Thoâng ñieäp cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV
coù 224 taøi lieäu tham khaûo: Tolkien, Frankl, Montessori, v.v.
Thoâng ñieäp cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV coù 224 taøi lieäu tham khaûo: Tolkien, Frankl, Montessori, v.v.
Vuõ Vaên An
Roma (VietCatholic News 27-05-2026) - Taïp chí Aleteia soá xuaát baûn ngaøy 25/05/2026 cho hay: Thoâng ñieäp môùi cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV keát hôïp caùc bieåu töôïng theá tuïc vaø caùc nhaø tö töôûng hieän ñaïi vaøo giaùo huaán xaõ hoäi Coâng Giaùo, döïa treân moät nguoàn tö lieäu tham khaûo baát ngôø goàm 224 tham chieáu.
Tolkien, Marie Curie, Viktor Frankl, Plato, Guernica, Schindler's List, vaø Maria Montessori... Trong thoâng ñieäp Magnifica humanitas, Ñöùc Leo XIV ñeà caäp ñeán moät loaït caùc caù nhaân vaø taùc phaåm maø ngöôøi ta coù theå khoâng ngôø tôùi töø ngoøi buùt cuûa moät vò giaùo hoaøng. Chuùng toâi ñaõ xem xeùt 224 taøi lieäu tham khaûo raûi raùc trong vaên baûn, nhieàu taøi lieäu ñöôïc möôïn töø caùc giaùo hoaøng tröôùc ñaây nhöng cuõng chuû yeáu ñeán töø theá giôùi Anglo-Saxon.
Töø Trung Ñòa [middle earth] ñeán Auschwitz
Moät trong nhöõng trích daãn ñaùng chuù yù nhaát trong Magnifica humanitas ñeán töø taùc giaû ngöôøi Anh J.R.R. Tolkien (1892-1973) - hay chính xaùc hôn, töø Gandalf, vò phaùp sö huyeàn thoaïi trong boä ba phim Chuùa teå nhöõng chieác nhaãn. Ñeå nhaán maïnh raèng moãi ngöôøi phaûi haønh ñoäng theo khaû naêng cuûa mình, Ñöùc Giaùo Hoaøng trích daãn nhöõng lôøi khoân ngoan cuûa vò phaùp sö daønh cho Frodo, ngöôøi mang chieác nhaãn, ngöôøi caûm thaáy naûn loøng tröôùc söï vó ñaïi cuûa nhieäm vuï: "Vieäc cuûa chuùng ta khoâng phaûi laø laøm chuû moïi traøo löu cuûa theá giôùi, maø laø laøm nhöõng gì trong khaû naêng cuûa mình ñeå giuùp ñôõ nhöõng naêm thaùng maø chuùng ta ñang soáng, nhoå taän goác caùi aùc treân nhöõng caùnh ñoàng maø chuùng ta bieát, ñeå nhöõng ngöôøi soáng sau coù theå coù ñaát saïch ñeå canh taùc."
Ñöùc Giaùo Hoaøng cuõng nhaéc ñeán nhaø taâm thaàn hoïc ngöôøi AÙo Viktor Frankl (1905-1997), ngöôøi saùng laäp ra "lieäu phaùp yù nghóa", taäp trung vaøo vieäc tìm kieám yù nghóa trong cuoäc soáng. Thoâng ñieäp naøy möôïn keát luaän töø moät cuoán saùch cuûa ngöôøi soáng soùt sau thaûm hoïa Holocaust, khaúng ñònh raèng trong nhöõng giôø phuùt ñen toái nhaát cuûa nhaân loaïi, "chuùng ta ñaõ hieåu ñöôïc con ngöôøi thöïc söï laø gì. Xeùt cho cuøng, con ngöôøi chính laø keû ñaõ phaùt minh ra caùc phoøng hôi ngaït ôû Auschwitz; tuy nhieân, hoï cuõng chính laø keû ñaõ böôùc vaøo nhöõng phoøng hôi ngaït ñoù vôùi tö theá ñöùng thaúng, mieäng vaãn ñoïc Kinh Laïy Cha hoaëc Kinh Shema Yisrael."
Thoâng ñieäp Magnifica humanitas cuõng nhaéc ñeán moät nhaân vaät Do Thaùi noåi baät khaùc, ngöôøi ñaõ chöùng kieán söï troãi daäy ñen toái cuûa chuû nghóa Quoác xaõ tröôùc khi di cö ñeán Hoa Kyø: nhaø lyù luaän chính trò Hannah Arendt (1906-1975). Noåi tieáng vôùi nhöõng hieåu bieát saâu saéc veà "söï taàm thöôøng cuûa caùi aùc", baø cuõng coù baèng tieán só veà Thaùnh Augustinoâ. Ñöùc Giaùo Hoaøng döïa treân coâng trình cuûa baø veà chuû nghóa toaøn trò ñeå giaûi thích raèng nhöõng ngöôøi deã bò aûnh höôûng nhaát bôûi caùc heä thoáng yù thöùc heä laø "nhöõng ngöôøi maø söï phaân bieät giöõa söï thaät vaø hö caáu (töùc laø thöïc teá cuûa kinh nghieäm) vaø söï phaân bieät giöõa ñuùng vaø sai (töùc laø caùc chuaån möïc tö duy) khoâng coøn toàn taïi nöõa."
Ngheä thuaät mang tính tieân tri vaø nhöõng ngöôøi phuï nöõ duõng caûm
Xuyeân suoát caùc trang thoâng ñieäp, Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV nhaán maïnh caùc taùc phaåm vaên hoùa vaø ngheä thuaät "ñaõ mang yù nghóa gaàn nhö tieân tri". Trong aâm nhaïc, ngaøi xem Baûn giao höôûng soá 9 cuûa Beethoven nhö moät bieåu hieän cuûa "khaùt voïng hieäp nhaát". Trong hoäi hoïa, ngaøi coi böùc tranh Guernica cuûa Picasso laø "lôøi toá caùo söï phi nhaân hoùa". Cuoái cuøng, trong ñieän aûnh, ngaøi chæ ra boä phim Schindler's List cuûa Steven Spielberg nhö "moät lôøi keâu goïi khoâng ñöôïc ñeå quaù khöù bò laõng queân".
Ngoaøi vieäc ñeà caäp ñeán Hieán chöông Lieân Hôïp Quoác, nhaèm muïc ñích "cöùu caùc theá heä keá tieáp khoûi tai hoïa chieán tranh", Ñöùc Giaùo Hoaøng coøn toân vinh nhöõng caù nhaân ñaõ thay ñoåi tieán trình lòch söû baèng caùch ñaáu tranh cho phaåm giaù con ngöôøi. Ngaøi ca ngôïi "lôøi chöùng cuûa Martin Luther King Jr., hay söï chaám döùt cheá ñoä phaân bieät chuûng toäc ôû Nam Phi sau khi Nelson Mandela ñöôïc traû töï do vaø quyeát ñònh khoâng ñaàu haøng töông lai tröôùc loøng thuø haän".
Thoâng ñieäp Magnifica humanitas neâu baät danh saùch nhöõng ngöôøi phuï nöõ "can ñaûm vaø quaûng ñaïi" ñaõ goùp phaàn laøm cho "lòch söû trôû neân nhaân baûn hôn". Danh saùch naøy bao goàm hai vò thaùnh - Thaùnh Laura Montoya vaø Thaùnh Teresa Calcutta - cuõng nhö nhöõng phuï nöõ thuoäc caùc toân giaùo vaø hoaøn caûnh khaùc. Ñöùc Giaùo Hoaøng choïn töôûng nhôù nhaø hoaït ñoäng Coâng Giaùo ngöôøi Myõ Dorothy Day, nhaø vaät lyù theo chuû nghóa baát khaû tri ngöôøi Phaùp-Ba Lan Marie Sk#odowska-Curie, nhaø giaùo duïc ngöôøi YÙ Maria Montessori, nhaø truyeàn giaùo Tin Laønh ngöôøi Myõ Elisabeth Elliot, nhaø hoaït ñoäng moâi tröôøng ngöôøi Kenya Wangari Maathai vaø chính trò gia Hoài giaùo ngöôøi Pakistan Benazir Bhutto.
Nhöõng tia saùng cuûa trieát hoïc vaø ñöùc tin Coâng Giaùo
Thoâng ñieäp nhaéc ñeán trieát gia Hy Laïp Pla-toâng (427-347 tröôùc Coâng nguyeân) caûnh baùo veà haäu quaû cuûa söï thoûa maõn töùc thôøi trong giaùo duïc döïa treân trí tueä nhaân taïo. Ñöùc Giaùo Hoaøng löu yù: "Nhö Pla-toâng ñaõ vieát, nhöõng ñieàu saâu saéc vaø quan troïng nhaát chæ ñöôïc hoïc sau nhieàu thôøi gian vaø noã löïc, baèng caùch tham gia thaûo luaän vôùi ngöôøi khaùc, cuøng nhau 'khaùm phaù' caùc yù töôûng vaø kinh nghieäm nhö ñaù löûa cho ñeán khi tia löûa hieåu bieát ñöôïc nhen nhoùm trong chuùng ta."
Gioáng nhö Ñöùc Giaùo Hoaøng Phanxicoâ, ngöôøi coi oâng laø moät aûnh höôûng lôùn, Ñöùc Leo XIV trích daãn nhaø thaàn hoïc vaø trieát gia ngöôøi Ñöùc Romano Guardini (1885-1968), nhaéc laïi lôøi caûnh baùo cuûa ngaøi: "Con ngöôøi ñöông thôøi chöa ñöôïc reøn luyeän ñeå söû duïng quyeàn löïc moät caùch toát ñeïp." Ngaøi cuõng nhaéc ñeán cöïu thò tröôûng Florence, Giorgio La Pira (1904-1977), ngöôøi uûng hoä "phöông phaùp ñaøm phaùn, gaëp gôõ, hoäi tuï, töùc laø phöông phaùp ñích thöïc cuûa con ngöôøi!"
Moät taùc giaû ngöôøi Phaùp cuõng ñöôïc nhaéc ñeán trong soá nhöõng nguoàn caûm höùng cuûa vò giaùo hoaøng thöù 267: Hoàng Y Pierre de Beùrulle (1575-1629), ngöôøi saùng laäp Doøng Oratory vaø laø cha ñeû cuûa Tröôøng phaùi Taâm linh Phaùp. Ñöùc Leo XIV cuõng laáy caûm höùng töø hai nhaø thaàn hoïc vó ñaïi. Trong soá caùc nhaân vaät Coâng Giaùo: Thaùnh Toâma Aquinoâ (1225-1274) vaø Thaùnh Augustinoâ (354-430), baäc thaày tinh thaàn cuûa ngaøi, ñöôïc nhaéc ñeán boán laàn. Trong soá caùc nhaân vaät Coâng Giaùo, ngaøi neâu teân moät soá vò töû ñaïo - Thaùnh Maximilian Kolbe, moät tu só doøng Phanxicoâ ngöôøi Ba Lan, Thaùnh Oscar Romero ngöôøi El Salvador, vaø Giaùm muïc Enrique Angelelli ngöôøi Argentina - cuøng vôùi Hoàng Y François-Xavier Nguyeãn Vaên Thuaän ngöôøi Vieät Nam.
Hôn nöõa, ñeà caäp ñeán tính chaát baáp beânh cuûa vieäc laøm, vò Giaùo hoaøng ngöôøi Myõ ñaõ taïo cô hoäi cho caùc giaùm muïc Hoa Kyø khaúng ñònh raèng "coâng vieäc khoâng chæ ñôn thuaàn laø nguoàn thu nhaäp maø coøn laø moät lónh vöïc quan troïng trong ñoù baûn saéc ñöôïc hình thaønh, tình baïn vaø caùc moái quan heä ñöôïc vun ñaép, traùch nhieäm thöïc tieãn ñöôïc hoïc hoûi vaø ôn goïi ñöôïc phaân ñònh."
Döïa treân nhöõng giaùo huaán gaàn ñaây cuûa caùc Giaùo hoaøng
Trong vaên kieän naøy, boå sung theâm tieáng noùi cuûa mình vaøo caùc giaùo huaán xaõ hoäi cuûa caùc Giaùo hoaøng, Ñöùc Leo XIV ñaõ ñeà caäp roäng raõi ñeán caùc vò tieàn nhieäm gaàn ñaây cuûa ngaøi, nhöõng ngöôøi ñaõ suy ngaãm veà caùc chuû ñeà naøy, baét ñaàu töø Ñöùc Leo XIII. Vò giaùo hoaøng ñöôïc trích daãn nhieàu nhaát trong phaàn chuù thích cuûa thoâng ñieäp Magnifica humanitas chaéc chaén laø Ñöùc Phanxicoâ, vôùi 55 laàn xuaát hieän. Tieáp theo laø Thaùnh Gioan Phaoloâ II, ngöôøi ñöôïc nhaéc ñeán 39 laàn, vaø Ñöùc Beâneâñíctoâ XVI, ñöôïc trích daãn 18 laàn.
Thaùnh Phaoloâ VI cuõng ñöôïc nhaéc ñeán 16 laàn, tieáp theo laø Thaùnh Gioan XXIII (ba laàn), Ñöùc Giaùo Hoaøng Pioâ XII (ba laàn) vaø Ñöùc Giaùo Hoaøng Pioâ XI (moät laàn). Ñöùc Leo XIII, ngöôøi maø vò giaùo hoaøng thöù 267 ñaõ laáy teân, xuaát hieän trong ba chuù thích nhöng ñöôïc moâ taû laø ngöôøi tieân phong cuûa giaùo huaán xaõ hoäi Coâng Giaùo hieän ñaïi. Coâng ñoàng Vatican II cuõng naèm trong soá caùc nguoàn tö lieäu cung caáp cho vaên baûn, vôùi khoaûng 15 laàn ñeà caäp ñöôïc ghi nhaän, cuøng vôùi Boä Giaùo lyù Ñöùc tin.
Cuoái cuøng, ñeå nhaán maïnh nhu caàu cuûa Giaùo hoäi trong vieäc thöïc hieän moät cuoäc caûi caùch höôùng tôùi "moät neàn vaên hoùa minh baïch, traùch nhieäm giaûi trình vaø ñaùnh giaù", Ñöùc Leo XIV ñaõ nhaéc laïi Thöôïng Hoäi ñoàng veà Töông lai (?) cuûa Giaùo hoäi. Döï aùn ñoà soä naøy, ñöôïc ngöôøi tieàn nhieäm cuûa ngaøi khôûi xöôùng ñeå laøm cho Giaùo hoäi trôû neân bao dung hôn, giôø ñaây ñaõ ñöôïc ghi khaéc vónh vieãn vaøo moät thoâng ñieäp.