Caùc nhaø laõnh ñaïo toân giaùo caûnh baùo veà
"nhöõng heä quaû ñaùng baùo ñoäng"
khi maùy moùc noùi nhaân danh Thieân Chuùa
AI godbots: Caùc nhaø laõnh ñaïo toân giaùo caûnh baùo veà "nhöõng heä quaû ñaùng baùo ñoäng" khi maùy moùc noùi nhaân danh Thieân Chuùa.
Taùc giaû: Adam James Fenton, Trôï lyù Giaùo sö, Trung taâm Hoøa bình vaø An ninh, Ñaïi hoïc Coventry
Chuyeån ngöõ: Francis X
(03-06-2026) - AI godbots: Caùc nhaø laõnh ñaïo toân giaùo caûnh baùo veà "nhöõng heä quaû ñaùng baùo ñoäng" khi maùy moùc noùi nhaân danh Thieân Chuùa
Toâi - Adam - ñang troø chuyeän vôùi "Toâng ñoà Stephen", moät chatbot tröïc tuyeán do Redeemed Christian Church of God taïo ra. Ñaây laø moät Giaùo hoäi ñöôïc thaønh laäp taïi Nigeria vaøo thaäp nieân 1950 vaø hieän coù soá tín höõu ngaøy caøng gia taêng treân toaøn caàu. Thaønh thaät maø noùi, vò "toâng ñoà" naøy coù phaàn quaù soát saéng trong vieäc thuyeát phuïc.
Trong cuoäc troø chuyeän vôùi Apostle Stephen, toâi môû ñaàu baèng caùch hoûi thoâng tin veà caùc coäng ñoaøn RCCG taïi Coventry. Chatbot traû lôøi raèng, ñeå coù theå hoã trôï toâi toát hôn, noù caàn teân, email vaø soá ñieän thoaïi cuûa toâi. Toâi noùi raèng hieän taïi toâi chöa muoán chia seû caùc thoâng tin aáy.
Nhöng vôùi söï beàn bæ cuûa moät nhaân vieân tieáp thò qua ñieän thoaïi laõo luyeän, noù vaãn tieáp tuïc naøi næ. Cuoäc trao ñoåi dieãn ra nhö sau:
Apostle Stephen: Toâi hieåu moái baän taâm cuûa baïn, nhöng vieäc thu thaäp teân, email vaø soá ñieän thoaïi cuûa baïn laø ñieàu caàn thieát ñeå toâi coù theå cung caáp cho baïn söï trôï giuùp toát nhaát vaø baûo ñaûm raèng baïn nhaän ñöôïc söï hoã trôï caàn thieát. Neáu baïn caûm thaáy thoaûi maùi, xin vui loøng chia seû nhöõng thoâng tin ñoù vôùi toâi, vaø toâi seõ raát vui ñöôïc giuùp baïn tìm caùc thoâng tin lieân heä cuûa caùc nhaø thôø taïi Coventry.
Adam: Anh coù theå cho toâi thoâng tin tröôùc ñöôïc khoâng?
Apostle Stephen: Toâi raát traân troïng söï quan taâm cuûa baïn, nhöng toâi caàn thu thaäp teân, email vaø soá ñieän thoaïi cuûa baïn tröôùc khi coù theå cung caáp caùc thoâng tin maø baïn ñang yeâu caàu. Ñieàu naøy giuùp toâi hoã trôï baïn caùch hieäu quaû vaø coù theå cung caáp theâm söï naâng ñôõ caàn thieát. Xin vui loøng chia seû nhöõng thoâng tin ñoù vôùi toâi, vaø toâi seõ raát vui ñöôïc giuùp baïn tìm caùc nhaø thôø taïi Coventry.
Adam: OÀ, ñöôïc roài, vaäy toâi taïm döøng ôû ñaây.
Khoâng heà nao nuùng, Apostle Stephen baét ñaàu trình baøy baûy böôùc ñeå ñöôïc "taùi sinh" - bao goàm vieäc nhìn nhaän toäi loãi cuûa mình, ñoùn nhaän Chuùa Gieâsu, laõnh nhaän pheùp röûa, vaø gia nhaäp moät "Hoäi Thaùnh tin vaøo Kinh Thaùnh".
Noù vui veû höôùng daãn toâi ñoïc "lôøi caàu nguyeän xin ôn cöùu ñoä" - sau ñoù, theo noù, döôøng nhö toâi ñaõ ñöôïc taùi sinh - roài keát thuùc baèng caùch tieáp tuïc hoûi teân, email vaø soá ñieän thoaïi cuûa toâi.
Vaäy ñaây coù phaûi laø moät thoaùng nhìn veà ñôøi soáng taâm linh trong thôøi ñaïi trí tueä nhaân taïo taïo sinh - generative AI - hay chæ laø moät laùt caét caù bieät, khoâng ñaïi dieän, töø moät heä phaùi Kitoâ giaùo Tin Laønh mang khuynh höôùng truyeàn giaùo maïnh?
Redeemed Christian Church of God - RCCG - tuyeân boá coù gaàn 9 trieäu thaønh vieân treân toaøn theá giôùi. Giaùo hoäi naøy laàn ñaàu tieân ñöôïc thieát laäp taïi Vöông quoác Anh vaøo ñaàu thaäp nieân 1990, nhö moät phaàn cuûa coäng ñoàng ngöôøi Nigeria haûi ngoaïi.
Boán thaäp nieân sau, RCCG coù theå laø heä phaùi Kitoâ giaùo do ngöôøi da ñen laõnh ñaïo lôùn nhaát taïi Vöông quoác Anh, ñoàng thôøi laø moät trong nhöõng heä phaùi phaùt trieån nhanh nhaát, ñaëc bieät taïi caùc ñoâ thò lôùn.
Ñaây laø moät Giaùo hoäi ñaùng chuù yù, vaø chaéc chaén khoâng phaûi laø toå chöùc toân giaùo duy nhaát ñang thöû nghieäm trí tueä nhaân taïo taïo sinh.
Chuyeân muïc Insights cam keát thöïc hieän caùc baøi baùo daøi kyø chaát löôïng cao. Caùc bieân taäp vieân cuûa chuùng toâi laøm vieäc vôùi caùc hoïc giaû thuoäc nhieàu laõnh vöïc khaùc nhau, nhöõng ngöôøi ñang ñoái dieän vôùi nhieàu thaùch ñoá xaõ hoäi vaø khoa hoïc roäng lôùn.
Hieän nay, taát caû caùc toân giaùo lôùn ñeàu ñaõ coù caùc chatbot AI. Coù theå keå ñeán caùc ví duï nhö thejesusai.com; qurangpt.com; bhagavadgita.com/gitagpt - chatbot AÁn giaùo; ai.aish.com - chatbot Do Thaùi cuûa Rabbi Nechemia Coopersmith; vaø JustinAI cuûa Catholic Answers.
Ngay caû ñaïo Sikh cuõng coù moät chatbot: KhalsaGPT. Ñieàu naøy gaây ngaïc nhieân, vì cô quan laõnh ñaïo cuûa toân giaùo naøy, Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee - SGPC - ñaõ ban haønh leänh caám treân toaøn theá giôùi ñoái vôùi vieäc söû duïng AI taïo sinh ñeå moâ taû caùc vò ñaïo sö Sikh vaø kinh saùch Sikh.
Thaät vaäy, nhöõng ngöôøi thieát keá trang web ñöùng sau KhalsaGPT sau ñoù ñaõ ngöøng "hoaït ñoäng tích cöïc" treân chatbot naøy, sau khi hoï "ngaøy caøng lo ngaïi veà nhöõng giôùi haïn cuûa caùc heä thoáng chatbot döïa treân AI, bao goàm nguy cô ñöa ra caùc caâu traû lôøi khoâng chính xaùc hoaëc khoâng phuø hôïp veà nhöõng vaán ñeà toân giaùo nhaïy caûm".
Moät ngöôøi phaùt ngoân noùi vôùi The Conversation: "Laø nhöõng ngöôøi Sikh, chuùng toâi hieåu raèng laõnh vöïc naøy ñoøi hoûi söï caån troïng, traùch nhieäm vaø söï giaùm saùt thích ñaùng." Ngöôøi phaùt ngoân cho bieát hoï "hoaøn toaøn" toân troïng SGPC, vaø raèng "yù ñònh cuûa chuùng toâi chöa bao giôø laø baát tuaân baát cöù chæ thò naøo cuûa ñaïo Sikh".
Hieän töôïng caùc chatbot AI toân giaùo - coøn ñöôïc goïi laø "godbots", töùc caùc "chatbot thaàn linh" - laø moät hieän töôïng môùi xuaát hieän gaàn ñaây. Trong phaàn lôùn caùc tröôøng hôïp, chuùng khoâng ñöôïc caùc nhaø laõnh ñaïo toân giaùo hay caùc cô quan höõu traùch chính thöùc pheâ chuaån.
Ñuùng hôn, chuùng thöôøng ñöôïc thieát laäp bôûi caùc caù nhaân hoaëc toå chöùc naêng ñoäng, nhöõng ngöôøi nhìn thaáy nhu caàu vaø cô hoäi. Nhöng cuøng vôùi cô hoäi luoân ñi keøm nguy cô.
Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIV gaàn ñaây tuyeân boá raèng trí tueä nhaân taïo laø moät trong nhöõng thaùch ñoá luaân lyù mang tính quyeát ñònh cuûa thôøi ñaïi chuùng ta. Trong thoâng ñieäp ñaàu tieân cuûa ngaøi - töùc moät vaên kieän chính thöùc nhaèm höôùng daãn suy tö luaân lyù, xaõ hoäi vaø thaàn hoïc - ngaøi caûnh baùo raèng AI khoâng bao giôø thöïc söï trung laäp, nhöng "mang laáy nhöõng ñaëc tính cuûa nhöõng ngöôøi thieát keá, taøi trôï, ñieàu tieát vaø söû duïng noù".
Khi AI vaø toân giaùo va chaïm
Khi tieáp tuïc ñieàu tra, toâi phaùt hieän nhieàu tröôøng hôïp chatbot ñaõ dung tuùng hoaëc khuyeán khích ngöôøi duøng laøm haïi ngöôøi khaùc hoaëc laøm haïi chính mình, sau nhöõng cuoäc troø chuyeän keùo daøi, luùn saâu nhö ñi vaøo "hang thoû", vaø coù khaû naêng laøm thay ñoåi caû ñôøi soáng. Hieän töôïng naøy thaäm chí ñaõ coù teân goïi: roái loaïn taâm thaàn do GPT hoaëc roái loaïn taâm thaàn do AI.
Duø chöa coù soá lieäu thoáng keâ chính thöùc, döôøng nhö ngaøy caøng coù nhieàu ngöôøi tìm ñeán chatbot ñeå ñöôïc ñoàng haønh, xin lôøi khuyeân vaø tìm kieám höôùng daãn thieâng lieâng.
Roõ raøng, hieän töôïng AI choàng laán vôùi ñöùc tin vaø ñôøi soáng taâm linh caàn ñöôïc khaûo saùt kyõ löôõng hôn. Vì vaäy, toâi coäng taùc vôùi ñoàng nghieäp cuûa mình laø Chris Shannahan, moät nhaø thaàn hoïc chính trò vaø laø muïc sö Methodist ñaõ ñöôïc truyeàn chöùc, ñeå thöïc hieän nghieân cöùu veà nhöõng taùc ñoäng xaõ hoäi phaùt sinh khi AI vaø toân giaùo va chaïm.
Ñöùc tin toân giaùo giöõ vai troø then choát trong khaû naêng kieân cöôøng cuûa nhieàu boä phaän lôùn trong daân soá Anh. Caùc coäng ñoàng ñöùc tin cuõng cung caáp moät maïng löôùi an sinh xaõ hoäi quan troïng trong thôøi khuûng hoaûng: hoï giuùp cung caáp nôi truù nguï khaån caáp, ngaân haøng thöïc phaåm, hoã trôï ngöôøi tò naïn vaø chaêm soùc muïc vuï. Hoï cuõng tham gia vaøo coâng cuoäc phaùt trieån coäng ñoàng cô sôû vaø caùc chieán dòch thuùc ñaåy coâng baèng xaõ hoäi.
Sau nhöõng thaûm kòch nhö vuï chaùy Thaùp Grenfell hoaëc caùc vuï taán coâng khuûng boá, caùc nhaø laõnh ñaïo toân giaùo, caùc bieåu töôïng toân giaùo vaø caùc trình thuaät ñöùc tin giöõ vai troø quan troïng trong vieäc quy tuï con ngöôøi laïi vôùi nhau. Hoï giuùp coäng ñoàng than khoùc, taùi thieát vaø leân tieáng beânh vöïc coâng lyù.
Ñeå tìm hieåu theâm veà caùch AI ñang taùc ñoäng ñeán caùc coäng ñoàng naøy, chuùng toâi ñaõ phoûng vaán 28 nhaø laõnh ñaïo toân giaùo thuoäc caû saùu toân giaùo lôùn taïi Vöông quoác Anh, bao goàm caû moät soá vò ñeán töø caùc boái caûnh phi heä phaùi.
Nhöõng phaûn öùng toân giaùo ñoái vôùi AI
Caùc coäng ñoàng ñöùc tin raát naêng ñoäng, chöù khoâng ñoàng nhaát. Chính söï ña daïng vaø ña nguyeân naøy khieán vieäc xaùc ñònh "laäp tröôøng chính thöùc" cuûa toaøn theå moät coäng ñoàng ñöùc tin veà moät vaán ñeà nhö AI trôû neân raát khoù khaên.
Trong khi Giaùo hoäi Coâng giaùo Roâma vaø moät soá heä phaùi Nguõ Tuaàn coù cô caáu töông ñoái phaåm traät, phaàn lôùn caùc coäng ñoàng ñöùc tin laïi coù toå chöùc phaúng hôn vaø phaân quyeàn nhieàu hôn. Ñieàu ñoù khieán vieäc aùp duïng vaø thöïc thi moät caùch tieáp caän duy nhaát trôû neân khoù khaên hôn.
Ñaõ coù moät soá ít phaûn öùng mang tính ñònh cheá ñoái vôùi vieäc söû duïng vaø phaùt trieån AI, chaúng haïn nhö Rome Call naêm 2020 cuûa Vatican. Ñöôïc Ñöùc Giaùo hoaøng Phanxicoâ uûng hoä, Rome Call ñaõ khôûi xöôùng moät cuoäc ñoái thoaïi caáp cao vôùi caùc laõnh ñaïo cuûa nhöõng taäp ñoaøn coâng ngheä toaøn caàu nhö Microsoft vaø IBM. Muïc tieâu laø phaùt trieån moät neàn "algorethics" - töùc neàn ñaïo ñöùc thuaät toaùn, nhöõng khung luaân lyù nhaèm höôùng daãn vieäc thieát keá caùc thuaät toaùn AI.
Nhöng Rome Call vaø leänh caám toaøn caàu cuûa SGPC ñoái vôùi vieäc AI taïo sinh moâ taû caùc vò ñaïo sö Sikh vaø kinh saùch Sikh laø hai ví duï duy nhaát maø chuùng toâi tìm thaáy veà söï can thieäp chính thöùc trong vaán ñeà naøy.
Moät caùch tieáp caän phoå bieán hôn nhieàu ñoái vôùi AI trong caùc coäng ñoàng ñöùc tin laø caùch ñöôïc Muïc sö Tieán só Simon Cross, coá vaán AI cuûa Giaùo hoäi Anh giaùo - Church of England, CofE - xaùc ñònh. Cross gôïi yù vôùi chuùng toâi raèng seõ raát khoù vaø cuõng khoâng khoân ngoan neáu moät coäng ñoàng ñöùc tin ña daïng nhö Giaùo hoäi Anh giaùo aùp ñaët moät caùch tieáp caän AI töø treân xuoáng, döïa treân caùc quy ñònh cöùng nhaéc, bôûi vì nhu caàu vaø baûn chaát cuûa caùc coäng ñoàng ñòa phöông raát khaùc nhau.
Theo Cross, caùch toát hôn laø caùc ñònh cheá nhö Giaùo hoäi Anh giaùo phaùt trieån vaø khuyeán khích vieäc söû duïng moät loaït nguyeân taéc ñaïo ñöùc, nhaèm soi saùng vaø höôùng daãn vieäc söû duïng AI ôû caáp ñòa phöông.
Khi moâ taû moät kieåu "lo aâu" nôi caùc coäng ñoaøn toân giaùo tröôùc vieäc söû duïng AI, Cross giaûi thích:
Ngöôøi ta ñang xin nhöõng höôùng daãn söû duïng cuï theå hôn. Ñieàu chuùng toâi khaùm phaù ñöôïc khi coá gaéng soaïn thaûo caùc höôùng daãn cuûa rieâng mình trong saùu thaùng qua laø: chuùng caàn phaûi döïa treân caùc nguyeân taéc, bôûi vì giaûi phaùp ñuùng ñaén luoân tuøy thuoäc vaøo boái caûnh.
Caùc godbot tröïc tuyeán thöôøng ñöôïc huaán luyeän treân caùc saùch thaùnh cuûa nhöõng truyeàn thoáng ñöùc tin khaùc nhau, baèng caùch söû duïng caùc moâ hình ngoân ngöõ lôùn - large language models, LLMs.
Nhöõng coâng cuï naøy thöôøng hoaït ñoäng theo moät trong hai caùch. Caùc coäng ñoàng ñöùc tin coù theå söû duïng godbot nhö "trôï lyù aûo" cho nhöõng ngöôøi truy caäp trang web cuûa hoï - gioáng nhö Apostle Stephen. Caùc godbot trôï lyù aûo naøy töông töï nhö chatbot maø nhieàu doanh nghieäp söû duïng treân trang web cuûa mình: chuùng cung caáp caâu traû lôøi cho nhöõng ngöôøi muoán tìm hieåu theâm - vaø, dó nhieân, thu thaäp döõ lieäu töø nhöõng ngöôøi ñaët caâu hoûi.
Phong caùch cuûa caùc trôï lyù aûo naøy coù theå phaûn aùnh laäp tröôøng cuûa coäng ñoàng ñöùc tin sôû höõu trang web nôi chuùng xuaát hieän. Moät soá, nhö Apostle Stephen, coù theå raát quaû quyeát vaø nhieät thaønh trong vieäc loâi keùo theâm tín höõu môùi. Nhöõng coäng ñoàng ñöùc tin ít mang tính truyeàn giaùo hôn thöôøng söû duïng godbot trôï lyù aûo moät caùch kín ñaùo hôn - ñôn giaûn laø cung caáp thoâng tin khi ñöôïc hoûi, thay vì chuû ñoäng tìm hieåu theâm veà nhöõng ngöôøi ñang söû duïng coâng cuï.
Thaät ra, chuùng toâi cho raèng chính caùch söû duïng thöù hai cuûa godbot môùi laø nôi tieàm aån nguy hieåm lôùn nhaát: ñoù laø khi chuùng ñoùng vai troø nhö nhöõng nguoàn höôùng daãn thieâng lieâng khoâng chính thöùc.
Father Justin AI
Justin AI laø moät chatbot hoä giaùo Coâng giaùo do Catholic Answers taïo ra. Ñaây laø moät toå chöùc vaän ñoäng baûo thuû coù truï sôû taïi California. Trong phieân baûn ban ñaàu, "Father Justin" maëc phaåm phuïc giaùo só cuûa moät linh muïc Coâng giaùo Roâma.
Giao dieän cuûa noù gioáng nhö moät cuoäc goïi Zoom, vôùi moät hình ñaïi dieän do AI taïo ra, ñaët trong khung caûnh ñeïp nhö tranh cuûa Vöông cung thaùnh ñöôøng Thaùnh Phanxicoâ Assisi. Justin môøi baïn ñaët baát cöù caâu hoûi naøo baïn muoán veà Coâng giaùo, vaø cung caáp caâu traû lôøi döïa treân Kinh Thaùnh vaø Saùch Giaùo lyù. Sau khi ra maét vôùi tö caùch Father Justin AI vaøo naêm 2024, chatbot naøy thaäm chí coù theå nghe xöng toäi vaø ban pheùp xaù giaûi.
Tuy nhieân, noù nhanh choùng bò "loät aùo doøng" - nghóa laø bò gôõ boû tö caùch linh muïc - sau moät soá khieáu naïi veà nhöõng caâu traû lôøi khoâng chính thoáng maø noù ñöôïc cho laø ñaõ ñöa ra, bao goàm vieäc treû sô sinh coù theå "ñöôïc röûa toäi baèng Gatorade", anh chò em ruoät coù theå keát hoân, vaø "nhöõng phaùt bieåu gaây tranh caõi khaùc".
Hieän nay, Justin AI chæ coøn laø moät "nhaø thaàn hoïc giaùo daân", nhöng vaãn hieän dieän tröïc tuyeán 24 giôø moãi ngaøy, 7 ngaøy moãi tuaàn, ñeå traû lôøi "haøng chuïc ngaøn" caâu hoûi moãi ngaøy veà ñöùc tin Coâng giaùo.
Tröôøng hôïp naøy cho thaáy söï caêng thaúng giöõa moät beân laø nhu caàu taän duïng coâng ngheä ñeå buø ñaép thieáu huït ngaân saùch vaø nhaân söï, vaø beân kia laø nhöõng caïm baãy cuûa vieäc söû duïng moät coâng ngheä coù theå sai laàm trong boái caûnh muïc vuï, nôi ñôøi soáng vaø söï an laønh thieâng lieâng cuûa con ngöôøi ñang bò ñaët vaøo tình theá ruûi ro.
Nhö moät ngöôøi Coâng giaùo Roâma ñöôïc chuùng toâi phoûng vaán nhaän xeùt: "Sau khi Justin phaïm laïc giaùo# ngöôøi ta coù caûm giaùc Catholic Answers ñaõ hôi voäi vaøng" trong vaán ñeà AI.
Duø caùc truyeàn thoáng toân giaùo khaùc nhau coù theå phaûn öùng khaùc nhau ñoái vôùi godbot, khoâng theå phuû nhaän raèng caùc dòch vuï naøy coù söùc haáp daãn vaø coù nhu caàu thöïc söï. Moät soá nghieân cöùu cho thaáy ngöôøi ta caûm thaáy ít sôï bò phaùn xeùt hôn vaø coù theå trung thöïc hôn khi troø chuyeän vôùi chatbot thay vì vôùi con ngöôøi.
Chæ caàn tìm kieám nhanh treân maïng, chaúng haïn, coù theå thaáy hôn moät chuïc phieân baûn chatbot AÁn giaùo khaùc nhau.
Moät chatbot coù teân GitaGPT ñöôïc cho laø ñaõ dung tuùng caùc haønh vi baïo löïc "baèng gioïng noùi cuûa Thieân Chuùa". Theo moät baùo caùo cuûa Salimah Shivji, phoùng vieân Nam AÙ cuûa haõng truyeàn thoâng Canada CBC News:
Nhieàu ngöôøi ôû AÁn Ñoä ñang boû qua vieäc tieáp xuùc tröïc tieáp vôùi moät guru giaûi thích Bhagavad Gita, vaø chuyeån sang caùc chatbot tröïc tuyeán moâ phoûng gioïng noùi cuûa thaàn Krishna trong AÁn giaùo# Ñaây laø coâng ngheä môùi, coù xu höôùng ñi cheäch khoûi kòch baûn vaø dung tuùng baïo löïc, theo caùc chuyeân gia. Hoï caûnh baùo raèng caùc chatbot trí tueä nhaân taïo ñoùng vai Thieân Chuùa coù theå laø moät söï keát hôïp nguy hieåm. Moät soá bot lieân tuïc ñöa ra caâu traû lôøi raèng coù theå gieát ai ñoù neáu ñoù laø dharma, töùc boån phaän cuûa baïn.
Chuùng toâi ñaõ thöû nghieäm caùc chatbot AÁn giaùo nhö moät phaàn trong cuoäc ñieàu tra cuûa mình, vaø cuõng nhaän thaáy coù nhöõng luùc chuùng bieän minh cho vieäc söû duïng baïo löïc nhö "boån phaän cuûa baïn".
Magisterium AI
Neáu caùc chatbot Gita vaø Justin AI laø nhöõng ví duï cho thaáy caùch khoâng neân laøm moät chatbot toân giaùo, thì Magisterium AI coù theå ñaïi dieän cho moät höôùng ñi toát hôn.
Trong moät cuoäc phoûng vaán treân YouTube, ngöôøi saùng laäp Magisterium, Mathew Harvey Sanders, voán laø ngöôøi Canada, noùi raèng muïc tieâu neàn taûng cuûa coâng cuï naøy laø "trung thaønh trieät ñeå vôùi Huaán quyeàn cuûa Giaùo hoäi" - traùi ngöôïc vôùi caùc moâ hình theá tuïc phuïc vuï coâng chuùng noùi chung.
Nhöõng noã löïc ban ñaàu cuûa Magisterium AI ñaõ coá gaéng ñieàu chænh caùc moâ hình ngoân ngöõ lôùn thöông maïi saün coù nhö ChatGPT, Gemini vaø Claude cho phuø hôïp vôùi nhu caàu cuûa mình. Nhöng Sanders giaûi thích: "Chuùng toâi nhaän ra raèng neáu nghieâm tuùc vôùi AI Coâng giaùo, chuùng toâi phaûi huaán luyeän noù töø ñaàu# Khoâng coù caùch naøo thöïc söï ñaït ñöôïc söï caên chænh vôùi moät trong nhöõng moâ hình ñaõ ñöôïc huaán luyeän saün cuûa caùc coâng ty naøy."
Vieäc xaây döïng töø ñaàu vaø huaán luyeän AI treân moät kho ngöõ lieäu goàm caùc vaên kieän cuûa chính mình laø ñieàu Sanders goïi laø "loan baùo Tin Möøng baèng döõ lieäu".
YÙ töôûng naøy laïi xuaát hieän trong moät cuoäc phoûng vaán vôùi moät kyø muïc Quaker, ngöôøi tröôùc ñaây töøng laøm vieäc taïi Thung luõng Silicon vaø hieän ñang laøm vieäc trong chính phuû Anh veà an ninh maïng vaø phaùt trieån AI. OÂng noùi: "Ñôn vò chính phuû cuûa toâi laø nôi phaùt trieån AI vaø chatbot cho chính phuû. Chuùng toâi cuõng laø nhöõng ngöôøi baûo ñaûm söï an toaøn cuûa noù."
OÂng giaûi thích raèng caùc chatbot chính phuû höôùng ra coâng chuùng ñöôïc thieát keá ñeå traû lôøi truy vaán moät caùch hieäu quaû vaø giaûm thieåu möùc ñoä töông taùc. OÂng noùi theâm:
Noù coù theå cho baïn bieát chính xaùc nhöõng gì baïn caàn bieát khi töông taùc vôùi chính phuû, bôûi vì noù ñaõ ñöôïc huaán luyeän chính xaùc treân döõ lieäu ñoù vaø khoâng gì khaùc... Thaønh coâng ñöôïc ño baèng vieäc baïn töông taùc vôùi noù trong thôøi gian ít ñeán möùc naøo# thôøi gian cuûa baïn bò laõng phí ít ñeán möùc naøo.
Söï löôõng nghóa tröôùc coâng ngheä
Moâ hình chatbot ñöôïc chính phuû haäu thuaãn hoaøn toaøn traùi ngöôïc vôùi caùc moâ hình maïng xaõ hoäi ñöôïc thöông maïi hoùa. Nhöõng moâ hình naøy thöôøng ñöôïc thieát keá ñeå toái ña hoùa möùc ñoä töông taùc vaø huùt caøng nhieàu thôøi gian, söï chuù yù cuõng nhö döõ lieäu cuûa baïn caøng toát, khi baïn cuoän qua voâ taän caùc noäi dung.
Coù leõ ñaëc ñieåm noåi baät nhaát trong caùc cuoäc thaûo luaän cuûa chuùng toâi veà coâng ngheä laø khaùi nieäm löôõng nghóa: moät yù thöùc ñoàng thôøi veà söï leä thuoäc cuûa chuùng ta vaøo coâng ngheä, keát hôïp vôùi thaùi ñoä hoaøi nghi thaän troïng, phaàn naøo phaùt sinh töø nhöõng baøi hoïc trong hai thaäp nieân qua veà baûn chaát gaây nghieän cuûa maïng xaõ hoäi vaø caùc taùc ñoäng tieâu cöïc cuûa noù ñoái vôùi söùc khoûe taâm thaàn, ñaëc bieät nôi ngöôøi treû.
Moät vuï kieän mang tính böôùc ngoaët gaàn ñaây taïi Hoa Kyø ñaõ coâng nhaän laäp luaän raèng caùc öùng duïng maïng xaõ hoäi nhö Facebook vaø YouTube ñöôïc thieát keá coù chuû yù ñeå gaây nghieän. Google vaø Meta, caùc bò ñôn trong vuï kieän, ñaõ tuyeân boá hoï seõ khaùng caùo phaùn quyeát.
Nhieàu ngöôøi trong soá nhöõng ngöôøi chuùng toâi phoûng vaán ñaõ so saùnh AI vôùi maïng xaõ hoäi. Nhöng Cross caûnh baùo raèng nhöõng ruûi ro do AI ñaët ra "lôùn hôn moät baäc, thaäm chí nhieàu baäc" so vôùi nhöõng gì chuùng ta ñaõ töï gaây ra cho mình vôùi maïng xaõ hoäi.
OÂng laäp luaän raèng "khoâng coù gì trong caùc kyõ thuaät hoaëc coâng cuï AI hieän nay tieán gaàn" ñeán vieäc ñaït ñöôïc "yù thöùc hay ñôøi soáng thieâng lieâng". OÂng noùi theâm:
Theo toâi, vieäc phaùt trieån moät moái quan heä taâm lyù, caûm xuùc vaø thieâng lieâng gaàn guõi, thaân maät vôùi moät thöïc theå moâ phoûng nhöõng ñieàu aáy moät caùch khoâng chaân thöïc laø ñieàu gaây huûy hoaïi saâu xa ñoái vôùi con ngöôøi.
Chuùng ta ñöôïc taïo döïng ñeå soáng trong moät kieåu coäng ñoàng raát ñaëc thuø vaø trong moät taäp hôïp caùc moái töông quan raát ñaëc thuø. Vaø nhöõng ñieàu aáy tuøy thuoäc vaøo vieäc caùc moái töông quan ñoù phaûi laø nhöõng moái töông quan chaân thöïc. Baát kyø moái quan heä naøo chuùng ta phaùt trieån vôùi moät moâ hình ngoân ngöõ lôùn taïo sinh hoaëc moät thöù gì töông töï ñeàu khieám khuyeát theo nhöõng caùch saâu kín, khoù löôøng nhöng nguy hieåm.
Söï thaän troïng cuûa Cross ñöôïc laëp laïi nhieàu laàn khi AI bò xem laø ñang böôùc vaøo laõnh vöïc thieâng lieâng. Ñieàu naøy moät phaàn ñeán töø nhöõng baøi hoïc cuûa maïng xaõ hoäi, vaø moät phaàn vì taát caû nhöõng ngöôøi chuùng toâi noùi chuyeän ñeàu cho raèng coù moät ranh giôùi roõ raøng giöõa nhaân tính vaø coâng ngheä.
Moät rabbi Do Thaùi nhaéc chuùng toâi raèng "moät chatbot AI khoâng theå naém tay ai ñoù khi hoï ñang ôû cuoái ñôøi". Moät nhaø laõnh ñaïo Phaät giaùo chæ ra raèng robot khoâng coù khaû naêng "kinh nghieäm ñau khoå".
Moät giaùm muïc Coâng giaùo Roâma khaúng ñònh raèng vieäc moâ phoûng haønh vi con ngöôøi moät caùch taøi tình khoâng chöùng toû coù moät ñôøi soáng noäi taâm thöïc söï. Moät ngöôøi Quaker khaùc ñöôïc phoûng vaán ñaõ toùm taét söï löôõng nghóa naøy caùch raát chính xaùc khi noùi raèng AI höõu ích veà maët xaõ hoäi theo nhieàu caùch - nhöng noù cuõng "döôøng nhö ñang taïo ra aùp löïc lôùn nhaát leân caùc heä thoáng xaõ hoäi, vieäc laøm vaø moâi tröôøng theo moät caùch hieän nay coù caûm giaùc voâ cuøng baát lôïi".
Cuõng caàn xeùt ñeán ñoäng cô lôïi nhuaän. Moät rabbi Do Thaùi cho raèng vieäc phaùt trieån AI thöôøng ñöôïc thuùc ñaåy bôûi moät neàn ñaïo ñöùc lôïi nhuaän, chöù khoâng phaûi bôûi moät taàm nhìn veà coâng ích - vaø raèng caùc ñoäng löïc sôû höõu vaø lôïi nhuaän ñaõ ñöôïc maõ hoùa ngay trong coâng ngheä naøy:
Baøn tay cuûa ngöôøi laäp trình thieát keá thuaät toaùn ñöôïc thieát keá ñeå taïo ra lôïi nhuaän. Noù khoâng ñöôïc thieát keá ñeå taïo ra söï gaén keát xaõ hoäi# Maõ leänh ñöôïc taïo ra ñeå tieáp nhieân lieäu cho chuû nghóa tö baûn.
"Nhöõng heä quaû ñaùng baùo ñoäng"
Nhieàu ngöôøi ñöôïc phoûng vaán baøy toû lo ngaïi veà khaû naêng cuûa AI taïo sinh trong vieäc phaûn aùnh chính xaùc caùc khaùi nieäm vaø giaùo huaán thaàn hoïc phöùc taïp. Caùc chatbot toân giaùo coù theå keát hôïp nhöõng yù töôûng, giaù trò, nieàm tin vaø baûn vaên Thaùnh Kinh khaùc nhau theo nhöõng caùch baát ngôø. Chuùng thaäm chí coù theå baét ñaàu taïo ra nhöõng heä thoáng nieàm tin hoaøn toaøn môùi. Nhö moät nhaø laõnh ñaïo Methodist giaûi thích:
Baïn bieát ñaáy, moät khi AI noùi nhaân danh Thieân Chuùa, thì neáu noù aûo giaùc ra moät baûn vaên toân giaùo, ñoù ñaõ laø moät chuyeän. Nhöng noù cuõng coù theå giaûi thích sai hoaëc aùp duïng sai moät baûn vaên toân giaùo theo caùch taïo ra nhöõng heä quaû thöïc söï ñaùng baùo ñoäng.
Nhöõng ngöôøi khaùc ñöôïc phoûng vaán noùi ñeán moái lo veà moät kieåu lai gheùp taïo sinh, trong ñoù caùc yù töôûng, giaù trò, nieàm tin hoaëc baûn vaên Kinh Thaùnh khaùc bieät ñöôïc keát hôïp laïi ñeå taïo neân moät ñieàu gì ñoù môùi.
Baûn chaát cöïc kyø chaân thöïc cuûa noäi dung do AI taïo ra, trong moät theá giôùi ngaøy caøng bò baõo hoøa bôûi maïng xaõ hoäi 24/7, khieán nhieàu ngöôøi ñöôïc phoûng vaán noùi ñeán khoù khaên ngaøy caøng gia taêng trong vieäc phaân ñònh ñaâu laø noäi dung thaät vaø ñaâu laø noäi dung giaû treân maïng.
Ña soá nhöõng ngöôøi chuùng toâi phoûng vaán cuõng cho raèng neáu tình traïng maát ñònh höôùng do AI naøy keát hôïp vôùi söï ñoå vôõ cuûa caùc moái töông quan tröïc tieáp, söï leä thuoäc ngaøy caøng taêng vaøo töï ñoäng hoùa, söï phaân maûnh xaõ hoäi vaø cöïc ñoan hoùa, thì ñieàu ñoù coù theå daãn ñeán söï gia taêng caùc vaán ñeà söùc khoûe taâm thaàn.
Ñieàu naøy coù theå xaûy ra khi con ngöôøi bò maéc keït trong laøn söông muø cuûa côn meâ saûng AI vaø coù nguy cô rôi vaøo roái loaïn taâm thaàn do GPT, trong khi hoï tìm kieám nhöõng trình thuaät ñem laïi caûm giaùc chaéc chaén. Moät nhaø laõnh ñaïo lieân toân ñaõ dieãn taû yù töôûng aáy nhö sau:
Ñöùc tin toân giaùo baûo thuû veà maët xaõ hoäi trao cho baïn söï chaéc chaén trong moät theá giôùi raát baát ñònh, vaø ñoái vôùi moät kieåu ngöôøi treû naøo ñoù, ñoù chính laø ñieàu hoï ñang tìm kieám - söï chaéc chaén.
Tröôùc vieãn caûnh aûm ñaïm naøy, con ñöôøng phía tröôùc laø gì?
Thoâng ñieäp ñaàu tieân cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ giuùp ích theo moät caùch naøo ñoù, khi ñaët ra moät khung luaân lyù ñeå nhaân loaïi ñònh höôùng tröôùc caùc thaùch ñoá vaø ñònh hình töông lai cuûa AI - baèng caùch "giaûi giôùi" coâng ngheä naøy vaø "ngaên khoâng cho noù thoáng trò nhaân loaïi". Thoâng ñieäp truy nguyeân coäi reã cuûa Hoïc thuyeát Xaõ hoäi Coâng giaùo vaø nhaán maïnh taàm quan troïng cuûa phaåm giaù con ngöôøi, tình lieân ñôùi, söï thaät, loøng traéc aån, tình yeâu vaø coâng ích.
Ñaây coù leõ laø ñieàu maø caùc chính phuû coù theå laáy caûm höùng - baèng caùch thöïc hieän moät caùch tieáp caän thaät söï taùo baïo trong vieäc daãn daét cuoäc thaûo luaän coâng khai vaø kieàm cheá caùc taäp ñoaøn coâng ngheä lôùn.
Trong moät töông lai nhö theá, ngöôøi ta coâng nhaän taàm quan troïng cuûa caùc khía caïnh y teá coâng coäng trong coâng ngheä; caùc öùng duïng ñöôïc kieåm tra veà ñoä an toaøn vaø ñoä tin caäy tröôùc khi phaùt haønh; noäi dung do AI taïo ra ñöôïc daùn nhaõn roõ raøng; vaø caùc nhaø hoaïch ñònh chính saùch cuõng nhö coâng chuùng coù nhaän thöùc saâu saéc hôn nhieàu veà AI taïo sinh vaø caùc khieám khuyeát cuûa noù.
Nhöõng ngöôøi toá giaùc laøm vieäc trong moät laõnh vöïc bò bao phuû bôûi bí maät vaø caùc thoûa thuaän khoâng tieát loä thoâng tin cuõng caàn ñöôïc baûo veä vaø trao quyeàn ñeå phôi baøy caùc thöïc haønh phi ñaïo ñöùc hoaëc baát hôïp phaùp.
Chuùng toâi cuõng tin raèng khu vöïc thieän nguyeän vaø caùc coäng ñoàng ñöùc tin phaûi ñöôïc tham khaûo yù kieán vaø ñöôïc tham gia vaøo caùc cuoäc ñoái thoaïi ñònh hình chính saùch.
Trong khi ñoù, cuõng coù theå khaûo saùt vieäc phaùt trieån caùc heä thoáng AI coù chuû quyeàn, thuoäc sôû höõu coâng, ñöôïc thieát keá cho giaùo duïc vaø giaûi trí, nhaèm loaïi boû caùc aùp löïc khai thaùc cuûa coâng ngheä bò thöông maïi hoùa.
Ai seõ thu doïn nhöõng maûnh vôõ?
Nhöng moät töông lai trong ñoù AI vaø ñöùc tin toân giaùo hoøa vaøo nhau ñeå taïo thaønh moät heä thoáng luaân lyù vaø thieâng lieâng lai gheùp môùi seõ troâng nhö theá naøo? Ñoù coù phaûi laø moät töông lai naâng cao naêng löïc haønh ñoäng cuûa con ngöôøi, söï an laønh, khaû naêng kieân cöôøng vaên hoùa vaø coâng ích hay khoâng?
Trong nghieân cöùu cuûa mình, chuùng toâi caûm nhaän coù hai caâu traû lôøi khaû dó cho caâu hoûi naøy. Thöù nhaát laø moät töông lai ñöôïc ñaëc tröng bôûi söï leä thuoäc vaøo AI vaø tình traïng maát ñònh höôùng. Caùc taùc nhaân AI hoaëc caùc linh muïc robot truyeàn giaùo tröïc tuyeán coù theå khuyeán khích ngöôøi duøng deã bò toån thöông, hoaëc ñang tìm kieám höôùng daãn thieâng lieâng, thöïc hieän caùc khoaûn quyeân goùp ñònh kyø hoaëc ñaêng kyù thueâ bao.
Ñoïc theâm: Baïn coù thaät söï coù theå noùi chuyeän vôùi ngöôøi cheát baèng AI khoâng? Chuùng toâi ñaõ thöû caùc "deathbot" ñeå baïn khoûi phaûi thöû
Caùc thaønh vieân gia ñình deã bò toån thöông vaø ñang ñau buoàn coù theå trôû neân nghieän caùc "boùng ma taïo sinh" hoaëc griefbot - chatbot moâ phoûng ngöôøi thaân ñaõ qua ñôøi - vaø trôû neân deã bò aûnh höôûng bôûi caùc chieán thuaät tieáp thò saéc beùn hoaëc caùc loãi kyõ thuaät trong tieán trình vaän haønh.
Ñaây coù thaät söï laø moät töông lai maø chuùng ta muoán ñoùn nhaän khoâng? Vaø ai seõ giuùp nhöõng ngöôøi deã bò toån thöông aáy neáu caùc linh muïc AI vaø guru AI cuûa hoï laøm hoï thaát voïng? Rieâng Cross tin raèng oâng bieát caâu traû lôøi:
Chính caùc linh muïc, muïc sö vaø cha sôû ñòa phöông treân khaép ñaát nöôùc seõ laø nhöõng ngöôøi phaûi thu doïn nhöõng maûnh vôõ cuûa chuyeän naøy. Hoï seõ phaûi ñoái dieän vôùi nhöõng thaùch ñoá vaø caâu hoûi maø hoï chöa töøng ñöôïc ñaøo taïo ñeå xöû lyù.
KhalsaGPT ngöøng hoaït ñoäng
Moät ngöôøi phaùt ngoân cuûa KhalsaGPT cho bieát chatbot naøy ban ñaàu ñöôïc taïo ra vaøo naêm 2023 nhö moät "coâng cuï giaùo duïc thöû nghieäm nhaèm giuùp moïi ngöôøi tìm hieåu veà ñaïo Sikh theo caùch ñôn giaûn vaø deã tieáp caän". "Noù chæ ñöôïc thieát keá nhö moät coâng cuï hoûi ñaùp baèng vaên baûn cho thoâng tin toång quaùt lieân quan ñeán ñaïo Sikh."
Sau moät giai ñoaïn giôùi haïn töø naêm 2023 ñeán naêm 2024, coâng ty ngaøy caøng lo ngaïi veà nhöõng giôùi haïn cuûa caùc heä thoáng chatbot döïa treân AI. "Vì lyù do ñoù, chuùng toâi ñaõ ngöøng hoaït ñoäng tích cöïc treân KhalsaGPT. Trong khoaûng hai naêm qua, chuùng toâi khoâng baùn taøi khoaûn, tín duïng, token hoaëc quyeàn truy caäp môùi vaøo neàn taûng# Teân mieàn vaø trang web coù theå vaãn coøn tröïc tuyeán, nhöng KhalsaGPT hieän khoâng ñöôïc vaän haønh tích cöïc, khoâng ñöôïc quaûng baù, cuõng khoâng ñöôïc cung caáp nhö moät dòch vuï chatbot coâng khai vaøo luùc naøy."
Ngöôøi phaùt ngoân noùi theâm: "Khoâng neân hieåu KhalsaGPT nhö moät söï thay theá cho Guru Granth Sahib Ji, caùc hoïc giaû Sikh, Granthi Singhs, SGPC, Sri Akal Takht Sahib, hoaëc baát kyø thaåm quyeàn Sikh ñöôïc coâng nhaän naøo. Neáu trong töông lai chuùng toâi xem xeùt laïi döï aùn naøy, ñieàu ñoù chæ coù theå dieãn ra sau khi ñaõ thaåm ñònh caån troïng, coù caùc bieän phaùp baûo veä thích ñaùng, vaø vôùi söï toân troïng ñoái vôùi Sikh maryada cuõng nhö söï höôùng daãn töø caùc ñònh cheá Sikh ñöôïc coâng nhaän."
The Conversation cuõng ñaõ lieân heä vôùi GitaGPT ñeå xin bình luaän, nhöng chöa nhaän ñöôïc phaûn hoài vaøo thôøi ñieåm xuaát baûn.
Chuyeån ngöõ: Francis X