Lôøi tieân baùo cuûa Ñöùc Hoàng y Sako veà Trung Ñoâng:
"Caùc Kitoâ höõu seõ khoâng trôû veà
neáu vaên hoùa vaø luaät phaùp khoâng thay ñoåi"
Lôøi tieân baùo cuûa Ñöùc Hoàng y Sako veà Trung Ñoâng: "Caùc Kitoâ höõu seõ khoâng trôû veà neáu vaên hoùa vaø luaät phaùp khoâng thay ñoåi".
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Bagdad (RVA News 23-07-2026) - Ñöùc Hoàng y Louis Raphael Sako, nguyeân Thöôïng phuï cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo Canñeâ ôû Irak, ñaõ chia seû vôùi AsiaNews veà 13 naêm laõnh ñaïo Giaùo hoäi taïi Iraq vaø Iran "moät Giaùo hoäi töøng chòu baùch haïi naëng neà".
Ñöùc Hoàng y cho raèng thaûm hoïa do toå chöùc Nhaø nöôùc Hoài giaùo (IS) gaây ra vaø vieäc saéc leänh coâng nhaän quyeàn cuûa Thöôïng phuï bò huûy boû laø nhöõng thôøi khaéc ñau ñôùn nhaát. Ngöôïc laïi, chuyeán toâng du cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ ñeán Iraq laø nieàm an uûi lôùn lao. Nhìn laïi chaëng ñöôøng ñaõ qua, ngaøi khaúng ñònh: "Moät Giaùo hoäi töû ñaïo coù raát nhieàu ñieàu ñeå coáng hieán cho Giaùo hoäi hoaøn vuõ."
Nhìn laïi 13 naêm ñaày thöû thaùch
Trong cuoäc phoûng vaán ñöôïc thöïc hieän hôn boán thaùng sau khi töø nhieäm, Ñöùc Hoàng y Sako nhaéc laïi nhöõng bieán coá ñaõ ghi daáu saâu ñaäm trong söù vuï cuûa mình:
- Söï troãi daäy cuûa toå chöùc Nhaø nöôùc Hoài giaùo (IS), keùo theo maùu ñoå, taøn phaù vaø cheát choùc;
- Vieäc Toång thoáng Iraq thu hoài saéc leänh coâng nhaän thaåm quyeàn cuûa Thöôïng phuï, moät veát thöông maø ñeán nay vaãn chöa laønh;
- Cuoäc di cö oà aït cuûa caùc Kitoâ höõu khieán coäng ñoàng naøy taïi Iraq chæ coøn khoaûng moät phaàn ba so vôùi caùch ñaây hai thaäp nieân;
- Chuyeán vieáng thaêm lòch söû cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ vaøo thaùng ba naêm 2021, khi theá giôùi vaãn ñang chaät vaät vöôït qua ñaïi dòch COVID- 19.
Hieän nay, cuoäc soáng cuûa Ñöùc Hoàng y Thöôïng phuï daønh cho vieäc ñoïc saùch, nghieân cöùu, caàu nguyeän vaø vieát laùch. Ngaøi keå: "Toâi raát thanh thaûn vaø bình an. Toâi caàu nguyeän vôùi caùc chuûng sinh trong baàu khí gia ñình. Nhieàu ngöôøi vaãn ñeán thaêm toâi, vaø toâi giuùp ñôõ nhöõng ai caàn trong khaû naêng cuûa mình. Ñieàu toâi daønh nhieàu thôøi gian nhaát laø vieát. Chæ trong 4 thaùng, toâi ñaõ hoaøn thaønh cuoán saùch môùi baèng tieáng AÛ Raäp mang töïa ñeà "Nieàm vui cuûa ñöùc tin", seõ ñöôïc xuaát baûn trong nhöõng ngaøy tôùi. Toâi cuõng môû moät trang Facebook ñeå chia seû nhöõng suy nieäm ngaén."
Moät theá giôùi bò chia reõ
Theo Ñöùc Hoàng y Sako, nhöõng cuoäc chieán ñaãm maùu taïi Trung Ñoâng baét nguoàn töø söï thieáu hieåu bieát vaø ñoái thoaïi giöõa Ñoâng vaø Taây. Ngaøi noùi:
"Theá giôùi ñang bò chia reõ. Phöông Taây ñaët neàn taûng treân lôïi ích kinh teá, chuû nghóa theá tuïc, chuû nghóa thöïc duïng vaø söùc maïnh quaân söï; vì theá raát khoù hieåu ñöôïc logic cuûa moät phöông Ñoâng hoaøn toaøn khaùc, nôi toân giaùo khoâng chæ laø moät giaùo lyù maø coøn laø moät heä tö töôûng chi phoái moïi maët cuûa ñôøi soáng." Ngaøi noùi theâm: "Ngöôøi daân ôû ñaây saün saøng hy sinh maïng soáng vì lyù töôûng, vì ñöùc tin. Chính ôû ñoù ngöôøi ta hieåu ñöôïc giaù trò cuûa söï töû ñaïo."
Theo Ñöùc Hoàng y, ngay caû cuoäc ñoái ñaàu giöõa Iran vaø Hoa Kyø cuõng phaûn aùnh hai caùch tö duy hoaøn toaøn khaùc nhau. "Chuùng ta ñang ñoái dieän vôùi moät neàn vaên minh Ba Tö coù lòch söû haøng nghìn naêm, nôi giaùo lyù vaø ñöùc tin toân giaùo hoøa quyeän vôùi quan nieäm veà thaùnh chieán (jihad), veà söï hy sinh vì Toå quoác vaø toân giaùo." Bôûi vaäy, khi noùi ñeán Iran, khoâng theå chæ nhìn döôùi goùc ñoä chính trò. "Yeáu toá toân giaùo luoân hieän dieän, trong khi phöông Taây laïi thöôøng boû qua ñieàu ñoù. ÔÛ phöông Ñoâng, öu tieân haøng ñaàu thöôøng gaén vôùi toân giaùo; coøn ôû phöông Taây, chính trò vaø lôïi ích kinh teá thöôøng ñöôïc ñaët leân tröôùc."
Theo Ñöùc Hoàng y, chính caùc Kitoâ höõu coù theå trôû thaønh chieác caàu noái giöõa Ñoâng vaø Taây, giöõa hai neàn vaên hoùa voán nhieàu laàn gaëp khoù khaên trong vieäc ñoái thoaïi vaø thaáu hieåu nhau. "Khoâng theå xaây döïng hoøa bình baèng vuõ khí."
Thaûm hoïa IS vaø cuoäc di cö cuûa caùc Kitoâ höõu
Nhìn laïi 13 naêm laõnh ñaïo Giaùo hoäi Canñeâ, Ñöùc Hoàng y Sako cho bieát bieán coá ñau thöông nhaát laø söï troãi daäy cuûa toå chöùc Nhaø nöôùc Hoài giaùo. "Söï kieän naøy ñaõ laøm toâi voâ cuøng ñau ñôùn. Ñoù chaéc chaén laø bieán coá quan troïng nhaát trong lòch söû hieän ñaïi cuûa Iraq vaø cuûa caùc Kitoâ höõu." Haøng traêm nghìn ngöôøi ñaõ phaûi rôøi boû Mosul vaø ñoàng baèng Niniveâ.
Duø coâng cuoäc taùi thieát ñaõ ñöôïc tieán haønh trong nhöõng naêm gaàn ñaây vôùi söï hoã trôï cuûa Giaùo hoäi vaø Chính phuû Iraq, tình traïng thieáu an ninh vaø baát oån vaãn khieán lôøi keâu goïi coäng ñoàng ngöôøi Iraq haûi ngoaïi trôû veà chöa mang laïi keát quaû. Töø sau cuoäc xaâm löôïc Iraq naêm 2003 vaø söï suïp ñoå cuûa cheá ñoä Saddam Hussein, soá Kitoâ höõu taïi Iraq ñaõ giaûm töø khoaûng 1,3 trieäu ngöôøi xuoáng coøn chöa ñaày 400.000 ngöôøi.
Ñeà caäp ñeán lôøi höùa cuûa Thuû töôùng Iraq veà vieäc taïo ñieàu kieän cho ngöôøi Kitoâ höõu hoài höông, Ñöùc Hoàng y Sako nhaán maïnh: "Tröôùc khi noùi ñeán vieäc trôû veà, caàn phaûi phaân tích nguyeân nhaân vì sao hoï ñaõ phaûi ra ñi."
"Caùc Kitoâ höõu seõ khoâng trôû veà neáu vaên hoùa vaø luaät phaùp khoâng thay ñoåi"
Theo Ñöùc Hoàng y Sako, vaãn coøn raát nhieàu vaán ñeà caên baûn chöa ñöôïc giaûi quyeát: thieáu moâi tröôøng oån ñònh vaø an toaøn ñeå sinh soáng, ngöôøi daân maát nieàm tin vaøo töông lai, chia reõ beø phaùi vaø toân giaùo laán aùt tinh thaàn coâng daân vaø coâng lyù, nhieàu taøi saûn cuûa caùc Kitoâ höõu bò IS hoaëc caùc löïc löôïng daân quaân chieám ñoaït nhöng chöa ñöôïc hoaøn traû, tham nhuõng lan traøn, caùc dòch vuï thieát yeáu ngaøy caøng xuoáng caáp.
Ñöùc Hoàng y noùi: "Thieáu vieäc laøm, thieáu cô sôû haï taàng, tröôøng hoïc, beänh vieän vaø caùc dòch vuï coâng." Roài ngaøi ñöa ra nhaän ñònh ñöôïc xem nhö moät lôøi caûnh baùo: "Caùc Kitoâ höõu seõ khoâng trôû veà neáu vaên hoùa vaø luaät phaùp khoâng thay ñoåi; neáu Iraq khoâng xaây döïng moät Nhaø nöôùc döïa treân quyeàn coâng daân chöù khoâng phaûi treân caùc thaønh phaàn toân giaùo, vaø neáu khoâng tieán haønh caûi caùch phaùp luaät."
Ñaëc bieät, ngaøi nhaán maïnh söï caàn thieát phaûi söûa ñoåi caùc quy ñònh lieân quan ñeán vieäc Hoài giaùo hoùa treû vò thaønh nieân cuõng nhö vieäc töôùc ñoaït quyeàn lôïi vaø taøi saûn cuûa caùc Kitoâ höõu. Theo ngaøi, laøn soùng di cö vaãn chöa döøng laïi. "Ñoù laø nhöõng vaán ñeà coát loõi vaãn chöa ñöôïc giaûi quyeát."
Xaây döïng Iraq treân neàn taûng quyeàn coâng daân
Ñöùc Hoàng y Sako cho raèng an ninh, vieäc laøm, dòch vuï coâng vaø cuoäc chieán choáng "naïn tham nhuõng mang tính heä thoáng" khoâng chæ laø vaán ñeà cuûa caùc Kitoâ höõu maø cuûa toaøn theå Iraq. (...)
Nhöõng thaùch ñoá Giaùo hoäi phaûi ñöông ñaàu
Sau khi tham döï Coâng nghò Hoàng y do Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV trieäu taäp vaøo cuoái thaùng Saùu vöøa qua, Ñöùc Hoàng y Sako chia seû suy nghó veà töông lai cuûa Giaùo hoäi.
Ngaøi ñaùnh giaù cao tieán trình hieäp haønh: "Ñoái vôùi chuùng toâi ôû Ñoâng phöông, tinh thaàn hieäp haønh voán ñaõ toàn taïi töø laâu. Thöôïng Hoäi ñoàng laø nôi cuøng nhau laøm vieäc, cuøng nghieân cöùu caùc vaán ñeà, caùc thaùch ñoá, caùc öôùc voïng vaø cuøng nhau ñöa ra quyeát ñònh." Ñöùc Hoàng y xem ñaây laø moät thaønh quaû quan troïng trong trieàu ñaïi cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ.
Veà Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV, ngaøi nhaän xeùt: "Toâi raát traân troïng nhöõng baøi dieãn vaên ngaén goïn, suùc tích cuûa Ngöôøi, vôùi ngoân ngöõ gaàn guõi vaø deã ñi vaøo loøng ngöôøi."
Ñöùc Hoàng y Sako nhaán maïnh raèng Ñöùc Giaùo hoaøng khoâng chæ laø ngöôøi ñöùng ñaàu moät cô quan cuûa Giaùo trieàu Roâma, nhöng laø ngöôøi cha vaø muïc töû cuûa toaøn theå Giaùo hoäi Coâng giaùo. "Toâi hy voïng thoâng ñieäp cuûa Ngöôøi seõ daønh cho toaøn theá giôùi chöù khoâng chæ cho phöông Taây. Söù vuï cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng khoâng chæ höôùng ñeán caùc Kitoâ höõu nhöng coøn höôùng ñeán moïi ngöôøi, khi Ngöôøi keâu goïi hoøa bình, söï chung soáng, phaåm giaù con ngöôøi vaø ñoái thoaïi vôùi caùc toân giaùo khaùc, ñaëc bieät laø Hoài giaùo."
"Moät Giaùo hoäi töû ñaïo coù nhieàu ñieàu ñeå coáng hieán"
Tröôùc nhöõng thay ñoåi nhanh choùng cuûa thôøi ñaïi soá, Internet vaø trí tueä nhaân taïo, Ñöùc Hoàng y Sako cho raèng Giaùo hoäi caàn tìm ra nhöõng phöông thöùc môùi ñeå ñaùp laïi caùc vaán ñeà cuûa xaõ hoäi hoâm nay. Ngaøi noùi: "Caàn xaây döïng moät phong caùch ñoái thoaïi. Con ngöôøi ngaøy nay khoâng muoán bò ñoái xöû nhö nhöõng ñoái töôïng bò ñieàu khieån. Chuùng toâi, caùc giaùm muïc, laø nhöõng ngöôøi cha vaø muïc töû; vì theá phaûi bieát laéng nghe vaø ñoàng haønh vôùi hoï baèng tinh thaàn phuï töû vaø huynh ñeä."
Noùi veà ngöôøi keá nhieäm mình laø Ñöùc Thöôïng phuï Mar Paulus III Nona, Ñöùc Hoàng y Sako cho bieát seõ luoân toân troïng vaø kín ñaùo, khoâng can thieäp vaøo caùc quyeát ñònh cuûa vò taân Thöôïng phuï. Ngaøi noùi: "Thôøi kyø cuûa toâi ñaõ kheùp laïi; giôø ñaây laø moät giai ñoaïn môùi." Moãi ngaøy, ngaøi vaãn caàu nguyeän cho Ñöùc Thöôïng phuï, caùc giaùm muïc vaø ñaëc bieät laø Giaùo hoäi Canñeâ. "Ñoù vaãn laø moät Giaùo hoäi töû ñaïo, moät Giaùo hoäi coù raát nhieàu ñieàu ñeå coáng hieán cho Giaùo hoäi hoaøn vuõ veà phuïng vuï, linh ñaïo vaø muïc vuï Kinh Thaùnh, chöù khoâng chæ trong laõnh vöïc thaàn hoïc kinh vieän hay trieát hoïc."
Sau cuøng, Ñöùc Hoàng y Sako baøy toû nieàm hy voïng: "Toâi tin raèng tình hình Iraq seõ thay ñoåi theo höôùng toát ñeïp hôn; töï do toân giaùo seõ ñöôïc baûo ñaûm ñaày ñuû vaø coäng ñoàng Coâng giaùo Canñeâ seõ tieáp tuïc phaùt trieån. Toâi luoân caàu nguyeän cho ñieàu ñoù.
(Asia News, Religion digital 21-7-2026)