58] De Genesi ad Litteram Liber Imperfectus, I, 1-2, PL 34, 221.

[59] De Fide Liber Unus, III, 25, PL 65, 683.

[60] Baûn Tuyeân xöng Ñöùc tin naøy, do Hoaøng ñeá Micae Palaiologos tuyeân ñoïc, ñöôïc löu giöõ trong bieân baûn cuûa Coâng ñoàng bôûi Hardouin vaø Mansi. Coù theå deã daøng tìm thaáy trong DS 851. AÁn baûn C.Oe.D. taïi Bologna ñaõ boû qua vaên baûn naøy maø khoâng neâu lyù do. (Tuy nhieân, taïi Coâng ñoàng Vatican I, vò töôøng trình vieân cuûa Deputatio Fidei ñaõ chính thöùc vieän daãn baûn vaên naøy: Mansi, taäp 52, coät 113 B).

[61] Khoùa hoïp IX. Saéc chæ hieäp nhaát vôùi ngöôøi Coáp (Bulla Unionis Coptorum), C.Oe.D., tr. 571; DS 1333.

[62] DS 1862 (C.Oe.D. khoâng ghi laïi baûn vaên naøy).

[63] Khoùa hoïp III, Hieán cheá Dei Filius, chöông 1, C.Oe.D., tr. 805-806; DS 3002.

[64] Mani, ngöôøi saùng laäp giaùo phaùi naøy, soáng vaøo theá kyû III. Ngay töø theá kyû tieáp theo, caùc Giaùo phuï ñaõ baøy toû söï phaûn ñoái vôùi thuyeát Manikeâ. Thaùnh Epiphanioâ daønh haún moät phaàn trình baøy daøi veà laïc giaùo naøy, keøm theo phaàn baùc boû (Haer. 66, PG42, 29-172). Thaùnh Athanasioâ cuõng nhieàu laàn ñeà caäp ñeán laïc giaùo naøy (Oratio contra Gentes, 2, PG 25, 6 C). Thaùnh Basilioâ soaïn moät khaûo luaän ngaén: Quod Deus non sit auctor malorum(PG 31, 330-354). Didymus thaønh Alexandria laø taùc giaû cuûa taùc phaåm Contra Manichaeos (PG 39, 1085-1110). Taïi Taây phöông, thaùnh Augustinoâ, ngöôøi töøng theo thuyeát Manikeâ khi coøn treû, ñaõ choáng laïi hoïc thuyeát naøy moät caùch coù heä thoáng sau khi trôû laïi ñaïo (x. PL 42).

[65] Oratio 40, In Sanctum Baptisma, soá 45, PG 36, 424 A.

[66] Caùc Giaùo phuï giaûi thích Is 14,14 vaø Ed 28,2 theo nghóa naøy, vì trong caùc ñoaïn aáy caùc ngoân söù leân aùn loøng kieâu ngaïo cuûa caùc vua ngoaïi giaùo Babylon vaø Tyroâ.

[67] "Ñöøng noùi vôùi toâi raèng söï döõ luoân hieän höõu nôi ma quyû; luùc khôûi ñaàu noù hoaøn toaøn khoâng coù söï döõ. Söï döõ chæ laø moät ñieàu ngaãu phaùt nôi baûn theå cuûa noù, moät ñieàu xaûy ñeán veà sau." (Thaùnh Gioan Kim Khaåu, De Diabolo Tentatore, Baøi giaûng II, 2, PG 49, 260).

[68] Quod Deus non sit auctor malorum, 8, PG 31, 345 C-D.

[69] Oratio 38, In Theophania, 10, PG 36, 320 C-321 A; Oratio45, In Sanctum Pascha, cuøng nôi ñoù, 629 B.

[70] Xem chuù thích 67 ôû treân.

[71] Contra Manichaeos, 16, giaûi thích Ga 8,44 (in veritate non stetit) theo nghóa naøy, PG 39, 1105 C; x. Enarratio in Epist. B. Iudae, chuù giaûi caâu 9, ibid., 1814 C - 1815 B.

[72] Adversus Marcionem, II, X, PL 2, 296-298.

[73] Xem ñoaïn tieáp theo, ñieàu thöù nhaát cuûa caùc quy taéc (Canones) trong taùc phaåm De Trinitate.

[74] Apologia Prophetae David, I, 4, PL 14, 1453 C-D; In Psalmum 118, 10, PL 15, 1363 D.

[75] De Genesi ad Litteram, quyeån XI, XX-XXI, 27-28, PL 34, 439-440.

[76] "Neáu ai tuyeân xöng raèng thieân thaàn phaûn loaïn, xeùt theo baûn tính maø noù ñaõ ñöôïc taïo thaønh, khoâng phaûi laø coâng trình cuûa Thieân Chuùa, nhöng töï noù hieän höõu, ñeán möùc quy cho chính noù nguyeân lyù hieän höõu cuûa mình, thì ngöôøi aáy phaûi bò tuyeät thoâng.

Neáu ai tuyeân xöng raèng thieân thaàn phaûn loaïn ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa taïo döïng vôùi moät baûn tính xaáu, vaø khoâng noùi raèng chính noù ñaõ töï yù löïa choïn ñieàu aùc, thì ngöôøi aáy phaûi bò tuyeät thoâng.

Neáu ai tuyeân xöng raèng thieân thaàn cuûa Satan ñaõ taïo döïng theá giôùi - ñieàu khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc - vaø khoâng xaùc nhaän raèng moïi toäi loãi ñeàu do noù phaùt minh ra, thì ngöôøi aáy phaûi bò tuyeät thoâng." (De Trinitate, VI, 17, 1-3, aán baûn V. Bulhart, CCSL9, tr. 89-90; PL 62, 280-281).

[77] CSEL XXV/2, tr. 977-982; PL 42, 1153-1156.

[78] De Genesi ad Litteram Liber Imperfectus, I, 1-2, PL 34, 221.

[79] DS 188.

[80] Töùc laø ñieåm thöù saùu trong baûn töôøng trình maø vò giaùm muïc thaønh Astorga ñaõ göûi cho Ñöùc Giaùo hoaøng.

[81] "Ñieåm thöù saùu cho thaáy hoï chuû tröông raèng ma quyû chöa bao giôø laø toát laønh vaø baûn tính cuûa noù khoâng phaûi laø coâng trình cuûa Thieân Chuùa, nhöng phaùt sinh töø hoãn mang vaø boùng toái; nghóa laø noù khoâng coù taùc giaû naøo taïo neân mình, nhöng chính noù laø nguyeân lyù vaø baûn theå cuûa moïi söï döõ. Traùi laïi, ñöùc tin chaân thaät, töùc ñöùc tin Coâng giaùo, tuyeân xöng raèng baûn theå cuûa moïi thuï taïo, duø thieâng lieâng hay vaät chaát, ñeàu laø toát laønh; vaø söï döõ khoâng phaûi laø moät baûn tính naøo caû, vì Thieân Chuùa, Ñaáng Taïo Hoùa cuûa toaøn theå vuõ truï, ñaõ khoâng taïo neân ñieàu gì khoâng toát laønh. Vì theá chính ma quyû cuõng seõ laø toát laønh neáu noù ñaõ ôû laïi trong tình traïng maø noù ñöôïc taïo thaønh. Nhöng vì ñaõ laïm duïng söï cao troïng töï nhieân cuûa mình vaø ñaõ khoâng ñöùng vöõng trong chaân lyù (Ga 8,44), neân noù khoâng bieán ñoåi thaønh moät baûn theå ñoái nghòch, nhöng ñaõ lìa xa Thieän Haûo Toái Cao maø noù ñaùng leõ phaûi gaén boù#" (Epist. 15, chöông VI, PL 54, 683; x. DS 286; baûn vaên pheâ bình do B. Vollmann, O.S.B., hieäu ñính chæ theâm caùc khaùc bieät veà daáu caâu).

[82] "Chöông IX: Ñöùc tin chaân thaät, töùc ñöùc tin Coâng giaùo, tuyeân xöng raèng baûn theå cuûa moïi thuï taïo, duø thieâng lieâng hay vaät chaát, ñeàu laø toát laønh; vaø söï döõ khoâng phaûi laø moät baûn tính naøo caû, vì Thieân Chuùa, Ñaáng Taïo Hoùa cuûa toaøn theå vuõ truï, ñaõ khoâng taïo neân ñieàu gì maø khoâng toát laønh. Vì theá chính ma quyû cuõng seõ laø toát laønh neáu noù ñaõ ôû laïi trong tình traïng maø noù ñöôïc taïo thaønh. Nhöng vì ñaõ laïm duïng söï cao troïng töï nhieân cuûa mình vaø khoâng ñöùng vöõng trong chaân lyù, neân noù khoâng bieán ñoåi thaønh moät baûn theå ñoái nghòch, maø ñaõ lìa xa Thieän Haûo Toái Cao maø noù ñaùng leõ phaûi gaén boù." (De Ecclesiasticis Dogmatibus, PL 58, 995 C-D). Tuy nhieân, baûn vaên coå nhaát cuûa taùc phaåm naøy, ñöôïc xuaát baûn nhö phuï luïc cho caùc taùc phaåm cuûa thaùnh Augustinoâ, khoâng coù chöông naøy (PL 42, 1213-1222).

[83] De fide seu de regula fidei ad Petrum liber unus, PL 65, 671-706. "Tröôùc heát haõy naém giöõ ñieàu naøy" (Principaliter tene): III, 25, coät 683 A. "Phaûi heát söùc vöõng vaøng giöõ laáy..." (Firmissime# tene): IV, 45, coät 694 C. "Vì theá, moät phaàn caùc thieân thaàn ñaõ lìa xa Thieân Chuùa laø Ñaáng Taïo Hoùa cuûa mình, Ñaáng thieän haûo duy nhaát laøm cho hoï ñöôïc haïnh phuùc, baèng moät söï quay löng hoaøn toaøn töï nguyeän#" (III, 31, coät 687 A). "...vaø söï döõ khoâng phaûi laø moät baûn tính naøo caû." (XXI, 62, coät 699 D - 700 A).

[84] Concilia Gallica (314-506), CCSL 148, do Ch. Munier hieäu ñính, tr. 165, doøng 25-26; cuõng ñöôïc tìm thaáy trong phuï luïc cuûa Ordo XXXIV, trong: M. Andrieu, Ordines Romani, taäp III, Louvain 1951, tr. 616.

[85] PL 215, 1512 D; A. Dondaine, Arch. Fr. Pr. 16 (1946), 232; DS 797.

[86] DS 457.

[87] Xem chuù thích 44 ôû treân.

[88] PL 204, 1235-1272. X. E. Delaruelle, Dictionnaire d'Histoire et de Geùographie Eccleùsiastiques, taäp XV, coät 754-757.

[89] PL 204, 775-792. Boái caûnh lòch söû mieàn Baéc nöôùc YÙ thôøi kyø naøy ñöôïc trình baøy roõ trong taùc phaåm cuûa cha Ilarino da Milano, Le eresie medioevali (XI-XV secolo), trong Grande Antologia Filosofica, taäp IV, Milano 1954, tr. 1599-1689. Taùc phaåm cuûa Bonacursus cuõng ñöôïc cha Ilarino da Milano nghieân cöùu trong baøi Manifestatio heresis Catarorum quam fecit Bonacursus secondo il Codice Ottob. Lat. 136 della Biblioteca Vaticana, Aevum 12 (1938), 281-333.

[90] "Tröôùc heát laø veà ñöùc tin. Choáng laïi ñöùc tin, keû laïc giaùo ñöa ra moät giaùo thuyeát sai laàm vaø gian aùc, khi noùi raèng Thieân Chuùa toaøn naêng chæ taïo döïng nhöõng thöïc taïi voâ hình vaø phi vaät chaát; coøn ma quyû, maø haén goïi laø thaàn cuûa boùng toái, thì taïo döïng nhöõng thöïc taïi höõu hình vaø vaät chaát. Sau khi noùi nhö vaäy, keû laïc giaùo coøn theâm raèng coù hai nguyeân lyù cuûa muoân vaät: moät nguyeân lyù thieän laø Thieân Chuùa toaøn naêng, vaø moät nguyeân lyù aùc laø ma quyû. Haén cuõng noùi coù hai baûn tính: moät baûn tính toát laønh cuûa caùc höõu theå phi vaät chaát do Thieân Chuùa toaøn naêng taïo döïng; vaø moät baûn tính xaáu xa cuûa caùc höõu theå vaät chaát do ma quyû taïo döïng. Keû laïc giaùo noùi nhö vaäy tröôùc ñaây ñöôïc goïi laø ngöôøi Manikeâ, coøn ngaøy nay ñöôïc goïi laø ngöôøi Cathar." (Summa Contra Haereticos, chöông I, do Joseph N. Garvin vaø James A. Corbett hieäu ñính, University of Notre Dame, 1958, tr. 4).

[91] Khaûo luaän naøy, ñöôïc cha Antoine Dondaine, O.P., phaùt hieän vaø xuaát baûn laàn ñaàu, gaàn ñaây ñaõ ñöôïc taùi baûn laàn thöù hai: Livre des deux principes. Introduction, texte critique, traduction, notes et index, do Christiane Thouzellier thöïc hieän, boä Sources Chreùtiennes 198, Paris 1973.

[92] Saùch ñaõ daãn, ñoaïn 1, tr. 160-161.

[93] Saùch ñaõ daãn, ñoaïn 12, tr. 190-191.

[94] "Saùng sôùm, sau khi Ñöùc Giaùo hoaøng cöû haønh Thaùnh leã vaø taát caû caùc giaùm muïc ñaõ ngoài vaøo choã cuûa mình, ngaøi tieán leân vò trí cao hôn cuøng vôùi caùc hoàng y vaø caùc thöøa taùc vieân. Ngaøi cho ñoïc baûn tuyeân xöng ñöùc tin veà Chuùa Ba Ngoâi vaø töøng tín ñieàu cuûa ñöùc tin. Sau khi ñoïc xong, ngöôøi ta hoûi taát caû moïi ngöôøi lôùn tieáng: 'Anh em coù tin taát caû nhöõng ñieàu naøy khoâng?' Taát caû ñoàng thanh ñaùp: 'Chuùng toâi tin.' Sau ñoù, taát caû caùc laïc giaùo bò leân aùn vaø caùc quan ñieåm cuûa moät soá ngöôøi bò baùc boû, cuï theå laø cuûa Gioakim vaø Amaury thaønh Paris. Sau khi ñoïc caùc baûn aùn aáy, ngöôøi ta laïi hoûi: 'Anh em coù baùc boû caùc quan ñieåm cuûa Gioakim vaø Amaury khoâng?' Moïi ngöôøi caøng maïnh meõ ñaùp laïi baèng vieäc leân aùn chuùng: 'Chuùng toâi baùc boû'." (S. Kuttner vaø Antonio Garcia y Garcia, A New Eyewitness Account of the Fourth Lateran Council, Traditio 20 [1964], 115-128, ñaëc bieät tr. 127-128).

[95] Khoùa hoïp VI: Decretum de Iustificatione, chöông V, C.Oe.D., tr. 672; DS 1525.

[96] Khoùa hoïp XIII, chöông I, C.Oe.D., tr. 693; DS 1636-1637.

[97] Khoùa hoïp VI, chöông XIII, C.Oe.D., tr. 676; DS 1541.

[98] DS 291. Coâng thöùc naøy seõ ñöôïc laëp laïi trong Khoùa hoïp V, ñieàu 1 cuûa Coâng ñoàng Trentoâ (C.Oe.D., tr. 666; DS 1511).

[99] Khoùa hoïp VI, Bulla Unionis Coptorum, C.Oe.D., tr. 575-576; DS 1347-1349.

[100] Khoùa hoïp VI, chöông I, C.Oe.D., tr. 671; DS 1521.

[101] Cl 1,13-14, ñöôïc trích daãn trong cuøng saéc leänh aáy, chöông III, C.Oe.D., tr. 672; DS 1523.

[102] Khoùa XIV: De Poenitentia (Veà Bí tích Thoáng hoái), chöông I, C.Oe.D., tr. 703; DS 1668.

[103] Nghi thöùc naøy ñaõ xuaát hieän töø theá kyû III trong Truyeàn thoáng Toâng ñoà (Apostolic Tradition) (aán baûn cuûa B. Botte, chöông 21, tr. 46-51), vaø vaøo theá kyû IV trong phuïng vuï cuûa Hieán cheá Toâng ñoà, VII, 41 (aán baûn cuûa F.-X. Funk: Didascalia et Constitutiones Apostolorum, taäp I, 1965, tr. 444-447).

[104] Ad Gentes, soá 3 vaø 14 (xin löu yù trích daãn Cl 1,13 vaø chuoãi caùc trích daãn ñöôïc neâu trong chuù thích 19 cuûa soá 14).

[105] Gaudium et Spes, soá 37.

[106] Ep 6,11-12, ñöôïc nhaéc ñeán trong Lumen Gentium, soá 48.

[107] Ep 6,12, cuõng ñöôïc nhaéc ñeán trong Lumen Gentium, soá 35.

[108] Lumen Gentium, soá 5.

[109] X. Lc 11,20; x. Mt 12,28.

[110] C. Vagaggini, O.S.B., Il senso teologico della liturgia. Saggio di liturgia teologica generale, Roâma, 1965, phaàn IV, chöông XIII, Le due cittaø, la liturgia e la lotta contro satana, tr. 346-427; Egon von Petersdorff, De daemonibus in liturgia memoratis, Angelicum XIX (1942), tr. 324-339; cuøng taùc giaû,D#monologie, I, D#monen im Weltplan; II, D#monen am Werk, M#nchen, 1956-1957.

[111] Xem Ordo excommunicandi et absolvendi, ñaëc bieät lôøi huaán duï daøi baét ñaàu baèng caâu: "Quia N. diabolo suadente#"(Bôûi vì T., theo söï xuùi giuïc cuûa ma quyû#), trong Pontificale Romanum, aán baûn thöù hai, Regensburg, 1908, tr. 392-398.

[112] Coù theå trích moät vaøi caâu trong lôøi nguyeän Commendo te: "Öôùc gì con khoâng coøn bieát ñeán baát cöù ñieàu gì ñaùng kinh haõi trong boùng toái, rít gaøo trong löûa chaùy, hay bò haønh haï trong cöïc hình. Öôùc gì Satan cöïc kyø gheâ tôûm cuøng caùc thuoäc haï cuûa noù phaûi luøi xa khoûi con..."

[113] Ñieàu naøy ñöôïc quy ñònh taïi khoaûn 4 cuûa Töï saéc Ministeria Quaedam: "Caùc taùc vuï caàn ñöôïc duy trì trong toaøn theå Giaùo hoäi Latinh vaø ñöôïc thích nghi vôùi nhöõng nhu caàu hieän nay laø hai taùc vuï: Ñoïc saùch vaø Giuùp leã. Nhöõng nhieäm vuï tröôùc ñaây ñöôïc giao cho phuï Phoù teá nay ñöôïc trao cho taùc vieân Ñoïc saùch vaø taùc vieân Giuùp leã; vì theá trong Giaùo hoäi Latinh khoâng coøn chöùc thaùnh phuï Phoù teá nöõa. Tuy nhieân, theo phaùn quyeát cuûa Hoäi ñoàng Giaùm muïc, khoâng coù gì ngaên trôû vieäc taùc vieân Giuùp leã ôû moät vaøi nôi vaãn ñöôïc goïi laø phuï Phoù teá" (AAS 64, 1972, tr. 523). Nhö vaäy, taùc vuï tröø quyû ñaõ bò baõi boû, vaø khoâng döï lieäu raèng nhöõng quyeàn haïn gaén lieàn vôùi taùc vuï naøy seõ ñöôïc trao cho ngöôøi Ñoïc saùch hoaëc ngöôøi Giuùp leã thöïc hieän. Töï saéc chæ ñôn giaûn tuyeân boá (tr. 531) raèng Hoäi ñoàng Giaùm muïc coù theå xin thieát laäp cho ñòa phöông mình caùc taùc vuï giöõ cöûa, tröø quyû vaø giaùo lyù vieân.

[114] Vieäc chuyeån sang hình thöùc lôøi nguyeän khaån caàu chæ ñöôïc thöïc hieän sau moät thôøi gian "thöû nghieäm", tieáp theo laø quaù trình suy tö vaø thaûo luaän trong Consilium (UÛy ban Caûi toå Phuïng vuï).

[115] Ordo Initiationis Christianae Adultorum, aán baûn maãu, Roâma, 1972, caùc soá 101, 109-118, tr. 36-41.

[116] Sñd., soá 25, tr. 13; vaø caùc soá 154-157, tr. 54.

[117] Ñieàu naøy ñaõ coù ngay töø aán baûn ñaàu tieân: Ordo Baptismi Parvulorum , aán baûn maãu, Roâma, 1969, tr. 27, soá 49; vaø tr. 85, soá 221. Ñieåm ñoåi môùi duy nhaát laø nghi thöùc tröø quyû naøy mang hình thöùc moät lôøi nguyeän khaån caàu, vaø ngay sau ñoù laø vieäc xöùc daàu döï toøng (sñd., soá 50). Tuy nhieân, hai nghi thöùc - tröø quyû vaø xöùc daàu - moãi nghi thöùc ñeàu coù phaàn keát thuùc rieâng.

[118] Trong Ordo Paenitentiae môùi, aán baûn maãu, Roâma, 1974, xin löu yù lôøi nguyeän Deus humani generis benignissime conditor, trong Phuï luïc II (tr. 85-86): ngoaøi moät vaøi ñieàu chænh nhoû, lôøi nguyeän naøy gioáng heät lôøi nguyeän cuøng môû ñaàu xuaát hieän trong Ordo Reconciliationis Poenitentium vaøo Thöù Naêm Tuaàn Thaùnh (Pontificale Romanum, Regensburg, 1908, tr. 350).

[119] Ordo Unctionis Infirmorum eorumque Pastoralis Curae, aán baûn maãu, Roâma, 1972, tr. 33, soá 73.

[120] Sñd., tr. 34, soá 75.

[121] "Xin cöùu chuùng con cho khoûi söï döõ": baøi huaán töø trong Buoåi Tieáp kieán chung ngaøy 15.11.1972 (L'Osservatore Romano, aán baûn tieáng Anh, ngaøy 23.11.1972, tr. 3). Ñöùc Thaùnh Cha cuõng baøy toû moái quan taâm töông töï trong baøi giaûng ngaøy 29 thaùng 6 cuøng naêm: "Haõy vöõng maïnh trong ñöùc tin" (L'Osservatore Romano, aán baûn tieáng Anh, ngaøy 13.7.972, tr. 6-7).

[122] De Diabolo Tentatore, Baøi giaûng II, PG 49, 259.

[123] 1 Pr 5,8.

[124] Ñöùc Giaùo hoaøng Phaoloâ VI, ibid..

Back to Vietnamese Missionaries in Asia Home Page