Baøi Phaùt Bieåu Cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng
Trong Cuoäc Gaëp Gôõ
Caùc Thaønh Vieân Quoác Hoäi Taây Ban Nha
Baøi Phaùt Bieåu Cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Trong Cuoäc Gaëp Gôõ Caùc Thaønh Vieân Quoác Hoäi Taây Ban Nha.
Vuõ Vaên An
Madrid (VietCatholic News 08-06-2026) - Theo tin Toøa Thaùnh, ngaøy 8 thaùng 6 naêm 2026, Ñöùc Leo XIV ñaõ tôùi thaêm Löôõng vieän Quoác hoäi Taây Ban Nha. Taïi ñaây, ngaøi ñaõ ñöôïc ñoùn tieáp noàng haäu, vôùi traøng phaùo tay, coù ngöôøi cho, keùo daøi caû 8 phuùt sau khi ngaøi chaám döùt baøi phaùt bieåu.
Sau ñaây laø baûn dòch Vieät ngöõ toaøn vaên baøi phaùt bieåu aáy, döïa vaøo baûn tieáng Anh cuûa Toøa Thaùnh:
Thöa Thuû töôùng,
Thöa baø Chuû tòch Quoác hoäi,
Thöa oâng Chuû tòch Thöôïng vieän,
Thöa oâng Chuû tòch Toøa aùn Hieán phaùp,
Thöa baø Chuû tòch Toøa aùn Toái cao vaø Hoäi ñoàng Tö phaùp,
Caùc thaønh vieân Quoác hoäi vaø Thöôïng vieän,
Thöa quyù baø vaø quyù oâng,
Toâi xin caûm ôn baø Chuû tòch veà nhöõng lôøi toát ñeïp, cuõng nhö lôøi môøi maø Toøa Thaùnh ñaõ nhaän ñöôïc nhaân dòp chuyeán thaêm ñaát nöôùc naøy cuûa toâi. Toâi cuõng raát bieát ôn söï ñoùn tieáp noàng haäu daønh cho toâi taïi Cung ñieän Quoác hoäi lòch söû naøy, moät trung taâm noåi baät cuûa ñôøi soáng ñònh cheá, phaùp luaät vaø daân chuû cuûa Vöông quoác Taây Ban Nha. Toâi ñeán tröôùc quyù vò vôùi tö caùch laø Giaùm muïc Roâma vaø Muïc töû cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo, nhaän thöùc ñöôïc raèng söù meänh ñöôïc giao phoù cho Ngöôøi keá vò Thaùnh Toâng ñoà Pheâroâ, nhö nguyeân taéc vaø neàn taûng cuûa söï hieäp nhaát giöõa caùc Giaùm muïc vaø caùc tín höõu (xem Lumen Gentium, 23), ñaët Toøa Thaùnh, moät caùch ñaëc bieät, vaøo cuoäc ñoái thoaïi vôùi caùc daân toäc vaø caùc quoác gia.
Söï hieän dieän cuûa toâi giöõa quyù vò nhaém moät söï gaàn guõi vôùi Taây Ban Nha, trong khuoân khoå hôïp taùc song phöông, vaø nhö moät thoâng ñieäp ñöôïc göûi gaém trong tinh thaàn phuïc vuï con ngöôøi. Giaùo hoäi "ñoàng haønh cuøng nhaân loaïi", chia seû hy voïng vaø noãi ñau cuûa nhaân loaïi, laéng nghe nhöõng caâu hoûi cuûa moïi thôøi ñaïi vaø cho pheùp mình ñöôïc thaùch thöùc bôûi "moïi ñieàu lieân quan ñeán cuoäc soáng cuûa nam nöõ ñöông thôøi". Vì lyù do naøy, khi Giaùo hoäi ñeà caäp ñeán baát cöù ñieàu gì lieân quan ñeán ñôøi soáng coâng coäng, Giaùo hoäi laøm nhö vaäy trong khi toân troïng söù meänh thích hôïp cuûa caùc ñònh cheá vaø traùch nhieäm chính ñaùng cuûa nhöõng ngöôøi ñöôïc giao nhieäm vuï laäp phaùp. Giaùo hoäi nhaän thöùc ñöôïc "tính töï chuû cuûa thöïc taïi traàn theá" vaø "söï phaân bieät giöõa coäng ñoàng Giaùo hoäi vaø coäng ñoàng chính trò"; vaø chính töø nhaän thöùc naøy, Giaùo hoäi ñöa ra moät suy tö xuaát phaùt töø mong muoán phuïc vuï lôïi ích chung vaø nhaéc nhôû veà ñieàu laøm cho söï chung soáng giöõa con ngöôøi thöïc söï mang tính nhaân baûn (xem Magnifica Humanitas, 18, 19, 22).
Trong dieãn ñaøn naøy, söï chung soáng xaõ hoäi mang hình thöùc phaùp lyù. Taïi ñaây, nhöõng khaùc bieät ñöôïc laéng nghe, ñöôïc phaân loaïi vaø, khi coù theå, ñöôïc chuyeån hoùa thaønh nhöõng quyeát ñònh chung. Vì lyù do naøy, vöôït ra ngoaøi söï ña daïng chính ñaùng veà quan ñieåm, moãi nhieäm vuï laäp phaùp cuoái cuøng ñeàu phaûi ñoái dieän vôùi moät caâu hoûi quyeát ñònh: quan nieäm naøo veà con ngöôøi ñaõ truyeàn caûm höùng cho luaät phaùp, vaø nhöõng luaät phaùp ñoù xaây döïng neân loaïi xaõ hoäi naøo?
Veà khía caïnh naøy, Taây Ban Nha coù moät di saûn ñaëc bieät phong phuù. Baûn saéc ñòa lyù vaø chính trò cuûa quoác gia naøy gaén lieàn vôùi moät lòch söû trong ñoù ñöùc tin vaø lyù trí, ngheä thuaät vaø luaät phaùp, truyeàn thoáng vaø tö töôûng ñaõ hoøa quyeän vôùi nhau moät caùch höõu hieäu. Trong caùc nhaø thôø vaø tröôøng ñaïi hoïc, trong neàn vaên hoïc baát huû, trong caùc ñònh cheá phaùp luaät vaø trong chính tinh thaàn cuûa ngöôøi daân, vaãn coøn löu giöõ moät di saûn ñaõ ñònh hình caùch soáng töï do, thöïc thi coâng lyù vaø toå chöùc ñôøi soáng coäng ñoàng cuûa ñaát nöôùc naøy.
Töø nhöõng trang saùch baát huû cuûa Don Quixote, nôi Cervantes tuyeân boá raèng "töï do# laø moät trong nhöõng moùn quaø quyù giaù nhaát maø trôøi ban cho loaøi ngöôøi" (Don Quixote de la Mancha, II, 58), ñeán chieàu saâu taâm linh cuûa Thaùnh Teresa thaønh AÙvila, vaø töø truyeàn thoáng phaùp luaät vó ñaïi cuûa Taây Ban Nha ñeán söï traên trôû sieâu hình cuûa Unamuno, ngöôøi ñaõ nhaéc laïi raèng con ngöôøi "khoâng cam chòu caùi cheát hoaøn toaøn" (YÙ nghóa bi thaûm cuûa cuoäc soáng, I), Taây Ban Nha ñaõ bieát caùch nhìn nhaän con ngöôøi khoâng chæ laø moät maét xích trong traät töï xaõ hoäi, kinh teá hay chính trò. Ñaát nöôùc naøy ñaõ nhaän ra con ngöôøi laø moät sinh vaät môû loøng ñoùn nhaän chaân lyù, ñöôïc ban taëng töï do vaø ñöôïc thuùc ñaåy bôûi khaùt voïng vónh cöûu maø khoâng thöïc taïi taïm thôøi naøo coù theå daäp taét - noùi toùm laïi, nhö moät con ngöôøi maø phaåm giaù ñöôïc öu tieân hôn moïi lôïi ích vaø haønh ñoäng laäp phaùp phaûi phuïc vuï cho phaåm giaù ñoù.
Vì lyù do naøy, khi noùi veà con ngöôøi ngaøy nay, söï suy gaãm naøy töï nhieân daãn ñeán Salamanca vaø tö töôûng ñaõ chín muoài ôû ñoù. Söï hieän dieän mang tính bieåu töôïng cuûa Vua Ferdinand vaø Hoaøng haäu Isabella trong hoäi tröôøng naøy gôïi nhôù laïi thôøi ñieåm Taây Ban Nha phaûi ñoái dieän vôùi nhöõng traùch nhieäm lòch söû mang taàm voùc hoaøn caàu. Vaøi naêm sau, Salamanca seõ tieán haønh, vôùi söï roõ raøng ñaëc bieät, nhöõng suy tö veà ñaïo ñöùc vaø phaùp luaät maø tình hình ñoøi hoûi. Taïi tröôøng ñaïi hoïc ñoù, caùch ñaây 500 naêm, khi nhöõng theá giôùi môùi vaø nhöõng khaû naêng to lôùn ñang môû ra trong moái quan heä giöõa caùc daân toäc, moät soá nhaø giaùo duïc ñaõ hieåu raèng lyù trí khoâng theå ñöôïc vieän daãn ñeå hôïp phaùp hoùa baát cöù theá löïc hay lôïi ích caù nhaân naøo coù veû thuaän tieän. Do ñoù, hoï ñaõ ñöa vaøo söï nhaän thöùc lòch söû caâu hoûi veà giaù trò khoâng theå thieáu cuûa moãi con ngöôøi vaø giôùi haïn ñaïo ñöùc cuûa quyeàn löïc. Phaûi thöøa nhaän raèng xaõ hoäi vaø chính Giaùo hoäi khoâng phaûi luùc naøo cuõng soáng theo nhöõng hieåu bieát naøy ñöôïc tìm thaáy trong truyeàn thoáng Kitoâ giaùo cuûa chính hoï.
Tuy nhieân, caâu hoûi ñoù ñaõ môû ra moät chaân trôøi trí thöùc vaø ñaïo ñöùc vöôït ra ngoaøi thôøi ñieåm lòch söû cuûa noù. Tröïc giaùc veà totus orbis [toaøn theå ñòa caàu]- veà moät coäng ñoàng nhaân loaïi roäng lôùn hôn baát cöù quyeàn löïc cuï theå naøo - ñaõ giuùp ngöôøi ta coù theå khaúng ñònh söï hieän höõu cuûa caùc moái daây phaùp lyù vaø ñaïo ñöùc noái keát caùc daân toäc. Töø Taây Ban Nha, nhöõng suy tö cuûa Tröôøng Salamanca - vaø ñaëc bieät laø cuûa Cha Francisco de Vitoria, cuøng vôùi caùc tu só Doøng Ña Minh vaø Doøng Teân khaùc - ñaõ giuùp ñònh hình moät yù thöùc phaùp lyù vaø ñaïo ñöùc coù khaû naêng ghi nhôù raèng quyeàn löïc luoân ñi keøm vôùi traùch nhieäm vaø raèng moãi con ngöôøi phaûi ñöôïc coâng nhaän laø chuû theå cuûa caùc quyeàn lôïi vaø nghóa vuï. Khaùt voïng ñoù vaãn tieáp tuïc vang voïng ñeán ngaøy nay: raèng phaåm giaù, coâng lyù vaø lôïi ích chung neân laø thöôùc ño cuûa caùc moái quan heä xaõ hoäi, caû ôû bình dieän quoác gia laãn quoác teá.
Ñaây laø moät trong nhöõng di saûn vó ñaïi cuûa Taây Ban Nha: ñaõ keát hôïp haønh ñoäng lòch söû vôùi söï roõ raøng cuûa lyù trí ñaïo ñöùc. Ñoùng goùp ñoù, ñöôïc sinh ra beân bôø soâng Tormes, ñaõ vöôït ra ngoaøi phaïm vi lôùp hoïc vaø thö vieän, vaø trôû thaønh moät phaàn cuûa yù thöùc roäng lôùn hôn, ñöôïc chia seû bôûi coäng ñoàng quoác teá, voán tieáp tuïc töï hoûi laøm theá naøo ñeå xaây döïng hoøa bình treân söï coâng nhaän con ngöôøi chöù khoâng phaûi treân söï aùp ñaët vuõ löïc. Di saûn ñoù vaãn tieáp tuïc hieän höõu trong Nghò vieän naøy, moãi khi caùc nhaø laäp phaùp töï hoûi laøm theá naøo ñeå ñaûm baûo raèng nhöõng gì khaû höõu laø coâng baèng, nhöõng gì hôïp phaùp laø thöïc söï nhaân ñaïo, vaø yù chí cuûa ña soá baûo veä nhöõng giaù trò thuoäc veà taát caû moïi ngöôøi vaø toân troïng nhöõng gì maø khoâng moät ña soá naøo coù theå vi phaïm moät caùch hôïp phaùp.
"Vaán ñeà Salamanca" tieáp tuïc ñònh höôùng coâng vieäc cuûa nhöõng ngöôøi phuïc vuï trong ñôøi soáng coâng coäng. Ngaøy nay, nhöõng theá giôùi môùi môû ra tröôùc maét chuùng ta khoâng coøn ñöôïc ñaùnh daáu treân baûn ñoà nöõa: chuùng môû ra trong kyõ thuaät, kinh teá, y sinh hoïc vaø lónh vöïc kyõ thuaät soá, nôi quyeàn löïc con ngöôøi vöôn tôùi nhöõng lónh vöïc ngaøy caøng nhaïy caûm cuûa ñôøi soáng baûn thaân vaø xaõ hoäi.
Söï tieán boä mang laïi nhöõng khaû theå ñaùng ngöôõng moä, vaø ngaøy nay chuùng ta thaáy ñieàu naøy moät caùch ñoäc ñaùo trong söï phaùt trieån cuûa trí tueä nhaân taïo vaø caùc kyõ thuaät môùi. Nhö toâi ñaõ nhaéc laïi trong Thoâng ñieäp gaàn ñaây cuûa toâi, baûn thaân kyõ thuaät khoâng trung laäp vì noù mang hình haøi cuûa nhöõng ngöôøi hình thaønh, taøi trôï, ñieàu chænh vaø söû duïng noù (xem Magnifica Humanitas, 9); Do ñoù, tröôùc nhöõng bieán ñoåi cuûa thôøi ñaïi, söï phaân ñònh cuûa chuùng ta phaûi taäp trung vaøo vò trí cuûa con ngöôøi trong quaù trình ra quyeát ñònh vaø vaøo caùch thöùc maø phaåm giaù cuûa lao ñoäng, tình lieân ñôùi, chính saùch xaõ hoäi vaø lôïi ích chung ñang ñöôïc giaûi quyeát theo nhöõng caùch thöùc môùi hieän nay.
Söï phaân ñònh naøy baét ñaàu baèng moät khaúng ñònh cô baûn: moïi xaõ hoäi coâng baèng thöïc söï ñeàu ñöôïc xaây döïng treân söï thöøa nhaän phaåm giaù baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi. Phaåm giaù ñoù coù tröôùc baát cöù söï nhöôïng boä naøo cuûa Nhaø nöôùc vaø khoâng theå bò leä thuoäc vaøo söï ñoàng thuaän xaõ hoäi hay thay ñoåi hay nhöõng yù thích nhaát thôøi cuûa ña soá taïi baát cöù thôøi ñieåm naøo (xem Benedict XVI, Baøi phaùt bieåu tröôùc Quoác hoäi Lieân bang Ñöùc, ngaøy 22 thaùng 9 naêm 2011). Phaåm giaù ñoù thuoäc veà moãi con ngöôøi bôûi chính söï hieän höõu cuûa hoï, vaø vì lyù do naøy, noù phaûi laø kim chæ nam cho moïi heä thoáng phaùp luaät tích cöïc. Ñöùc tin Kitoâ giaùo tuyeân boá ñieàu ñoù döïa treân Maëc Khaûi; lyù trí con ngöôøi coù theå nhaän ra ñoù laø moät yeâu caàu ñöôïc ghi khaéc trong chaân lyù cuûa con ngöôøi (xem ibid.). Khi nieàm tin naøy vaãn coøn soáng ñoäng, phaùp luaät trôû thaønh moät söï baûo veä cho taát caû moïi ngöôøi vaø laø moät söï ñaûm baûo choáng laïi söï aùp ñaët caùc lôïi ích vaø chöông trình nghò söï rieâng.
Treân cô sôû ñoù, hoâm nay toâi coù traùch nhieäm noùi leân moät vaøi lôøi bình tónh vaø kieân quyeát vôùi nhöõng ngöôøi gaùnh vaùc troïng traùch thieát laäp traät töï phaùp lyù cho söï chung soáng xaõ hoäi. Söï chung soáng naøy coù theå bò ñe doïa bôûi vaên hoùa vöùt boû, nhö Ñöùc Giaùo Hoaøng Phanxicoâ ñaõ nhieàu laàn caûnh baùo (xem Baøi phaùt bieåu tröôùc Hoäi nghò toaøn theå cuûa Hoïc vieän Giaùo hoaøng veà Söï soáng, ngaøy 27 thaùng 9 naêm 2021). Theo nghóa naøy, neáu söï soáng khoâng coøn ñöôïc coâng nhaän laø moät giaù trò cô baûn, thì xaõ hoäi cuûa chuùng ta seõ coù töông lai naøo? Lieäu moät coäng ñoàng boû maëc nhöõng ñöùa treû chöa sinh, ngöôøi giaø, ngöôøi beänh, nhöõng ngöôøi chòu ñöïng trong im laëng, hay nhöõng ngöôøi hoaøn toaøn phuï thuoäc vaøo söï chaêm soùc cuûa ngöôøi khaùc coù theå ñöôïc goïi laø hoaøn toaøn coâng baèng? Vieäc baûo veä söï soáng con ngöôøi khoâng phaûi laø vaán ñeà ñaûng phaùi hay lôïi ích toân giaùo: ñoù laø muïc tieâu cuûa neàn vaên minh. Moãi söï soáng con ngöôøi phaûi ñöôïc coâng nhaän vaø baûo veä töø khi thuï thai ñeán khi keát thuùc töï nhieân, trong moïi hoaøn caûnh hieän höõu cuûa noù. Khi söï chaéc chaén naøy bò che khuaát, nhöõng ngöôøi deã bò toån thöông nhaát seõ laø naïn nhaân ñaàu tieân, vaø luaät phaùp seõ maát ñi yù nghóa saâu saéc nhaát cuûa noù: phuïc vuï vaø baûo veä moïi ngöôøi. Vì lyù do naøy, söï vó ñaïi veà maët ñaïo ñöùc cuûa moät quoác gia ñöôïc theå hieän treân heát ôû khaû naêng ñoàng haønh, baûo veä vaø yeâu thöông nhöõng sinh maïng yeáu ñuoái nhaát.
Lôïi ích chung, theo moät nghóa naøo ñoù, laø "bieåu thöùc xaõ hoäi cuûa phaåm giaù ñöôïc coâng nhaän trong moãi con ngöôøi" (Magnifica Humanitas, 59). Noù khoâng chæ ñôn thuaàn laø toång soá caùc lôïi ích rieâng leû, maø laø "toång soá nhöõng ñieàu kieän trong ñôøi soáng xaõ hoäi cho pheùp caùc nhoùm xaõ hoäi vaø caùc thaønh vieân caù nhaân cuûa chuùng tieáp caän moät caùch töông ñoái ñaày ñuû vaø deã daøng ñeán söï hoaøn thieän cuûa chính mình" (Gaudium et Spes, 26). Khi lôïi ích chung khoâng coøn laø moät chaân trôøi chung, haønh ñoäng coâng coäng coù nguy cô bò phaân maûnh thaønh caùc lôïi ích cuïc boä, khoâng coù khaû naêng baûo veä nhöõng gì thuoäc veà taát caû moïi ngöôøi.
Trong boái caûnh naøy, gia ñình - hieän thöïc nhaân sinh cô baûn vaø neàn taûng töï nhieân cuûa coäng ñoàng - mang moät taàm quan troïng ñaëc bieät. Trong gia ñình, caùc theá heä ñan xen vaø moät kyù öùc soáng ñoäng ñöôïc truyeàn laïi, mang laïi söï lieân tuïc noäi taïi cho xaõ hoäi. Nôi naøo gia ñình ñöôïc ñeà cao, nôi ñoù söï oån ñònh veà tinh thaàn vaø xaõ hoäi cuûa caùc quoác gia cuõng ñöôïc cuûng coá. Gia ñình seõ luoân laø tröôøng hoïc ñaàu tieân cuûa nhaân loaïi, nôi ngöôøi ta hoïc ñöôïc, tröôùc heát, nhöõng nguyeân taéc cô baûn cuûa cuoäc soáng chung: ñoùn nhaän cuoäc soáng, quan taâm ñeán ngöôøi khaùc, tha thöù, phuïc vuï vaø thuoäc veà nhau.
Caùc cô sôû giaùo duïc cuõng ñoùng vai troø quyeát ñònh trong nhieäm vuï naøy. Taïi ñoù, caùc theá heä môùi coù theå hoïc caùch tìm kieám vaø yeâu meán chaân lyù, suy gaãm veà yù nghóa cuûa cuoäc soáng vaø phaåm giaù cuûa moãi ngöôøi. Vì lyù do naøy, nhieàu baäc cha meï mong muoán con caùi mình hoïc caùch giao tieáp vôùi ngöôøi khaùc, tö duy phaûn bieän vaø tieáp thu nhöõng giaù trò vöõng chaéc ñaët nhieàu hy voïng vaøo caùc cô sôû giaùo duïc naøy, coi chuùng laø nhöõng ñoàng minh quyù giaù trong vieäc giaùo duïc con caùi. Söï hôïp taùc naøy phaûi luoân toân troïng "quyeàn cô baûn vaø baát khaû xaâm phaïm" cuûa cha meï trong vieäc "löïa choïn loaïi hình giaùo duïc vaø hình thaønh nhaân caùch cho con caùi, theo caùch phuø hôïp vôùi nieàm tin ñaïo ñöùc, vaên hoùa vaø toân giaùo cuûa hoï" (xem Magnifica Humanitas, 143; xem Coâng öôùc Quoác teá veà Quyeàn Daân söï vaø Chính trò, ñieàu 18.4).
Vieäc khaúng ñònh phaåm giaù con ngöôøi khoâng theå chæ laø nhöõng khaùi nieäm tröøu töôïng khi quaù nhieàu ngöôøi buoäc phaûi boû laïi taát caû moïi thöù ñeå tìm kieám hoøa bình, an ninh vaø töông lai. Bi kòch cuûa cuoäc di cö cuõng thaùch thöùc löông taâm cuûa caùc quoác gia vaø neàn taûng ñaïo ñöùc cuûa traät töï quoác teá hieän nay. Voâ soá ñaøn oâng, baøn baø vaø treû em, trong nhöõng hoaøn caûnh thöôøng raát bi thaûm, buoäc phaûi rôøi boû coäng ñoàng cuûa mình vaø boû laïi nhöõng ngöôøi thaân yeâu, lòch söû vaø caùc moái lieân heä. Thöïc teá naøy vöôït ra ngoaøi baát cöù phaân tích thuaàn tuùy veà nhaân khaåu hoïc hay kinh teá naøo: noù caáu thaønh moät vaán ñeà ñaïo ñöùc vaø phaùp lyù quan troïng. Baát cöù nôi naøo con ngöôøi bò phaân bieät ñoái xöû vì nguoàn goác quoác gia, daân toäc, toân giaùo hoaëc ngoân ngöõ, hoaëc vì ñòa vò kinh teá hoaëc xaõ hoäi cuûa hoï, nguyeân taéc phoå quaùt veà phaåm giaù bình ñaúng cuûa taát caû con ngöôøi ñeàu bò vi phaïm nghieâm troïng.
Tình hình cuûa ngöôøi di cö vaø ngöôøi tò naïn ñoøi hoûi moät phaûn öùng taäp trung vaøo con ngöôøi, giaûi quyeát caùc nguyeân nhaân goác reã buoäc hoï phaûi rôøi boû queâ höông, vaø vöôït ra ngoaøi vieäc chæ quaûn lyù doøng di cö. Ñieàu naøy laøm naûy sinh yeâu caàu keùp veà coâng baèng xaõ hoäi: cung caáp caùc con ñöôøng an toaøn vaø hôïp phaùp, söï chaøo ñoùn toân troïng vaø cô hoäi hoäi nhaäp thöïc söï; ñoàng thôøi, thuùc ñaåy quyeàn ñöôïc ôû laïi treân ñaát nöôùc mình, noã löïc ñaûm baûo khoâng ai phaûi rôøi boû nhaø cöûa vì thieáu hoøa bình, an ninh hoaëc ñieàu kieän soáng töû teá, bao goàm baát bình ñaúng kinh teá vaø aûnh höôûng cuûa khuûng hoaûng khí haäu (xem Magnifica Humanitas, 81).
Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, caùc tuyeán ñöôøng ngaøy caøng nguy hieåm ñaõ laøm noåi baät caùi giaù cöïc kyø ñaét ñoû cuûa thöïc taïi naøy, voán thöôøng bò che giaáu hoaëc laøm ngô. Nhieàu ngöôøi vaãn laø naïn nhaân cuûa nhöõng keû buoân ngöôøi vaø buoân laäu lôïi duïng söï tuyeät voïng cuûa hoï. Caàn taêng cöôøng coâng taùc phoøng ngöøa, cöùu hoä vaø hoã trôï naïn nhaân, ñaëc bieät laø trong khuoân khoå hôïp taùc khu vöïc vaø ña phöông.
Khoâng moät quoác gia naøo coù theå töï mình ñoái dieän vôùi thaùch thöùc taàm côõ naøy. Do ñoù, moät phaûn öùng phoái hôïp, hoã trôï vaø höõu hieäu laø ñieàu khoâng theå thieáu, moät phaûn öùng coù khaû naêng ñaûm baûo söï baûo veä, chaøo ñoùn vaø cô hoäi hoäi nhaäp thöïc söï cho nhöõng ngöôøi di cö. Khi phaûn öùng cuûa caùc ñònh cheá deã tieáp caän, coâng baèng vaø phoái hôïp, bieân giôùi seõ khoâng coøn laø nôi bò boû rôi maø coù theå trôû thaønh khoâng gian baûo veä phaåm giaù con ngöôøi moät caùch coù traùch nhieäm.
Thöa quyù baø vaø quyù oâng:
Theá giôùi ñang traûi qua moät cuoäc khuûng hoaûng tinh thaàn vaø vaên hoùa saâu saéc, bieåu hieän döôùi nhieàu hình thöùc baïo löïc, phaân cöïc vaø maát loøng tin laãn nhau. Trong boái caûnh naøy, hoøa bình noåi leân nhö moät khaùt voïng chính trò vaø hôn theá nöõa, nhö moät meänh leänh ñaïo ñöùc thöïc söï. Noù ñoøi hoûi moät cuoäc ñoái thoaïi coâng khai toân troïng nhöõng ngöôøi coù quan ñieåm khaùc bieät, caùc ñònh cheá chuyeân traùch phaùt huy ñoái thoaïi, moät kyù öùc lòch söû tìm kieám söï thaät vaø hoøa giaûi, vaø moät ñôøi soáng xaõ hoäi coù khaû naêng duy trì tình höõu nghò coâng daân vaø söï toân troïng laãn nhau giöõa nhöõng baát ñoàng.
ÔÛ bình dieän quoác teá, hoøa bình ñoøi hoûi loøng can ñaûm ngoaïi giao, traùch nhieäm ñaïo ñöùc vaø moät taàm nhìn cho töông lai döïa treân söï toân troïng baûn saéc cuûa moãi daân toäc vaø nghóa vuï cuûa caùc quoác gia trong vieäc giaûi quyeát tranh chaáp cuûa hoï thoâng qua caùc bieän phaùp hoøa bình do luaät phaùp quoác teá cung caáp. Moãi cuoäc chieán tranh, xeùt cho cuøng, ñeàu laø moät thaát baïi ñau ñôùn ñoái vôùi khaû naêng ñaøm phaùn vaø caû yù thöùc chung cuûa nhaân loaïi veà moái lieân keát coâng baèng giöõa caùc quoác gia. Vuõ khí coù theå taïo ra söï im laëng taïm thôøi; nhöng chuùng khoâng bao giôø coù theå xaây döïng moät neàn hoøa bình thöïc söï vaø laâu daøi.
Do ñoù, thaät ñaùng lo ngaïi khi ôû nhieàu nôi treân theá giôùi - vaø caû ôû chaâu AÂu - vieäc taùi vuõ trang laïi moät laàn nöõa ñöôïc coi laø phaûn öùng gaàn nhö khoâng theå traùnh khoûi tröôùc söï mong manh cuûa tình hình quoác teá. Tuy nhieân, an ninh thöïc söï baét nguoàn töø coâng lyù, ñoái thoaïi kieân nhaãn, toân troïng luaät phaùp quoác teá vaø moät chính saùch coù khaû naêng ñaët tính maïng con ngöôøi leân treân lôïi ích thu ñöôïc töø chieán tranh. Vieäc phaùt trieån caùc kyõ thuaät môùi vaø trí tueä nhaân taïo trong lónh vöïc quaân söï cuõng ñoøi hoûi söï giaùm saùt ñaïo ñöùc nghieâm ngaët, ñeå caùc quyeát ñònh ñöôïc ñöa ra döïa treân cô sôû ñaïo ñöùc vöõng chaéc. Nhöõng vaán ñeà lieân quan ñeán sinh töû khoâng bao giôø ñöôïc giao phoù cho caùc heä thoáng töï ñoäng hoùa, cuõng khoâng theå taùch rôøi khoûi traùch nhieäm ñaïo ñöùc cuûa con ngöôøi (xem Baøi phaùt bieåu taïi Ñaïi hoïc La Sapienza, ngaøy 14 thaùng 5 naêm 2026).
Coäng ñoàng quoác teá ñöôïc keâu goïi taùi khaùm phaù giaù trò khoâng theå thieáu cuûa ñoái thoaïi nhö moät con ñöôøng kieân nhaãn höôùng tôùi caùc thoûa thuaän coâng baèng vaø laâu daøi, ñöôïc xaây döïng treân söï toân troïng caùc hieäp öôùc, treân söï minh baïch cuûa haønh ñoäng ngoaïi giao vaø treân yù chí chaân thaønh öu tieân hoøa bình hôn vieäc söû duïng vuõ löïc. Töø ñoù naûy sinh nieàm tin vaø hy voïng.
Nhö khaåu hieäu cuûa Lieân minh chaâu AÂu, "In varietate concordia" (Trong söï ñoàng thuaän ña daïng), nhaéc nhôû chuùng ta, söï thoáng nhaát thöïc söï khoâng phaûi laø söï chuaån hoùa, maø laø söï thoáng nhaát trong ña daïng, bieán caùc neàn vaên hoùa, maãn caûm vaø truyeàn thoáng thaønh cô hoäi laøm giaøu laãn nhau.
Töông töï, trong chính caùc xaõ hoäi, vieäc xaây döïng moät neàn vaên hoùa hoã töông laø voâ cuøng caáp thieát. Chuû nghóa ña nguyeân chính trò khoâng neân thoaùi hoùa thaønh söï coi thöôøng ñoái thuû lieân tuïc. Trong moät xaõ hoäi tröôûng thaønh, ngay caû xung ñoät cuõng coù theå trôû thaønh con ñöôøng daãn ñeán hoøa bình, khi nhöõng khaùc bieät ñöôïc xoa dòu baèng caùch laéng nghe vaø höôùng tôùi vieäc coâng nhaän nhu caàu, khaùt voïng vaø khaû naêng cuûa taát caû moïi ngöôøi.
Nhöng hoøa bình khoâng chæ ñôn thuaàn laø moät thöïc taïi chính trò hay ñònh cheá. Noù coøn laø keát quaû cuûa löông taâm, nôi söï oaùn giaän, thôø ô vaø thuø haän nhöôøng choã cho söï hoøa giaûi. Vì lyù do naøy, noù cuõng ñöôïc thieát laäp vaø baûo veä thoâng qua ngoân ngöõ. Lôøi noùi coù theå môû ra nhöõng con ñöôøng hoaëc ñoùng laïi chuùng; chuùng coù theå soi saùng thöïc taïi hoaëc boùp meùo noù ñeán möùc khieán cho söï gaëp gôõ trôû neân baát khaû höõu. Do ñoù, nhöõng ngöôøi naém giöõ chöùc vuï coâng coù nghóa vuï ñaëc bieät phaûi caån troïng vôùi lôøi noùi cuûa mình ñeå laøm giaûm bôùt söùc maïnh cuûa ngoân töø (xem Thoâng ñieäp Muøa Chay 2026, ngaøy 13 thaùng 2 naêm 2026). Söï kieân ñònh khoâng ñoøi hoûi söï khinh mieät; söï baát ñoàng khoâng daãn ñeán söï sæ nhuïc.
Töø söï toân troïng ngöôøi khaùc naøy cuõng naûy sinh nghóa vuï baûo veä khoâng gian nôi nieàm tin, löông taâm vaø moái quan heä cuûa hoï vôùi Thieân Chuùa ñöôïc tröôûng thaønh. Chuù troïng ñeán lónh vöïc noäi taâm naøy cho pheùp hieåu roõ hôn moät vaán ñeà quyeát ñònh ñoái vôùi moïi xaõ hoäi daân chuû thöïc söï: töï do tö töôûng, löông taâm vaø toân giaùo, moät quyeàn cô baûn baûo veä phaïm vi rieâng tö nhaát cuûa con ngöôøi. Töï do maø nhaø nöôùc ñöông thôøi ñöôïc xaây döïng döïa treân ñoù, neáu noù chaân chính, seõ coâng nhaän chieàu kích toân giaùo cuûa con ngöôøi, toân troïng noù vaø baûo veä noù veà maët phaùp lyù; vaø ñieàu ñoù ñaûm baûo raèng ñöùc tin khoâng phaûi laø lyù do ñeå moät ngöôøi phaûi töø boû söï ñoùng goùp cuûa mình cho xaõ hoäi.
Khoâng neân nhaàm laãn lónh vöïc phaùp luaät vôùi lónh vöïc ñaïo ñöùc, cuõng caàn nhôù raèng töï do phaûi ñöôïc hieåu moät caùch troïn veïn. Töï do khoâng chæ ñôn giaûn coù nghóa laø ñöôïc töï do khoûi söï cöôõng böùc hoaëc coù nhieàu löïa choïn; noù coù nghóa laø coù khaû naêng nhaän ra ñieàu toát vaø cam keát thöïc hieän noù moät caùch coù traùch nhieäm. Vì lyù do naøy, moïi xaõ hoäi thöïc söï töï do cuõng ñoøi hoûi söï haïn cheá thích ñaùng ñoái vôùi quyeàn löïc nhaø nöôùc, ñeå töï do cuûa caùc caù nhaân, coäng ñoàng vaø hieäp hoäi khoâng bò haïn cheá moät caùch baát hôïp lyù (xem Dignitatis Humanae, 1). Töø quan ñieåm naøy, quyeàn töï chuû hôïp phaùp cuûa traät töï theá tuïc khoâng bao giôø ñöôïc coi laø thuø ñòch vôùi toân giaùo. Ñöùc tin khoâng tìm caùch aùp ñaët baûn thaân thoâng qua ñaëc quyeàn hay söï cöôõng böùc; tuy nhieân, noù cuõng khoâng theå bò im laëng nhö theå noù khoâng lieân quan ñeán ñôøi soáng coâng coäng.
Trong boái caûnh naøy, aán tích cuûa bí tích xöng toäi coù taàm quan troïng ñaëc bieät ñoái vôùi Giaùo Hoäi Coâng Giaùo. Ñaây laø moät phaàn cuûa phaïm vi roäng lôùn hôn cuûa töï do toân giaùo, ñaûm baûo cho caùc coäng ñoàng tín ngöôõng khoâng gian rieâng cho cuoäc soáng, toå chöùc vaø kyû luaät noäi boä (xem Hoäi nghò An ninh vaø Hôïp taùc chaâu AÂu, Vaên kieän Helsinki, ngaøy 1 thaùng 8 naêm 1975, Nguyeân taéc VII). Baûo veä noù veà maët phaùp lyù, nhö caùch laøm töông töï trong moät soá ngaønh ngheà, coù nghóa laø baûo toàn moät khoâng gian thieâng lieâng cuûa töï do noäi taâm, nôi tín höõu coù theå môû loøng mình vôùi Thieân Chuùa maø khoâng sôï aùp löïc beân ngoaøi, nhö caùc chuaån möïc quoác teá cuõng coâng nhaän (xem Toøa aùn Hình söï Quoác teá, Quy taéc toá tuïng vaø baèng chöùng, Quy taéc 73.3).
Thöa quyù baø vaø quyù oâng:
Cho pheùp toâi döøng laïi moät chuùt ñeå suy gaãm veà moät soá hình aûnh trang trí trong Phoøng hoïp naøy. Trong Phoøng hoïp naøy, aùnh saùng töï nhieân chieáu vaøo qua gieáng trôøi treân ñænh phoøng. AÙnh saùng töø treân cao ñoù coù theå nhaéc nhôû chuùng ta raèng chính trò cuõng phaûi thöøa nhaän moät söùc maïnh hieän höõu tröôùc vaø vöôït leân treân noù.
Töông töï, nhöõng böùc tranh ôû phaàn treân cuûa böùc töôøng chính, moâ taû vieäc ñoùn nhaän Tin Möøng vaø Möôøi Ñieàu Raên, nhaéc nhôû chuùng ta veà moät ñieàu thieát yeáu. Khoâng neân nhaàm laãn traät töï chính trò vôùi traät töï toân giaùo, nhöõng bieåu töôïng naøy môøi goïi chuùng ta nhaän ra raèng neàn töï do hieän ñaïi cuõng ñöôïc hình thaønh bôûi moät quaù trình giaùo duïc löông taâm laâu daøi, mang ñaäm daáu aán cuûa truyeàn thoáng Kitoâ giaùo. Trong ngoâi tröôøng noäi taâm ñoù, con ngöôøi ñaõ hoïc ñöôïc raèng luaät phaùp phaûi phuïc vuï ñieàu thieän, coâng lyù ñaët ra giôùi haïn cho baïo löïc, quyeàn löïc ñoøi hoûi tính hôïp phaùp, ngöôøi ngheøo thuoäc veà coäng ñoàng moät caùch troïn veïn, ngöôøi nöôùc ngoaøi phaûi ñöôïc chaøo ñoùn theo phaåm giaù cuûa hoï, vaø maïng soáng con ngöôøi khoâng bao giôø coù theå bò coi nhö moät moùn haøng.
Moät ñaïo luaät khoâng ñaït ñöôïc söï vó ñaïi thöïc söï chæ baèng vieäc ñöôïc ban haønh chính thöùc; noù ñaït ñöôïc ñieàu ñoù khi, ngoaøi vieäc coù giaù trò veà hình thöùc, noù coøn coù theå ñöùng vöõng tröôùc phaåm giaù con ngöôøi vaø vöôït qua baøi kieåm tra ñoù maø khoâng hoå theïn.
Vì vaäy, toâi môøi quyù vò höôùng taàm nhìn cuûa mình ra theá giôùi xung quanh, khoâng phaûi ñeå quay löng laïi vôùi thöïc taïi, maø ñeå nhôù raèng moïi quyeát ñònh cuûa chính quyeàn ñeàu aûnh höôûng ñeán nhöõng ngöôøi daân thöïc söï, ñaëc bieät laø nhöõng ngöôøi coù ít quyeàn löïc ñeå leân tieáng. Taàm nhìn roäng lôùn cuûa moät ngöôøi chính laø ôû vieäc nhìn saâu hôn vaøo nhöõng gì ñang bò ñe doïa trong moãi quyeát ñònh coâng coäng. Ñoù laø lyù do taïi sao, beân caïnh caùc giaûi phaùp kyõ thuaät vaø caûi caùch phaùp luaät, moät söï ñoåi môùi veà maët ñaïo ñöùc cuõng raát caàn thieát.
Taây Ban Nha coù raát nhieàu ñieàu ñeå ñoùng goùp treân haønh trình naøy. Nôi ñaây sôû höõu moät ngoân ngöõ baéc caàu giöõa caùc chaâu luïc; moät truyeàn thoáng vaên hoùa, phaùp luaät vaø taâm linh ñaõ thaønh coâng trong vieäc nuoâi döôõng cuoäc ñoái thoaïi giöõa ñöùc tin vaø lyù trí, luaät phaùp vaø löông taâm, söï thoáng nhaát vaø ña daïng. Kinh nghieäm lòch söû naøy cuõng nhaéc nhôû chuùng ta veà giaù trò cuûa söï haøi hoøa vaø noã löïc kieân nhaãn ñeå xaây döïng moät xaõ hoäi hoøa bình vaø coâng baèng.
Mong raèng quoác gia cao quyù naøy seõ khoâng bao giôø queân ñi coäi nguoàn cuûa mình cuõng nhö loøng can ñaûm ñeå höôùng tôùi töông lai. Mong raèng Taây Ban Nha seõ tieáp tuïc laø vuøng ñaát cuûa söï gaëp gôõ, cuûa vaên hoùa, cuûa tình lieân ñôùi vaø cuûa hy voïng. Vaø nguyeän xin ñôøi soáng coâng coäng cuûa ñaát nöôùc luoân bieát caùch keát hôïp söï vöõng chaéc cuûa nieàm tin vôùi söï cao thöôïng cuûa ñoái thoaïi vaø söï vó ñaïi cuûa phuïc vuï.
Nguyeän xin Thieân Chuùa ban bình an cho moïi quoác gia treân traùi ñaát, söï hoøa thuaän cho caùc gia ñình vaø söï thanh thaûn cho löông taâm. Vaø nguyeän xin nhöõng ngaøy thònh vöôïng, coâng lyù vaø hoøa bình laâu daøi ñoå xuoáng Vöông quoác Taây Ban Nha, ñöôïc ñaùnh daáu bôûi daáu aán toâng ñoà cuûa Thaùnh Giacoâbeâ vaø söï hieän dieän töø maãu cuûa Ñöùc Meï Coät Truï. Xin chaân thaønh caûm ôn.