Ñöùc Hoàng y Sarah keâu goïi caùc nöôùc Taây Phöông
toân troïng chuû quyeàn vaên hoùa cuûa chaâu Phi
Ñöùc Hoàng y Sarah keâu goïi caùc nöôùc Taây Phöông toân troïng chuû quyeàn vaên hoùa cuûa chaâu Phi.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Bruxelles (RVA News 17-07-2026) - "Haõy saün saøng ñoùn nhaän töø chaâu Phi nhöõng gì luïc ñòa naøy vaãn coøn coù theå trao taëng cho moät phöông Taây ñang meät moûi: chöùng taù cuûa moät ñöùc tin soáng ñoäng vaø giaù trò cuûa gia ñình, nhöõng ñieàu coù theå giuùp chaâu AÂu khaùm phaù laïi logos cuûa mình."
Ñoù laø lôøi cuûa Ñöùc Hoàng y Robert Sarah taïi Nghò vieän chaâu AÂu, khi ngaøi ngoû lôøi vôùi chaâu AÂu vaø toaøn theå phöông Taây. Ngaøi töøng laø Boä Tröôûng Boä Phuïng töï vaø Kyû luaät bí tích. Vò Hoàng y ngöôøi Guinea naøy ñeán truï sôû Nghò vieän chaâu AÂu taïi Bruxelles, theo lôøi môøi cuûa moät nhoùm nghò só thuoäc Nhoùm Baûo thuû vaø Caûi caùch chaâu AÂu (ECR), ñôn vò toå chöùc cuoäc gaëp nhaèm suy tö veà moái quan heä giöõa chaâu AÂu vaø chaâu Phi. Cuõng tham döï söï kieän coù Ñöùc Toång giaùm muïc Bernardito Auza, ngöôøi Philippines, Söù thaàn Toøa Thaùnh beân caïnh Lieân hieäp chaâu AÂu.
YÙ nghóa cuûa ngoân töø
Ñöùc Hoàng y Sarah nhaän ñònh: "Trong töông quan giöõa Lieân hieäp chaâu AÂu vaø chaâu Phi ngaøy nay, nhieàu töø ngöõ ñöôïc söû duïng khoâng phaûi ñeå dieãn taû thöïc taïi maø ñeå che giaáu, thaäm chí ñaûo ngöôïc thöïc taïi."
Ngaøi cuõng trích daãn lôøi Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV phaùt bieåu ngaøy 09 thaùng Gieâng naêm 2026 tröôùc Ngoaïi giao ñoaøn caïnh Toøa Thaùnh: "Chuùng ta moät laàn nöõa caàn nhöõng töø ngöõ coù khaû naêng dieãn taû thöïc taïi moät caùch roõ raøng vaø minh baïch. Chæ nhö theá môùi coù theå khoâi phuïc moät cuoäc ñoái thoaïi chaân thaønh, khoâng bò nhöõng hieåu laàm chi phoái."
Ñöùc Hoàng y noùi: "Toâi muoán duøng nhöõng lôøi cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng nhö chìa khoùa ñeå hieåu toaøn boä suy tö hoâm nay." Theo ngaøi, vaán ñeà khaùi nieäm khoâng chæ laø chuyeän "ngöõ nghóa hoïc mang tính hoïc thuaät", vì "Moät hieäp öôùc, moät nghò quyeát hay moät keá hoaïch haønh ñoäng söû duïng ngoân ngöõ mô hoà seõ khoâng coøn laø coâng cuï hôïp taùc, nhöng trôû thaønh phöông tieän cuûa chuû nghóa thöïc daân môùi veà vaên hoùa vaø kinh teá."
Ñöùc Beâneâñictoâ XVI vaø tính öu vieät cuûa logos
Ñöùc Hoàng y Sarah noùi tieáp: "Muoán hieåu troïn veïn cuoäc khuûng hoaûng cuûa ngoân töø, chuùng ta phaûi trôû veà vôùi moät nguoàn goác saâu xa hôn: cuoäc khuûng hoaûng cuûa chính lyù trí."
Ñeå laøm saùng toû ñieàu naøy, ngaøi trích daãn nhieàu baøi dieãn vaên cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Beâneâñictoâ XVI, ñaëc bieät laø baøi dieãn vaên taïi Regensburg naêm 2006. Khi aáy, Ñöùc Beâneâñictoâ XVI, trích lôøi Hoaøng ñeá Byzantine Manuel II Palaiologos, nhaéc laïi raèng: "Haønh ñoäng traùi vôùi lyù trí laø ñieàu ñi ngöôïc laïi baûn tính cuûa Thieân Chuùa." Ñöùc Hoàng y Sarah nhaän ñònh: "Khi chaâu AÂu xaây döïng luaät phaùp taùch rôøi khoûi chaân lyù veà con ngöôøi - chaúng haïn nhö coá gaéng naâng vieäc phaù thai thaønh moät quyeàn cô baûn hoaëc thu heïp caên tính giôùi tính thaønh söï töï quyeát hoaøn toaøn chuû quan - thì chính lyù trí cuõng bò boùp meùo. Lyù trí töø moät phöông tieän nhaän bieát chaân lyù trôû thaønh coâng cuï quyeàn löïc, duøng söùc maïnh cuûa luaät phaùp vaø tieàn baïc ñeå aùp ñaët nhöõng quan ñieåm aáy leân nhöõng ngöôøi khoâng chia seû chuùng."
Ñöùc Phanxicoâ vaø chuû nghóa thöïc daân yù thöùc heä
Trong baøi phaùt bieåu, Ñöùc Hoàng y Sarah cuõng nhaéc ñeán giaùo huaán cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ. Naêm 2015, trong cuoäc gaëp caùc gia ñình taïi Manila, Ñöùc Phanxicoâ ñaõ caûnh baùo veà hieän töôïng "thöïc daân yù thöùc heä" ñang tìm caùch phaù huûy gia ñình. Ngaøi noùi: "Ñieàu ñoù khoâng phaùt sinh töø moät vieãn töôïng chuùng ta nhaän ñöôïc töø Thieân Chuùa, töø caàu nguyeän hay töø söù maïng Thieân Chuùa trao ban. Noù ñeán töø beân ngoaøi. Chính vì theá toâi goïi ñoù laø söï thöïc daân hoùa."
Vaøi ngaøy sau, trong cuoäc hoïp baùo treân maùy bay, Ñöùc Phanxicoâ cuõng ñeà caäp ñeán hieän töôïng maø caùc giaùm muïc chaâu Phi töøng leân aùn: moät soá quoác gia hoaëc toå chöùc quoác teá gaén vieäc caáp caùc khoaûn vay vôùi ñieàu kieän caùc nöôùc phaûi chaáp nhaän nhöõng quan ñieåm yù thöùc heä nhaát ñònh.
Quyeàn töï quyeát cuûa caùc daân toäc
Ñöùc Hoàng y Sarah cuõng suy tö veà quyeàn töï quyeát cuûa caùc quoác gia chaâu Phi, gaén lieàn vôùi quyeàn töï do toân giaùo. Ngaøi noùi:
"Phaåm giaù con ngöôøi vaø quyeàn töï do toân giaùo cuõng coù chieàu kích coäng ñoàng vaø lòch söû. Moät daân toäc coù quyeàn soáng, gìn giöõ vaø truyeàn laïi truyeàn thoáng toân giaùo, vaên hoùa vaø gia ñình cuûa mình." Theo Ñöùc Hoàng y, ñieàu ñoù khoâng coù nghóa laø "baûo veä chuû nghóa boä laïc choáng laïi moät thöù chuû nghóa phoå quaùt chaâu AÂu ñöôïc cho laø ñuùng ñaén".
Nhaéc ñeán caùc nhaân vaät nhö Tertullianoâ, Thaùnh Cyprianoâ thaønh Carthage, Thaùnh Athanasioâ vaø Thaùnh Augustinoâ thaønh Hippo, Ñöùc Hoàng y Sarah nhaán maïnh: "Lòch söû Giaùo hoäi cho thaáy hoàng aân ñöùc tin luoân laø söï trao ñoåi hai chieàu, vaø chaâu Phi coù nhieàu ñieàu ñeå trao ban cuõng nhö ñaõ töøng ñoùn nhaän."
Nguyeân taéc boå trôï (Sussidirietaø)
Ñöùc Hoàng y cuõng nhaéc ñeán giaùo huaán cuûa Thaùnh Gioan Phaoloâ II trong Thoâng ñieäp Centesimus Annus:
"Moät coäng ñoàng ôû caáp ñoä cao hôn khoâng ñöôïc can thieäp vaøo coâng vieäc noäi boä cuûa moät coäng ñoàng ôû caáp ñoä thaáp hôn baèng caùch töôùc boû thaåm quyeàn cuûa coäng ñoàng aáy; traùi laïi phaûi hoã trôï khi caàn thieát vaø giuùp ñieàu phoái hoaït ñoäng cuûa hoï vì coâng ích."
Döïa treân nguyeân taéc boå trôï naøy, Ñöùc Hoàng y Sarah nhaán maïnh raèng Lieân minh chaâu AÂu khoâng coù nhieäm vuï "vieát laïi luaät gia ñình, luaät hình söï hay heä thoáng giaùo duïc cuûa caùc quoác gia coù chuû quyeàn taïi chaâu Phi." Ngaøi noùi: "Laøm ngöôïc laïi ñieàu ñoù khoâng phaûi laø nguyeân taéc boå trôï maø chính laø phuû nhaän nguyeân taéc aáy; ñoù laø söï taäp trung quyeàn löïc mang tính yù thöùc heä, ñieàu maø hoïc thuyeát xaõ hoäi cuûa Giaùo hoäi luoân leân aùn, baát keå noù xuaát phaùt töø ñaâu."
Chaâu Phi vaø phöông Taây: Hoã trôï thöïc söï thay vì aùp ñaët
Vôùi tö caùch laø moät ngöôøi con cuûa Giaùo hoäi taïi chaâu Phi, Ñöùc Hoàng y Sarah leân aùn "tham voïng cuûa moät soá cöôøng quoác muoán aùp ñaët nhöõng giaù trò sai laïc thoâng qua caùc aùp löïc chính trò vaø taøi chính." Ngaøi löu yù raèng taïi moät soá quoác gia chaâu Phi ñaõ xuaát hieän caùc boä chuyeân traùch veà lyù thuyeát giôùi nhö moät ñieàu kieän ñeå ñoåi laáy vieän trôï taøi chính töø phöông Taây.
Ñöùc Hoàng y cuõng nhaéc raèng chaâu Phi mong ñôïi nôi phöông Taây: "khoâng phaûi söï can thieäp mang tính yù thöùc heä, nhöng laø tình lieân ñôùi ñích thöïc trong vieäc coå voõ hoøa giaûi, coâng lyù vaø hoøa bình; moät söï ñoàng haønh chöù khoâng thay theá; moät söï trao ban chöù khoâng ñoøi nhaøo naën taâm hoàn caùc daân toäc theo hình aûnh cuûa mình."
Theo Ñöùc Hoàng y, ñieàu ñoù coù nghóa laø phöông Taây caàn taùi cam keát xoùa nôï cho caùc nöôùc ngheøo, chia seû coâng ngheä trong lónh vöïc y teá vaø noâng nghieäp, ñoàng thôøi hoã trôï caùc maïng löôùi tröôøng hoïc vaø cô sôû y teá maø Giaùo hoäi Coâng giaùo ñaõ ñieàu haønh treân khaép chaâu Phi suoát nhieàu theá kyû.
Keát thuùc baøi phaùt bieåu, Ñöùc Hoàng y Sarah ñöa ra lôøi keâu goïi: "Haõy laéng nghe chaâu Phi. Haõy toân troïng chuû quyeàn vaên hoùa cuûa chaâu Phi. Haõy ñeà nghò moät söï hôïp taùc töï do, khoâng bò raøng buoäc bôûi caùc chöông trình nghò söï mang tính yù thöùc heä. Haõy saün saøng ñoùn nhaän töø chaâu Phi nhöõng gì luïc ñòa naøy vaãn coøn coù theå trao taëng cho moät phöông Taây ñang meät moûi: chöùng taù cuûa moät ñöùc tin soáng ñoäng vaø giaù trò cuûa gia ñình, nhöõng ñieàu coù theå giuùp chaâu AÂu khaùm phaù laïi logos cuûa mình."
(Ekai.pl 15-7-2026)