Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñöa ra lôøi keâu goïi:
Trí tueä nhaân taïo caàn ñöôïc 'giaûi giaùp'
Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñöa ra lôøi keâu goïi: Trí tueä nhaân taïo caàn ñöôïc 'giaûi giaùp'.
Vuõ Vaên An
Roma (VietCatholic News 27-05-2026) - Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ ñöa ra lôøi keâu goïi tha thieát veà vieäc "giaûi giaùp" trí tueä nhaân taïo khi ngaøi trình baøy thoâng ñieäp giaùo hoaøng ñaàu tieân cuûa mình vaøo thöù Hai 25 thaùng 5 naêm 2026.
Edgar Beltraùn, trong baûn tin 26 Thaùng 5 Naêm 2026 cuûa taïp chí The Pillar, cho bieát: Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ ñöa ra lôøi keâu goïi tha thieát veà vieäc "giaûi giaùp" trí tueä nhaân taïo vaø giaûi phoùng noù "khoûi nhöõng luaän lyù hoïc bieán noù thaønh coâng cuï thoáng trò, loaïi tröø vaø caùi cheát" khi ngaøi trình baøy thoâng ñieäp giaùo hoaøng ñaàu tieân cuûa mình, Magnifica humanitas, vaøo ngaøy 25 thaùng 5 naêm 2026.
Vaên kieän naøy, ñöôïc kyù vaøo ngaøy 15 thaùng 5 naêm 2026, kyû nieäm thoâng ñieäp Rerum novarum cuûa Ñöùc Leo XIII, ñaõ ñöôïc ca ngôïi trong nhieàu thaùng nhö laø vaên kieän mang tính chöông trình cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV veà caùc vaán ñeà xaõ hoäi hieän nay.
Trong moät ñoäng thaùi chöa töøng coù, Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ ñích thaân trình baøy thoâng ñieäp giaùo hoaøng ñaàu tieân cuûa mình cho caùc thaønh vieân cuûa giaùo trieàu, ñoaøn ngoaïi giao vaø baùo chí taäp trung taïi Hoäi tröôøng Thöôïng Hoäi ñoàng Môùi cuûa Vatican.
Trong baøi phaùt bieåu cuûa mình, Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ noùi veà cuoäc ñoái thoaïi ñang dieãn ra giöõa Vatican vaø caùc coâng ty trí tueä nhaân taïo nhö Anthropic, maø ngöôøi ñoàng saùng laäp Christopher Olah cuõng coù maët.
"Thaät laø moät daáu hieäu tuyeät vôøi cuûa nieàm hy voïng raèng, duø coù nhöõng khaùc bieät, chuùng ta vaãn coù theå laéng nghe laãn nhau," Ñöùc Giaùo Hoaøng noùi. "Söï trao ñoåi naøy roõ raøng cho thaáy taàm quan troïng cuûa thôøi ñieåm hieän taïi, cuõng nhö nieàm tin raèng, cuøng nhau, chuùng ta coù theå nhaän ra nhöõng caâu hoûi lôùn cuûa thôøi ñaïi chuùng ta, vaø do ñoù, töông lai cuûa nhaân loaïi."
Ñöùc Giaùo Hoaøng cho bieát ngaøi ñaõ laáy caûm höùng töø Ñöùc Leo XIII, ngöôøi "ñaõ quan saùt tình caûnh cuûa coâng nhaân nhaø maùy, gia ñình hoï bò ly taùn vaø nhöõng hình thöùc ngheøo ñoùi môùi naûy sinh do söï chuyeån ñoåi kyõ ngheä nhanh choùng. Ngaøi hieåu raèng Giaùo hoäi khoâng theå ñöùng ngoaøi cuoäc."
"Thoâng ñieäp Magnifica humanitas ra ñôøi töø vieäc laéng nghe nhö Ñöùc Leo XIII ñaõ laøm. Toâi ñaõ laéng nghe caùc nhaø khoa hoïc vaø kyõ sö, nhöõng ngöôøi laøm vieäc vôùi loøng nhieät thaønh chaân thaønh veà caùc kyõ thuaät coù khaû naêng laøm giaûm bôùt noãi ñau khoå to lôùn; caùc nhaø laõnh ñaïo chính trò vaø caùc quan chöùc nhaø nöôùc, nhöõng ngöôøi ñaõ kieân trì tìm kieám caùc quy taéc coâng baèng; caùc baäc cha meï vaø giaùo vieân, nhöõng ngöôøi voâ cuøng quan taâm ñeán töông lai cuûa caùc theá heä treû," Ñöùc Leo XIV noùi theâm. Tieáp noái lôøi keâu goïi caäp nhaät suy tö cuûa Giaùo hoäi veà baûn chaát ñaïo ñöùc cuûa chieán tranh trong thoâng ñieäp, Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo hoâm thöù Hai ñaõ chæ trích "caùc heä thoáng vuõ khí ngaøy caøng töï ñoäng, haàu nhö naèm ngoaøi taàm kieåm soaùt höõu hieäu cuûa con ngöôøi. Toâi nghe thaáy nhöõng caâu chuyeän raát ñaùng lo ngaïi veà caùc thuaät toaùn coù theå chaën quyeàn tieáp caän chaêm soùc söùc khoûe, vieäc laøm vaø an ninh döïa treân döõ lieäu bò aûnh höôûng bôûi ñònh kieán vaø baát coâng. Vaø toâi ñaõ nghe thaáy söï im laëng cuûa nhöõng ngöôøi khoâng coù tieáng noùi khi caùc quyeát ñònh ñöôïc ñöa ra - nhöõng quyeát ñònh coù khaû naêng taïo ra nhöõng hình thöùc loaïi tröø vaø ñau khoå môùi."
"Trí tueä nhaân taïo caàn phaûi ñöôïc giaûi giaùp. Toâi bieát töø naøy raát maïnh, nhöng ñöôïc löïa choïn moät caùch coù chuû yù vì thôøi ñieåm naøy caàn nhöõng töø ngöõ coù khaû naêng thu huùt söï chuù yù, ñaùnh thöùc löông taâm vaø chæ ra con ñöôøng tieán leân phía tröôùc cho nhaân loaïi", Ñöùc Giaùo Hoaøng noùi theâm.
Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV ñaõ so saùnh trí tueä nhaân taïo vôùi naêng löôïng haït nhaân, noùi raèng "noù phaûi phuïc vuï taát caû moïi ngöôøi vaø lôïi ích chung. Caùc quyeát ñònh veà kyõ thuaät kyõ thuaät khoâng bao giôø ñöôïc taùch rôøi khoûi löông taâm vaø traùch nhieäm# Hoøa bình, khoâng chæ ñôn thuaàn laø söï vaéng maët cuûa chieán tranh, laø coâng lyù ñang ñöôïc thöïc thi. Nhöng khi kyõ thuaät laøm suy yeáu khaû naêng pheâ phaùn cuûa chuùng ta, chính hoøa bình cuõng gaëp nguy hieåm."
Ñöùc Giaùo Hoaøng cuõng trích daãn nhöõng suy tö cuûa Thaùnh Phaoloâ VI veà söï phaùt trieån, noùi raèng noù "lieân quan ñeán 'moãi ngöôøi vaø toaøn theå con ngöôøi'. 'Moãi ngöôøi' coù nghóa laø khoâng ai coù theå bò boû laïi beân leà cuûa quaù trình chuyeån ñoåi kyõ thuaät soá. 'Toaøn theå' coù nghóa laø khoâng ai coù theå bò thu heïp thaønh naêng suaát, hieäu suaát nhaän thöùc, hay chæ laø döõ lieäu ñôn thuaàn. Con ngöôøi mang trong mình moät söï töï do, moät noäi taâm vaø moät ôn goïi yeâu thöông vaø thôø phöôïng maø khoâng moät coã maùy naøo coù theå thay theá hoaëc ngaên chaën ñöôïc."
"Chæ vôùi moät taàm nhìn toaøn dieän nhö vaäy, trí tueä nhaân taïo môùi coù theå ñöôïc höôùng tôùi lôïi ích chung," ngaøi noùi theâm.
Ñöùc Giaùo Hoaøng cho bieát söï tham gia cuûa Giaùo hoäi vaøo caùc cuoäc tranh luaän veà trí tueä nhaân taïo ñöôïc thuùc ñaåy bôûi moái quan taâm cuûa Giaùo hoäi ñoái vôùi lôïi ích chung vaø phaåm giaù con ngöôøi.
"Chuùng toâi khoâng coù caâu traû lôøi kyõ thuaät, cuõng khoâng tìm caùch thay theá chuùng baèng chuyeân moân. Nhöng chuùng toâi mang ñeán moät söï khoân ngoan veà con ngöôøi maø thôøi ñaïi hieän nay ñang raát caàn: moãi ngöôøi laø duy nhaát vaø khoâng theå thay theá, moät chuû theå töï do vaø thoâng minh vôùi löông taâm, coù khaû naêng tìm kieám Chuùa, phuïc vuï laãn nhau, chaêm soùc ngoâi nhaø chung cuûa chuùng ta." Christopher Olah, ñoàng saùng laäp cuûa Anthropic, ñaõ thöøa nhaän trong söï kieän baùo chí veà nhöõng ñoäng löïc chi phoái ñaèng sau nhieàu phaùt trieån trí tueä nhaân taïo, noùi raèng "moïi phoøng thí nghieäm AI tieân tieán - bao goàm caû Anthropic - ñeàu hoaït ñoäng trong moät taäp hôïp caùc ñoäng löïc vaø raøng buoäc ñoâi khi coù theå maâu thuaãn vôùi vieäc laøm ñieàu ñuùng ñaén. AÙp löïc duy trì khaû naêng thöông maïi# AÙp löïc ñòa chính trò. Vaø nhöõng aùp löïc cuõ hôn, ñôn giaûn hôn cuûa loøng töï haøo vaø tham voïng. Cho duø chuùng ta coù chaân thaønh muoán laøm ñieàu ñuùng ñaén ñeán ñaâu - vaø toâi tin raèng nhieàu ngöôøi trong chuùng ta ñang laøm nhö vaäy - chuùng ta seõ luoân bò aûnh höôûng bôûi nhöõng ñoäng löïc ñoù."
"Ñoù laø lyù do taïi sao, neáu chuùng ta muoán kyõ thuaät naøy phaùt trieån toát, ñieàu voâ cuøng quan troïng laø phaûi coù nhöõng ngöôøi naèm ngoaøi nhöõng ñoäng löïc ñoù# nhöõng ngöôøi saün saøng trôû thaønh nhöõng nhaø pheâ bình nghieâm tuùc, chu ñaùo cuûa chuùng ta# Ñoù laø nhöõng gì toâi thaáy trong Magnifica Humanitas, vaø ñoù laø lyù do taïi sao toâi bieát ôn Ñöùc Thaùnh Cha vaø Giaùo Hoäi vì ñaõ ñaûm nhaän coâng vieäc phaân ñònh naøy," Olah noùi theâm.
Olah cho bieát caùc vaán ñeà veà trí tueä nhaân taïo vöôït ra ngoaøi khía caïnh kyõ thuaät. Phaïm vi nghieân cöùu cuûa caùc nhaø khoa hoïc maùy tính raát roäng lôùn vì "nhöõng caâu hoûi do trí tueä nhaân taïo ñaët ra lôùn hôn coäng ñoàng nghieân cöùu trí tueä nhaân taïo, khoâng chæ veà yù nghóa maø coøn caû veà baûn chaát."
"Caùc heä thoáng trí tueä nhaân taïo khoâng ñöôïc thieát keá theo caùch moät caây caàu hay moät chieác maùy bay ñöôïc thieát keá. Chuùng ta hieåu moät chieác maùy bay bôûi vì chuùng ta ñaõ thieát keá töøng boä phaän cuûa noù vaø chuùng ta hieåu caùc ñònh luaät vaät lyù taùc ñoäng leân noù. Caùc moâ hình trí tueä nhaân taïo thì khoâng nhö vaäy. Chuùng ñöôïc phaùt trieån, treân moät caáu truùc ñöôïc moâ phoûng theo boä naõo, treân moät di saûn khoång loà veà tö duy vaø ngoân ngöõ cuûa con ngöôøi," oâng noùi theâm.
Olah cho bieát tieáng noùi cuûa Giaùo hoäi laø caàn thieát nhaát trong ba vaán ñeà chính.
OÂng noùi theâm raèng vaán ñeà ñaàu tieân laø nghóa vuï cuûa xaõ hoäi ñoái vôùi ngöôøi ngheøo. "Coù moät khaû naêng thöïc söï laø trí tueä nhaân taïo seõ thay theá lao ñoäng cuûa con ngöôøi treân quy moâ raát lôùn," Olah noùi. "Neáu ñieàu ñoù xaûy ra, vieäc hoã trôï nhöõng ngöôøi bò thay theá seõ laø moät meänh leänh ñaïo ñöùc coù taàm voùc lòch söû# Söï phaùt trieån cuûa trí tueä nhaân taïo ñang taäp trung ôû moät soá ít quoác gia giaøu coù."
"Laøm theá naøo chuùng toâi coù theå ñaûm baûo raèng nhöõng lôïi ích cuûa trí tueä nhaân taïo ñöôïc chia seû treân toaøn caàu? Chuùng toâi khoâng coù cô cheá naøo cho vieäc naøy. Ñoù laø moät vaán ñeà chöa ñöôïc giaûi quyeát, vaø ñoù laø loaïi vaán ñeà maø Giaùo hoäi trong lòch söû ñaõ töø choái ñeå theá giôùi phôùt lôø," oâng noùi. Theo Olah, tieáng noùi cuûa Giaùo hoäi ñöôïc theå hieän roõ nhaát trong "nhu caàu veà trí töôûng töôïng ñaïo ñöùc vaø tham voïng lieân quan ñeán söï phaùt trieån toaøn dieän cuûa con ngöôøi".
"Ngaøy nay, caùc baäc cha meï ñaõ lo laéng veà trí tueä cuûa con caùi hoï; caùc caù nhaân lo laéng veà töông lai coâng vieäc cuûa hoï. Ñaây khoâng phaûi laø nhöõng caâu hoûi maø moät phoøng thí nghieäm coù theå traû lôøi. Ñoù laø nhöõng caâu hoûi maø caùc truyeàn thoáng nhö cuûa caùc baïn ñaõ gìn giöõ qua haøng thieân nieân kyû, vaø chuùng toâi caàn caùc baïn tieáp tuïc gìn giöõ chuùng trong thôøi ñieåm môùi naøy cuûa lòch söû", oâng noùi.
Cuoái cuøng, oâng keâu goïi söï giuùp ñôõ cuûa Giaùo hoäi ñeå suy gaãm veà baûn chaát cuûa caùc moâ hình trí tueä nhaân taïo.
"Toâi daãn ñaàu moät nhoùm nghieân cöùu caáu truùc beân trong cuûa caùc moâ hình naøy - ñieàu gì thöïc söï ñang xaûy ra beân trong chuùng. Vaø toâi seõ thaønh thaät: chuùng toâi lieân tuïc tìm thaáy nhöõng ñieàu bí aån, thaäm chí ñaùng lo ngaïi. Chuùng toâi tìm thaáy nhöõng caáu truùc phaûn aùnh keát quaû töø khoa hoïc thaàn kinh cuûa con ngöôøi."
"Chuùng toâi tìm thaáy baèng chöùng cuûa vieäc noäi quan (introspection). Chuùng toâi tìm thaáy caùc traïng thaùi noäi taâm phaûn aùnh chöùc naêng cuûa nieàm vui, söï haøi loøng, noãi sôï haõi, noãi buoàn vaø söï baát an. Toâi khoâng bieát ñieàu ñoù coù nghóa laø gì, nhöng toâi nghó noù caàn ñöôïc tieáp tuïc phaân ñònh", oâng noùi theâm.-
Trong khi nhieàu ngöôøi chæ trích vieäc ñoái thoaïi vôùi caùc coâng ty vaø nhaø phaùt trieån trí tueä nhaân taïo laø ngaây thô hoaëc cho pheùp caùc coâng ty naøy lôïi duïng, Hoàng Y Michael Czerny, ngöôøi ñöùng ñaàu Boä Phaùt trieån Toaøn dieän Con ngöôøi vaø laø moät trong nhöõng coá vaán cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng veà thoâng ñieäp naøy, noùi vôùi tôø The Pillar raèng oâng tin töôûng "taát caû nhöõng ngöôøi tham gia ñeàu höôùng ñeán lôïi ích cuûa nhaân loaïi, raèng chuùng ta ñang laøm ñieàu naøy vì lôïi ích cuûa nhaân loaïi chöù khoâng phaûi vì lôïi ích naøo khaùc."
"Chuùng ta ñaët thieän chí cuûa hoï vaøo thöû thaùch. Ai cuõng deã daøng nhaän ra khi ngöôøi ta ñoái thoaïi khoâng thieän chí# Vì vaäy, chuùng ta chaáp nhaän ruûi ro vaø neáu moïi vieäc khoâng suoân seû, chuùng ta coù theå noùi raèng cuoäc ñoái thoaïi ñaõ thaát baïi vì phía beân kia khoâng chôi coâng baèng# Ñoái thoaïi thöïc söï khoâng theå traùnh khoûi thaát voïng, nhöng thaø laøm coøn hôn laø traùnh neù," ngaøi noùi theâm.
Cha Brendan McGuire, moät linh muïc giaùo xöù ôû Thung luõng Silicon, California, vaø laø coá vaán veà caùc nguyeân taéc ñaïo ñöùc vaø an toaøn cuûa AI cho Anthropic, ñaõ noùi vôùi giôùi truyeàn thoâng sau söï kieän raèng: "Neáu muoán coù hoøa bình, baïn phaûi ñoái thoaïi vôùi keû thuø maø baïn cho laø vaäy. Vì vaäy, neáu baïn coi kyõ thuaät laø keû thuø, thì chuùng ta phaûi ñoái thoaïi vôùi chuùng. Chuùng ñang xaây döïng töông lai cuûa chuùng ta maø khoâng coù chuùng ta. Vì vaäy, chuùng ta nhaát ñònh phaûi ñoái thoaïi."
"Ngay baây giôø laø thôøi ñieåm thích hôïp cho cuoäc ñoái thoaïi naøy bôûi vì kyõ thuaät raát deã uoán naén, noù coù theå thay ñoåi. Haõy nghó ñeán baøn phím QWERTY. Noù ñöôïc phaùt trieån theo caùch ñoù bôûi vì neáu baïn laø ngöôøi ñaùnh maùy nhanh, caùc thanh phím seõ bò gaõy ôû phía treân. Sau ñoù, khi chuùng ta coù maùy tính, chuùng ta vaãn giöõ nguyeân nhö vaäy maëc duø ñieàu ñoù khoâng caàn thieát. Taïi sao? Bôûi vì noù ñaõ ñöôïc thieát laäp, ñoù laø caùch noù ñaõ töøng nhö vaäy. Ñieàu naøy khoâng ñuùng vôùi AI... Vaø [caùc coâng ty AI] ñang hoûi chuùng ta 'caùc oâng coù theå giuùp chuùng toâi khoâng?'# Vì vaäy, toâi nghó chuùng ta phaûi gaëp hoï ôû vò trí cuûa hoï," ngaøi noùi theâm. Cha McGuire noùi vôùi tôø The Pillar raèng cuoäc ñoái thoaïi giöõa Vatican vôùi caùc coâng ty AI vaø caùc beân lieân quan seõ tieáp tuïc.
"Chuùng toâi seõ coù caùc cuoäc hoïp vaøo ngaøy mai, vaø döï ñònh laø thaønh laäp moät phaùi ñoaøn töø Vatican ñeán Thung luõng Silicon ñeå tieáp tuïc laéng nghe. Ñaây laø böôùc ñaàu tieân, ít nhaát laø böôùc coâng khai ñaàu tieân, bôûi vì chuùng toâi ñaõ ñoái thoaïi trong nhieàu naêm, nhöng ñaây khoâng phaûi laø keát thuùc," ngaøi noùi theâm.