Baøi Phaùt Bieåu Cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV
Trong Buoåi Giôùi Thieäu Vaø Coâng Boá
Thoâng Ñieäp Magnifica Humanitas
Baøi Phaùt Bieåu Cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIV Trong Buoåi Giôùi Thieäu Vaø Coâng Boá Thoâng Ñieäp Magnifica Humanitas.
Vuõ Vaên An
Vatican (VIetCatholic News 26-05-2026) - Theo tin Toøa Thaùnh, chính Ñöùc Leo XIV ñaõ ñích thaân chuû toïa buoåi giôùi thieäu vaø coâng boá Thoâng ñieäp Magnifica Humanitas maø theo baûn tieáng Anh coù nghóa laø Söï Vó Ñaïi Cuûa Nhaân Loaïi [Grandeur of Humanity] taïi Hoäi tröôøng Thöôïng Hoäi ñoàng, Thöù Hai, ngaøy 25 thaùng 5 naêm 2026. Nhaân dòp naøy, ngaøi ñaõ coù dieãn töø sau ñaây:
Anh chò em thaân meán,
Toâi muoán caûm ôn taát caû anh chò em ñaõ coù maët ôû ñaây hoâm nay, vì söï quan taâm cuûa anh chò em. Toâi chaân thaønh caûm ôn nhöõng ngöôøi ñaõ toå chöùc cuoäc gaëp gôõ naøy hoâm nay, vaø ñaëc bieät laø nhöõng ngöôøi ñaõ chia seû kieán thöùc vaø kinh nghieäm cuûa mình trong nhöõng suy tö khaùc nhau maø chuùng ta ñaõ ñöôïc laéng nghe.
Toâi ñaëc bieät muoán caûm ôn oâng Olah vì ñaõ nhaän lôøi môøi cuûa chuùng toâi. Ñoåi laïi, nhaân danh Giaùo hoäi, toâi chaáp nhaän lôøi môøi cuûa anh chò em cuøng nhau böôùc ñi, laéng nghe vaø noùi chuyeän, vaø cuøng nhau tìm ra con ñöôøng cho nhaân loaïi, trong thôøi ñaïi trí tueä nhaân taïo naøy.
Thaät laø moät daáu hieäu tuyeät vôøi cuûa nieàm hy voïng raèng, duø coù nhöõng khaùc bieät, chuùng ta vaãn coù theå laéng nghe laãn nhau. Söï trao ñoåi naøy theå hieän roõ taàm quan troïng cuûa thôøi ñieåm hieän taïi, cuõng nhö nieàm tin raèng, cuøng nhau, chuùng ta coù theå nhaän ra nhöõng caâu hoûi lôùn cuûa thôøi ñaïi chuùng ta, vaø do ñoù, töông lai cuûa nhaân loaïi.
Vaøo nhöõng thôøi ñieåm quan troïng trong lòch söû, Giaùo hoäi ñöôïc keâu goïi giaûi maõ nhöõng "ñieàu môùi meû" döôùi aùnh saùng cuûa Tin Möøng vaø phaåm giaù con ngöôøi. 135 naêm tröôùc, vò tieàn nhieäm ñaùng kính cuûa toâi, Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIII, ñaõ chöùng kieán tình caûnh cuûa coâng nhaân nhaø maùy, gia ñình hoï bò ly taùn vaø nhöõng hình thöùc ngheøo ñoùi môùi naûy sinh do söï chuyeån ñoåi kyõ ngheä nhanh choùng. Ngaøi hieåu raèng Giaùo hoäi khoâng theå ñöùng ngoaøi cuoäc. Trong moät böôùc ngoaët mang tính thôøi ñaïi ñe doïa phaåm giaù con ngöôøi, thoâng ñieäp Rerum Novarum ñaõ noùi leân tieáng noùi Tin Möøng vaø xaõ hoäi cuûa mình veà nhöõng "ñieàu môùi meû" ñang dieãn ra.
Ngaøy nay, chuùng ta thaáy mình ñang ñoái dieän vôùi moät söï chuyeån ñoåi coù taàm voùc töông töï, thaäm chí coù theå vôùi nhöõng haäu quaû lôùn hôn. Trí tueä nhaân taïo ñaõ chaïm ñeán nhieàu lónh vöïc trong cuoäc soáng cuûa chuùng ta vaø aûnh höôûng ñeán caùc quyeát ñònh ñònh hình söï chung soáng cuûa con ngöôøi. Noù cuõng ñang thay ñoåi maïnh meõ caùch thöùc tieán haønh chieán tranh.
Gioáng nhö vò "Leo" tieàn nhieäm, toâi caûm thaáy mình ñöôïc giao phoù nhieäm vuï nhìn nhaän moät söï chuyeån ñoåi to lôùn khaùc baèng con maét ñöùc tin, baèng söï saùng suoát cuûa lyù trí, baèng söï côûi môû vôùi maàu nhieäm, vaø vôùi tieáng keâu than cuûa ngöôøi ngheøo vaø traùi ñaát vang voïng trong traùi tim toâi.
Thoâng ñieäp Magnifica Humanitas ra ñôøi töø vieäc laéng nghe nhö Ñöùc Giaùo Hoaøng Leo XIII ñaõ laøm. Toâi ñaõ laéng nghe caùc nhaø khoa hoïc vaø kyõ sö, nhöõng ngöôøi laøm vieäc vôùi loøng nhieät thaønh chaân thaønh veà caùc kyõ thuaät coù khaû naêng giaûm bôùt noãi ñau khoå toät cuøng; caùc nhaø laõnh ñaïo chính trò vaø quan chöùc nhaø nöôùc, nhöõng ngöôøi kieân trì tìm kieám nhöõng luaät leä coâng baèng; caùc baäc cha meï vaø giaùo vieân, nhöõng ngöôøi voâ cuøng lo laéng cho töông lai cuûa caùc theá heä treû.
Nhöõng tieáng noùi ñaùng lo ngaïi khaùc cuõng ñeán vôùi toâi veà caùc heä thoáng vuõ khí töï ñoäng ngaøy caøng phaùt trieån, haàu nhö naèm ngoaøi taàm kieåm soaùt höõu hieäu cuûa con ngöôøi. Toâi nghe thaáy nhöõng caâu chuyeän raát ñaùng lo ngaïi veà caùc thuaät toaùn coù theå chaën quyeàn tieáp caän chaêm soùc söùc khoûe, vieäc laøm vaø an ninh döïa treân döõ lieäu bò aûnh höôûng bôûi ñònh kieán vaø baát coâng. Vaø toâi ñaõ nghe thaáy söï im laëng cuûa nhöõng ngöôøi khoâng coù tieáng noùi khi caùc quyeát ñònh ñöôïc ñöa ra - nhöõng quyeát ñònh coù khaû naêng taïo ra nhöõng hình thöùc loaïi tröø vaø ñau khoå môùi.
Töø nhöõng laéng nghe naøy, moät nieàm tin ñaùng lo ngaïi ñaõ hình thaønh, ñöôïc theå hieän trong thoâng ñieäp Magnifica Humanitas: trí tueä nhaân taïo caàn phaûi ñöôïc giaûi giaùp. Toâi bieát töø naøy raát maïnh, nhöng toâi ñaõ löïa choïn noù moät caùch coù chuû yù vì thôøi ñieåm naøy caàn nhöõng töø ngöõ coù khaû naêng thu huùt söï chuù yù, ñaùnh thöùc löông taâm vaø chæ ra con ñöôøng tieán leân phía tröôùc cho nhaân loaïi.
Giaùo hoäi töø laâu ñaõ noã löïc vì giaûi tröø vuõ khí haït nhaân, nhaän thöùc raèng moïi söùc maïnh kyõ thuaät vó ñaïi ñeàu coù theå aûnh höôûng ñeán cuoäc soáng cuûa con ngöôøi vaø do ñoù phaûi ñi keøm vôùi söï phaân ñònh ñaïo ñöùc thích ñaùng vaø söï kieåm soaùt cuûa coâng chuùng. Giaûi tröø vuõ khí haït nhaân vaãn laø moät söï phuïc vuï cho hoøa bình vaø phaåm giaù cuûa gia ñình nhaân loaïi.
Töông töï nhö vaäy, trí tueä nhaân taïo hieän nay ñoøi hoûi phaûi ñöôïc "giaûi tröø vuõ khí", ñöôïc giaûi phoùng khoûi nhöõng luaän lyù hoïc bieán noù thaønh coâng cuï thoáng trò, loaïi tröø vaø cheát choùc. Gioáng nhö naêng löôïng haït nhaân, noù phaûi phuïc vuï cho taát caû moïi ngöôøi vaø vì lôïi ích chung. Caùc quyeát ñònh veà kyõ thuaät khoâng bao giôø ñöôïc taùch rôøi khoûi löông taâm vaø traùch nhieäm. "Chuùng ta ñöøng nguû nhö nhöõng ngöôøi khaùc", Thaùnh Toâng ñoà Phaoloâ khuyeân, "nhöng haõy tænh thöùc" (1 Teâ-xa-loâ-ni-ca 5:6). Söï tænh thöùc nhö vaäy laø caàn thieát ngaøy nay. Hoøa bình, khoâng chæ ñôn thuaàn laø söï vaéng maët cuûa chieán tranh, laø coâng lyù ñang ñöôïc thöïc thi. Nhöng khi kyõ thuaät laøm suy yeáu khaû naêng pheâ phaùn cuûa chuùng ta, chính hoøa bình cuõng gaëp nguy hieåm.
Tuy nhieân, giaûi tröø vuõ khí laø chöa ñuû. Chuùng ta phaûi xaây döïng.
Töø "xaây döïng" gôïi nhôù ñeán nhöõng naêm thaùng toâi laøm nhaø truyeàn giaùo ôû Peru. Naêm 2017, nhöõng traän möa xoái xaû vaø luõ luït ñaõ taøn phaù mieàn baéc ñaát nöôùc: nhieàu gia ñình chöùng kieán nhaø cöûa vaø nhieàu con ñöôøng bò vuøi laáp trong buøn. ÔÛ ñoù, toâi nhaän ra raèng vieäc xaây döïng laïi khoâng chæ ñôn giaûn laø thay theá nhöõng gì ñaõ bò phaù huûy. Noù coù nghóa laø haøn gaén caùc moái quan heä, khoâi phuïc nieàm tin vaø khôi daäy hy voïng vaøo töông lai. Hôn nöõa, khoâng ai xaây döïng laïi moät mình.
Trong Magnifica Humanitas, toâi nhôù ñeán nhaø tieân tri Nô-khe-mi-a trong Kinh Thaùnh. Tröôùc nhöõng böùc töôøng ñoå naùt cuûa Gieârusalem, oâng taäp hôïp nhöõng ngöôøi naûn loøng ñeå mang laïi söï taùi sinh. Hình aûnh nhöõng böùc töôøng khoâng hôïp thöùc hoùa söï kheùp kín hay chia reõ, maø môøi goïi moãi ngöôøi cuøng chung tay goùp söùc. Töøng vieân gaïch moät, moät söï chung soáng coâng baèng hôn daàn hình thaønh, coù khaû naêng baûo veä phaåm giaù cuûa taát caû moïi ngöôøi. Noã löïc cuûa Nô-khe-mi-a vaãn coøn yù nghóa trong thôøi ñaïi chuùng ta. Trí tueä nhaân taïo coù theå laø moät coâng tröôøng xaây döïng lòch söû töø beân trong moät chaân trôøi cuûa söï giao thoa. Trong ñoù, tieán boä kyõ thuaät hoïc caùch phuïc vuï cuoäc soáng con ngöôøi.
"Moãi ngöôøi thôï xaây haõy caån thaän löïa choïn caùch xaây döïng" (1 Coâ-rinh-toâ 3:10), Thaùnh Phaoloâ caûnh baùo. Ngaøi khoâng sôï coâng tröôøng; traùi laïi, ngaøi caûnh baùo choáng laïi vieäc xaây döïng maø khoâng coù neàn moùng vöõng chaéc. Chuùng ta ñöøng sôï trí tueä nhaân taïo, nhöng haõy luoân giöõ vaán ñeà con ngöôøi trong taâm trí. Chuùng ta khoâng theå baát caån vôùi nhöõng coâng cuï kyõ thuaät maïnh meõ nhaát cuûa mình.
Söï phaùt trieån ñích thöïc, theo Thaùnh Phaoloâ VI, luoân lieân quan ñeán "moãi ngöôøi vaø toaøn theå con ngöôøi". "Moãi ngöôøi" coù nghóa laø khoâng ai coù theå bò boû laïi beân leà cuûa quaù trình chuyeån ñoåi kyõ thuaät soá. "Toaøn theå" coù nghóa laø khoâng ai coù theå bò thu heïp thaønh naêng suaát, hieäu suaát nhaän thöùc, hay chæ laø döõ lieäu ñôn thuaàn. Con ngöôøi mang trong mình moät söï töï do, moät noäi taâm vaø moät ôn goïi yeâu thöông vaø thôø phöôïng maø khoâng moät coã maùy naøo coù theå thay theá hoaëc ngaên chaën.
Chæ vôùi moät taàm nhìn toaøn dieän nhö vaäy, trí tueä nhaân taïo môùi coù theå ñöôïc höôùng tôùi lôïi ích chung. Chæ khi cuøng nhau - nhöõng ngöôøi thieát keá heä thoáng vaø nhöõng ngöôøi bò aûnh höôûng bôûi chuùng, caùc quoác gia giaøu coù vaø ngheøo khoù, caùc ñònh cheá vaø caù nhaân, caùc trung taâm quyeàn löïc vaø vuøng ngoaïi vi - chuùng ta môùi coù theå xaây döïng moät töông lai, khoâng phaûi cho moät soá ít ngöôøi ñöôïc ñaëc quyeàn, maø cho toaøn theå gia ñình nhaân loaïi.
Ñaây laø neàn vaên minh cuûa tình yeâu maø Thaùnh Phaoloâ VI ñaõ noùi ñeán vaø Thaùnh Gioan Phaoloâ II ñaõ maïnh meõ tuyeân boá nhö moät chaân trôøi maø chuùng ta cuøng nhau tìm kieám. Ñoù khoâng phaûi laø moät giaác mô ngaây thô. Ñoù laø moät höôùng ñi. Ñoù laø con ñöôøng maø Chuùa Gieâsu Kitoâ ñaõ môû ra trong lòch söû.
Vì lyù do naøy, Giaùo hoäi mong muoán, vôùi loøng khieâm nhöôøng vaø thaúng thaén, ñöôïc tham gia vaøo caùc cuoäc ñoái thoaïi veà trí tueä nhaân taïo. Chuùng toâi khoâng coù caâu traû lôøi veà maët kyõ thuaät, cuõng khoâng tìm caùch thay theá chuùng baèng chuyeân moân. Nhöng chuùng toâi mang ñeán moät söï khoân ngoan veà con ngöôøi maø thôøi ñaïi hieän nay ñang raát caàn: moãi ngöôøi laø duy nhaát vaø khoâng theå thay theá, moät chuû theå töï do vaø thoâng minh vôùi löông taâm, coù khaû naêng tìm kieám Chuùa, phuïc vuï laãn nhau, chaêm soùc ngoâi nhaø chung cuûa chuùng ta.
Vì vaäy, toâi môøi goïi taát caû caùc thaønh vieân cuûa Giaùo hoäi vaø gia ñình nhaân loaïi: chuùng ta haõy hoïc caùch laéng nghe laãn nhau, can ñaûm ñoái dieän vôùi nhöõng thaùch thöùc hieän taïi vaø cuøng nhau hôïp taùc xaây döïng moät xaõ hoäi nhaân baûn vaø huynh ñeä hôn.
Töø söï ra maét cuûa Magnifica Humanitas naøy, xin haõy mang theo trong mình cam keát tænh thöùc vaø, vôùi tö caùch laø "nhöõng ngöôøi thôï xaây cuûa hy voïng", tieáp tuïc xaây döïng coâng trình cuûa thôøi ñaïi chuùng ta. Xin cho Chuùa Gieâsu Phuïc Sinh naâng ñôõ coâng vieäc chung cuûa chuùng ta.
Toâi phoù thaùc moãi ngöôøi trong anh chò em cho Meï Maria. Magnificat cuûa Meï ca ngôïi söï vó ñaïi cuûa Thieân Chuùa, Ñaáng naâng ñôõ nhöõng ngöôøi thaáp heøn. Xin Meï daïy chuùng ta nhaän ra söï vó ñaïi ñích thöïc cuûa moãi ngöôøi nam vaø moãi ngöôøi nöõ trong tình yeâu thöông vaø phuïc vuï. Xin cho Chuùa laøm cho coâng trình vó ñaïi maø hoâm nay chuùng ta phoù thaùc cho aân suûng cuûa Ngöôøi ñöôïc ñôm hoa keát traùi, ñeå neàn vaên minh tình yeâu ñöôïc tröôûng thaønh trong lòch söû.
Toâi heát loøng caàu xin Chuùa ban phöôùc laønh cho taát caû anh chò em.
Chuùc laønh.
Caûm ôn raát nhieàu.