Tuyeân boá chung kyù taïi Geneva
phaûn ñoái vieäc söû duïng AI trong chieán tranh
Tuyeân boá chung kyù taïi Geneva phaûn ñoái vieäc söû duïng AI trong chieán tranh.
Taùc giaû: Valerio Palombaro
Xuaân Ñaïi bieân dòch
(TGPSG/Vatican News 17-06-2026) -- Hoäi ñoàng Giaùo hoäi Theá giôùi (WCC) laø moät trong soá 226 beân kyù keát vaøo vaên kieän keâu goïi caùc coâng ty coâng ngheä vaø caùc chính phuû phaûi "ngöøng cung caáp" caùc heä thoáng trí tueä nhaân taïo phuïc vuï cho "chuoãi saùt thöông quaân söï", ñoàng thôøi "thöïc hieän moïi bieän phaùp caàn thieát" nhaèm ngaên chaën caùc vi phaïm luaät nhaân ñaïo quoác teá vaø quyeàn con ngöôøi.
Vieäc öùng duïng trí tueä nhaân taïo (AI) vaøo tham chieán ñang ñaåy nhanh toác ñoä gieát choùc treân quy moâ lôùn. Ñaùng ngaïi hôn, hieän nay chöa coù baát kyø giaûi phaùp kyõ thuaät hay quy trình naøo ñuû söùc ngaên chaën nhöõng haäu quaû thaûm khoác maø laøn soùng coâng ngheä naøy gaây ra cho luaät phaùp quoác teá.
Tröôùc boái caûnh ñaùng lo ngaïi naøy, Hoäi ñoàng Giaùo hoäi Theá giôùi (WCC), cuøng 225 beân kyù keát khaùc, bao goàm caùc toå chöùc phi chính phuû, hieäp hoäi, chuyeân gia vaø ñaïi dieän caùc taäp ñoaøn coâng ngheä, ñaõ ñoàng loøng kyù keát moät tuyeân boá chung, kieân quyeát phaûn ñoái vieäc söû duïng AI trong chieán tranh.
Thoâng ñieäp töø hoäi nghò Lieân Hôïp Quoác taïi Geneva
Tuyeân boá chung cuûa hoäi nghò ñöa ra moät lôøi keâu goïi roõ raøng, caùc coâng ty phaùt trieån coâng ngheä AI vaø caùc chính phuû phaûi "chaám döùt ngay vieäc cung caáp" caùc heä thoáng AI phuïc vuï "chuoãi saùt thöông quaân söï" vaø "thöïc hieän moïi bieän phaùp caàn thieát ñeå baûo ñaûm khoâng moät heä thoáng AI naøo tieáp tay cho caùc haønh vi chaø ñaïp leân luaät nhaân ñaïo quoác teá vaø nhaân quyeàn quoác teá."
Tuyeân boá ñöôïc kyù trong hoäi nghò dieãn ra taïi Geneva töø ngaøy 15 ñeán 17/06/2026, do Vaên phoøng Lieân Hôïp Quoác veà caùc vaán ñeà Giaûi tröø Quaân bò toå chöùc, vôùi chuû ñeà trí tueä nhaân taïo trong lónh vöïc quaân söï vaø nhöõng taùc ñoäng ñeán hoøa bình vaø an ninh theá giôùi.
Hoäi nghò dieãn ra chæ vaøi tuaàn sau khi Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV ban haønh Thoâng ñieäp Magnifica Humanitas, keâu goïi theá giôùi "giaûi tröø vuõ khí AI".
Nguy cô "laøm môø" traùch nhieäm cuûa con ngöôøi
Tuyeân boá khaúng ñònh, taát caû caùc doanh nghieäp, keå caû nhöõng caùc nhaø thaàu quaân söï cho chính phuû, ñeàu "phaûi coù traùch nhieäm baûo ñaûm raèng moïi saûn phaåm vaø dòch vuï cuûa hoï khoâng gaây ra, khoâng goùp phaàn hoaëc khoâng trôû thaønh yeáu toá tröïc tieáp lieân quan ñeán caùc haønh vi vi phaïm nhaân quyeàn vaø toäi aùc quoác teá."
Hôn nöõa, "trong tröôøng hôïp caùc coâng ty khoâng theå ngaên chaën hoaëc giaûm thieåu moät caùch hieäu quaû nhöõng ruûi ro naøy, hoï khoâng neân kyù keát hoaëc thöïc hieän caùc hôïp ñoàng nhö vaäy."
Daãn laïi caùc baùo caùo truyeàn thoâng vaø tuyeân boá chính thöùc cuûa Laàu Naêm Goùc, tuyeân boá ghi nhaän raèng "söû duïng AI ñeå xaùc ñònh muïc tieâu ñaõ laøm gia taêng toác ñoä, quy moâ, cöôøng ñoä vaø söùc taøn phaù cuûa caùc ñôït taán coâng cuûa Hoa Kyø nhaèm vaøo Iran. Taøi lieäu cuõng cho raèng quaân ñoäi Israel hieän cuõng ñang aùp duïng caùc heä thoáng coù tính chaát töông töï.
Tuyeân boá caûnh baùo raèng, coâng ngheä naøy ñang laøm môø "traùch nhieäm cuûa con ngöôøi trong caùc quyeát ñònh sinh töû" vaø "taïo ra moät lôùp voû boïc tinh vi baèng söï khaùch quan mang tính toaùn hoïc cuûa thuaät toaùn ñeå che giaáu caùc toäi aùc quoác teá vaø giuùp caùc beân neù traùnh traùch nhieäm giaûi trình."
Xu höôùng ngaøy caøng phi nhaân hoùa
"Vieäc trieån khai AI trong thöïc teá cho thaáy noù ñang thuùc ñaåy nhöõng phöông thöùc chieán tranh ngaøy caøng baïo löïc, phi nhaân tính vaø mang tính huûy dieät," 226 beân kyù keát tuyeân boá. Trong ñoù bao goàm caû toå chöùc AÂn xaù Quoác teá vaø nhieàu hoäi nhoùm ñòa phöông.
Baûn tuyeân boá baøy toû söï lo ngaïi saâu saéc khi quaân ñoäi caùc nöôùc
söû duïng caùc moâ hình ngoân ngöõ lôùn (LLMs) ñeå xaùc ñònh vaø öu tieân muïc tieâu taán coâng. Loái taán coâng naøy töôùc ñi cô hoäi thöïc thi caùc nguyeân taéc coát loõi cuûa luaät nhaân ñaïo quoác teá nhö: phaân bieät ñoái xöû, tính caân xöùng, söï caån troïng caàn coù trong giao chieán.
Vôùi toác ñoä vaø quy moâ cuûa caùc coâng ngheä naøy, coäng theâm nguoàn döõ lieäu ñaàu vaøo thöôøng maäp môø, ñònh kieán hoaëc thu thaäp baát hôïp phaùp, caùc beân kyù keát caûnh baùo raèng nhöõng heä thoáng nhö vaäy raát deã ñaåy nhaân loaïi vaøo thaûm kòch vi phaïm nhaân quyeàn, toäi aùc choáng laïi nhaân loaïi vaø toäi aùc chieán tranh.
Hôn nöõa, söï maäp môø trong vaän haønh seõ khieán vieäc quy traùch nhieäm phaùp lyù laãn ñaïo ñöùc gaàn nhö baát khaû khi khi xaûy ra sai soùt.
Quyeàn kieåm soaùt phaûi thuoäc veà con ngöôøi
Tuyeân boá laäp luaän theâm raèng, ngay caû khi caùc heä thoáng AI ñònh vò muïc tieâu khoâng tröïc tieáp ñöa ra quyeát ñònh cuoái cuøng veà vieäc töôùc ñoaït maïng soáng, chuùng coù nguy cô trôû thaønh cô cheá töï ñoäng duyeät caùc leänh thaûm saùt treân dieän roäng, bôûi vì chuùng taïo ra moät thöù aûo töôûng veà söï chính xaùc vaø coù theå laøm lu môø traùch nhieäm cuõng nhö nghóa vuï thaåm ñònh cuûa con ngöôøi.
Do ñoù, chuùng coù theå goùp phaàn ñaåy nhanh vaø hôïp lyù hoùa caùc vuï gieát ngöôøi haøng loaït.
Nhöõng heä thoáng naøy cuõng töï ñoäng hoùa quaù trình phi nhaân hoùa baèng caùch "giaûm caùc vaán ñeà sinh töû xuoáng thaønh caùc doøng leänh (promt) ñôn giaûn treân maùy tính."
Caùc beân kyù keát nhaán maïnh raèng quyeát ñònh töôùc ñoaït maïng soáng cuûa moät con ngöôøi mang söùc naëng ñaïo ñöùc vaø phaùp lyù saâu saéc, vaø tuyeät ñoái khoâng bao giôø ñöôïc giaûn löôïc thaønh vieäc chaáp nhaän hay töø choái tröôùc caùc gôïi yù cuûa heä thoáng AI.
Khi caùc löïc löôïng quaân söï döïa vaøo AI ñeå xaùc ñònh muïc tieâu vôùi toác ñoä vaø quy moâ ñeán möùc vieäc raø soaùt cuûa con ngöôøi chæ coøn mang tính hình thöùc, "caùc cuoäc thaûm saùt ñaãm maùu coù theå, vaø thöôøng seõ, xaûy ra," vi phaïm tröïc tieáp nguyeân taéc thaän troïng cuûa luaät nhaân ñaïo quoác teá.
Taêng cöôøng traùch nhieäm giaûi trình vaø minh baïch
Tuyeân boá ñöôïc kyù taïi Geneva keâu goïi caùc taäp ñoaøn coâng ngheä khoâng ñöôïc "kyù keát hoaëc thöïc hieän caùc hôïp ñoàng vôùi caùc cô quan quaân söï hoaëc caùc nhoùm vuõ trang bò caùo buoäc lieân quan ñeán caùc vi phaïm tieàm taøng luaät phaùp quoác teá, bao goàm caùc haønh vi vi phaïm nhaân quyeàn vaø toäi aùc taøn baïo."
Trong khi ñoù, caùc chính phuû ñöôïc keâu goïi "ngöøng söû duïng caùc coâng cuï AI, bao goàm caû caùc moâ hình ngoân ngöõ lôùn, trong vieäc xaùc ñònh muïc tieâu taán coâng, vaø baûo ñaûm tuaân thuû luaät nhaân ñaïo quoác teá cuõng nhö luaät nhaân quyeàn quoác teá."
Caùc chính phuû cuõng ñöôïc keâu goïi "baûo ñaûm tính minh baïch lieân quan ñeán vieäc söû duïng AI hieän nay trong vieäc tieán haønh caùc hoaït ñoäng thuø ñòch."