'Moät Vaên kieän Ñaày Hy voïng':
Caùc Nhaø Tö töôûng Coâng Giaùo veà Trí tueä Nhaân taïo
ñaùnh giaù 'Magnifica Humanitas'
'Moät Vaên kieän Ñaày Hy voïng': Caùc Nhaø Tö töôûng Coâng Giaùo veà Trí tueä Nhaân taïo ñaùnh giaù 'Magnifica Humanitas'.
Vuõ Vaên An
(VietCatholic News 27-05-2026) - Jonah McKeown Vatican, cuûa taïp chí National Catholic Register, ngaøy 26 thaùng 5 naêm 2026, cho bieát: Nhöõng ngöôøi Coâng Giaùo tham gia vaøo cuoäc thaûo luaän veà trí tueä nhaân taïo (AI) baøy toû söï ñaùnh giaù cao cuûa hoï ñoái vôùi thoâng ñieäp ñaàu tieân cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV, Magnifica Humanitas, trong ñoù ngaøi caûnh baùo choáng laïi moät höôùng ñi "phaûn nhaân loaïi" cuûa kyõ thuaät, thay vaøo ñoù keâu goïi moät caùch tieáp caän baét nguoàn töø lôïi ích chung vaø söï thöøa nhaän coâng trình saùng taïo nhaân loaïi cuûa Thieân Chuùa.
Caùc chuyeân gia ñaõ ca ngôïi thoâng ñieäp cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV caû veà caùch dieãn ñaït roäng raõi hôn veà moái quan heä ñuùng ñaén giöõa nhaân loaïi vaø kyõ thuaät, cuõng nhö veà vieäc ñaùnh giaù vieäc söû duïng trí tueä nhaân taïo (AI) trong caùc lónh vöïc nhö giaùo duïc, lao ñoäng vaø thaäm chí caû chieán tranh baèng caùch söû duïng caùc nguyeân taéc xaõ hoäi Coâng Giaùo nhö nguyeân taéc phuï ñôùi, lieân ñôùi vaø lôïi ích chung.
Matthew Harvey Sanders, kieán truùc sö cuûa moät soá saûn phaåm AI Coâng Giaùo, bao goàm caû Magisterium AI, noùi vôùi tôø Register raèng baèng caùch thieát laäp moät neàn taûng Coâng Giaùo cho söï thònh vöôïng thöïc söï cuûa con ngöôøi - ñöôïc ño baèng söï quan taâm ñeán ngöôøi khaùc chöù khoâng phaûi baèng vieäc toái öu hoùa khaû naêng - Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo ñaõ cung caáp cho nhöõng ngöôøi xaây döïng AI moät thöôùc ño toát hôn cho söï tieán boä cuûa neàn vaên minh so vôùi chæ ñôn thuaàn laø saûn löôïng vaø moät taàm nhìn veà con ngöôøi phaûi "ñi tröôùc baát cöù coâng vieäc nghieâm tuùc naøo veà kyõ thuaät seõ ñònh hình laïi cuoäc soáng haøng ngaøy."
Sanders cuõng cho bieát ñieàu quan troïng laø Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo ñaõ chæ trích tröïc tieáp moät soá khía caïnh caáu truùc cuûa neàn kinh teá kyõ thuaät vaø AI, bao goàm caû söï kieän naøy laø "caùc neàn taûng vaø dòch vuï thöôøng ñöôïc thieát keá ñeå chieám laáy thôøi gian vaø söï chuù yù cuûa ngöôøi duøng, khai thaùc tính deã bò thöông toån cuûa hoï vaø laøm suy yeáu töï do noäi taâm cuûa hoï."
Sanders noùi raèng nhöõng ngöôøi Coâng Giaùo laøm vieäc trong lónh vöïc AI neân ghi nhôù lôøi cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo vaø tieáp tuïc xaây döïng caùc heä thoáng phaûn aùnh moät taàm nhìn chaân thöïc veà nhaân loaïi.
"Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi Coâng Giaùo ñang xaây döïng trong lónh vöïc naøy, yù nghóa thöïc tieãn khaù roõ raøng. Chuùng ta khoâng caàn phaûi chôø ñôïi caùc cô quan quaûn lyù haïn cheá nhöõng heä thoáng maø chuùng ta khoâng tham gia thieát keá. Chuùng ta caàn phaûi töï xaây döïng heä thoáng cuûa rieâng mình," Sanders noùi. "Nhöõng ngöôøi sôû höõu cô sôû haï taàng trí tueä seõ ñònh hình söï thònh vöôïng cho taát caû moïi ngöôøi ôû phía cuoái doøng. Neáu baïn bieát muïc ñích cuûa con ngöôøi laø gì, baïn coù nghóa vuï phaûi xaây döïng höôùng tôùi ñieàu ñoù."
Tham gia, khoâng baùc boû
Sanders ñaõ coù maët taïi Vatican nhaân dòp coâng boá thoâng ñieäp, cuøng vôùi Chris Olah, moät trong nhöõng ngöôøi saùng laäp coâng ty trí tueä nhaân taïo Anthropic cuûa Myõ, vaø Amanda Askell, moät nhaø trieát hoïc chuyeân nghieân cöùu ñònh hình "caùc nhaân caùch" maø caùc saûn phaåm trí tueä nhaân taïo cuûa Anthropic trình baày.
Moät soá nhaø quan saùt Coâng Giaùo ñaõ chæ trích söï xuaát hieän cuûa Olah taïi buoåi ra maét thoâng ñieäp, cho raèng Vatican khoâng nghieâm tuùc trong vieäc ñoái dieän vôùi ngaønh coâng nghieäp trí tueä nhaân taïo vaø nhöõng khía caïnh tieâu cöïc cuûa noù; chaúng haïn, Matthew Walther, vieát treân tôø The New York Times, ñaõ moâ taû söï hieän dieän cuûa Olah gioáng nhö vieäc Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIII môøi "John D. Rockefeller ñeán nghe ngaøi noùi veà phaåm giaù cuûa lao ñoäng." Veà phaàn mình, Sanders cho bieát oâng khoâng coi söï hieän dieän cuûa Anthropic laø söï uûng hoä cuûa Vatican, maø laø moät cô hoäi ñeå ñoái thoaïi toân troïng veà nhöõng ñieåm ñoàng thuaän vaø baát ñoàng.
"Toøa Thaùnh khoâng löïa choïn ñoái taùc öu tieân naøo töø ngaønh coâng nghieäp AI," Sanders noùi. "Toøa Thaùnh ñang hôïp taùc vôùi taát caû caùc ñoái taùc, theo caùc ñieàu khoaûn rieâng cuûa mình, vôùi khuoân khoå rieâng cuûa mình veà nhöõng gì ñang bò ñe doïa. Ñoù laø laäp tröôøng ñuùng ñaén, vaø ñoù laø ñieàu maø ngaønh kyõ ngheä neân xem xeùt nghieâm tuùc."
Cha Robert Spitzer, moät linh muïc doøng Teân, ngöôøi ñaõ daønh nhieàu thaäp nieân ñeå noùi vaø vieát veà söï haøi hoøa giöõa ñöùc tin vaø khoa hoïc, baøy toû söï ñaùnh giaù cao vieäc Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo khuyeán khích söï phaân ñònh roõ raøng hôn veà AI thay vì baùc boû noù.
"Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo khaúng ñònh raèng vieäc phôùt lôø, sôï haõi vaø baùc boû AI laø khoâng thöïc teá bôûi vì AI laø moät phaàn cuûa thöïc taïi chuùng ta vaø ñang ngaøy caøng phoå bieán trong haàu heát moïi khía caïnh cuûa cuoäc soáng," Cha Spitzer noùi vôùi tôø Register. "Do ñoù, chuùng ta phaûi tìm caùch tích hôïp AI vaøo cuoäc soáng caù nhaân vaø coäng ñoàng cuûa mình theo caùch seõ daãn ñeán phaåm giaù vaø söï thònh vöôïng cuûa con ngöôøi hôn laø söï suy thoaùi vaø giaûm suùt."
Lôøi Keâu Goïi Traùch Nhieäm
Paolo Carozza, giaùo sö luaät taïi Ñaïi hoïc Notre Dame vaø chuyeân gia veà nhaân quyeàn, ñoàng chuû tòch Hoäi ñoàng Giaùm saùt cuûa Meta - cô quan kieåm tra ñoäc laäp caùc quyeát ñònh kieåm duyeät noäi dung cuûa gaõ khoång loà kyõ thuaät - cuõng ñaùnh giaù Magnifica Humanitas khoâng phaûi laø "moät vaên kieän choáng kyõ thuaät ", maø laø moät vaên kieän "keâu goïi moãi chuùng ta töï xem xeùt moái quan heä caù nhaân cuûa mình vôùi döï aùn kyõ thuaät ñang bieán ñoåi theá giôùi xung quanh chuùng ta".
Carozza cho raèng ñieåm maáu choát thöïc söï cuûa thoâng ñieäp khoâng phaûi laø phaùn xeùt xem trí tueä nhaân taïo (AI) töï thaân laø toát hay xaáu, maø laø khaån thieát keâu goïi taát caû moïi ngöôøi - ñaëc bieät laø nhöõng ngöôøi coù quyeàn löïc ñoái vôùi caùch thöùc phaùt trieån vaø trieån khai AI - haõy xem xeùt lieäu noù coù giuùp ích cho caù nhaân vaø coäng ñoàng hay khoâng. Lieäu noù coù trôû neân nhaân baûn, coâng baèng vaø coù söï tham gia hôn, hay thay vaøo ñoù laïi thuùc ñaåy söï loaïi tröø, kieåm soaùt vaø baát bình ñaúng?
"Cuoái cuøng, ñaây laø moät vaên baûn raát laïc quan, chöù khoâng phaûi laø moät vaên baûn bi quan. [Ñöùc Leo] khaúng ñònh raèng tieán boä ñaïo ñöùc ôû ñaây laø coù theå, vaø nhöõng haäu quaû tieâu cöïc cuûa kyõ thuaät AI laø khoâng theå traùnh khoûi veà laâu veà daøi," Carozza noùi. "Ngaøi keâu goïi chuùng ta laáy laïi quyeàn töï chuû ñaïo ñöùc cuûa mình tröôùc nhöõng thaùch thöùc. Nhöng chuùng ta chæ coù theå laøm ñöôïc ñieàu ñoù neáu chuùng ta nghieâm tuùc nhìn nhaän kòch tính vaø tính nghieâm troïng cuûa caâu hoûi ñang caáp baùch ôû tröôùc maét: Chuùng ta ñang xaây döïng moät theá giôùi nhö theá naøo? Moät theá giôùi cuûa söï kieâu ngaïo, suøng baùi thaàn töôïng, luaän lyù hoïc cuûa quyeàn löïc, boùc loät vaø noâ dòch? Hay moät theá giôùi cuûa söï hôïp taùc, chaêm soùc laãn nhau, phuï thuoäc laãn nhau vaø tình yeâu thöông?"
Moâ taû Magnifica Humanitas laø "moät Nova Rerum Novarum" (moät Taân söï môùi), trieát gia Steven Umbrello noùi vôùi tôø Register raèng oâng thaáy thoâng ñieäp naøy coù söï tieáp noái saâu saéc vaø coù chuû yù vôùi Ñöùc Giaùo Hoaøng Phanxicoâ trong vieäc baùc boû "moâ hình kyõ trò" - moät theá giôùi quan "tìm caùch giaûn löôïc moïi thöù thaønh ñoái töôïng ñeå thoáng trò" - maø ngöôøi tieàn nhieäm cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo ñaõ chæ ra trong thoâng ñieäp Laudato Si' naêm 2015.
Umbrello, giaùm ñoác ñieàu haønh cuûa Vieän Ñaïo ñöùc vaø Kyõ thuaät môùi noåi taïi Ñaïi hoïc Turin, cho bieát oâng raát ngaïc nhieân vaø vui möøng khi thaáy Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo baøy toû söï quan taâm ñeán nhieàu ngöôøi lao ñoäng ñöôïc traû löông thaáp, nhöõng ngöôøi phaûi laøm coâng vieäc meät moûi caàn thieát ñeå ñaøo taïo vaø duy trì caùc moâ hình AI. Theo Umbrello, haàu heát nhöõng ngöôøi laøm coâng vieäc gaén nhaõn döõ lieäu vaø kieåm duyeät noäi dung cho chatbot ôû Thung luõng Silicon laø "nhöõng ngöôøi treû tuoåi, chuû yeáu laø phuï nöõ, phaàn lôùn ôû caùc nöôùc ñang phaùt trieån".
Hoï phaûi xem nhöõng taøi lieäu gaây khoù chòu trong nhieàu giôø, thöôøng chæ vôùi vaøi xu, ñeå moâ hình trong baûn demo saûn phaåm nghe coù veû thaân thieän", Umbrello noùi. OÂng noùi raèng "ñoái vôùi nhöõng ñoäc giaû Coâng Giaùo giaøu coù ôû phöông Taây, nhöõng ngöôøi söû duïng caùc coâng cuï naøy maø khoâng nghó ñeán vieäc ai ñaõ taïo ra chuùng", vieäc thoâng ñieäp cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng thöøa nhaän söï boùc loät lao ñoäng trong ngaønh coâng nghieäp trí tueä nhaân taïo (Ñoaïn 173) "neân khieán hoï traên trôû suoát ñeâm".
Ñoùng goùp ñoäc ñaùo nhaát cuûa vaên kieän naøy, theo Umbrello, laø ñaùnh giaù cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo veà noã löïc cuûa moät soá ngöôøi trong giôùi theá tuïc nhaèm "ñieàu chænh" trí tueä nhaân taïo cho phuø hôïp vôùi caùc giaù trò nhaân baûn, ñieàu maø Ñöùc Giaùo Hoaøng caûnh baùo seõ khoâng höõu hieäu neáu ñaïo ñöùc bò chi phoái bôûi taàm nhìn ñaïo ñöùc cuûa moät vaøi caù nhaân vaø coâng ty, töø ñoù taïo ra moät "cô sôû haï taàng voâ hình". Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo nhaän ra raèng baát cöù tieâu chuaån ñaïo ñöùc naøo ñöôïc tích hôïp vaøo trí tueä nhaân taïo ñeàu phaûi ñöôïc thaûo luaän coâng khai vaø tuaân theo caùc tieâu chuaån coâng baèng xaõ hoäi, Umbrello noùi.
Con ngöôøi vó ñaïi hôn maùy moùc
Cha Umbrellalo, ngöôøi gaàn ñaây ñaõ noùi chuyeän vôùi tôø Register veà hy voïng raèng Cha Bernard Lonergan thuoäc doøng Teân coù theå ñöôïc trích daãn trong thoâng ñieäp cuûa Giaùo hoaøng - ñieàu naøy ñaõ khoâng xaûy ra - tuy nhieân vaãn ñaùnh giaù cao nhaän ñònh cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo veà söï khaùc bieät giöõa trí tueä con ngöôøi vaø heä thoáng trí tueä nhaân taïo, cuï theå laø heä thoáng trí tueä nhaân taïo "khoâng hieåu nhöõng gì chuùng taïo ra, vì chuùng thieáu goùc nhìn veà tình caûm, moái quan heä vaø taâm linh maø qua ñoù con ngöôøi tröôûng thaønh trong söï khoân ngoan."
Thoâng ñieäp coù moät phaàn veà khaùi nieäm sieâu nhaân baûn - yù töôûng cho raèng baûn chaát con ngöôøi coù theå ñöôïc vöôït qua hoaëc hoaøn thieän bôûi caùc can thieäp kyõ thuaät khaùc nhau. Caûnh baùo raèng vieäc coá gaéng toái öu hoùa nhaân tính thoâng qua kyõ thuaät seõ boû laïi nhöõng ngöôøi deã bò toån thöông phía sau, thay vaøo ñoù, Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ suy gaãm veà söï kieän naøy laø tính höõu haïn vaø yeáu ñuoái cuûa caùc taïo vaät cho pheùp chuùng ta "naém baét khaû naêng vöôït leân chính mình thoâng qua aân suûng cuûa Thieân Chuùa."
Cha Michael Baggot thuoäc doøng Ñaïo Binh (Legionaries), phoù giaùo sö ñaïo ñöùc sinh hoïc taïi Hoïc vieän Giaùo hoaøng Regina Apostolorum ôû Rome, cho bieát ngaøi raát vui khi thaáy khaùi nieäm naøy ñöôïc ñeà caäp trong thoâng ñieäp. Cha Baggot, ngöôøi ñaõ vieát raát nhieàu veà chuû nghóa sieâu nhaân baûn, cho bieát noù aûnh höôûng ñeán caùch moät soá nhaân vaät coù taàm aûnh höôûng lôùn trong theá giôùi kyõ thuaät suy nghó vaø ñònh hình caùc kyõ thuaät môùi noåi, bao goàm caû trí tueä nhaân taïo (AI), vôùi moät soá nhaø laõnh ñaïo tieáp tuïc ñeà xuaát raèng con ngöôøi neân hoøa nhaäp saâu hôn vôùi caùc heä thoáng AI.
Chuû nghóa sieâu nhaân baûn xuaát hieän trong Magnifica Humanitas khoâng phaûi theo caùch hoaøn toaøn baùc boû yù töôûng naøy vaø nhöõng khaùt voïng cao caû cuûa noù, nhöng Ñöùc Giaùo Hoaøng vaãn daïy roõ raøng raèng chuû nghóa sieâu nhaân baûn theá tuïc baèng loøng vôùi quaù ít, cha noùi tieáp.
Thay vaøo ñoù, Cha Baggot noùi raèng Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo ñöa ra "moät ñeà xuaát phaûn bieän raát tích cöïc": tham gia vaøo baûn chaát thieâng lieâng cuûa Chuùa chöù khoâng chæ ñôn thuaàn laø söï keùo daøi voâ thôøi haïn cuûa cuoäc soáng traàn theá, nhaän ra raèng "chuùng ta laø nhöõng sinh vaät coù thaân xaùc thöïc söï phaùt trieån maïnh meõ, khoâng phaûi baát chaáp, maø laø trong vaø thoâng qua nhöõng ñieåm yeáu cuûa chuùng ta." Thaân theå con ngöôøi khoâng phaûi laø trôû ngaïi cho söï tieán boä cuûa chuùng ta, maø laø moät phaàn thieát yeáu trong caùch Chuùa taïo ra chuùng ta,cha noùi tieáp.
"Nhöõng ñieåm yeáu cuûa con ngöôøi, kinh nghieäm veà giôùi haïn, veà söï yeáu ñuoái cuûa chuùng ta, thöôøng laø cô hoäi ñeå tröôûng thaønh trong nhaân ñöùc," vò linh muïc noùi, chaúng haïn nhö khi chuùng ta hoïc ñöôïc töø kinh nghieäm ñau khoå ñeå quay trôû laïi vôùi Chuùa, hoaëc theå hieän loøng thöông xoùt ñoái vôùi moät ngöôøi ñang caàn giuùp ñôõ.