Ñöùc Thaùnh cha chuû toïa hoïp baùo
Coâng boá Thoâng ñieäp ñaàu tieân cuûa ngaøi
Ñöùc Thaùnh cha chuû toïa hoïp baùo Coâng boá Thoâng ñieäp ñaàu tieân cuûa ngaøi.
G. Traàn Ñöùc Anh, O.P.
Vatican (RVA News 26-05-2026) - Luùc 11 giôø 30 saùng ngaøy 25 thaùng Naêm naêm 2026, Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV ñaõ chuû toïa cuoäc hoïp baùo ñeå Coâng boá Thoâng ñieäp ñaàu tieân cuûa ngaøi, vôùi töïa ñeà Magnifica Humanitas, Nhaân loaïi kyø dieäu, veà vieäc baûo veä con ngöôøi trong thôøi ñaïi trí nhaân taïo".
Thoâng ñieäp naøy ñaõ ñöôïc ngaøi kyù ngaøy 15 thaùng Naêm naêm 2026, kyû nieäm ñuùng 135 naêm Thoâng ñieäp Rerum Novarum, Taân Söï, cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Leâoâ XIII veà caùc vaán ñeà xaõ hoäi.
Hieän dieän taïi Hoäi tröôøng Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm muïc ôû noäi thaønh Vatican, coù hôn 200 ngöôøi, trong ñoù coù 12 hoàng y vaø 20 giaùm muïc, nhieàu chöùc saéc khaùc vaø ñoâng ñaûo giôùi baùo chí.
Ñaây laø laàn ñaàu tieân Ñöùc Giaùo hoaøng chuû toïa cuoäc hoïp baùo thuoäc loaïi naøy. Ñieàu hôïp cuoäc hoïp baùo laø Ñöùc Hoàng y Pietro Parolin, Quoác vuï khanh Toøa Thaùnh, vaø caùc vò ñöôïc laàn löôït môøi leân tieáng, laø Ñöùc Hoàng y Victor Manuel Fernandez, ngöôøi Argentina, Toång tröôûng Boä Giaùo lyù Ñöùc tin, Ñöùc Hoàng y Michael Czerny, Doøng Teân, ngöôøi Canada goác Tieäp, Toång tröôûng Boä phaùt trieån nhaân baûn toaøn dieän, baø Anna Rowland, giaùo sö veà tö töôûng vaø hoaït ñoäng xaõ hoäi Coâng giaùo taïi Ñaïi hoïc Durham beân Anh quoác, Thaønh vieân Boä Phaùt trieån nhaân baûn toaøn dieän, töøng laø chuyeân gia taïi Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm muïc Theá giôùi veà hieäp haønh, oâng Christopher Olah, ngöôøi Canada, ñoàng saùng laäp toå chöùc Anthropic vaø laø nghieân cöùu gia trong lónh vöïc trí tueä nhaân taïo sau cuøng laø nöõ tu Luscadie Lushombo, ngöôøi Congo Daân Chuû, thaønh vieân tu hoäi Teâreâsa, vaø hieän laø giaùo sö Hoïc vieän Thaàn hoïc cuûa Doøng Teân thuoäc Ñaïi hoïc Santa Clara bang California, Hoa Kyø.
Noäi dung Thoâng ñieäp môùi cuûa Ñöùc Thaùnh cha
Thoâng ñieäp Magnifica Humanitas cuûa Ñöùc Thaùnh cha khoaûng 213 trang, chia thaønh 244 ñoaïn. Ngoaøi phaàn nhaäp ñeà vaø keát luaän, Vaên kieän goàm naêm chöông laàn löôït mang töïa ñeà: "Moät tö töôûng naêng ñoäng trung thaønh vôùi Tin möøng" (1), "Nhöõng neàn taûng vaø nguyeân taéc cuûa giaùo huaán xaõ hoäi Coâng giaùo" (2), "Kyõ thuaät vaø söï thoáng trò. Söï cao caû cuûa con ngöôøi tröôùc nhöõng höùa heïn cuûa trí tueä nhaân taïo" (3). Chöông 4 baøn veà ñeà taøi "baûo veä con ngöôøi trong söï bieán chuyeån. Chaân lyù, lao ñoäng, töï do". Sau cuøng chöông 5 noùi veà vaên hoùa quyeàn löïc vaø neàn vaên minh tình thöông".
Phaùt bieåu cuûa Ñöùc Thaùnh cha
Leân tieáng vaøo cuoái buoåi hoïp baùo, Ñöùc Thaùnh cha Leâoâ XIV nhaän ñònh raèng: "Vaøo nhöõng thôøi khaéc then choát cuûa lòch söû, Giaùo hoäi ñöôïc keâu goïi giaûi maõ nhöõng "ñieàu môùi meû" döôùi aùnh saùng cuûa Tin möøng vaø phaåm giaù con ngöôøi. Caùch ñaây 135 naêm, vò tieàn nhieäm ñaùng kính cuûa toâi laø Ñöùc Leâoâ XIII ñaõ quan saùt hoaøn caûnh cuûa caùc coâng nhaân nhaø maùy, nhöõng gia ñình bò baät goác vaø caùc hình thöùc ngheøo ñoùi môùi phaùt sinh töø söï chuyeån ñoåi coâng nghieäp quaù nhanh. Ngaøi hieåu raèng Giaùo hoäi khoâng theå ñöùng ngoaøi cuoäc. Giöõa moät böôùc ngoaët thôøi ñaïi ñang ñe doïa phaåm giaù con ngöôøi, Thoâng ñieäp Rerum Novarum ñaõ caát leân tieáng noùi Tin möøng vaø xaõ hoäi veà nhöõng "ñieàu môùi meû" ñang dieãn ra.
Ngaøy nay, chuùng ta ñang ñoái dieän vôùi moät söï bieán ñoåi coù quy moâ töông töï, thaäm chí coù theå coøn mang laïi nhöõng heä quaû lôùn lao hôn. Trí tueä nhaân taïo ñaõ chaïm ñeán nhieàu lónh vöïc trong ñôøi soáng chuùng ta vaø aûnh höôûng ñeán nhöõng quyeát ñònh ñònh hình söï chung soáng cuûa con ngöôøi. Noù cuõng ñang laøm thay ñoåi saâu saéc caùch thöùc chieán tranh ñöôïc tieán haønh.
Gioáng nhö Ñöùc "Leâoâ" tröôùc ñaây, toâi caûm thaáy mình ñöôïc trao phoù nhieäm vuï nhìn vaøo moät cuoäc chuyeån mình to lôùn khaùc baèng ñoâi maét ñöùc tin, baèng söï minh trieát cuûa lyù trí, baèng söï môû loøng tröôùc maàu nhieäm, vaø vôùi tieáng keâu cuûa ngöôøi ngheøo cuøng traùi ñaát vang voïng trong tim mình.
Thoâng ñieäp Magnifica Humanitas ñöôïc hình thaønh töø söï laéng nghe, nhö Ñöùc Leâoâ XIII ñaõ töøng laøm. Toâi ñaõ laéng nghe caùc nhaø khoa hoïc vaø kyõ sö ñang laøm vieäc vôùi nieàm nhieät thaønh chaân thaønh treân nhöõng coâng ngheä coù khaû naêng xoa dòu nhöõng ñau khoå to lôùn; laéng nghe caùc nhaø laõnh ñaïo chính trò vaø caùc vieân chöùc coâng quyeàn kieân trì tìm kieám nhöõng quy taéc coâng baèng; laéng nghe caùc baäc cha meï vaø thaày coâ giaùo ñang heát söùc lo laéng cho töông lai cuûa caùc theá heä treû. Nhöng toâi cuõng ñaõ nghe thaáy nhöõng tieáng noùi khaùc ñaày lo ngaïi veà caùc heä thoáng vuõ khí ngaøy caøng töï ñoäng hoùa, gaàn nhö vöôït khoûi moïi khaû naêng kieåm soaùt höõu hieäu cuûa con ngöôøi. Toâi nghe nhöõng caâu chuyeän ñaùng baùo ñoäng veà caùc thuaät toaùn coù theå ngaên caûn con ngöôøi tieáp caän y teá, vieäc laøm vaø an ninh chæ vì döõ lieäu bò nhuoám maøu ñònh kieán vaø baát coâng. Vaø toâi cuõng ñaõ nghe thaáy söï im laëng cuûa nhöõng ngöôøi khoâng coù tieáng noùi khi caùc quyeát ñònh ñöôïc ñöa ra - nhöõng quyeát ñònh coù theå taïo neân caùc hình thöùc loaïi tröø vaø ñau khoå môùi.
Töø söï laéng nghe aáy ñaõ hình thaønh moät xaùc tín ñaày traên trôû ñöôïc dieãn taû trong Magnifica Humanitas: trí tueä nhaân taïo caàn phaûi ñöôïc "giaûi tröø vuõ trang". Toâi bieát ñaây laø moät töø ngöõ maïnh, nhöng noù ñöôïc choïn moät caùch coù chuû yù, vì thôøi khaéc naøy caàn nhöõng lôøi coù khaû naêng thu huùt söï chuù yù, ñaùnh thöùc löông taâm vaø chæ ra con ñöôøng phía tröôùc cho nhaân loaïi.
Giaùo hoäi töø laâu ñaõ daán thaân cho vieäc giaûi tröø vuõ khí haït nhaân, yù thöùc raèng moïi quyeàn naêng kyõ thuaät to lôùn ñeàu coù theå taùc ñoäng ñeán ñôøi soáng con ngöôøi vaø vì theá phaûi ñi keøm vôùi söï phaân ñònh luaân lyù thích ñaùng cuøng söï kieåm soaùt coâng khai. Giaûi tröø vuõ khí haït nhaân vaãn luoân laø moät söï phuïc vuï cho hoøa bình vaø phaåm giaù cuûa gia ñình nhaân loaïi.
Theo moät nghóa töông töï, trí tueä nhaân taïo hieän nay cuõng ñoøi hoûi phaûi ñöôïc "giaûi tröø vuõ trang", ñöôïc giaûi thoaùt khoûi nhöõng logic bieán noù thaønh coâng cuï thoáng trò, loaïi tröø hay cheát choùc. Gioáng nhö naêng löôïng haït nhaân, noù phaûi phuïc vuï moïi ngöôøi vaø phuïc vuï coâng ích. Nhöõng quyeát ñònh lieân quan ñeán coâng ngheä khoâng bao giôø ñöôïc taùch rôøi khoûi löông taâm vaø traùch nhieäm. "Ñöøng nguû meâ nhö nhöõng ngöôøi khaùc," thaùnh Phaoloâ toâng ñoà khuyeân nhuû, "nhöng haõy tænh thöùc" (1 Tx 5,6). Söï tænh thöùc aáy laø ñieàu caàn thieát hoâm nay. Hoøa bình - khoâng chæ laø söï vaéng boùng chieán tranh - chính laø coâng lyù ñang hoaït ñoäng. Nhöng khi coâng ngheä laøm suy yeáu khaû naêng pheâ phaùn cuûa chuùng ta, thì chính hoøa bình cuõng bò ñe doïa.
Tuy nhieân, giaûi tröø thoâi thì chöa ñuû. Chuùng ta coøn phaûi xaây döïng. Töø "xaây döïng" khieán toâi nhôù ñeán nhöõng naêm thaùng laøm thöøa sai taïi Peru. Naêm 2017, nhöõng traän möa lôùn vaø luõ luït ñaõ taøn phaù mieàn baéc ñaát nöôùc: nhieàu gia ñình chöùng kieán nhaø cöûa cuûa hoï bò buøn ñaát cuoán troâi, vaø nhieàu con ñöôøng cuõng vaäy. Taïi ñoù, toâi hoïc ñöôïc raèng taùi thieát khoâng chæ ñôn giaûn laø thay theá nhöõng gì ñaõ bò phaù huûy. Noù coøn coù nghóa laø haøn gaén caùc moái daây lieân keát, khoâi phuïc nieàm tin vaø ñaùnh thöùc laïi hy voïng vaøo töông lai. Hôn nöõa, khoâng ai coù theå taùi thieát moät mình.
Trong thoâng ñieäp Magnifica Humanitas, toâi nhaéc ñeán ngoân söù Nôkhemia trong Kinh thaùnh. Tröôùc nhöõng böùc töôøng ñoå naùt cuûa Gieârusalem, oâng ñaõ quy tuï nhöõng con ngöôøi ñang chaùn naûn ñeå khôûi ñaàu coâng cuoäc hoài sinh. Hình aûnh caùc böùc töôøng khoâng nhaèm hôïp thöùc hoùa söï kheùp kín hay chia reõ, nhöng môøi goïi moãi ngöôøi goùp phaàn cuûa mình. Töøng vieân gaïch moät, moät ñôøi soáng chung coâng baèng hôn daàn ñöôïc hình thaønh, coù khaû naêng baûo veä phaåm giaù cuûa moïi ngöôøi. Noã löïc cuûa ngoân söù Nôkhemia noùi vôùi thôøi ñaïi chuùng ta hoâm nay. Trí tueä nhaân taïo coù theå trôû thaønh moät coâng tröôøng lòch söû trong chaân trôøi hieäp thoâng, nôi tieán boä kyõ thuaät hoïc caùch phuïc vuï ñôøi soáng con ngöôøi.
Ngöôøi xaây döïng naøo cuõng phaûi caån troïng trong caùch mình xaây döïng" (1 Cr 3,10), Thaùnh Phaoloâ caûnh baùo nhö theá. Ngaøi khoâng sôï coâng tröôøng; traùi laïi, ngaøi caûnh baùo veà vieäc xaây döïng maø khoâng coù neàn moùng vöõng chaéc. Chuùng ta ñöøng sôï trí tueä nhaân taïo, nhöng haõy luoân giöõ cho caâu hoûi veà con ngöôøi hieän dieän. Chuùng ta khoâng ñöôïc baát caån vôùi nhöõng coâng cuï kyõ thuaät quyeàn naêng nhaát cuûa mình.
Ñöùc Giaùo hoaøng Phaoloâ VI noùi raèng söï phaùt trieån ñích thöïc luoân lieân quan ñeán "moïi ngöôøi vaø toaøn theå con ngöôøi." "Moïi ngöôøi" nghóa laø khoâng ai ñöôïc bò boû laïi beân leà cuûa cuoäc chuyeån ñoåi soá. "Toaøn theå con ngöôøi" nghóa laø khoâng ai bò giaûn löôïc thaønh naêng suaát, thaønh hieäu suaát nhaän thöùc hay chæ coøn laø döõ lieäu. Con ngöôøi mang trong mình töï do, ñôøi soáng noäi taâm vaø ôn goïi yeâu thöông cuõng nhö thôø phöôïng - nhöõng ñieàu maø khoâng coã maùy naøo coù theå thay theá hay ngaên caûn.
Chæ vôùi moät caùi nhìn toaøn dieän nhö theá, trí tueä nhaân taïo môùi coù theå ñöôïc ñònh höôùng cho coâng ích. Chæ khi cuøng nhau - nhöõng ngöôøi thieát keá heä thoáng vaø nhöõng ngöôøi bò aûnh höôûng bôûi chuùng, caùc quoác gia giaøu coù vaø ngheøo khoù, caùc theå cheá vaø caù nhaân, caùc trung taâm quyeàn löïc vaø nhöõng vuøng ngoaïi vi - chuùng ta môùi coù theå xaây döïng moät töông lai khoâng daønh rieâng cho thieåu soá ñaëc quyeàn, maø cho toaøn theå gia ñình nhaân loaïi.
Ñoù chính laø neàn vaên minh tình thöông maø thaùnh Phaoloâ VI töøng noùi ñeán vaø thaùnh Gioan Phaoloâ II ñaõ maïnh meõ coâng boá nhö moät chaân trôøi caàn cuøng nhau höôùng tôùi. Ñoù khoâng phaûi laø moät giaác mô ngaây thô. Ñoù laø moät ñònh höôùng. Ñoù laø con ñöôøng maø Chuùa Gieâsu Kitoâ môû ra trong doøng lòch söû.
Vì lyù do aáy, Giaùo hoäi mong muoán, trong khieâm toán vaø chaân thaønh, ñöôïc tham gia vaøo caùc cuoäc ñoái thoaïi veà trí tueä nhaân taïo. Chuùng toâi khoâng sôû höõu caùc caâu traû lôøi kyõ thuaät, cuõng khoâng tìm caùch thay theá nhöõng ngöôøi coù chuyeân moân. Nhöng chuùng toâi mang ñeán moät söï khoân ngoan veà con ngöôøi maø thôøi ñaïi hoâm nay ñang raát caàn: moãi con ngöôøi ñeàu ñoäc nhaát vaø khoâng theå thay theá, laø moät chuû theå töï do vaø coù lyù trí vôùi löông taâm, coù khaû naêng tìm kieám Thieân Chuùa, phuïc vuï laãn nhau vaø chaêm soùc ngoâi nhaø chung cuûa chuùng ta.
Vì theá, toâi môøi goïi moïi thaønh vieân cuûa Giaùo hoäi vaø cuûa gia ñình nhaân loaïi: haõy hoïc caùch laéng nghe nhau, can ñaûm ñoái dieän vôùi nhöõng thaùch ñoá hieän taïi, vaø coäng taùc ñeå xaây döïng moät xaõ hoäi nhaân baûn vaø huynh ñeä hôn.
Töø buoåi coâng boá Thoâng ñieäp Magnifica Humanitas naøy, xin anh chò em haõy mang theo mình moät quyeát taâm: luoân tænh thöùc vaø, nhö nhöõng "ngheä nhaân hy voïng", tieáp tuïc xaây döïng coâng tröôøng cuûa thôøi ñaïi chuùng ta. Xin Thaàn Khí cuûa Chuùa Gieâsu Phuïc Sinh naâng ñôõ coâng vieäc chung cuûa chuùng ta."
(Sala Stampa 25-5-2026)